Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami 47. )
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghucisi Alexandra Cavelius hanim yazghan"

Rabiye Qadir hanimning Biographiesi")

“ Isyan kotergen jinayiti” uchun, gundipaylar ,Rabiye Qadirni yer asti qarangghu basturuqqa bent qildi.otkuzgen hatalighi yinikrek bolghanda, on kun,eghir bolghanda onbesh kunluk ,yer asti qarangghu basturuqqa bent qilinatti. Mehbusni qarangghu basturuqqa qamighan gundipay, qaytishida mehbus bilen “ onbesh kundin keyin kurisheyli!” dep hoshlishidu.

Basturuqning ishigi ,shundaq eghir guldurlep, heywet bilen itiwetildi. Uninggha tum qarangghu keche bashlandi.sirittin hiren yoruqmu kirmeytti.U,asta qollirini yuquri kotirip, koz aldigha ekeldi, biraq hichnime korunmeytti.basturuqta ne karwat, ne bir yotqan-tushek bolsun! Hichnime yoq daq yer.U, daq yerde olturdi.basturuqning uzunglihgi putni uzartip yatqichilik yoq, kengligimu bir ademni aran sighduridu.U,ikki qoli bilen ikki tereptiki yan tamni tutup,halsirimaqta! Nepeslengidek hawa yoq,U, bir demdila qara terge chumuldi.

U, bu qarangghuluq ichide, birer nersini perqitish uhcun, qattiq tirishatti. biraq bir nersini bayqash mumkin emes.U, kozini mehkem yumup, hiyalen yoruqluqni kormekchi boldi.U, qolini echip-yumup, heriketlinetti. U,qulaqlirini uwilap, paqalcheklirini uwilap,hiyali yoruqluqta ozini bezleytti.

Ihtimal bir kun otken bolsa kerek.Uning ornidin turghidek majali qalmidi. U,qonchaqtek puklinip qaldi. “eger bir kim del waqtida siritqa elip chiqmisa, jezmen jan chiqip, ten sowuydu!” U, oz-ozige sozlimekte:
Yaq,Rabiye! Holuqup ketme.asta,asta Nepes al! tenchlan, Rabiye ozengni besiwal!

Kunde ikki qetim, bir az yeydighan nerse birilidu.hajet uchun bir tal tonika qacha qollinidu.saet ottimu,yaki Minut ottimu zamandin hewerzis yatidighan gep.

Bezen mehbuslar, mushu qarangghu basturuqta yaki eqlidin adiship, sarang bolup chiqidu,yaki eghir kesel bolidu,de- dohturhanigha elip ketilginiche,bezenliri qayta kelmeydu.

U,ashu qarangghu ,dehshetlik basturuqtimu, bezide zikri eytip, bezide nahsha eytip, bezide balliri bilen sohbetliship, bezide Yoldishi blen munazirliship waqitni otkuzetti.U, bezide Allahqa suallirini eytatti! Bundaq chaghlarda U,bir cheksizlikke,tugimes bir menggulukke gherq bolatti!
Tuyuqsiz: Onbesh kun tugidi,degen awaz, Uni tepekkur alimidin qayturup keldi.
U,hichnimini korelmidi,yoruqluq Uning kozini ema qiliwetti. U,dawamliq kozini yumup turishi kerek.U, besh-alte kunche, qolini mangliyigha qoyup, kozini yoruqluqtin asridi.

U, muhsundaq azapliq teriqide, alte qetim yer asti qarangghu basturuqta jazalandi.bu, Turmidiki qoshumche jazalarning bir turi bolup“ dozahni korsitish”tin ibaret,eghir bir dehshet idi.
______

Rabiye Qadir, yer asti qarangghu basturuqtin chiqip, tort heptidin keyin,Turme bashlighi Uninggha uhturdi:
Anglishimizche,Sen kunige yigirme ikki saetlep mejburi eghir emgek qilidikensen,hazir Turme nizami islahat qilindi.herbir mehbus sekkiz saet toluq uhlaydu,her heptide bir qetim goshluk tamaq birilidu,senlerge, heptide yerim kun dem elish ruhset qilindi.

