+ Reply to Thread
Results 1 to 6 of 6

Thread: Ana Yurt" tirilogiyisidin

  1. #1
    Ana Yurt Guest

    Default Ana Yurt" tirilogiyisidin

    Ana Yurt" tirilogiyisidin elindi

    - Xerqi Turkistan Islam Jumhuriyitini etirap qilmisa bu hil kelixim bizge yat ! - dedi Elihan torem hapa bolup , - meyli dunyada qandaq cong keliximler bolsa boliwersun , biz hergizmu Gomindang hokumiti bilen aka-uka bolup , bir ustelde olturup kelixim qilalmaymiz ! buning bir sewebi , u bizni hokumet dep etirap qilmidi !
    - Hox , lewey , - dedi Hekimbeg ghojam wijik , aqsaqal bowaygha tikilip qarap qoyup , - akimiz kelixim qilisen dewatsa , biz boyun tolghap nemimu qilalaytuq , teqsir ?
    - Ehmetjan ependim orunluq gep qildi . kelixim baxlinip boldi , emdi yeniwelixqa sewep tapalmaymiz . Uc wilayet wekilliri degini bizni etirap qilghini . Muhimi , biz helqimizge paydiliq kelixim layihisini otturigha qoyuximiz kerek . Olkilik hokumetning qurulmisidin tartip , helqimiz behriman bolidighan barliq ixlargha cetixliq teleplirimizni belgilime supitide otturigha qoyuximiz kerek . Nawada biz ali aptonomiye hoquqigha erixelisek bumu bir cong ix bolidu .
    - Yaq , Abdukerim siz yiraqqa qarang - de , - dedi Elihan tore bexini tutqan halda kozini yumup bir az hiyal suruwalghandin keyin aditi boyice hemme terepke tekxi qariwetip , - qoralliq ghazat qilmaq qiyin , birer yuz yil , ellik yilda bir qetim nesip bolidighan gep . Xunce qurban berduq , bir Xiho soquxidila yette - sekkiz yuz yigit koz yumdi . Xunce qurbanlar bedilige zalim hokumetni yerimizdin heydep ciqiralmisaq xehidlirimizgha neme deymiz ? helqimizge neme deymiz ? Kazzap hokumet yerimizge putini tiqiwalsila bizge kun bermeydu . Ellik - Atmix yildin keyin cumulidek kopiyidu . Cumililermu munar yiqitidu . Jang jijon degenning cirayliq geplirige aldinip qalsaq , ewladlarning qarghixigha qalimiz balam !
    - hox , undaqta ozliri qandaq teklip berilidikin , hormetlik torem janapliri .
    - bizni hokumet dep etirap qilsun , bu birinci xert . andin keyin qalghan yette wilayettin Gomindangning cekinix yolini korsitip berimiz . yuz ming eskiri , hokumet-pokumetlirini ziyan - zehmetsiz cegridin ciqirip qoyuxqa wede berimiz , bu ikkinci xert . buninggha konmise manas deryasidin otup hujum baxlaymiz , ozi ciqmighan duxmen ye olup tugeydu , ye aq bayraq ciqirip qolini koturidu , ye bolmisa gobi - colliride ecirqap - qaghjirap tugeydu . Qaysi yolni tallisa ozi bilsun , bu ucinci xert !
    - duxmenning yuz ming eskirini yoqitip bolghuce , teqsir , bizning helqimizningmu yerimi tugep bolarmikin .
    - Peyghember Resulillamu mekke kupparlirini yengix ucun xehern taxlap medinige cekingen . bihude qan tokux gunah teqsir . duxmen kuciyiwalay dep bitim qilixqa razi boptu . Bizmu kuciyiwalayli - de , hemme wilayette bizning qoralliq eskerlirimiz bolsa yurikimiz tom , gepimiz cong bolidu . Gomindang zorayghice biz zoriyip ketmeymizmu ! Xinjangda Taipiler ikki yuzminggha yetmeydiken , biz uc - tot milyon ikenmiz . Ottuz - qiriq adimimizge aran biri toghra kelidiken . Teqsir , eqin su bolup taxni yengginimiz tuzuk !
    - Sili Mutaali helpitim , - dedi Elihan torem hapa bolup , - bizning yerimiz xorisiz bagh , hemme yeqi ocuq . Jyang keyxi bilen Stalin dost bolghaniken , aliy muhtariyat deginingiz qeghezdin yepilghan cedir bolup qalidu . Men Jang jijon degenning tincliq , birlik deginidinla peylining yamanliqini bildim .
    - putun dunyada hazir qoralliq toqunux tugidi , - dedi Ehmatjan Qasimi , - dunyawi yuzlinix tincliq , helqcilliq , gullinix . Helq uruxtin bizar boldi . Qoralliq toqunuxqa dunya ellirimu , dunya helqimu qarxi . Biz bir ajiz millet , helqimiz helqcilliq , barawerlik , horluk - bayaxatciliqqa tolimu texna . buning ucun tincliq kerek . biz dunya ellirining , dunya helqining qollixigha , hesdaxliqigha muhtaj . biz azraq paydini dep dunya jamaetcilikining eyiplixige ucrap qalmayli . uning ustige Gomindang bu zeminni hergiz bizge taxlap bermeydu . waqtince biz yengip duxmenni qoghlap ciqarghan bilenmu , duxmen necce on hesse , yuz hesse kuc toplap bizge hujum qilidu . Bizning zeminimiz qan dengizigha aylinip qalmisun , helqimiz bu hil balayiapetke cidiyalmaydu !
    - Tincliq dunyawi eqim , -dedi Qasimjan Qembiri , - Ehmetjan Qasimining sozliri tolimu orunluq , hemme arzu bir kundila emelge axmaydu - de !
    - Aliy Aptonomiye berixni Jyang jyiexi ozi eytiptu . Jang bujangning sozliri tolimu yahxi . Gep emelge exixta , - dedi Rehinjan Sabirhajiyof , - xuninggha erixiwalsaqmu cong gep !
    - Elihan torem janaplirining geplirimu orunluq , -dedi Enwer MUsabayof , - yiraqni kozlimey bolmaydu . Elahan sultanni Oruslar tutup ketkendin keyin , Oruslar bu yerni on yil sorap manjulargha qayturup berdi . Manjular qayta kirgende epu omumiy elan qildi . Lekin taki hazirghice hokumet heckimni epu qilmidi . Gomindangning meqsiti bu zeminni tutup turux , emma ahirqi meqsiti bizni yoqitix , u yoqatqice biz uni yoqatsaq qaltis bolaridi.
    - uning meqsiti Junggo kommunistik partiyisini , azad rayonlarnimu yoqitix , u icki urux qozghap uruxni bizge tangidiken , uruxhumarni teltokus yoqitiximiz kerek . Emma uruxni biz baxlisaq bolmaydu . tincliq demokratiye , birlik , tereqqiyat bizning cong siyasitimiz boluxi kerek !
    Abdukerim Abbasof sozlep bolup Ishaqbekke qaridi . Ishaqbek :
    - mening teklipim demokratiye-helqciliq siyasitini ozimiz ijra qilayli . Awazgha salayli , qayta kelixim qilixqa qoxulidighanlar kopmu yaki ret qilip hujum qilix kerek deydighanlar kopmu , azciliq kopcilikke boysunidu . mana bu helqcilliq bolidu ! - dewidi , hokumetning on tot neper ezasining tolisi uni qollidi . Hokumet ezalirining yighini yerim kecigice dawamlaxti , talax - tartix , hetta waqirixixlarmu boldi , ahirida teklip layihisi tuzulidighan boldi . kopcilik otturigha qoyghan mesililerni yighincaqlap yazmice matiriyal teyyarlax Ehmetjan Qasimigha tapxuruldi .
    Yighin tugigendin keyin Elihan torem Nurigha :
    - Hemmini yeziwaldingmu , balam , kim heq , kim satqun ikenlikini yigire - ottuz yildin keyin bilisen , u caghda men yoq , sen koreleysen . Bu qetim hainlar yengdi . Daim xundaqlar yengip keliwatidu . Xuning ucun helq zulumdin qutulalmaywatidu , - dedi .
    http://www.mail-archive.com/uighur-l.../msg01346.html

  2. #2
    Uyghur Qizi Guest

    Default Re: Ana Yurt" tirilogiyisidin

    'Teslimci, diplomatci, siyasionlar' mundaq deptiken:

    "Nawada biz ali aptonomiye hoquqigha erixelisek bumu bir cong ix bolidu"???

