Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami 46 . )
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghucisi Alexandra Cavelius hanim yazghan"

Rabiye Qadir hanimning Biographiesi")

Mehbuslar,Ettigen seherdin bashlap, yerim kechigiche kiyim tikidu- Shim kastum,Ayaq kiyimi,balilar kiyimi qatarliq, dukanlarda setilidighan her qandaq kiyimlerni Mehbuslar tikidu.

Kichikkine zal- tort tam we ogzining asti,zey purap turidu. uch yuzche mehbus ayal tikkuchiler, mushu yerde mejburi emgek qilidu.

Rabiye Qadir, mushu tikish zalining bir bulingida,yolenchuksiz igiz bir orunduqta bir ayghiche olturishi kerek. U, ong-solgha qarimastin, beshini towen selip, kiyim tikish bilen meshghul mehbuslargha, qarap olturidu.chiao-chiao Uninggha yenidiraq olturup, bashqa mehbuslardekla un-tinsiz ishleydu,de- Bezide huddi qarawul ishittek awrup:
Hey, tuzuk oltur, qimirlima,dep, Uninggha koz-qulaq bolidu.U, bezide bashqilargha yardemleshmekchi bolghuinida,chiao-chiao hurpiyidu:
hey,qol tekkuzme!

U, putun kun shularni oylaydu:
Bu yer nimdegen yahshi, jennettek, bu yer burunqi Turmige qarighanda heqiqeten yahshi.U,yalghuz kihsilik kamirda hichkimni kormeytti. Hichkemge gep qilalmaytti. bu yerdimughu kishilerge gep qilish meni qilinghan, lekin shundaqtimu, hich bolmisa, bashqa mehbuslanri koreleydu we ularning geplirini angliyalaydu emesmu.

Ular ishtin qaytip kamirgha kirginide, chiao-chiao Uning karwitigha su tokup yol qiliwetkenligini bildi,de- artuq bir nerse dimestin, yolning ustige chapan-charilirini selip , tench yetip qaldi.U, hiyaliche, ettigen saet yettilergiche uhlashqa ruhsettur,dep oylighan idi. biraq, ikki saetmu otmestin, gundipaylar :
Turush!turush,dep warqirap oyghitiwetishti. Kamirdikilerning hemmisi orniliridin jiddi turushqa aldirishatti.Umu ornidin turup, chala uyqa, mehbuslarning arqisidin yugureytti.U,hichnimini angqiralmastin, ulargha egiship,taziliq hanigha kirdi. Bu hawa almashqidek, derizimu yoq, shundaq tarchiliq, kichikkine bolum idi.tort tamda qatar yuz yuyush tengnisi bolup,yuzleche ayallar qistiliship, ya kirelmey, ya chiqalmay qiynilishidu. Kimdur biri Uning beqinigha qattiq jeyneklidi.Uning ichi qarangghuliship, tuzuk heriket qilalmaytti. Bashqa barliq mehbuslar Uni qarghiship, tillishatti.
Peqet besh Minut ichide, ular mushu tar, kichikkine bolumde hajetlirini tugitip,chishlirini melhemlep, yuzlirini yuyup bolishliri kerek.lekin uzun ret tutup tizilip turghanlar, birilgen waqitta ishlirini tugitip bolush esla mumkin emes.

(Mushu taziliq hanining ottursida yoghan bir tengne bolup, mehbuslar mushu tengnide, qishlighi ayda bir qetim,yaz waqtida her onbesh kunde bir qetim yuyunup, tarinishidu,kiyimlirini, qachilirinimu yuyiwelishidu. Buning uchun ulargha qiriq besh Minut waqit birilidu.)

Ular chala uyqida, karwatliridin qandaq tiz turup, taziliq hanigha kirishken bolsa, taziliqtin keyinmu shundaq jiddi, kozni yumup achqiche arliqta, tikish mashinilirining aldigha unup bolishidu.ular- maghdursiz tenler, ashu jidichilikte yugiriship, qanche qetimlap yiqilip chushidu,ular domilap qopup, yene chaqqanliq bilen yugirishidu. Ettigenlik ish bashlinip, uch saetlerdin keyin, baqawul gundipaylar nowet almishidu.andin “ tamaq elish!” degen buyruq kelidu. Mehbuslar borandek yupurlup kelishidu. Yoghan bir tumur baktiki tamaqqa ret tutiship, tamaqni alghandin keyin, oz orunlirigha chepishidu. “Tamq” qap-qara yundining ozila.