Shu kundin bashlap, mehbuslar keche yerimige qeder ishleshni yene dawam etturup, seher saet beshte orunlidirin turishatti.lekin ulargha ikki-uch saet uzun uhlashqa, heptide yerim kun dem elishqa ruhset qilindi. Mushunchilik bolsimu yahshilinishni, her bir mehbus arzu qilatti!

Mubuslar meyli ish ustide bolsun,putun Turme hayatida, gundipaylardin bir kelime bolsimu yahshi soz anglap baqmaytti.eksiche putun kun:
hey ebleh! Beshingni koter!chaqqan bolmamsen ishitning balisi,degendek horluq, haqaretler anglinip turatti.

konglidikini, uzunghiche yushurup bolalmighan gundipaylarning biri, bir qetim Uninggha munularni didi:

eslide, alliburun buyerdin, sening jesiding chiqirilghan bolatti. yaki hich bolmighanda dumbalap, chala oluk qiliwetken bolatti. ( tehiche undaq qilinmidi) chunki sening yoldishing tuzuk adem emes,belki U, hitay dolitining birinji Nomurluq dushmini. Shundaq turuqluq,Turme bashliqliri sanga yahshi muamile qilishiwatidu. Buni men chushinelmidim. ular daim, seni bek heterlik, yaman kishi diyishidu.biraq yene sanga kegnchilik qilishidu.

U,siritqi korunishini daim jasaretlik korsitishke , bezide ajizliq qilipmu qalatti.(Uning ajizlighini korsitip qoyidighan , )Turmide Uninggha taliq bir Resim batti - Aqide,Hanzohre,Mustafa we Kekenoslar kochida, bir gelemde olturiship,hemmisi bir noqtigha tikilgen . Resimning arqa teripige Aqidening qlimi bilen munu jumliler yezilghan:
biz mushu yerde , her kuni ikki saettin artuq , sening kelishingni kutup olturimiz! yenimizgha qachanmu kilersen?
U,ene shu Resimde “ballirimning yurekliri soqiwatidu”dep, Resimni baghrigha mehkem basatti.
gundipaylar het-chek, Resim-soretlerni, igiliri oqup we korup bolghandin keyin yighiwalatti.bezen dem alghan kunlerdila, ashundaq Resimlerni uzunraq koriwelishqa ruhset qilinatti.
_______

Ballirining yoqlap kelishi, Uning hayatining eng muhim, eng yoquri noqtisi idi.Ularning korushkendiki sohbetliri kopunche “ Amerikidiki ukiliringlar, dadanglar qandaq turiwatidu? Tijaritinglar qandaq yurishiwatidu? Men bu yerde yahshi turiwatimen,siler endish qilmanglar!”,degendek gepler tekrarlinatti.Qahar Bir qetim Uningha koz ishariti qiliwidi, ularning barliq heriket,gep-sozlirini hatirleydighan Vidio Filimi kuzitilgendin keyin, Apisi bilen korushush alte ayliq cheklen idi.
Korushush bolumidiki otturni ayrip turidighan, eynek tamgha her ikkili tereptin qol tekkuzush,kulush meni qilinidu.Ular dimekchi bolghan sozlirini ochuq-ashkare soz bilen ipadilishi, hichqandaq heriket , isharet qilmaslighi shert.
Uning balliri yighlighan haman, Mikropon zuwangha kelidu:
Eger senler yighlashsang, keyinki qetim Apangni korelmeysen!

Bir qetim, kuzetchi Ulargha mundaq didi:
Apanglar bu yerde , huddi padisha henimdek yashawatidu,qaranglar, Uning yuzliri parqirap turidu!