    Qan kecken jengciler, musteqilciler shundaq deptiken:


    - Yaq , Abdukerim siz yiraqqa qarang - de , - dedi Elihan tore bexini tutqan halda kozini yumup bir az hiyal suruwalghandin keyin aditi boyice hemme terepke tekxi qariwetip , - qoralliq ghazat qilmaq qiyin , birer yuz yil , ellik yilda bir qetim nesip bolidighan gep . Xunce qurban berduq , bir Xiho soquxidila yette - sekkiz yuz yigit koz yumdi . Xunce qurbanlar bedilige zalim hokumetni yerimizdin heydep ciqiralmisaq xehidlirimizgha neme deymiz ? helqimizge neme deymiz ? Kazzap hokumet yerimizge putini tiqiwalsila bizge kun bermeydu . Ellik - Atmix yildin keyin cumulidek kopiyidu . Cumililermu munar yiqitidu . Jang jijon degenning cirayliq geplirige aldinip qalsaq , ewladlarning qarghixigha qalimiz balam !

    Heqqaniyetciler mundaq helasige keptu AHIR:

    - Hemmini yeziwaldingmu , balam , kim heq , kim satqun ikenlikini yigirme - ottuz yildin keyin bilisen , u caghda men yoq , sen koreleysen . Bu qetim hainlar/"PURSETPERESLER" yengdi . Daim xundaqlar yengip keliwatidu . XUNING UCUN HELK ZULUMDIN QUTULALMAYWATIDU.....