Rabiye Qadir, tamqtin bir qoshuq elip aghzigha seliwidi,chishlirigha milichchide chapliship qaldi. U: belkim torisidin bir nerse chushup ketken bolsa kerek,dep oylidi,de-tamaqni yimey,yerdin bir parche qeghezni elip, qachisini yepip qoydi.lekin chiao-chiao qeghezni eliwetti.U,qeriq halda qoshuqni aghizigha yeqin ekeldiyu, kongli aynip, tamaqni aghizigha alalmidi.U,yenidiki bashqa mehbuslarning konglini ayap:
Kechurunglar, bugun tamqni yiyeligidekmen,didi.biraq heliqi pakar hitay:
Eger tamaqni yimiseng, orningdin tur!dep buyruq qildi. U, chiao-chiaoning qandaq meqsidi barlighini bilmeytti. Shunga-
Sen gundipaymiding, manga dawamliq warqirighili? didi,achchiqlap.pakar hitay derhal ornidin turup, baqawuldin “Baodao” dep, ruhset aldi,de- sirtqa -gundipaylar ishhanisigha qarap chapti. Hayal qalmay gundipay jiang bilen Bu ni bashlap qaytip kirdi.u aghzi aghzigha tegmey jawildap,Rabiye Qadirning ustidin shikayet qilatti.jiang Uningdin soridi:
Nimishke chiao-chiaogha zulum salding?
- tonugun ahshamdin bashlap,didi U, chushendurup-uning til-haqariti astida qaldim, hetta keche yerimigiche Meni tillap harmidi.bu tamaq tilimgha tetimighanliqtin,yimigen idim.bolghan Ehwal shu.
Jiang ghezeptin bughulup warqiridi:
Hemmeng orningdin turush!
Uchyuz ayalning hemmisi birdek chachrap turushti.
biz terepke qarash! dep ,qattiq buyruq chushurdi , jiang.
barliq kozler Rabiye Qadirgha tikildi.kimlerdur:
bu bizning Animiz Rabiye Qadir! diyiship gungur-mungur qilishti.jiang derhal surushte qildi:
kim bu Rabiye Qadir degen namni tilgha elishqan?
Aridin uch neper Uyghur ayal aldigha chiqiship, ozlirini melum qilishti.

: senler putun kun ishhana aldida ore turishisen! didi, jiang ularning jazasini elan qilip. Ishhana aldida ore turush,degenlik yigirme tort saet qimirlimastin, sesimchiliqni purap, meynet yerde turidighan gep.bumu yinik jaza emes, tehi yeydighan tayaqmu bar.
Jiang kopchilikke ochuq qilip eytti:
Eger senler Rabiye Qadir bilen geplishidighan bolushsang,nomurliring tartilidu!
eger bir kimdin uch nomur tartilsa, bir qetimliq aile korushturushtin mehrum bolidu,belki ,keyinki qetimliq tamaqtiki,meghizchilik uch parche goshning ,ikki parchisimu jazagha tartilidu.eger tehimu artuq nomur tartilsa, qarangghu kamirgha bent qilinidu.

jiang yene dawam qildi:
hich kim Rabiye Qadirgha qarimisun! hemmeng beshingni towen qilish! Biz buninggha bir obdan, tirishchan bir qizni hemra qilip, yenida olturghuzduq. Biraq bu, u qizgha azar qildi. Bu ayal heliq dushmini! U, kop pul tapqan,meshhur bolghan. Tunugun ahshamdin bashlap munu kichik qizni bozek qilmaqta.hetta U, ozining yatidighan ornigha kichik teret qilip qoyghan bolsimu, munu qiz hichnime dimestin, uning ornini korpisini yuyup tazlap bergen.

chiao- chiao ishittek hulup yighlashqa bashlidi.jiang bolsa uzundin uzungha sozlep munulerni didi:
senelr, bu ayalning burun qandaq alahide shehis ikenligi toghrisida gep qilishma! belki senler uchaghlarda, buni toghra tehmin qilishalmighan.