Korushushke yerim saetche waqit birilidu. Biraq Uning ballirining qaysi biri anglatquchni qoligha alsa, aldinqisi degen gepni bashtin bashlap, eynen tekrarlishi kerek:
Jinayitingni tapshurdingmu? saqchilar bilen yahshi hemkarlashqin! Hatalighingni iqrar qil!
Ashu gepler bilen nurghun , qimmetlik waqitni yoqitidighan gep. Bir qetim Uning qizi Rushengul “ gunayingni tunighin” dewetip, “ Apa! sen bilisen, biz shundaq diyishimiz kerek” diwidi,Uning jazasi uchun, Apisini arqimu-arqa uch qetim korushtin mehrum qilindi.

U, her qetim, balliri bilen korushkendin keyin,ellik sekkiz maddiliq Turme nizamini, yadqa sozlep birishi kerek idi.

______

Eitiyazning soghaq bir kunide, Turme bashlighi, mehbuslargha ochuqchiliqta yighin achti.yighinning meqsidi,hitay merkizi hokumetning yengi hojjitini tonushturush bolup , bu hojjet “ yuz kunluk tazilash herikiti”dep atilatti.

Turmining hoylisigha tutishidighan, terilghu etizliq bolup,tehi yeqindila su tutulghan yolluk iken. herbir mehbusqa orunduqlirini birge elip chiqish ruhset qilinghan bolup, peqet Rabiye Qadirghila meni qilinghan idi.U, bir az quruqraq yerni tepip olturmaqchi boliwidi,kuzetchi hitay warqirap-jaqirap, Uni yene yol yerge apirip olturghuzdi.U,ozini yolluktin qoghdash uchun,birining oriunduqida, yandiship olturmaqchi bolghan idi,Uni kuzitishke hawale qilinghan hitay “ arqangni yerge qoyup olturmamsen!” dep ghewgha koterdi.U, saetlep yol hem etizliqta olturishqa mejbur idi.

Eger jinayetchiler,Turmide yahshi ozgermise,eslidiki jazasi yene yuz kunluk uzartilidu!didi,kadirlardin biri soz qilip.lekin soghaq Uning ayaq qismidin yamiship, yuqurigha orlimekte idi.uzun otmey U, putun wujudigha yamashqanliqni sezdi.U, ong we sol yenida orunduqlirida olturghan ikki hitaylarning orunduqlirigha qistilip olturwelishni utundi. Lekin her ikkisila ,Uning murisidin nihtap besip, yene yol yerde olturghuzup qoydi.

Yighin ahirlashqandin keyin,U kamirgha mingbir musheqqette, omiligendek, aranla yitip keldi.U, ichki ezalirini tamamen olgendek his qilatti.
Keyinki ettigini U, hala jaygha bardi. Biraq kichik teret kelmeytti.janning bariche zorlanghanda, aranla bir tamche-biraq putun bedenni zeherdek koyduridu. Emma bir qanche Minuttila yene qistilidu. deslep Uning hala jaygha berishini gundipaylar muwapiq kordi. Lekin keyinki qetimda ruhset birishmidi.ishlesh kerek! U, oz ihtiyarlighidin ayrildi. U, putun wujudini koydurup, tamchilawatqan zeherni bashquralmaytti! U,orunduqtimu olturalmay, yerge yiqildi.U, yiqilghan yeride yatatti!U,issiqine bir tushekke neqeder intiletti he! biraq,… chapinini bedinining towen qismigha orap,issinish uchun izdinetti.
Ish saeti tugigiche- keche yerimighiche shundaq, daq yerde yatti.U, ornidin turghidek halda emes idi. Uni ikki mehbus ayal kotirip kamirgha elip kelishti.
Uni kawritigha orunlashturup,tambalni solqurghan idi, ghehpez qangha boyalghan, qorqunchluq halet! chiao-chiao, jianggha melum qildi. Gundipaylar , hayal otmey Uning karwitining yenida peyda boldi.
: toghra iken! Sen rastinla eghir keselge duchar bolupsen.men ete ettigen seni dohturgha korsitimen,buningliq bilen olup ketmeysen,didi jiang, anche pisentige elipmu ketmestin.