  3. #3
    Echilmighan Sirlar Guest

    Default Re: Ana Yurt" tirilogiyisidin



    Uyghur helqining qelbige saqaymas jarahet kebi orunliship ketken ,menggu estin chiqmas pajeler heli kop.Buningdin 51 yil ilgiri yuz bergen,Sherqi Turkistan Jumhuryiti reisi Ahmetjan Qasimi qatarliq kishilerning "ayroplan hadisisi" bilen qaza tepip,muntizim, zamanivi armiyisi ,doletchilik aparati,qanun we iqtisadi sistemisi qatarliqlargha ige musteqil doletning yoq qilinip ,uning Hitay tewesige qoshuwelinishi Uygurlarning behtsiz teqdirining yene bir ipadisi supitide taki bugunki kunge qeder ularni azaplap kelmekte.
    Atalmish ayroplan hadisisi yuz bergen 8-ayning 27-kuni eyni waqitta Sowet hokumiti we Hitay Kommunist hokumiti teripidin birdek halda dunyagha jakalanghan bolsimu lekin chongqur drammatik tus alghan bu tesaddipi hadise dunya jamatchilikining peqet miyiqida kulip qoyushi Uyghurlarning bolsa yaqilirini yirtip,ozlirini kachatlap hech ishenmeydighanliqlirini bildurushi bilen holasilandi.Taki bugunge qeder hechqandaq Uyghur bu hadisining yuz berginige ishenmidi we ishenmeydu. Bu hadise toghrisidiki turlik ispatlar we delilleshler Uyghur helqining ishenchisige erishelmestin eksinche tehimu gumanini qozghidi.
    Bugunki kundiki ashkarilanghan sirlar we qiyaslar kishilerning chushenchisini tehimu ashurup eyni dewirde Sherqi Turkistan Jumhuryitining nime uchun yoqutulghanliqi,Mezkur inqilapning nime uchun qozghulup Kimlerning menpetige hizmet qilghanliqlirini biliwelishqa sewep boldi.1941-1950-yilliridiki Sowet _Hitay munasiwiti Sowet _Amerika munasiwiti,Amerika _Hitay munasiwiti qatarliq helqaraliq siyasetning ehtiyajigha boy sundurulghan Sherqi Turkistan inqilapi tamamen Sowet itipaqining kontrolliqi astigha elinip,Uning yer shari sitratigiyisi uchun hizmet qilghanliqi,Uyghur helqining azatliqqa teshna sap qelbi we issiq qanliri Ruslarning siyasi menpeti uchun depsende qilinghanliqi qisqisi Uyghurlarning teqdiri ruslarning qolidiki siyasi diplomatiyilik oyunchuqqa aylinip qalghanliqidin ibaret maayet ashkare boldi.
    Mezkur nuqtini chushengen Uyghurlarning Ahmetjan qatarliqlarning ayroplan weqesi bilen qaza qilghanliqigha bolghan ghumani tehimu eship, ularning pajelik olumining arqa koruninshi bar ikenligi toghrisida turlik qiyaslar ,tehliller webes munazirilerni elip berishti.Elwette buninggha yene Hitay hokumiti we Rus hokumitining mezkur weqe toghrisidiki melumatlirining ozi hem sewep bolghan bolup,mentiqisiz tus alghan bir qisim melumatlar we eslimilerni mentiqiliq asasta eyni dewir siyasi tarihi sharaiti bilen selishturup , tehlil qilip korgende heqiqeten kopligen soallar tughulidu.Uning ustige Sherqi Turkistan inqilabi dewride muhim herbi we hokumet hizmetlirini elip barghan kishilerning hazirgha qeder yashishi bu hil tehlillerning kuchiyushidiki muhim amillarning biridur.
    Biz bu qisqighina bayanimizda Ahmetjan qatarliq kishilerning pajesi toghrisida yuzeki bolsimu mewjut koz qarashlar we tekshurishler shundaqla munasiwetlik kishilerning guwaliq berishi netijiside meydangha kelgen ilgirleshler asasida tohtulup otup ,qelbi heli hem qayghu bilen tolghan oqurmenlirimizning 8- we 9-,10-aylar Uyghurlar uchun neqeder pajelik we qayghuluq ikenligini ,bu aylarni hechqachan untup qalmasliqini tewsiye qilimiz.Chunki bu Ahmetjandek 20-esir Uyghur siyasi erbabliri we dahilirining oz helqidin widalashqan,Uyghurlarning milli hakimyiti yoq qilinghan aylardur.Andaqta Ahmetjan Qasimi
    qatarliqlar qandaq we qandaq sewepler bilen qazagha uchridi?Bu hazirge qeder tepishmaq kebi Uyghurlarni oygha selip keliwatqan mesile,bolup bu heqte ashkara pikir yurguzush Uyghurstanliqlar uchun 51yildin buyan cheklinip keliwatidu.
    Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning olumi toghrisida ochuq ashkare sozlishish hetta uni metbuat sahesige elip chiqip ,munaziriler qilish,Sovet itipaqi yimirilishning aldikeynidiki birqanche yillar ichide Qazaqistan ,Qirghizistan we Ozbekistan jumhuryetliri we Rossiyede ewji aldi,Bolupmu mezkur jumhuryetlerge Sherqi Turkistan Jumhuryiti hokumitining reisi Elihan tore,hokumet bash katipi Abdurawup Mehsum Ibrahimi, Meshur dolet erbabi,Meshur yazghuchi ,milli armiye qomandanliq shietabi razwetka bolum bashliqi Ziya Semedi, Sherqi Turkistan Mili Armiyisining muawin bash qomandani Zunun Teyipov,Milli Armiye polkovnikliridin Merghup Ishaqov, Zakirov, Qeyum Sabir hajiShundaqla Meshur helq qehrimani,inqilapning birinchi pay oqini atquchilardin biri,nami riwayetlerge aylinip ketken
    Ghenibatur shuningdek bashqa yene tehminen 150ke yeqin yuquri derjilik hokumet we herbi erbablarning 1950-yilliridin bashlap arqaarqidin kochup kelip yashishi bilen shekillengen weziyet mezkur doletlerde Uyghurlarning Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning olumi toghrisida besmunazirilerning ewji elishida muhim rol oynidi,Chunki bu kishiler eyni waqitta Ahmetjan qatarliqlarning yenida ishligen ,muhim ichkitashqi sirlarni bilgen kishilerdin idi.
    Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning olumi toghrisidiki qiyasliq besmunaziler elwette yene Sovet itipaqining Eyni waqitta Sherqi Turkistan JUmhuryitige yardemge ibertken yuquri derjilik hadimlirining taki yeqinqi kunlerge qeder yashishi we ularning Sherqi Turkistan inqilapchiliri bilen qaytudin Sovet itipaqida uchrishishi bilenmu munasiwetlik idi.Sovet itipaqining eyni yillarda GHuljigha ibertken hadimliridin Sherqi Turkistan Jumhuryitining Reisi Elihan Torening meslihetchisi Muhsin ependi(Ozbek),bashqa yuquri derjilik hadimlerdin Mensur ependi(Yene bir ismi Abdulla Ramazanow .Uyghur) , Helem Hudaberdi(Uyghur),Alimjan Hakimbayew(Ozbek.BU kishi Seypidin bilen Beijinge barghan).Hakimjappar Yarollabekow(Uyghur) Milli armiye bash qomandani General Palinow (Rus) we bashqa birqanche onlighanherbi we memuri hadimleri buning tipik misalidur.Bu kishilerning kopi olup ketken bolup, birqanchisi tehi hayat. ular Ahmetjanlarning olumining bir suyiqest ikenligidin ispat bergen idi. Bularning ichide eng muhim shehslerning biri Hakim
    Jappar Yarollabekow bolup,U olush aldia Ahmetjan qatarliqlarning ayroplan qazasida emes belki Sowet itipaqida olturilgenligidin ispat bergen idi.Andaqta Hakim Jappar Yarolla bekow kim?
    Hakim Jappar Yarollabekowning terjimhali toghrisida tepsili melumat yoq.lekinUning Sowet itipaqining !942-1943-yilliri Ghuljigha ibertken hadimi ikenligi eniq.Muallip uning hazirge qeder Qirghizistanda yashawatqan ayalini tehi yeqinda ziyaret qilip, uningdin kopligen meslilerni aydinglashturghan we qimmelik melumatlargha erishken idi.Shundaqla yene Ottura Asiya Jumhuryetliride yashawatqan mezkur shehsni yahshi bilidighan kishiler bilenmu uchriship ,heli materyallargha ige bolghan idi.Melumatlargha qarighanda Hakim jappar Yarollabekow tehminen 1908-? yillirida Qazaqistanning yettu su wadisida tughulghan.milliti Uyghur.1920-yillirining ahiri 30-yillirining beshida Moskwadiki Tibbi inistitotta oqughan .U Sowet Uyghurliri arisidin yetisgip chiqqan tunji dohturlarning biridur.U,Qazaqistan ,Qirghizstan qatarliq jumhuryetlede dohturluq qilghandin keyin !937-yili Stalin teripidin Hepsige elinghan we birqanche yildin keyin hepsidin boshutulghan. ShengShisey Sowet itipaqidin yuz origendin keyin,We tech okyan urushunung bashlinishi,shundaqla Amerika Hitay munasiwitining yahshilinip, Sowet _hitay munasiwitining yiriklishi,Dunya fashizimgha qarshi urushining yengi yuzlinishi hem kommmunizm we kapitalizm ikki lager kurishining jiddilishishi bilen shekillengen helqaraliq weziyet Sowetler itipaqining Xinjiang mesiliside yengi siyaset belgulishige sewep bolghanda Sowet hokumiti bu kishini Ghuljigha ibertip Sowet dohturhanisining dohturi supititide astirittin yerlik helqning ichki qismidiki Hitay hokumitige bolghan naraziliq ehwali we qarshiliq korsitish ehwalini kuzitip uni teshkillesh paaliyiti bilen shughullininshqa ibertken idi.
    Melumki30-yillardiki Uyghurstan helqining milli azatliq inqilabi Sowet hokumitining arilishishi bilen pajelik meghlubiyetke uchrap,ShengShisey olke hakimyitige Sowet itipaquining yolushi bilen chiqqandin keyin ,taki 1943-yili u,yiqilghangha qeder Uyghur qatarliq heliqler ustidin dehshetlik basqunchilik siyasiti yurguzup ,500mingdek aedemning olushi we haniweyran bolushigha sewep boldi."PanTurkist" ,"Musteqilchi" ,Helq dushmini
    .Hain" "Pan islamist'"" Trotsikichi "digendek betnamlar bilen Milliazatliq qozghilanglirigha qatnashqan we qatnashmighan uninggha hessdashliq qilghan UYghurlarni pajelik rewishte qirghin qildi.hepsilerge solidi.malmulkini musadure qilip Uyghur helqini untulghusiz azap oqubetlerge giriptar qildi.
    Gomindang armiyisi Uyghurstangha kirgendin keyin bolsa HItay hokumitining zulmi dawamlishiwerdi.Mana shundaq weziyette Uyghurlarning turlik yer asti teshkilatliri qurulip,Hitay hakimyitini aghdurup,ozlirining milli dowlitini qurush shoari qaytidin meydangha chiqti. Bu wezuyetni chushengen Sowet Itipaqi yene bir qetim Uyghurlarning erkinlikke bolghan arzusidin paydilinip ,ularning qeni bilen oz menpetlirige erishsish istratigiyisini belgilidi.
    Uyghurlarning uzun waqitlardin buyan Hitay hokumranliqidin qutulup oz musteqilliqini eslige kelturush ghayisi we bu ghayini emelghe ashurushta birer qoshna kuchlik dowletning yardimige reishish oyliridin epchillik bilen paydilinishni ozlirining muhim strategiyisi qilip belgiligen Rus _Sowet hokumiti bu qetim yene "Ezilgen helqlerning bashpanahi biz "digen shoar bilen meydangha chiqti.
    Hakim Jappar Yarollabekow ene shu siyasetning ehtiyaji bilen Ghuljigha ibertilgen idi.Hakim Jappar hizmitini unimlik ishidi.
    Bu waqitta Ghuljida Yashlarning Mehpi teshkilatliri we pikirliri bir yashlarning mehpi gruppiliri shekillinip bolghan idi.!944-yilining besida Gheni batur, Fatih, Ekber,Osman we Nurum qatarliqlarning qoralliq qozghilingi bashlanghanda Ghuljidimu Hakim Japparning astirittin turtkilik rol oynishi bilen Elihan tore Abdukeri Abbas ,Rehimjan Sabir haji ,Zunun Teyipow, Qasimjan Qembiri,,Salijanbay we bashqa birqanche dini zatlarning we ziyalilarning qatnishishi bilen "Azatliq "teshkilati quruldi.
    Sowet itipaqining Ghuljidiki bash konsuli Dabashin buninggha biwaste arilashti.Hakim Jappar Dabashin bilen inqilapchilar arisida alaqilichilq qildi.melumatlargha qarighanda,Inqilapchilar Sowet itipaqining burunqi hainliq qilmishlirini eyiplep,bu qetimmu yene Uyghurlarni setiwetishidin ensireydighanliqini bildurgende Dabashin Sowet itipaqining peqetla halisane yardem beridighanliqini,Uyghurlarning musteqilliqini qollaydighanliqini bildurgen .
    Hakim Jappar ene shu paaliyetlerning hemmiside bolghan we terjimanliq qighan iken.Hetta bir qetim Dabashin HakimJapparni elip GHuljining meshur aqsaqili Hakimbeghojini ziyaret qilip,uni chekip korgende.U dadilliq bilen Ruslarning ezeldinla Uyghurlargh basgta yardem qilip ahirida setiwetiwetidighanliqtek siyasitini tenqit qilghan,lekin beribir bu kishi keyin yenila Sherqi Turkistan jumhuryitining muawin reisi bolghan idi.
    Omumen Hakim Jappar Yarollabekow Bashtin ahiri taki 1949-yi 12-ayda u Sowet itipaqigh ketkenge qeder Sherqi Turkistanning muhim siysi ishlirige zich ariliship,Moskwa bilen GHuljining munasiwitide wastichiliq rol oynighan idi.U Moskwaning Uyghurlarning siyasi teqdirini belgilishidiki muhim wezipiler yuklengen ishenchilik mehpi hadimi bolushi bilen eyni waqitta eng kop sirlarni bilgen kishi idi.Uning ayali(milliti Rus)ning melumatiche Hakim Jappar biwaste Moskiwagha baghlininshliq bolup,U Sowet itipaqining Ghuljidiki Konsolhanisi hadimlri ichide alahide hormetke sazawer iken.Uning salahiti dohtor bolup, Helq ichidimu yuquri abroygha erishken ,Helq uni peqet dohtor depla chushengen.Ahmetjan Qasimi rehberlik orungha teyinlengendin keyin U biwaste Ahmetjan lar bilen alqe qilghan.
    Bolupmu 1948-1949-yilliri Sowet itipaqining Sherqi Turkistangha qaratqan siyasitining tup maayiti Ahnetjan Qasimi qatarliqlargha melum bolghandin keyin ular qandaq qilip Uyghurstan helqining azatliqini teminlesh mesiliside bash qaturdi .Rehberlik qatlimida turlik pikirler mewjut boldi.Ahmetjan Qasimi we bashqilar "Milletlerning oz teqdirini ozliri belgilesh prinsipi" we Leninning "Milli dowlet nezeryisi" asasida qetiy musteqil dowlet bolush pirinsipini belgilidi,lekin buning uchun ilmiy we tech yol bilen ish elip berish zoruriyitini teshubbus qildi,shuningdek Sowetler itipaqini chochutiwetishtin diqqet qildi.
    Hakim Jappar bu ehwallardin hewerdar bolsa kerek. 1949-yilidin bashlap Sowet itipaqining Hitay siyasiti we shuninggha munasiwetlik Sherqi Turkistan syasitide jiddi yengi programma belgulendi. Bolupmu 1949-yili Hitay kommunist armiyisi Nanjingni alghandin keyin Stalin Mawzedongning toluq ghelbe qillaydighanliqigh ishendi we bu yengi kuchni yenigha toplap ozining tesir dairsige kirguzup Amerika bilen dushmenlishish sepini ulghaytmaqchi boldi.Stalinning oyi boyiche Yengi Hitay uninggha Sherqi Turkistandinmu paydiliq we menpetlik idi.
    Stalin Uyghur menpetini ozining menpetining astigha qoyup uni qurban qilip, Sherqi Turkistanni tech yol bilen Hitay kommunistlirige berip,uning armiyisininSherqiTurkistangha kirishige yolqoydi hetta qatnash wastiliri bilen yardem korsetti.Buninggha sewep bolghan amillarning biri Gansudiki MaBufang bashchiliqidiki tunggan kuchliri Uyghurstangh chekinip chiqip U yerdiki Uyghur kuchliri bilen birliship Musteqil dowlet jakalash mumkin buninggha astirittin Amerika yol korsitiwatidu digen uchur idi.
    Stalin !949-yili 7-ayda Lu Showchini Moskwagha ekilip, Zhonghua Helq Jumhuryitini qurush mesilisini we Sherqi Turkistan Jumhuryitining ahirqi teqdirini muzakire qilip, Uyghurlarni toluq Hitaygha berwetidighanliqigha wede berdi.shuningdek Sherqi Turkistan Helqining ozining milliarmiyisige tayinip Kommunist armiyisi bilen urush qilisqa hem yol qomaydighanlini we Ghuljigha yeqin Sowet chegirisi ichidiki eyni waqitta Sherqi Turkistan Armiyisidin ighiwalghan qoralyaraqlarni Hitay armiyisige beridighanliqini qisqisi Sherqi Turkistan helqining hechqandaq qarshiliq korsitishige yol qoymay Hitay armiyisining tez we tosalghusiz Uyghurstangha kirishige sharait yaritidighanliqini bildurup Zhonghua Helq Jumhuryitini tez elan qilish lazimliqini korsetti. Epsuski Ahmetjan Qasimi qatarliq Rehberler we Sherqi Turkistan helqi bu tozaqtin bihewer idi.
    Shuning bilen Sowetning orunlashturusui bilen Hitay wekili DengLichun GHuljigha kelip ,Bu suyiqestni emelge ashurush plannini bashlidi. Eyni waqittiki ehwallarni yahshi bilgen bu heqte kop izdengen Meshur yazghuchi we Dowlet erbabi Ziya Semedi ozining hojjetlik romani :"Ahmet ependi"(1995-yili neshir qilihghan.Almuta)de bu heqte yahshi tohtulidu.
    Melumatlargha qarighanda Denglichun GHuljida Sowet konsolining wastichiliqi bilen Ahmetjan Qasimi qatarliqlar bilen uchrusup, ularni kuzitidu.ularning idiyisini tekshuridu.shundaqla "3 wilayetning" herbi ,iqtisadi we siyasi idiologiyilik shundaqla milletler munasiwiti qatar;liq ehwallarni herhil usullar bilen chushunip, Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning milli mesilidiki qetilik prinsipini ,bash egmes shehsi harakterini we Uyghurlarning milli menpetide qetiy turudighaliqini chushunip yetidu .Shuning bilen Mawzedonggha buheqte doklatlar yollaydu.Sowet itpaqi konsolhanisimu razwetkiliri arqiliq Ahmetjanlarning idiyisini bilip bolghan bolsimu bu qetim Hitay kommunist hokumet wekili bilen Sherqi Turkistan jumhuryiti rehberliri ottursudiki naresmi sohbetlerdin Ahmetjan Qasimining meydaninini yene bir qetim chusinidu .
    Dimek Stalin Ahmetjan Qasimi qatarliq kishilerni qetiy yoqatmighanda ozlirining siyasi strategiyisi uchun zor putlikasgang olidighanliqini chushinip yenila hile neyreng ishlitip ,ularni Almutigha ekiliwalidu.
    Belki Ahmetjan Qasimi Beijinge berip yighingha qatnishishqa raziliq bergen bolushi mumkin.lekin bu shertlik asasta bolghan bolup,Hitay kommunistlirining federatsiylik dowlet qurush siyasiti asasda Beijindiki qurultayda Uyghurstan helqining milli muhtariyet teliwini otturigha oyup ,bu mesilide sohbet otkuzudughanliqqa qoshulghan bolushi mumkin.
    Yene bir terptin alghanda Ahmetjan Qasimi Sowet itipaqining gherizini toluq hushengen bolup, Sherqi Turkistan helqining teqdirining pajelik ehwalgha yoluqiwatqanliqini ,buning tup menbiyining yenila Sowetler itipaqining yuzsiliki tupeylidin
    boluwatqanliqini chongqur chushengen Ahmetjan Qasimi peqet bidin bir yol supitiude aldi bilen Sowetler itipaqi jumlidin Stalin bilen sozliship Uyghur helqining menpetini qoghdap qelishqa urunup korush qararigha kelgen bolushi mumkin.
    Belki Ahmetjan ozining teqdirining pajelik ahirlishidighanliqini aldin bilgen bolushi mumkin.Lekin bu uning uchun ahirqi qetimliq Sowetlerdin umit kutishi ikenligini hem hes qilmay qalmighan idi.
    Biraq Ahmetjan qatarliqlar yenila bu mesilide tolimu ahkongllik qilghan idi. Shuning bilen " ayroplan weqesi" kelip chiqti .
    Hakim japparning ayalining melumatiche bu kunlerde u bekla jiddiliship yurge iken.
    Bir kuni u ozining Beijinge baridighanliqini eyitqan iken.lekin nahayiti tezla uning ornigha bashqa kishining belgulengenlik hewerini anglap rohi chusup ket ketken.emma shu ay shu kunlerde kunlep oyghe kirmey yurgen.hetta bir ikki hepte muhim wezipe bilen chiqip ketken ,rohikeypiyati towen we jiddi halette yurgeniken. Ayali uningdin nime ish bolghanliqini sorisa u ahiri eghir uh tartip hesretlik halette Ahmetjanning olup ketkenligini eytip,qetiy mehpiyetlikni saqlashni jikiligen.Ahiri shu yili 12-ayda wetenige qaytqan.
    Hakim Jappar Yarollabekow taki olgenge qeder !(1991-yili} Qirghizistandiki jumhuryet dohturhanisida bash dohtur bolup ishligen.Taki olup ketkiche uningdin bu weqeler toghrisida sorighan Uyghurlargha peqet hesretlik jawap berip .hech nime digili unimighan
    .Peqet olum aldida Almutidiki Uyghurstan Azatliq teshkilatining reisi Hashir Wahidi qatarliq kishiler qayta-qayta sorap turuwalghanda ahiri heqiqetni eyitqan .Hashir Wahidi uning aghzidin yeziwalghan lenta we bashqilar asasta 1992-1993-yilliri Ahmetjan Qasimi qatarliq kishilerning olumimning esli teripini ashkarilidi.
    Eslide Hakim jappar ularning olimidin hewerdar bolup.Ular qandaqtur ayroplan hadisisi bien olmestin belki Almutida kop qetim soraq soal qilinip ,qiynash we jazalargha uchrighan .Ular Sowet hokumitining teklip pikirlirini qobul qilmighan.Bu teklipler Beijindiki yighingha qatniship, Uyghurstanni Hitayning bir qismi dep jakarlash we hechqandaq milli mesile toghrisida pikir telep otturigha qoymasliq shertsiz turde Hitay kommunist hokumitining rehberlikini qobul qilish we bashqilar bolsa kerek.
    Ahmetjan Qasimiler Sowet hokumitining bu yolsiz teliwini ret qilip oz pikride ching turghan,qiqisi ozhelqining tokken qanlirigha hainliq qilishni halimighan idi.Ahmetjan Qasimi Heli waqitqiche tutup turulghandin keyin olturulgen.Hakim Jappar Ahmetjan Qasimining jesidini oz kozi bilen korgen bolup,hechqandaq ayroplan weqesi bilen olgen ademge ohshimighan.peqet urup qiynap olturulgeniligi bilinip turghan saq jesetni korgen.
    Elwette bu olturush yenila Stalinning buyriqi , Beriyaning orunlashturushi bilen bolushi tebii.
    Hashir Wahidining Hakim jappar bergen melumatni elan qilishi bilen jemiyette zor ghulghulilar bashlandi.Hetta Moskwada chiqidighan "Yengi Waqit" zornilida ataqliq Rus jornalisti Chudadeyewning :Uyghurlar Stalin bilen MawZedongning qurbanliri "namilq maqalisi elan qilinip .Ahmetjan Qasimining Stalin bilen MawZedongning tilbirikturishi bilen
    olturulgenligini qeyit qildi.
    Belki bu jornalist bu maqalini peqet Sowet itipaqi yimirilgendin keyin elan qilghan bolup melum pakitqa tayanmay turup mundaq hulase chiqiralmas idi.Bu Sowet itipaqi Jornalistlirining tunji qetim Ahmetjan Qasimining Sowet itipaqi teripidin olturilgenlini etirap qilishi idi.
    Omumen Ahmetjan Qasimilerning ayroplan weqesi olumi tolimu gumanliq ikenligini eslimilermu ispatlaydu.Seypidinning eslimisini estayidil oqup chiqsa bu ayroplan hadisisning gumanliq ikenligini .buning bir rejisor teridin oynuliwatqan trageduya ikenligi bilini turidu.Seypidin ozini medhiyleymen we kotirimen dep "3 wilayet hokumitining "ahirqi
    teqgirige munasiwetlik terplerdin kopligen sirliq soal qozghash ehmiyitige ige tereplerni pash qilip qoyidu.
    Kitaphanlarning tetqiq qilip oqup chiqishini muallip tewsiye qilidu.Hejep shunche igizliktin turup dorbon bilen Ahmetjan <Abbasowlarning jesidini toniwelishqa urunidu he? Taqqa yuquri tezlik bilen ketiwtp urulghan ayroplanning koyup ketkini eniq ejep Ahmetjanlarning jesidi saq bolup uni tonowalghili bolidiken he?Dunyadiki ayroplan hadisliridin ha[eweri bar kishilerni bu bayanlar qayil qillarmu?