Jiangning yenida, heliqi guzel Bu , qaturup qoyghan heykeldek turatti. Rabiye Qadir uningdin yardem izdep, umunatti.umu bir Uyghur qizi bolghankin, birer eghiz bolsimu yahshi gep qilishi kerek idighu! Biraq u hichnimini kormigendek, hich nimini anglimighandek, guyaki bashqa bir ish bilen meshghul kishidek, perwasiz turatti.

Rabiye Qadir un-tinsiz oz ornigha qaytti. Eger U, bir nimilerni eytsa,bashqa Mehbus Uyghur ayallar arliship qelip, hisapqa tartilishi turghan gep. U,ozini qattiq hor his qilatti. U, birinji kunila, uch neper Uyghur ayalni qiyin kunge qoyghan idi.

Jiang , ozining bir yighingha barmaqchi ikenligini eytti.u kozdin yoqalghiche kutup turghan Bu, heliqi jazagha tartilghan uch neper Uyghur ayalni chaqirip soridi:
Senler nimishke Rabiye Qadir degen namni unluk tilgha elishting? Yene bir qetim shundaq qilishamsen?
-yaq.
Ular, yilingen halda ipade birishti.
: yahshi, undaq bolsa, bu wede namige imza qoyush!didi,Bu ulargha bir waraq wede name yezilghan qeghezni tenglep.
Ayallar imza qoyushti, andin Bu, ularni tohtitilip qoyghan yerdin boshitip, ishlirigha buyridi.
Shu tapta Bu, Rabiye Qadirning konglide illiq bir tuyghu peyda qilghan idi. U, oylimqta idi:
Munu heykel,qarighanda adimi heykel bolsa kerek! u, muhsu jayda, mushu orungha ige bolghan bolsimu,oz Millitige bolghan hisdashlighini yoqatmighan!

Rabiye Qadir!
chaqirdi,Bu Uning hiyalini bolup.
- mana, men bu yerde.
jawap berdi U, ozini melum qilip.
: men bilen birge ishhanigha mangsun!
U, Bu ning ishhanisigha kirmekchi boliwidi,
: tohtisun! awal “baodao” dep, andin kirisun, didi u,buyruq teleppuzida.
Umu bir Uyghur qizi bolghanlighi, yene kilip uch neper Uyghurni himaye qilghini uchun, Uning kongli uchun bolsimu,u, yaqturup,adetlinip qalghan “ baodao”ni didi.hetta Uningda, Bu gha qarita bir az hormetmu yoq emes idi.chunki, mushu hitayning yenida ishlep,qolidin kelginiche yahshiliq qilishmu asan emes.shundaq bolghanken, uninggha kashila qilmasliq lazim!

Bu,Rabiye Qadirdin siliq- sipaye teleppuzda soridi:
Nimishke uning aldida jim turidu? Kechide orungha teret qilidighan kesel yoq,dep chushendurmidi?
(Bu , aldidiki kishigimu,shundaq uchunji shehske qaritip gep qilatti.)
- Men undaq ayallar bilen jedelleshkim yoq.undaq qilish Mening harektirimge oyghun emes.Menmu uninggha ohshashla mehbus.belki keyinche uning bilen chushinishp kitermen,didi- U,sukut qilishidiki sewepni chushendurup.
Bu orunduqning yolenchukige ozini tashlap:
Orunluq! Undaq bolsa, bu ehwalda men arlashmaymen!didi, gepni uzup.