U, kechiche aghriq azabidin nale qilip chiqti.kamirdash mehbuslardin yardem sorap yalwiretti.biraq,chiao-chiao kamirdashlarning hichbirini Uninggha yardem qildurmaytti we Uninggha gep qilishtinmu tosatti.

Etisi ettigende jiang:
Men bilen mang,didi Uninggha buyruq qilip.lekin U, ornidinmu turalmaytti, jiang bilen yurushke majali yetmeytti. jiangning buyriqi bilen uch neper mehbus ayal Uni yudup,yuz metirche neriraqtiki dawalash bolumige elip bardi.

Dawalash bolumining ishigi yenidiki shirede, bir hitay ayal, bir Uyghur ayal olturatti.ukar Rabiye Qadirgha qopal tegdi:
Sanga nime boldi? ornigndin ture!
Lekin U, ornidin turalighudek ehwalda emes idi.ular Uninggha buyruq qilishning bimene ikenligini bayqighandin keyin,Uni karwatta yatquzushni maqul korushti.

Bir dohtur ayal, kichik teret tekshurshtin keyin, Uninggha bir suyuqluq berdi.bashqa dawalash charisi qilmastinla, Uni yene mhbuslargha kotertip,jiangning buyrighi bilen, kamirgha elip mengishti. Kardurgha chiqqanda U, beshini kotiriwidi,aldidila qarap[ turghan Bu ni kordi.del shu esnada Uning bedenliri, tiken sanchighandek cheqip aghrip, yene qan ketken idi.ehwalni Bu mu oz kozi bilen kormekte idi. U,Bu gha eytti:
Sanga yalwirimen,Eger sen Uyghurning qizi bolsang, meni qutquzup qal!
:Uni qayaqqa elip mangding?
Soridi Bu hizmetdeshi jiangdin.
- kamirgha qayturup mangduq,didi jiang jawaben.
Tohta!didi Bu,yolni tosup,andin kuchluk bir ayalgha Uni kotertip, dawalash bolumige qayturup keldi,de qaturup qoyghan heykel,(Bu) bashqilargha chushendurdi-
Eger U olup qalsa, Muawin Turme bashlighimu, menmu ish ornimizdin ayrilip qalimiz! Biz bu ayalni peqetla mehbus supitide tutup turimizki, Uning bilen bashqa ishimiz yoq.men Uningha mesul.jawapkarliq mening ustumde! Shuning uchun,Men silerge bildurup qoyayki,bu ayal uch-tort kun mushu dawalash bolumide turidu. yahshilinip qalghandin keyin, men Uni ozem kamirgha apirip qoyimen!

U,Tatar ayal dohturdin chungqur tesirlenmekte idi. chunki desliwidila Uni dawalash bolumide tohtitip qelishni eytqanda, jiang ret qilghan idi. hazir bolsa, ashu tatar dohtur Uninggha obdan qarimaqta.
: eynekke qaramsen?didi tatar dohtur Uningdin sorap.
- elwette, didi U, aldirap. Uning lewliri aqirip, yuzliri olukning sinigha kirip qalghan idi.

keyinki kuni chushtin buurn,Bu ,Uni qisqila yoqlap kirip soridi:
nimishke manga waqtida dimeydu?
Biraq U, putun kun daq yerde yatqan tursa,Uning bilen hichkimning kari bolmisa, qandaq qilip ehwalini Bu gha eytalisun!