    Bu hadise 8-ayning 27-kuni yuzbergen bolsimu lekin Ghuljidiki Sowet konsoli Mehsus Seypidinni chaqirip, 9-ayning 3-kuni melumat beridu.Aldrap ketken Seypidin
    bu hewerni hechkimge dimestin uttur Denglichunge berip deydu.shuning bilen yengi wekiller turghuzulup Seypidin Beijinge berip ,Hechqandaq milli mesile toghrisida sozlimeydu.peqet hemmigila maqulla deydu halas.Qiziq yeri shuki Denglichun shu kunila MawZedong qatarliqlargha bu hewerni uqturidu hem ulardin teziye jawabi alidu. Emma XUAR partkomi
    teripidin neshir qilighan "3 wilayet inqilabi"gha ait kitaplarda Ahmetjanning ayroplan hadisisge uchrighan waqti mesiliside soal tughulidighan terepler bar.
    Ahmetjanlarning olumi peqet azatliq armiye Xinjianggha toluq kirip orunliship bolghandin keyin yene ular ketip ikki yeri aydin keyin Seypidin ,Burhan We WangJenler teridin "3 wilayet helqige uhturdi,su kunge qeder helq oz dahisining nediligini peqet Seyfullayew, Seypidin , Eshet isQaqow qatarliq bir qanche kishilerdin basgqisi bilmeyti.U chaghdiki helqning bu qayghusini teswirleshke qelem ajizli qilidu.qiziq yeri shuki 10-ayning 22-kuni MawZedong Ahmetjanlarning wapatigh teziya telegrammisini elan qildi.U telegrammisida "
    .................................................. ............................
    .................................................. ............................
    .................................................. ..1949-yili 9-ayda beijingge kelish sepiride ayroplan weqesi tupeylidin behitsizlikke uchrap qaza tapti............................................. " dep tekitlise 11-ayning 28-kuni Zhou Enlay teziye telegrammisi ebertip,"......................................... ............................
    .................................................. .........1949-yili 9-ayda behitke qarshi ayroplan hadisisige uchrap seper ustide qurban boldi ............................"dep yene tekitleydu.
    Ejep bu erbablar Ahmetjanlarning ayroplan hadisisige uchrighan kunini bilmeydiken he? 9-ayning 3-kuni Denglichun 8-ayning 27-kuni yuz bergen bu weqeni Ulargha yetkuzgen ularmu teziye telegrammisi ibertken tursa. ular shunche muhim bu chislani untupqaldimu ya?
    Bu yerde nime sir bar? Maw Zedon shunche echinghan bu olum hadisisining yuz bergen waqtini ejep tezla untup qaptu he?!
    Uning ustige yene "Xinjiang 3 wilayet inqilawi"gha ait resimlik kitapta Ahmetjanning MawZedonggha ibertken jawap telegrammisi besilghan bolup ,qiziq yeri shuki mezkur jaqap telegrammisining ustige Seypidinning bir qanche jumle sozliri oz qelimi bilen yezillip qalghan
    .Bu hetler nimige kerek boldi.Yaki Ahmetjanning jawap telegramma yazghinini kuchke ige qilish uchunmu ya>
    Ahmetjan zadi jawap telegrammisi yazghanmu Yoq? bu fakitni kim bilidu? Ahmetjanning olumi toghrisida yene turlik melumatlar we qiyaslar mewjut.