( chiao-chiao Uninggha, qaq ikki yerim yil eskilik qildi.u ozining nersilirini Rabiye Qadirning karwitigha suqup qoyup, jianggha dewa qilatti.bezide tamaq qachisini yerge tashliwetip,Uning ustidin shikayet qilatti.)

jiang ,Uni putun tikkuchi mehbuslarning aldida ore tohtitip qoyup,eng yaman til-haqaretler bilen tillaytti.U, bundaq til-haqaret, horluqlardin ozini qoghdiyalmaytti.bir qetim jiangning Mikrofon bilen kopchilikke anglitip sozligen, towendiki sozige eng eghir jawap qayturalidi:
sensiz sanga hormet qilalighan, seni kormeyturup seni qobul qilghan, bundaq bir helqni men chushinelmeymen.yene seningdek birining helq qorulteyida wekil bolghanliqinimu chushinelmeymen.sening hergizmu qurultay wekili bolushqa layaqiting yoq!

- toghra,deysen,didi Rabiye Qadir, jawaben sozini dawamlashturup-helq qurulteyidiki orun manga oyghun kelmigen idi.chunki helq qurulteyi shundaq bir jayki,u yerge nurghunlughan yalghanchi,bulangchi we oghirilar toplashqan orun.hem sanga ohshash biri bilen sozlishishmu eslide manga munasip kelmeytti.

Uning teeddisini anglighandin keyin, jiangning dimi ichige chushupla ketti. Bir azdin keyin hushini yiqqandek bolup, yene warqiridi:
Bes! Oltur! Ishingni dawam qil!
jiang bashqilargha burulup:
Hemmeng yerge qarash!,dep buyruq chushurgendin keyin, Bu gha:
Anglidingmu Uning eytqanlirini? Men Uni eng eghir jaza bolumige yotkitiwetimen! didi,chalwaqap.
________
Turmining muawin bashliqigha, we bashqimu Turme kadirlirigha jiang , Rabiye Qadirni qarlap,Uni ozgertelmigenligi, basahquralmighanlighi, Turme Intizamigha qattiq buzghunchiliq qilidighan heterlik ikenligi, toghrisida shikayet qildi.Turme kadirliri mezkur shikayetni, Aptonum Rayunluq yuquri derijilik, amanliqni qoghdash bashqarmisigha, andin ular hitay merkizige melum qiliship,Uni qattiq jazalashqa bejindin buyruq telep qilishti.

Shuningdin anche uzun otmeyla, bejindin yette neper hitay Turmige kelishti.ular Rabiye Qadirni Turme ishhanisigha chaqirtti. Hitaylrning biri Uni olturushqa ruhset qilip soz bashlidi:
Sen bu Turmige yotkelgili tehi bir yilmu bolmidi. Lekin sening ustugndin yigirme turluk shikayet tapshurwalduq! Men oylaymenki, sen yengi hayatqa ozengni kondurushni halimaywatqansen,yaki kunelmigensen. Eger sen hazirdin bashlap, ozgurushni halimisang, seni Tarim- Peylo jazalagirigha yollaymiz!

(Peylo Sherqi Turkistandiki , yigirme toqquz emgek bilen jazalash lagiri bar,eng chong jazalagiridur. Minglighan mehbuslardin,hayat qalidighini eng kop bolghanda ottuzgha yetmeydu.
eger nimjan, ajizraq biri, qumluqqa yiqilghan haman,ornidin turup bolghiche,minglighan seriq chumule ghojimekliship, heliqi ademni bir demdila ghajilap, songeklirini yalingachlap qoyidu.u, shundaq bir jay.)

hitayning yene biri, Bu ni yenigha chaqirip soridi:
siz bu mehbusqa qarita, mejburiytingzni ada qilmidignizmu?Uni oz meyliche qoyiwettingizmu?
- yaq,men undaq qilmidim,didi Bu jawap birishke aldirap, hem bu toghurluq heliqi hitay bilen yalghuz paranglishishni utundi.shundaq qilip, Rabiye Qadir hele uzaq siritta saqlidi. Bu bejindin kelgen hitaylargha, ehwalni chushendurgenlikni perez qilishqa bolatti-
“eslide Rabiye Qadir hata bir ish qilmighan, jiang qesten mesile tughdurup, qiyinchiliq peyda qilghan”.