U, ozining qandaq keselge tutulghanliqini bilmeytti. Dohturlarmu kesel ehwalini eniq eytmidi. Dohtur yardemchiliri botilkigha qaynaq su qachilap, Uninggha biretti. U, qiziq botilkini dusunigha qoyup, issiq otkuzetti.ussuzluq uchun qiziq chay birip turatti.

ikki kundin keyin U,kamirgha qayturup kelindi. Lekin Uning bedenliri kuptek iship ketti.bu chagh, Uning balliri bilen korushme waqtigha azla qalghan waqit bolup,Uni munda halette korsitishtin hezer qilghan kadirlar, korushme waqtini bikar qiliwetti.

Uni dawalsh bolumige, qayta kotirip elip kelgen, heliqi kuchluk ayal,bir heptidin keyin waqti toshup qoyup birilgen idi.shu ayal Turmidin chiqip udul “Rabiye Qadir soda Sariyi”gha berip, kopchilikke, Rabiye Qadirning Turmidiki eghir ehwalini,kesellik halitini bayan qilghanken. ishenchlik kishiler, heliqi ayalni Rabiye Qadirning oghullirining yenigha bashlap barghan bolup, ulargha Apisining beshidiki eghir kunler toluq yetkuzulgen.
_____

Rabiye Qadirning , kesel ehwali toghrisidiki hewer,shamal uchurtqandek tiz tarqilip ketti. Bu hewer Washingtongghimu yitip bardi. Uning kenji qizi Kekenos , Apisining Resimi chushurulgen pilakatni boynigha esip,besh kun qarliq tutti.

Uning balliri we tuqqanliri bolup, jemi ellikitin artuq kishiler,Turme aldigha topliship, korushturushni telep qilishti.ulardin tort kishi –Uning balliri qobul qilindi. Shuning bilen ,Turme idarichiliri chiao-chiaogha buyrup, Uni yuyup, maylap teyyar qilishni tapshurdi.

U, awaylap mengip, korushturush bolumige yitip keldi.U, eynek tamning u yeqida kutmekte idi.Qahar,Alim we Rushenguller kirip kelsihti! Ablekimmu ulargha egishiprek kirdi. “Hudagha shukri,U qoyup biriliptu”. ( sewebinimu eytmastin,uning jaza mudditidin toqquz ay burun qoyup birishiptu.) Uning Inisi, kilini, ikki newrisi, bashqa tuqqanliri kardurda saqlap turushmaqta,ular korushturush bolumige kirguzulmigen idi.

Qahar anglatquni qoligha elip:
Apa! sen bizge hayatliq behsh etken,didi hayajan ilkide we anglatquni ukilirigha uzartti. Ularmu bir birlep ashu sozni tekrarlashti****shengul:
Apa, newre qizing mektiwide yazghan edebi maqalisida, birinjilik mukapatigha erishti,didi qizidin pehirlinip. Maqalining temisi “ Mening chong Apam ( Mening Momam)” idi.


“…. Kishilerning , kozumge tikilip qarashliridin,ularningmu Men bilen birge dert tartiwatqanlighini his qilimen! ular, manga qarishidu, shuninggha ishinidurki, ular kozumdin chong Apamni kormekchi.lekin ular chong Apamning namini tilgha elishtin qorqishidu! …chong Apamning kozliridin umut tashqinlap turatti!….chong Apam bir qetimTurmide manga mundaq degen “sen,mening jinayetchi ikenlikimge ishenmigin!”ashu chaghda men kulup turup, mundaq degen idim “ chong Apam meni kichik bala,dep qaraydiken!”…. her qetim Turmige berip Uni korup kelgendin keyin,“U mening chong Apam!”dep, shunchilik pehirlinimen…. Men chong Apamdek peziletlik bolimen. … Wetinimizde yeqimliq sayraydighan, nurghunlighan qushlar bar. Birsi Bulbuldur! U ajayip hush awaz,Mungluq sayraydu. Mening chong Apam- eger erkinlikte bolsa, ashu bulbuldek!…”

Ablekim anglatquni qayta elip:
Apa! qenimiz mushu yerde eqip kitishige teyyar biz! Biz mushu yerde olushke teyyar. Biz, ularning Turmige qamap qoyishidin qorqmaymiz, didi hongrep yighlap.u eytqan sozlirining jazasi uchun siritqa chiqiriwetildi. Keyin uzunghiche Apisini korushtin mehrum qilindi.