    Engiliyilik Sadry ozining Sherqi turkistan jumhuryiti toghrisida yazghan esiride Ametjan Qasimining 1960-yilliri Beijin turmiside olgenligini qeyit qilidu . Uningdin bashqa helq ichide yene Ahmetja Qasimi hayat iken Beijindiki turmide iken ,digen gepler taki yeqinqi yillarghiche Uyghurlar ichide riwayet bolup kelgenidi.Hette Sowet itipaqidiki Uyghurlar 50-70-yillarda Ozlirining Ishaqbek Monunupni korhenlikliri toghrisida ,Qazaqlar arisida Delilqan Sugurbayewni korgenlik riwayetliri tarqilip yurgenidi.SherqiTurkistanning Reisi Elihan Toremu 70-yillarghiche Tashkentte yashap,oz ejili bilen olgenligi hemmige ayan.Qisqisi nurghunlighan sirliq we ashkare ademler taki yeqinqi kunlergiche Sabiq Sowet
    tupriqida yashap nurghun sirlarni ozliri bilen elip ketishti.


    Ahmetjan Qasimiler zadi nime boldi? ularning ahirqi teqdiri zadi qandaq digen soallargh peqet arhiplar jawap beridu .Bu arhiplar Moskwada saqlanmaqta Bugunki
    Rossiya yenila Uyghurlarning menpetige dehil qiliwatqan, Uyghurlarning ozlirining tashqi siyasitide muhim strategiylik ehmiyitini yoqatmidi dep qarawatqan sharaitta bu sirlar echilmaydu. emma sirlar haman echilidu.U,kun YUyghurlarning quyashi parlighan kundur/

    Hechqachan Untulamas
    8-ayning 27-kuni!!!!!!

  4. #4
    Inqilawiy Rehberlirimiz Qelbimizde Me Guest

    Default Re: Ana Yurt" tirilogiyisidin


    1933-1944 Sherqiy Türkistan (Islam)Jumhuriyetlirini Eslep


    Sherqiy Türkistan Islam Jumhuriyiti

    1931 – yili Sherqiy Türkistanning Qomul wilayitida partilighan azatliq we istiqlal mujadilisi 1933 – yilighiçe pütün Sherqiy Türkistangha yéyilghan idi. Ölkining hemme yerliridiki Hitaylar meghlub bolup, perishan boldi we yoqitildi. Netijide tarihiy merkez shehri Qeshqerde 1933 – yili 12 – noyabir küni Sherqiy Türkistan Islam Jumhuriyiti quruldi.

    Bu waqitta milliyetçi Hitay hökümiti içki urushlar bilen meshghul bolghini üçün, Sherqiy Türkistangha çolisi tegmeytti, esker çiqiralmaytti. Lekin Sherqiy Türkistan Islam Jumhuriyiti yashighan teqdirde, Rus asaritidiki Gherbiy Türkistan, Azerbeyjan, Idil – Oral, Kapkaz, Qirim qatarliq ölkilerge tesir qilip, nemune bolushtin qorqqan Sowet Rossyasi u künlerde yalghuz yetim Ürümçidila muhasirda qalghan Hitay Gomindan Shingsisey bilen mehpi anglashti, zamaniwiy qorallar top mashiniliri, tanka we ayrupilanlar bilen qorallanghan qizil armiye qushunlirini Sherqiy Türkistangha kirgüzüp, Hojaniyaz Hajining qoli bilen bu jumhuriyitimizni yoqatti.

    Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti

    Azatliq we istiqlal yolida mujadilisini dawamlashturghan Sherqiy Türkistan helqi 1944 – yili Ghulja wilayitida milliyetçi Hitaylargha qarshi yene qozghaldi. Bu waqitlarda Rus – German urushi ruslarning paydisigha qarap ilgirlimekte idi. Sherqiy Türkistan inqilabigha arlishish pursitige ige bolghan Ruslar Ghulja inqilapçilirigha yardem berdi. Shuning bilen 1944 – yili oktebirde Ghulja, Tarbaghatay, Altay 3 wilayetni içige alghan "Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti" quruldi.