Hitay emeldardin biri Uninggha ehwalni bildurdi:
Sen yahshi anglap tur, sen bashqa mehbuslargha ohshimaysen. Merkizi hokumetning shundaq qarari bar, sen jaza mudditing tugigiche, sekkiz yil hichqandaq mehbus bilen geplishishtin meni qilinding. Sanga peqet jiang, Bu bilenla geplishishke ruhset. Onbesh kunde bir qetim barliq mehbuslar topliship Telivizor koridu, sanga ruhset yoq! Sen ne oqushtinmu, yezishtinmu cheklengen. Chachliring qulaq tuyidin eship ketmesligi kerek. balliring sanga tamaq ekilip birishni telep qilmaysen! Jiang bilen Bu nimige buyrisa, sen shuni ada qilisen!

Hitay emeldarning yuqurqi buyruqlirigha, Rabiye Qadir bash lingshitip, maqullighini bildurdi.

Yene bir hitay emeldar soz aldi:
Biz , bu yerde jemi on neper kishini sanga mesul qilip bekittuq.ular Bu,jiang,Muawin Turme bashlighi,bashqimu gundipaylar,chiao-chiao, shuningdek bashqimu mehbuslar.ular nowetleshken halda, seni kuzitidu.endi sen qaytsang bolidu.

U, kamirgha qaytip kirishi bilen teng, chiao-chiao tognguzdek chiqirashqa bashlidi.Rabiye Qadir, chirayini qorqunchluq tuske kirguzup,uni qorqitiwetkenmish.u, kardurgha chiqip, gundipaylar ishhanisi terepke chapti we ehwalni melum qildi.

Jiang bilen Bu birge kamirgha yitip kelishti.jiang mundaq didi:
Bejindin klegen, hokumet hadimliri tehi ketmidi.yene nime majra?bichare chiao-chiao mushu kishining qorqutishi astida azaplanmaqta. Biz buni Peylo jaza lagirigha yolliwetishimiz kerek.
Rabiye Qadir, tenja bolup Bu gha udul munda didi:
Sen bashqa kamirdashlardin sorap baq! Men hichnime qilmidim.
Bashqa kamirdash mehbuslarmu, chiao-chiaoning Rabiye Qadirgha qanchilik eskilik qilidighanliqini yahshi biletti. Biraq, ular qorqup bir nerse digili unimidi.heliqi Qazaq qiz Bu gha chushendurup,chiao-chiao bundin burun , Rabiye Qadirgha nimilerni qilghanliq toghrisida ochuq sozlidi.
__________
shu kundin itibaren heliqi kichikkine qazaq qizi, Rabiye Qadirgha yardem qilghanliqi uchun, Turme bashliqlirining kozige tikendek korinidighan boldi. u, bundin burunmu Rabiye Qadirgha kir yuyush, qacha-quchisini yuyush qatarliq ishlarda yardemlishetti.shuning uhcunla u qizni bashqa bir bolumge yotkep, uning ornigha yene bir sarang hitay hutunni ekirip qoyushti.u, putun keche bashqilarni tillap chiqatti. uhlap qalghan kamirdashlirining yotqanlirini churup tashlaytti. Bezide qaqahlap kuletti,turupla hulup yighlap, chachlirini yungdashqa bashlaytti. Ashu sarang hutun kirgendin bashlap, bu kamirdiki mehbuslar hemmisila shumsherep qalghan idi. emma heyran qalarliq yiri shuki, u sarang peqet yalghuzla Rabiye Qadirgha tegmeytti. hetta kamirdiki bashqa mehbuslargha: bu hanim uluq kihsidur! deytti.

Ashu sarang ayalning, Rabiye Qadirgha yahshi muamile qilghininimu, Turme bashliqlirigha melum qilip turishatti bashqiliri. Uni aramida qoyghini uchun,sarangnimu almashturiwetti. Shuningdin bashlap, her onbesh kunde Uning kamirsidiki mehbuslarni almashturup turidighan bolushti. Birer mehbus bir heptila Rabiye Qadirning ustidin shikayet qilmisa, derhal bashqa kamirgha yotkiwitetti. bu kamirda Rabiye Qadirgha koz-qulaq bolidighan,Uning ustidin mesile pash qilidighan, zulum salidighan uch kishila muqim qalatti.