Alimmu sozlimekte:
Apa, tumurimizda sening qening aqidu.bizdin endish qilma.biz
tewrenmestin, qed kotirip turimiz!
Unimu saqchlar siritqa elip chiqishti.shuning bilen korushme ahirlashti. Adette yerim saetche waqit biriletti.biraq Bu qetim tehi on Minutmu otmigen idi.
________

2001.yili 11.Sintebir kuni Rabiye Qadirni,Muawin Turme bashlighi ishhanisigha chaqirtti.hemde Uningha,Amerikida suyqest herikitining yuz bergenlikini eytip:
sen Amerikigha bekmu qiziqatting,ishinetting, shunga yoldishingni, balliringnimu Amerikigha ewertiwetken iding,didi ichidiki shatlighini yushuralmighan halda, tentene qilip.we yene dawam qildi -
hazir koriwatqansen, u doletningmu chokiwatqanlighini!epsus!endi Amerika sanga ghemhorluq qilghudek hali qalmidi.ular endi oz helekchiligi bilen aware,undin bashqa ashu jinayetke Uyghur Terorchilirimu shirik, biz ularni tutup kelip,kozungge tiqimiz!

Biraq u hadisining, qandaq hadise ikenliki toghrisida Uninggha hichnime bildurmidi.lekin mushu tema ustide Uning bilen sohbetleshmekchi.Uni qorqunch basqan hem ghezep ortengen idi.eger Amerika hujumgha uchrisa, bashqa doletlerning hali qandaq bolmaqchi!

U,muawin Turme bashlighining “ ashu jinayi herikette Uyghurlarmu bar”degen sozige ishenmidi. (Emma ashu 11. Sintebir weqesi Uning Wetinini qaysi derijide ozgertiwetkenlikini tepsili bayan qilishqa, Uning chushendurushliri yenila kamliq qilatti.) hitay , chetellerdin Uyghur kureshchilirini basturushta, hele bekla ilgirligen halda telep qildi.mesilen Afghanistanda qural tutushni meshiq qiliwatqan, Uyghur pidailiri qatarliqlar. Qanadqla biri Uyghur Aptonum Rayunining musteqillighini terghip qilidiken, jezmen hitay hokumitining basturishigha duch kelidu.

hitay ,Dunyawi “Terorrizimgha qarshi turush” herikitini tutqa qilip , bizning Wetinimizde wehshilerche basturush elip bardi.

(11.Sintebir weqesidin burun, Wetinimizde uhturush tahtilirigha Uyghurche-hitayche yezilatti. Keyin Uyghurche yeziqlar elip tashlandi.) 11.Sintebirdin keyin , chong quruqluq Impiraturlighi ozlirining, sherqi turkistangha qaratqan yushurun pilanlirini, ochuqche otturgha qoydi.

“Insan heqliri omumi bayan namisi”ni,Uyghurchigha terjime qilghan bir Uyghur, yigirme yilliq qamaq jazasigha hokum qilindi.

Hokumet hadimliri, bir kishini yene birige qarshi paylaqchi qiliwetti. Qeyerde kishiler toplashsa,shu yerge hokumetning jasusliri unup bolidu. Ailidimu balilar ata-anisigha, ata-anilar oz ballirigha qarshi paylaqchiliq qilip, ular oz-ara ,bir birige paylaqchi bolidu. Gumanliq ehwalni sezgen haman, ozlirige wezipe tapshurghan tarmaq bolumge melum qilishidu.