    Bu jumhuriyet kiçik, yash bir jumhuriyat bolushigha qarmay milliyetçi Hitay armiyisini maghlub we perishan qilishi, Sowet asaritidiki Türk ölkilirige bolupmu qoshna Gherbiy Türkistangha tesir körsitishi sowetlerde qorqush endeshisi peyda qilghanliqtin Ruslar türlük hililer ishlitip, yash Sherqiy Türkistan Jumhuriyitini Hitay milliy hökümiti bilen sülhe tüzüshke zorlidi. Shuning bilen 1946 – yili ikki hökümet arisida 11 maddiliq betim imzalinip, betim rohi boyiçe Hitay bilen birleshme hökimet quruldi.

    Sherqiy Türkistanning yeqinqi zaman tarihida qurulghan ikki musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti özlirini "Izilgen Milletlerning Hamisi" dep jarsalghan Sowet Rossiyasi yoqitip berdi.
    http://membres.lycos.fr/atsiz19441944/links23.html

  5. #5
    Sir Haman Echilidu Guest

    Default Re: Ana Yurt" tirilogiyisidin


    Ahmetjan Qasimiler zadi nime boldi? ularning ahirqi teqdiri zadi qandaq digen soallargh peqet arhiplar jawap beridu .Bu arhiplar Moskwada saqlanmaqta Bugunki
    Rossiya yenila Uyghurlarning menpetige dehil qiliwatqan, Uyghurlarning ozlirining tashqi siyasitide muhim strategiylik ehmiyitini yoqatmidi dep qarawatqan sharaitta bu sirlar echilmaydu. emma sirlar haman echilidu.U,kun YUyghurlarning quyashi parlighan kundur/

  6. #6
    Otmushmi Eslep Guest

    Default Re: Ana Yurt" tirilogiyisidin

    Men Nebijanning bu makalisini okughandin keyin quxenmigen noktilarni sorax
    bilen ozemning ve manga ohxax oylaydighan idyedaxlirimning bu hektiki koz
    karaxlirini sizlerge sunmakqimen? Ahmetjan Kasimi helkimiz arisida tonulghan
    ve tesirlik rol oynughan bir xehistur. Xunga bu xehisni yahxi bilix buningdin
    keyinki mustekkillik herkitimiz uqun paydilik bolarmikin dep karaymen.

    Aval Nebijandin tovendiki soallarni sorumakqimen
    "tehminen 20-yillarning bexida Yette sudiki Yarkentke koqup berip, u yerde
    baxlanghuq maarip ve ottura mektep terbiyisi alghan" diyilgen. 20-yillar
    Yette su helkining komunist Rus ixghalqi armiyisige karxi uruxta meghlup
    bolghandin keyin yette su helki qong kirghinqilikka uqraydu. Bu
    kirghinqilikta Yette sudiki nurghunlighan kerindadxlirimiz Ghuljigha kaqkan
    iken. Ejiba Ahmetjan Ependining ailisi nime uqun hemme adem yerkettin
    ghuljigha keqivatsa,
    Ghuljini taxlap Yarkentke yerlexken?

    Uyghurlar iqidiki tunji markisizimqi dise bolidighan Abdullah Rozi Baki
    baxqilighidiki
    uyghur ziyaliliri Xerki Turkistan Uyghurlirining mustekkillighi uqun kurex
    kilghanmu ve yaki Sovit Ittipaki ixghaliyitidiki Uyghurlarning hurriyeti uqun
    kurex kilghanmu?

    "Ahmetjan Qasimi tehminen 1936-1940yilliri Moskwadiki
    Xerq Kommunistik Emgekchiler Universitetige oquxqa
    kirip,mehsus rewixte ,helqara siyaset,milli
    mesile,diplomatiye we ijtimai iqtisad xundaqla baxqa
    munasiwetlik bilimlerni elip sestimiliq we keng
    dairlik bilim ehli bolup yetixken.Bu uninmg hayatidiki
    muhim ehmiyetlik bir basquch idi.Sowetler itipaqining
    bu mektepni quruxtiki mehsidi xerq elliridiki
    komunistik inqilap uchun rehbiri hadimlerni
    terbiylextin ibaret bolup,Ahmetjan Qasimi bu ewzel
    xaraittin unimlik paydilanghan idi." Ruslar bizge rehber terbiylep bizning
    mustekkil hur yaxiximiz uqun Ahmetjanni terbiyligenmu ve ya oz menpeti uqun
    ixlitimen dep terbiyligenmu?

    Sovit Ittipaki Turkistanni ixghal kilghandin keyin mesqitlerni takidi dini
    paaliyetlerni qeklidi. Ama Ahmet Ependining dini melumatimu yukiri ozi hem
    kari. Dini melumatni nedin alghan? Qunki Ahmet Ependidiki dini melumat
    ,melilerdiki mollamlardin alghan melumat emesliki seviyesidin bilinip turidu?
    Reis Hilihan torining arkisida yurgen mezgilide bex vakit namazni taxlimighan
    Ependi, Jiang Jijunggha muavin reis bolghan mezgilide mesjitlerde
    korunmeydighan bolup kaptiken. Bu ozguruxning boluxida Ependimning idyisige
    nime tesir kilip kaptiken?

    milli Armiyining sani 40 minggha yetken Urumqidiki duxmen eskirining sani
    minggha yetmigen, Xerki Turkistan noposining yuzde 3% ni Hitay noposi
    igelligen biz kuqluk duxmen ajiz xaraitta "11 betim"ning imzalinxi Ghelbesiri
    ilgirlevatkan milli armiyening manas deryasi boyida tohtutulixi bizning
    ghelbimizmu ve ya Jiang jijugnning ghelbisimu?

    "Mustekkil bolghuqe uruxni tohtatmaymiz "dep qing turghan ,Xerki Turkistan
    jumhuriyitining reisi ve bu zatka itaet kilghan Osman Islamning milli
    armiyedin derhal
    qek qigrani ayrip xertsiz mustekkilikte qing turuxi hainlikmu ve ya
    kehrimanlikmu?

    Birlexme hukumetni kurghandin keyin Jiang jijungnung Qongqingge ketixi ve
    ornigha Mesut Sabir Hajining Reis boluxi Ahmet Ependining Ghuljigha ketixige
    sevep bolidu.
    Ghuljida Panislamizim ve pan Turkisizimgha karxi namayix elip berilidu. Biz
    kilidighan baxka ix yok muxu ixlarni kildukmu? muxu herketlergimu Ahmetjan
    Ependi bivaste rehberlik kilmighanmu? Kisskisi Ahmet Ependining Rusning
    gepini anglimighan yeri barmu? Rusning evzel xaraitidin Ahmetjan Ependi
    kandak paydilandi?

    Ahmet Ependi, Osman Islam ve Rahmanoplargha ohxax kevirsiz kalghini yok.
    Ghulja wangkadirning beghida hexemetlik kebiristanlighi turuptu. Junggo
    komunistik partiyisi 40 yildin buyan nahayiti yahxi koghdavatidu. Meningqe
    Ahmetjan Ependi kebirde jim ve hatirjem yetivatidu veya komunizimning halek
    boluxidin beseremjan bolivatamdu?

    Bu bir tarih u kunlerge kaytalmaymiz. Belki aldimizda yene bir purstler xekli
    her hil mezmuni ohxax xekilde kelip kelixi mumkin. Muxu yuz yilda Tomur
    helipe Hoja Niyaz haji ve Hilihan torilerning baxqilighidiki inkilaplirimiz
    hitayning diplomatiye oyuni bilen yok kilindi.
    Eng mohim bolghan mesile buningdin keyin xundak pursetler kolgha kelse
    mustekkillighimizde qing turup ahir ghiqe urux kilamduk ve ya rehbirimizni
    duxmenge FUJUXI kilip berip, mana bu bizning dahi dep yuremduk?