Her onbesh kunde bir qetim, Turme kadirliri, Rabiye Qadirni oz ishhanisigha chaqirtip sozleytti:
Sen ozengni yahshi tonimaywatisen! Sen kamirdashliringning hataliqlirini pash qilmaysen, lekin ular sening ustungdin shikayet qilishidu.
bu heqte U, uzun oylandi : nimishke kamirdashlirim, mening ustumdin tohmet toquydu?nimshke chaqlaydu?- U, ularni tonushtin burunla, qachanlardur ular,Turmide ozlirining Insani hislitini,ortaqliq hisssiyatlirini, Mihr-shepqet tuyghulirini yoqitip bolghan iken!

U,hala jaygha barmaqchi bolsa,az degende ikki mehbus arqisidin beqip mangatti.U, orunduqta olturghinida,Uning yenida bashqa ikkisi bolatti.U,qandaqla bir jayda bolmisun, Uning yenida bir qanchisi izchil paylaqchiliq qilatti. Mushundaq daim birge hemra bolush, hemmisinila ghaljirlashturiwetken idi.
_______

onbesh kundin keyin,bir az ilgirligen halda,Turme bashlighi Uning,balliri bilen korushishige ruhset berdi.
balliring ete kelidu, didi bir gundipay hewer yetkuzup. U,kechiche kirpik qaqmay, olturup tang atquzdi. U, her bir deqiqini sanaytti. Tang atti! U, chushkiche taqetsizlik bilen kutti.hichkim Uni chaqirmaytti. qaq chush bolghanda,Bu Uning ismini chaqirwatqanlighini anglidi,de- Men bu yerde,dep ozini melum qildi.
Balisi keldi,didi Bu hewer qilip. U, ballirini korgili aldiraytti.lekin Bu ,Uni tizginlep:
Asta mangsun, mening aldimda ketmisun,deytti.biraq U,ballirining hidini almaqta! Balliri shunchilik yeqinla yerde! Emma Bu,Uning yolini tusap: asta mangsun, tiz mangsa bolmaydu,deytti tekrar.
Uni, korushturush bolumige elip kirdi. Bu qetim arida eynek tam yoq idi. bolumde ikki dane sapa, bir kichik shire qoyulghan.Uni kuzetchi olturghuzdi we Uninggha chushendurdi:

baliliri bolumge kirgende,U ornidin turmaslighi lazim. Bir baqawul Vidio kamirani teyyarlap,ularning korushush ehwalini filimge elishqa teq bolghan idi.bolumde we sirtida, sanaqsiz kadir, saqchi,eskerler qimildap yurishetti. Bir baqawul, Uni agalandurup munularni eytti:

sen balliring bilen korushishing uhcunla, ikki yuz neper kadirlar qatnishidu.eger sen balliringgha, Turmidiki kundilik ehwalingdin kichikkine anglitidighan bolsang,bundin keyin hichqachan korushelmeysen! Sen peqetla Turmide yahshi turiwatqanlighingni,tamqning yahshi ikenligini eytisen.bashqa geplerni tilgha almaysen.

Kadirlar, saqchilar, ishqilip bolumde aylinip yurgen hemmisi, Rabiye Qadirgha bir nersilerni eytishatti. Lekin U,peqetla eng suyumluk bolghan ballirinila oylaytti.U, korushke, bilishke aldiraytti:
Ballirim qandaq bolup ketkendur! Ularning chihriliri ozgurup ketkenmidur, ballirim patraq koz aldimda bolsa, hemmidin yahshi bolatti! qachan kirer?
Shu esnada U, Qaharning awazini anglidi:
Apa!
U, Qahar terepke burulmaqchi boliwidi, kuzetchi Uni besip tohtitip qoydi.arqa tereptin:
Suyumluk Apa! Jenim Apa! degen awaz keletti.Alim, Rushengul, Qaharlar bolumge kirip kelishti.ular Apisining aldigha kelip, endikip ketishti we hemmisila bir aghizdin eytqandek:
Apa! dep warqirashti. Qulaq tuyidin kesiwetilgen qisqa chachliq,kulreng Turme kiyimi,oruqlap yadap ketken,shunchilik ajiz bir hal.ular Apisini hichqachan bundaq halette korup baqmighan we tesewwurmu qilalmaytti.

Bir baqawul esker, kozi yashliq ballargha teeddi qildi:
Bu nime gep endi? Eger Apanglarni kormisenglar, tehi aram bermeysiler, Apanglarni korup turupmu, yene nime ghewgha bu! He! Olturunglar!
Lekin balilar yighlashtin zadila tohtiyalmaytti.
U, aldida turghan saqchidin, ballirining yighisi uchun, utunup kechurum soridi****shengul yighisini tohtitip:
Suyumluk Apa, biz ehwalingni korup turuptuq, shundaqtimu,sen bek chirayliq turupsen,didi.Qahar hongrep yighlaytti.U, ballirigha teselli bermekt idi:
Ballirim, hichqisi yoq,ular chachlirimni kisiwetse, kiyimlirimni eliwalsa,meni qanadqla ozgertiwetse hich qisi yoq.men hemmige berdashliq bireleymen.utunimenki,mening halimdin siler azaplanmanglar.
Men bu yerde bashqa barliq mehbuslargha ohshash hayat kechuriwatimen. Turmidiki bu hayatim, burunqi behitlik hayatimning bir qismi.
Apa,sening sozliring qeti ozgermeptu.sen burunqidekla janliq sozlewatisen.endila yurigimiz izigha chushti,didi Rushengul,Apisining saghlam ikenligidin hatirjem bolup.
U, dadisi- Qadirhan toghurluq soriwidi,Qadirhan tinmastin “ Rabiye qayaqqa ketti”dep soraydiekn, ballar “ tijaret ishi bilen Amerikigha ketti”,dep pepilep turidiken.lekin shundaqtimu Qadirhanning chushinelmigini: nimishke U, birer qetim bolsimu Telipun qilmaydighanlighi iken.
_________
her kuni seher saet beshtin burun,mehbuslar kamirlardin chiqip, tikish zalida teq bolishidu.keche saet ikkidin burun kamirgha qaytalmaydu.
Rabiye Qadir, qaq bir ay zalning bulungida, midirlimay olturghandin keyin, bashqa mehbuslardek, ish ruhsiti telep qildi.chunki yigirme,yigirme bir saettin artuq, yolenchuksiz igiz orunduqta, heriket qilmastin, mejburi olturush ,tehimu qattiq azap, tehimu eghir jaza idi.shunga eng yahshisi ishlesh kerek!

Ettigini emgekke mangidighanda, gundipaylar birinji bolup, Rabiye Qadirni yoqlima qilidu. hem emgek zaligha birinji bolup Uni kirguzidu. Bezide U, retning arqisida qalghan bolsa,bashqa mehbus ayallar, tikish zalining ishik tuyide Uni saqlishidu,de-guya U bir hokumrandek,Uni kutup turushqan kopchilikning arisidin otup, zalgha qarap mangidu. Bundaq korunushler Uningghimu yeqip qalatti.hitay mehbuslar:
Heterlik jinayetchi keliwatidu, diyishkili tursa, bezen chahchaqchi Uyghr mehbus ayallar:
Padisha aliliri keliwatidu, diqqet! Alilirigha yolni boshitayli!dep, chahchaq arqiliq, kongulliridiki hormet tuyghulirini ipadilishidu.U, ishnimu birinji bolup bashlaydu. U, ozining wezipisinila emes, belki wezipidin ashurup ishlishi kerek.biraq kunige yigirme ikki saetlep, uyqusiz emgek qilish , bejirip bolalighudek ish emes. Uning yuzining bir teripi qattiq aghrishqa bashlidi. Bashqa nurghun mehbuslarmu shuningdek yuzliri aghriydu, hushsizlinidu, hetta kunde az degende, yigirme ayal hushsizlinip, Aspalit yerge qattiq yiqilip chushetti. Gundipaylar bolsa, yerde hushsiz yatqan, nimjan mehbuslarni, huddi pongzekni tepkendek, putliri bieln ittirip, bir yaqqa tashlap qoyatti. Tehminen charek saettin keyin, hushigha kelgen maghdursizlar,tirilip qalghan murdidek, midirlap kelip, yene tikishni bashlaydu.

bu ehwallar kotirip bolghusiz eghir idi.shunga Rabiye Qadir , muawin turme bashlighini tepip,narazilighini bildurp, teleplirini eytti:

Adem yiterlik uhlimisa,halidin putunley ketidu. Men shuni telep qilimenki, bizge eng az sekkiz saet aram elishqa ruhset qiling.siz deysiz, bu dolette qanun adil,dep. Lekin Men mushu Turmide, nurghunlighan mehbuslarni koriwatimenki, ular qanun boyiche toluq hokum qilinghanlar bolsimu,kopchiliki biguna kishiler iken.hem ularning qayta yashash heqqini birishingiz kerek.eger siler hazirqi Turme ijraatini ozgertmisenglar, mehbuslar jezmenki ejilidin burun olup ketidu.

Muawin Turme bashlighi tizginni tehimu qattiq quridi:
buyer Turme,sen qeyerde ikenligingni untup qalma!
- siler buyer Turme,deysiler. Biraq emeliyette bu yer qullar ishleydighan jay.siler, bizge heptide birer saet bolsimu, aram eliwelishqa ruhset bermeysiler,didi Rabiye Qadirmu zukumliship.
: sen isyan kotermekchimu? - shundaq! Sen nahayiti heterlik biri.sen daim qozghilang koritishni izdinip kelding.endi korguluking jehennmede! Sanga dozahni korsitimiz!
*********( shunamliq kitap,365-376. Betlerdin. 46. Dawami bar)
_____

hitay Turmiliride, yillap azap chekken ademde,yaki Rohi teslimiyetchilik pajiesi hokum suridu. Yaki hemmidin waz kechip, tehimu jesurane qedem tashlap, Turmige kirishtin awal qilishni oylanmighan, juret qilmighan ishlarni qilishqa ozini atap qoyidu.

hitaylarning, Insangha munasip kelmeydighan harektiri,qopal,wehshi, rehimsiz, ichki dunyasi Turmide eng obrazliq ipadilinidu. Mushu bolumde hitay gundipay “jiang” bilen Uyghur gundipay “Bu”ning harektiri ayrim,ayrim eks etturulgen. Rabiye Qadirning mezkur ipadiside, oz helqini suyushtiki, alijanap Milli tuyghu, eng yuquri rewishte namayend qilinghan.

Rabiye Qadir International kishi emes! Belki U, aldi bilen Milli Rehber.oz Millitini suyush tuyghusi bolmighan kishi, belkim International kishi bolalishimu gumanliq…..
bir Milletke mensup bolghan Milli rehber ,herqandaq shert-sharaitta, jezmenki aldi bilen oz Millitining menpetini qoghdishi,oz Millitini suyishi, oz Millitining menpetini chiqish qilishi yolluq hem mejburiyettur.

Rabiye Qadirning yurigidiki Milli soyguni, biz toluq perq itelmigen,eksiche hitay tonup yetken. Shunga Uning qelbidiki ashu soyguni tartiwelish uchun, Uninggha nahayiti kop, sanaqsiz imkan, imtiyazlarni teqdim qilghan idi. biraq Uning yurigidiki bu ateshlik soyguni Allah orunlashturghini uchun, hitay tartip alalmidi. Uni jazalap bash egdurushke shu qeder orunghan bolsimu, Uning Rohiytini sunduralmidi.

hitay Uni toluq tonighanlighi uchun, shunadq imtiyazlarni teqdim qilghan bolsa, hem bash egdurelmigenliki uchun ashundaq qattiq jazagha tartti.

Biz Uni tehichila tonup kitelmeywatimiz! Biz Uni tonup yitelmigenlkimiz uchunla, Uni biaram qilmaqtimiz…….

Abdurehimjan
20.02.08
Munchen