Dimek, 11.Sintebir weqesi putun dunyani ozgertiwetti. Lekin eng chong yoqitishqa uchrighan yenila biz Uyghurlar bolduq!
________

Bajiahu Turmisidiki- Rabiye Qadir jazaliniwatqan bolumde,uchyuz Ayal mehbus ichide, awal atmish tort neper Siyasi mehbus bar idi. 11.Sintebir weqesidin keyin, azla waqit ichide, yene ottuz neper Siyasi mehbus qetildi.
Heptide bir qetim, Siyasi mehbuslarni ayrim,ayrim ishhanigha chaqirtip,kiyimlirini saldurup tekshurush qilatti.bir mehbusni besh neper gundipay tekshurup, kozdin kechuretti. Bu hil tekshurush, Insangha nisbeten, haywandinmu better horluq idi.

Ayda bir qetim mehbuslarni toplap,Siyasi ogunush qilduridu. Ders sozliguchi, birinji maddida:
hudagha inkar qilish, dinlarning hemmisi yalghan! Kommunistik partiye birdin bir alijanap ehlaq,hitay hakimyiti insanlarni heqqaniyetke yiteklesh uchun hizmet qilidu.
Ikkinji maddisida:
Sherqi turkistan (Uyghur Aptonum Rayuni)hitay dolitining ayrilmas bir qismi, awalmu shundaq idi, bundin keyinmu shundaq bolidu!

Ogunush jeryanida mehbuslar az degende , ellik qetimlap orunliridin turishidu we:
Biz hitay dolitidin ayrilishni halimaymiz! dep, shuar towlaydu.

undin keyin Ders sozliguchi, Amerika ustidin we u yerdiki hokumran,ezgunchi, kishilik hoquqni depsende qilghuchi kapitalistlar ustidin shikayet qilidu. hemde Yaurupa toghrisidimu “ buzghunchi kapitalistlarning hemmisi Yaurupada”dep, bayan qilidu. ogunushning ahirida:
kapitalizim yer bilen yeksan bolghusi! Ahir bir kun hitay dolet reisi putun dunyagha hokumranliq qilghusi! Hitay doliti kuchluk, dunyagha adalete ornatqusi! dep, shuar towlaydu.

Bundaq Siyasi ogunush bezide ikki-uch saet,bezide yerim kunlep dawam qilidu. Siyasi ders sozliguchi hadim, muntizim halda mehbuslardin tallap, ornidin turghuzup,hudani tillitidu.hem kommunizimgha sadiq bolush toghrisida qesem qilduridu.

Mehbuslarning ichide, yetmishbir yashtiki, shayarliq bir qeri mezlummu bar idi.uning yoldishi we ikki oghli olum jazasigha hokum qilinip, etiwetilgen iken. u mezlum bir qetimliq Siyasi ogunushte ornidin turup munularni sozligen di:
men hazir hudaning muwjut ikenligidin gumanlinip qeliwatimen, kommunizim eytqanlarning toghra ikenlikige ishinip qaldim,bizning hatalighimiz, ballirimizni yushurun, dini mektepke birip,dinni ogetkenlikimizdur,biz shu ishni yahshi qilduq,dep oylighan iduq,lekin Din, mening irimni, ikki oghlumni olumge tutup berdi!

bu qeri mezlum,yene bir toqsanbir yashtiki qeri mezlum muddetsiz qamaq jazasigha hokum qilinghan bolup, mushu Turmide jazalanmaqta idi.

Bir qetim, shunadq Siyasi ogunush waqtida, Rabiye Qadir ders sozliguchi ayaldin, sozleshke ruhset soridi, lekin ruhsetni kutmestinla,sozlewerdi:
Din ,Insaniyet tarihida peqet tunja bolup,qanunnila peyda qilmighan,belki yahshi ehlaq we oz-ara birge yashashnimu ogetken.Din helqni bir birige baghlaydu, hergizmu bir biridin ayiwetmeydu!
Uning sozi ahirlashmastinla, ders sozliguchi ayal,Uning aghizini murup, sozleshtin tohtitiwaldi. ogunush zalini az degende alte neper gundipay kuzitip turidu. bu qetim heliqi Siyasi ders sozliguchi ayalni ishtin boshitiwetishti. chunki uning hatalighi,Rabiye Qadirgha sozleshke purset bergenlik idi.
******(shu namliq kitap 376-387.betlerdin. 47.dawami bar. )