    Kafkasye musulmanliri Imam mensuri, Imam Xamil ve Jevher Dodayepkiqe boghan
    Ruslargha karxi uruxta eng ahirki nepesigiqe urux kilip dastan yaratti.
    Birinji Dunya uruxida ixghalgha uqurghan Turkiye helki, Mustafa Kamal
    Paxaning rehberlikide
    "ya mustekkillik ya olum" digen xuar bilen Engiliye,Fransiye, Italiye ve
    Gritsiye koxunlirigha karxi urux ilip berix jeryanida 250 ming xehit berdi ve
    netijide mustekkillighini tezla eslige kelturelidi. Hergizmu duxmenni bex
    kilivalmayli demidi. Vetenni kim ixghal kilsa xuninggha karxi turuxni jahad
    ruhi dep karidi.Engiliyening himayiside Istanulda Korqak hokumet kurulghan
    bolsimu helk teripidin ket'i himaye kilinmidi. Quki bu helkte korqak
    rehberlerge aldanmighudek maarip seviyesi bar idi.
    http://www.mail-archive.com/uighur-l.../msg01887.html







    Abliz Mexsum Öz Aldiða




    Surette: Merhum milliy qehrimanimiz, mujahid Abliz Mehsum we ayalining hayatining axiridiki körünüþiliridin biri
    (Resimni Zeynure Mu’ellim teminligen, Zeynure Mu’ellimge alahide rehmet éytimiz>

    Mexsum, eng axirqi qétimliq türmidin çiqqinidin béri, zadila özining zéhnige ige bolalmay kétiwatatti. Uning xiyalliri pat – patla burunqi künlirige kétip qalatti. Ene þundaq künlerning béride uning xiyaliða Exmetjan Qasimni tunji qétim söhbetliþiþ üçün öyige çaqirðan waqti kélip qaldi:

    Mexsum, bu yigitning eqli huþi jayida bir yaþ ikenligidin xéli burunla xewer tépip bolðaçqa, bu qétimqi söhbitini bekla ðelite bir Ili çaxçiði bilen baþlimaqçi bolup, uzun ketken qorosining qoþ qanatliq iþigi içige ariliqlirini neq ölçep turup ikki terepke ikki itni zenjirlep baðlidi. Ikki kündin béri tüzük birnime yigüzülmigeçke, bu itlar qoyiwitilse adem turmaq déwini körsimu talap yéwetkidek éçirqap ketkenidi. Ependimmu ehtiyat yüzisidin,Xitay türmilirini ömürlük makan qiliwalðan bu wetenperwerning öyige özi tepip kelgenidi.
    Ehmetjan Qasim iþikni qaqmayla éçip kirip kéliþi bilen teng, iþikning ikki qasniðidin éþektek kélidiðan biri sériq, biri qara ikki qawan it wehþilerçe étilip kélip ependimning üstige taþlandi. Her qançe ‘er’men digen bilenmu, bunçe yoðan qawanlarni körgen herqandaq kiþining yürigi ornidin qözðilip kétiþi turðanla gep idi. Ependimmu nime körgenligini perq étip bolðiçe, yüz – közi tatirip bolðanidi. Yürigimu qepidin çiqip kétidiðandek rasa düpüldep ketti. Turup qalðan yéridin udulða qariðanidi, qoraning u béþida turuwalðan Mehsum, ependimge qarap küldi. Itlirini koþ – koþ déyiþning orniða, Exmetjan Qasimða qarap warqiridi:

    “Exmet Ependim, sériq itqimu, qara itqimu qarimay qorqmastin udulingizða qarap yolingizða méngiwéring!”

    Exmetjan Qasim þu çaðdila huþini yiðiwilip mexsumða qarap zorliniwaraq bolsimu külümsiridi we temtirimestin udul aldiða kéliwerdi.

    “Üstazim, bügünki söhbitimizning témisini nahayiti yaxþi tallap, eng toðra jawapni teyyarliðan ikensiz. Endi bizning siyasi söhbitimizni tamamliduq disekmu bolidu. Eng yaxþi sözleþtuq diginimizdimu aranla muþunçilik uqturaliðan bolar iduq. Men emdi sizdin baþqa temilar üstide ders alimen.” ...

    Yaq, Ehmetjan Qasim þunçe kommunistperes bolðinida, ejiba Seypidin Ezizdek kommunistlarning qoyniða özini étip yaþaþni bilmigüdek eqilsiz bir ademmidi? U, ene þu pelsepelik mentiqe qayidisi boyiçe düþmenni tehlil qiliþ yolini Mexsumdek kiþilerdin Ögengenidi. U, meyli Gomindang Xitayliri bolsun, meyli Kommunist Xitaylar bolsun, yaki Rus Kommunistliri bolsun wetini üçün düþmenlik niyitide, kozur qiliwéliþ niyitide bolðanlarni yaxþi bileligenidi. Þunga, ularni allimu qaçan sézip bolðan kommunistlar mexsus ujuqturiwetken. – zomiger döletler bizge allimuqaçan mexpi öltürüþ usulliridin paydilinip, yeni bügün bizge töhmet qilip tengiþqa uruniwatqan térorçiliq usulidin 50 neççe yil ilgirila paydilinip wetinimizni qolða keltürüþning yolini éçiwalðanidi. Emdi biz nime üçün mexpi qarþiliq körsütüþ usulliridin ujuydin qorqqandek qorquþimiz?
    Bizge baþqilar térorluq usulidin paydilinip izçil türde hujum qilip keliwatsa yolluq bolidikenu, bu usuldin paydiliniþtin biz nimiþke qorqimiz? yaki bolmisa biz rastinla qorquwatamduq yaki birsilirining arzusiða boy sunuþni terðip qiliþiwatamduq?

    “Eqilliq bala” dep öziçe külüp ketti Mexsum. U, texiçila özini yoqlap kelgen méhmanliriða diqqet qilmiðanidi. – Toðrisi, ularni texi körmigenidi. – Yoqlap kelgenler, Mexsumning hazirçe içidin çiqqili bolmaydiðan tarixi xiyallar içige petip ketkenligidin bixewer,uning it weqesidin wiliqlap külüþlirige qarap, towa diyiþkiniçe yaqilirini çiþliþip çiqip kétiþti. Mexsum Exmetjan Qasim qataridiki bu yaþ ezimetlerning qapqan’ða çüþürülüp öltürülgenligige içi örtünettii. Bezide çidimay yiðlap ketse, yene bezide düþmenge ðezeplinip warqirap – jarqirap kétetti. Bumu uni körgili kelgenlerge ðelite bolup körünüp kétiþige sewep bolup qalatti.

    Mexsum, bir ömür Xitay türmiside jismani jehettin qamilip yatqanidi. Þunga kiþiler arisida þundaq riwayetlermu çiqqanidi: Abliz Mexsum Jing Þurinning türmisidin çiqip qarisa yenila oxþaþ Sheng digen Xitay bu yurtni sorawatqidek, yaq men yene kirip ketkinim tüzük dep, Shengshicai’ning türmiside qamilip yétiptu. Kéyin yene türmidin çiqip qarisa, Gomindang digen Xitaylarning bu yurtni sorawatqanliðini körüptu, yaq men yene kirip ketsem bolðudek dep qayta türmige kirip yétiptu. Axirida yene bir türmidin çiqqinida qarisa Komunist digen oxþaþla bir Xitay bu yurtni sorawatqanliðini körüp yene kirip kétimen dep türmide yetiptu. Eger bu qétim öz zéhnige ige bolalisa idi, bu qétimmu yene qayta türmige kirip kéterkenduq.

    Bu addi dehqan teswiri þuni körsitiduki, Mexsum bir ömür herqandaq Xitay tajawuzçiliriða qarþi çiqip qamilip kelgen. Mana emdi u, rohi jehettimu türmige qamilip yatmaqta.Uning rohi dunyasi qamaq içide düþmini bilen, milliti, Wetinining düþmenliri bilen sirtqa aþkariliniþi çeklengen roh türmisi içidimu yenila tinim tapmay Xitay tajawuzçiliriða qarþi jeng qiliþni bir minutmu toxtatmay kelmekte.Peqetla bizdek dötler uni sezmey kelmektimiz!

    Nurðun kiþilirimiz bundaq türmige kirip qéliþida, özining rohi dunyasini ala qoymay düþmini aldida éçiwétip, mana men türmidin saq – salamet çiqalidim dep meðrurlinip kétidu. Þumidi undaqlarning rohi saqliði!

    Muhebbet söygüsi digen nerse undaq söygü düþmenliri bilen xaliðan waqtida xaliðançe kopiratsiye quralaydiðan Marksning çüprende exliti emeste! Söygü tikliyeligen adem, bu söygüsi üçün hemmini pida qilalaydu.U, bundaq söygüsi üçün barliq maddi nersilirinila pida qilip qalmay, hetta eqlini, zéhnini, we jéninimu qilçe ikkilenmey pida qilalaydu.Yéterki, bu kiþide ene þundaq heqiqi bir söygü bolsun.Bu heqte büyük alimimiz Eliþir Nawayi bundin beþ esir awalla þundaq digen: Söygü, undaq xaliðan birliri ériþeleydiðan nerse emes, bekla az ademlerge nésip bolidu. Xuddi þuningdek, söygü, eng mukemmel insan boluþning kam bolsa bolmaydiðan þertliridin, yeni kiþilik hoquq asasliridin biridur.
    Kindik qéni tökülgen ana tupraq, ene þundaq pidakarliqlarða erziydiðan bir söygü menbesidur. Uning üçün tarixtin buyan ni–ni baylar pütün mal–mülkini ayimiðan, ni–ni alimlar zéhinlirini bériwetken, ni–ni baturlar qimmetlik jénini atiwetken idi. Þunga, bu tupraqlar bizning ejdatlirimizða weten bolaliðan! Hetta bu ana wetini üçün barliðini pida qiliwatqanlar hazirmu körülmekte: nurðun tijaretçiler bir tiyin–bir tiyindin yiðip topliðan mülkini qilçe ikkilenmey weten yolida jénini pida qiliwatqanlarða ataþmaqta. Ular sarangmidu? Þunçe nurðun baturlirimiz bu weten üçün jénini tikiþmekte. Ular eqlidin ézip qalðanlarmidu? Yene nurðun oðlanlar zéhnini pida qiliwetti. Ularnimu sarang diyiþ kérekmidu?