______

Ichkiridin,epksh-chelekke yuk-taqlirini artip, taghlardin yamiship otup, bizning wetinimizge jan baqqili kelgen, kelgundi hitaylardek, Demokratik gherp ellirige,jan baqqili kelgen, emma janlirini tehi qamlashturup baqalmaywatqan, shundaq bezen nakeslermu barki,deslepte kelgen waqitlirida, bikardin yeydighan nangha ige bolup qalarmen,dep oylap,hitayning ustidin qilmighan shikayetliri qalmighn idi.

Turmining qandaq jay ikenligini uhlap chushliridmu korup baqmighan heliqilar, “hitay meni qarangghu yer astigha solap, ach qoyup, ussuz qoyup, anamni kozemge korsitiwetti”dep, yalghandin kozlirining yundisini eqitishqan idi. biraq, Ademning qan-teridin Altun qimmiti unduridighan gherplik, undaqlargha anche perwa qilmidi we oz tirikchilikige yol berdi.

Heyriyet, biraq, ashu Turmide “Weten,Millet”dep, azap chekiwatqan, heqiqi Millet pidakarlirini ular eslep qoyushmidi. Ular oz waqtida, hitay Meni yer asti Turmige solap qiynidi,degen shikayetlirining, tirik shahidi, bugun koz aldida, putun dunyagha “ hitay bizni yoqatmaqchi, bizni qutuldurunglar!”dep jakalawatsa, heliqilar Uningdin qusur izdimekchi bolishti!

Qolingizdiki mezkur kitap,hitay turmiliride dehshetlik azapqa mehkum bolghan, turmining sirtidimu jehennem qorqunchisida yashawatqan, mehkum qerindashliringizning ahu-zarini putun dunya ehlige huddi eynekte korsetkendek, soretlep bergen bir Qamustur.mushu Qamusni oqup, chushinip, Uninggha ijabi tesiratini bermestin, eksiche “ Rabiye kadirning turmidiki ipadisi toghrisida”degendek, nalayiq obzor elan qilghanlarmu, mushu Germanyedin-Munchendin chiqti.

Rabiye Qadir bir Ana idi. U, bir ayal idi. U nurhgun anilardek, eng kop perzentni qatargha qoshup, Uyghur Anisigha has Milli mejburiyitini ada qilip bolghan. Biraq U, haywandin better horluqta qalghan bir Milletni qutquzush yolida, barlighini pida qildi. Behitke qarshi dushmenning qoligha chushup, dunyagha sighmighudek azap ahanetke, horluqqa muptila boldi. Uning Turmide tartqan azap- uqubetlirining mingde birimu, bu kitapta bayan qilinishqa muyesser bolalmidi.

Men, German tilini aranla alte ayliq Kursta oqup, sawat chiqarghan. bashqilardek Germanche universitet oqumighan.yaki kespi tehnikumlardimu oqumighan. Biraq Men ozemni heqiqi Adem,dep itiqad qilimen.bilim adem uchun qoshumche qimmet. Adem aldi bilen heqiqi adimiylik layaqetke ige bolishi lazim. Adimiylik layaqet - ozini we ozgini tonush bilen ipadisini tapidu. Kitap oqush, tiriship bilim igilesh, kesip oginish, Ilmiy qabilyetni toluqlash Adimylik layaqetni osturidighan oquzluqtur. Eger bir kim, oginishke tigishlik, oqushqa tigishlik hemmini ada qilipmu, yenila Adimiylik layaqitini tapalmighan bolsa-jawabi mundaq:
“ikki putlap mangimish,
eyiqmu bezen tik turup….”

Abdurehimjan
Munchen
25.02.08