    Bundin yigirme yil burunqi bir axþimi, dostluq aptowuz bikitige közliri ðelitila parqirap turidiðan birsi kélip aptowuzða qistilipmu bu xitaylarning destidin çiqalmay bir çette turðan bir yigitning yeniða kélip noqudi: “Siz mikroskopta körüp baqqanmidingiz?” – dep ðeyrila soridi. Yolda turðan bala bu tuyuqsiz soaldin hangwaqqiniçe etirapiða bir qariwétip zoruqupraq deydu: “He, körüp baqqantim.” Ðelite közlük yene deydu: “Qarang, bu aptowuzða esiliþiwatqanlarni, mið – mið – mið, neq mikropning özi!” – depla burulup yoliða rawan bolidu. Bundaq mukemmel oxþutuþ saqlarning qolidin kelidiðan bir iþmidu? Oylap baqayli, u namelum kiþi nemiþke þu halða çuþup qalðandu?

    Bumu yigirme beþ yil awalqi bir weqe: Quþxanining mal yötkeþ ponkitining bir boðaltéri ‘eqlidin ezip qalidu’. U kiþi tað boyidiki kona bir qewetlik yalðuz öyining aldiða asanliqçe çiqipmu qoymatti. Emma seher sa’et yette yérimdin sekkizgiçe, çüþ waqti saet on ikkidin birgiçe we axþimi sa’et beþtin beþ yérimðiçe bolðan ariliqlarda, bir minutnimu néri – béri qiliwetmey del waqtida herkünisi öyidin çiqip, zérikmey þotisini kötürüp ögzisige tirep üstige çiqidu. Ong qoliða inçike bir yulðun tayiðini éliwilip yolda iþiða kétiwatqan we iþtin qaytiwatqan yurtdaþliriða tinmay nutuq sözlep çiqidu: “Halayiq, qaranglar bu þeherning haliða, bu kapirlar hemmila yerni bulðap paskina qilip boldi! bulap – talap boldi! ...”

    Uni nurðun qamidi, urdi, qiynaþti, saranglar doxturxanisiða solaþti. Yénip çiqipla qilidiðini yene þu heliqi iþ! U axirqi ömürini ene þundaq ‘qanunsiz nutuq sözleþ’ bilenla ötküzdi. Qarang uning waqitni neq biliþige, neq kiþilerning toplinip ötidiðan waqtini igelliginige! Buni qandaqmu saranglardin déyiþimiz kérek?

    Abliz Mexsum, umu ene þu yigirme yillar awal ene þundaq rohi türme içide yaþawatqan waqitliri idi. Bolmidi, bundaq jim yétiwériþ uning xaraktirige zadila mas kelmeytti.Etikapta qamalðhan bolsimu uning wijdani bundaq yetiþiða zadila yol qoymidi. Bu xelq, wetinide miðildap köpiyip kétiwatqan xitay tajawuzçiliriða qarþi zadila birer heriket baþliyalaydiðan oyi bardek emes. U, béribir bir ölüm digen qararða keldi. – Seher öyidin oðurluqçe qéçip çiqip, kona sen’et mektiwi, hazirqi 12- xitay ottura mektiwining aldidiki tömüryol köwrügining üstige çiqti. U, bu yerning xitaydin kelidiðan yoluçilar poyizining ötidiðan birdin – bir eðizi ikenligini bekla yaxþi biletti!
    U biçare boway köp saqlidi. 80 yaþliq bir sunmas iradilik wetenperwerimiz etigen kün çiqiþtin tartip ta sa’et on’ðiçe özini bilindürüp qoymasliq üçün tiriþip aldi – keynige mengip yürüp, yimey, içmey saqlidi. Nimini saqlaydu? U, Xitaydin kelidiðan yoluçilar poyizini saqlidi. Uni wetinining kelgüsi paytextige kirgüzmeslik üçün öz gewdisi bilen bolsimu poyizning yolini tosaþ qarariða kelgenidi! Çünki bu péþqedem wetenperwerimizge melum idiki, uning endi bu kindik qeni tökülgen ana wetinige atiyaliðidek þu zeipliþip ketken jismaniyitidin baþqa qorali qalmiðanidi!...

    Hey xalayiq! Jawap béringlarçu, bumu sarangliqmu?!

    Bu, ömürini weten azatliqiða beðiþliðan bir rohning weten üçün jénini pida qiliþ iradisini teþwiq qiliþi, heriket ülgisi yaritiþi idiðu!!!

    Maqule, bundaqlarnimu sarang, eqlidin azðan dep turayli. Emma bundaq bekla köp uçraydiðan misallardin þuni xulasilaþqa qet’i heqqimiz barki, ana weten iþqi, insan’ða hemmini pida qildurðuzaliðidek söygü weslisi bolaliðaniken, démek u bir insanning eng tipik we eng eqelli adimi heqliridin biridur. Bundaq bir kiþilik hoquqning sirittin kelgen yengi tajawuzçilar teripidin tartip eliniþi, þu þexsini bu hoquqini qayturiwéliþ üçün qolidin kelidiðan barliq çarilardin paydilinip, çoqum qayturup alðiçe, biri yiqilsa yene birsi uning izini besip jan tikip küreþ qiliþni mejburi we heqqani wezipe qilidu. Undaq qilmiðinida ya sarang bolup tirik widaliþidu, ya bolmisa menisiz ölüp tügeydu. Çünki weten iþqi uning üçün xuddi hawa, yimek – içmek, turalðusi, jinsi teliwi, jismani bixeterligi, ijtimai parawanliq teliwi, tereqqiyat iþqi, teng barawerlik ehtiyaji, ... digenlerdek adem boluþining eqelli þertliridur. Bu þertliridin mejburi ayriliþ dimek, eqelli adem bolup yaþaþqa ruxset qilinmasliq digenlik bolidu. Adem boluþ üçün yaþatquzmaymen digenlerge qandaq mu’amile qiliþimiz kérek? Bu yerde yene þunimu unutmasliðimiz kérekki, adem bolup yaþatquzmasliq herikiti digenlik, térorizimða bérilgen eng mukemmel éniqlima digenliktur. Þundaq iken, xelqimizning adem bolup yaþiþiða yol qoymaywatqan Xitay tajawuzçiliri mutleq türde sepi özidin térorçilardur!

    Bundaq bir térorçilarða sukut qiliþ, ular bilen yariþiwéliþ yaki kéliþiþni terðip qiliþ digenlik, térorçiliqqa yardem bérimen, ularning herkitini étirap qilimen digenlik. Bu yene dunya kiþilik hoquq qanunlirini hörmet qilmasliq, uni inkar qiliþ, hetta insaniyetke qarþi çiqiþ digenlik bolidu. Ejiba biz Uygurlarda insanlarni qoðdaymen deydiðan bir ðurur yoqmidu?! Qéni jawap bérip baqayli, aldimizda turðan bu térorçilar bilen kéliþip mesile hel qiliþni tallaymizmu yaki ularða üzül – késil zerbe bérip ularni el qilduruþ yolini tallaymizmu? Buning jawabini bizning Abliz Mexsumdek ejdatlirimiz tarixtin béri emili misalliri bilen bérip kelmekte. Qeni þu ejdatlarning ewlatliri bügün barmu? Bar diyeligenler qeni þu Abliz Mexsumdek,Axunoptek,Zeydindek,Barin qehrimanliridek, ... emma bügünki düþmen weziyitige eng muwapiq kelidiðan usul – taktikilar bilen otturða çiqalamsiler?! Mexsumdek þéhitlirimizning qéni buni telep qilidu!

    Halbuki, nurðun ‘moysipit – bilermen’ lirimiz, bu qehrimanlirimizning tillarda dastan bolðudek bu türdiki pidakarliqlirini nomus qiliþmastin ‘Ezip özini öltüriwaldi, putlikaþangliq qildi,aramida yaþaþlirimizða tosalðu boluþti, ...’ diyiþip çalwaqiþmaqta! Mana qaranglar bizning bu ‘eqlidin azmiðan’ eqilliqlirimizge!

    Biz bundaq bikarteleplerning aldida, üstazimizða wede bérimizki, “Hey Üstazimiz Abliz Mexsum Ependimiz, sizning çaçqan uruqliringiz çoqum köklep yaþnaydu, ösüp yétilidu, axiri çoqum méwisini béridu! Üstazlar, siler xatirjem bolunglar! ...


    Izcimen
    http://www.uygur.org/uygurche/uchur/2004/03_09.htm

+ Reply to Thread

Posting Permissions

  • You may post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •