+ Reply to Thread
Results 1 to 2 of 2

Thread: Kremil we Zhongnanhay arisidiki Uygghurlar

  1. #1
    UNTULMAS PAJELER Guest

    Default Kremil we Zhongnanhay arisidiki Uygghurlar





    UNTULMAS PAJELER

    Oghuz soyu

    < Kremil we Zhongnanhay arisidiki Uygghurlar>
    namliq kitapning 1-qismi "Stalin we Uyghurlar" din
    parche. Mezkur kitapta ilmiy amibap usul bilen tarihi
    we arhip materialliri asasida Uyghgurlarning 20-esir
    siyasi pajeliri ekis etturilidu.

    20-esirning boran qapqunlirida arqaarqidin meydangha
    kelgen bu ikki yengi imperiya uyghur helqining siyasi
    hayatida qandaq rol oynidi?Kremil sariyi ustudiki besh
    yultuzgha telpungen Uyghurlar Zhongnanhay
    boranlirining chang tozangliri ichidin qutulush uchun
    nimilerni oylidi?21-esir uyghurlar esiri
    bolalamdu?Uyghurlar pajelik siyasi kechmishliridin
    tejribiler yekunlidimu yoq? Ular Oz otmushini
    adettiki bir chochek yaki riwayet ,epsane dep bilemdu
    yaki qanliq,estin chiqmas ,qimmetlik sawaq,kelichek
    uchun yol korsetkuch mayak dep chushinemdu?



    (6-}


    Uyghur helqining qelbige saqaymas jarahet kebi
    orunliship ketken ,menggu estin chiqmas pajeler heli
    kop.Buningdin 51 yil ilgiri yuz bergen,Sherqi
    Turkistan Jumhuryiti reisi Ahmetjan Qasimi qatarliq
    kishilerning "ayroplan hadisisi" bilen qaza
    tepip,muntizim, zamanivi armiyisi ,doletchilik
    aparati,qanun we iqtisadi sistemisi qatarliqlargha ige
    musteqil doletning yoq qilinip ,uning Hitay tewesige
    qoshuwelinishi Uygurlarning behtsiz teqdirining yene
    bir ipadisi supitide taki bugunki kunge qeder ularni
    azaplap kelmekte.
    Atalmish ayroplan hadisisi yuz bergen 8-ayning 27-kuni
    eyni waqitta Sowet hokumiti we Hitay Kommunist
    hokumiti teripidin birdek halda dunyagha jakalanghan
    bolsimu lekin chongqur drammatik tus alghan bu
    tesaddipi hadise dunya jamatchilikining peqet miyiqida
    kulip qoyushi Uyghurlarning bolsa yaqilirini
    yirtip,ozlirini kachatlap hech ishenmeydighanliqlirini
    bildurushi bilen holasilandi.Taki bugunge qeder
    hechqandaq Uyghur bu hadisining yuz berginige
    ishenmidi we ishenmeydu. Bu hadise toghrisidiki turlik
    ispatlar we delilleshler Uyghur helqining ishenchisige
    erishelmestin eksinche tehimu gumanini
    qozghidi.Bugunki kundiki ashkarilanghan sirlar we
    qiyaslar kishilerning chushenchisini tehimu ashurup
    eyni dewirde Sherqi Turkistan Jumhuryitining nime
    uchun yoqutulghanliqi,Mezkur inqilapning nime uchun
    qozghulup Kimlerning menpetige hizmet
    qilghanliqlirini biliwelishqa sewep
    boldi.1941-1950-yilliridiki Sowet _Hitay munasiwiti
    Sowet _Amerika munasiwiti,Amerika _Hitay munasiwiti
    qatarliq helqaraliq siyasetning ehtiyajigha boy
    sundurulghan Sherqi Turkistan inqilapi tamamen Sowet
    itipaqining kontrolliqi astigha elinip,Uning yer shari
    sitratigiyisi uchun hizmet qilghanliqi,Uyghur
    helqining azatliqqa teshna sap qelbi we issiq qanliri
    Ruslarning siyasi menpeti uchun depsende qilinghanliqi
    qisqisi Uyghurlarning teqdiri ruslarning qolidiki
    siyasi diplomatiyilik oyunchuqqa aylinip
    qalghanliqidin ibaret maayet ashkare boldi.Mezkur
    nuqtini chushengen Uyghurlarning Ahmetjan
    qatarliqlarning ayroplan weqesi bilen qaza
    qilghanliqigha bolghan ghumani tehimu eship, ularning
    pajelik olumining arqa koruninshi bar ikenligi
    toghrisida turlik qiyaslar ,tehliller webes
    munazirilerni elip berishti.Elwette buninggha yene
    Hitay hokumiti we Rus hokumitining mezkur weqe
    toghrisidiki melumatlirining ozi hem sewep bolghan
    bolup,mentiqisiz tus alghan bir qisim melumatlar we
    eslimilerni mentiqiliq asasta eyni dewir siyasi tarihi
    sharaiti bilen selishturup , tehlil qilip korgende
    heqiqeten kopligen soallar tughulidu.Uning ustige
    Sherqi Turkistan inqilabi dewride muhim herbi we
    hokumet hizmetlirini elip barghan kishilerning
    hazirgha qeder yashishi bu hil tehlillerning
    kuchiyushidiki muhim amillarning biridur.
    Biz bu qisqighina bayanimizda Ahmetjan qatarliq
    kishilerning pajesi toghrisida yuzeki bolsimu mewjut
    koz qarashlar we tekshurishler shundaqla munasiwetlik
    kishilerning guwaliq berishi netijiside meydangha
    kelgen ilgirleshler asasida tohtulup otup ,qelbi
    heli hem qayghu bilen tolghan oqurmenlirimizning 8- we
    9-,10-aylar Uyghurlar uchun neqeder pajelik we
    qayghuluq ikenligini ,bu aylarni hechqachan untup
    qalmasliqini tewsiye qilimiz.Chunki bu Ahmetjandek
    20-esir Uyghur siyasi erbabliri we dahilirining oz
    helqidin widalashqan,Uyghurlarning milli hakimyiti
    yoq qilinghan aylardur.Andaqta Ahmetjan Qasimi
    qatarliqlar qandaq we qandaq sewepler bilen qazagha
    uchridi?Bu hazirge qeder tepishmaq kebi Uyghurlarni
    oygha selip keliwatqan mesile,bolupbu heqte ashkara
    pikir yurguzush Uyghurstanliqlar uchun 51yidin buyan
    cheklinip keliwatidu.
    Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning olumi toghrisida
    ochuq ashkare sozlishish hetta uni metbuat sahesige
    elip chiqip ,munaziriler qilish,Sovet itipaqi
    yimirilishning aldikeynidiki birqanche yillar ichide
    Qazaqistan ,Qirghizistan we Ozbekistan jumhuryetliri
    we Rossiyede ewji aldi,Bolupmu mezkur jumhuryetlerge
    Sherqi Turkistan Jumhuryiti hokumitining reisi Elihan
    tore,hokumet bash katipi Abdurawup Mehsum Ibrahimi,
    Meshur dolet erbabi,Meshur yazghuchi ,milli armiye
    qomandanliq shietabi razwetka bolum bashliqi Ziya
    Semedi, Sherqi Turkistan Mili Armiyisining muawin bash
    qomandani Zunun Teyipov,Milli Armiye polkovnikliridin
    Merghup Ishaqov, Zakirov, Qeyum Sabir hajiShundaqla
    Meshur helq qehrimani,inqilapning birinchi pay oqini
    atquchilardin biri,nami riwayetlerge aylinip ketken
    Ghenibatur shuningdek bashqa yene tehminen 150ke
    yeqin yuquri derjilik hokumet we herbi erbablarning
    1950-yilliridin bashlap arqaarqidin kochup kelip
    yashishi bilen shekillengen weziyet mezkur doletlerde
    Uyghurlarning Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning olumi
    toghrisida besmunazirilerning ewji elishida muhim rol
    oynidi,Chunki bu kishiler eyni waqitta Ahmetjan
    qatarliqlarning yenida ishligen ,muhim ichkitashqi
    sirlarni bilgen kishilerdin idi.
    Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning olumi toghrisidiki
    qiyasliq besmunaziler elwette yene Sovet itipaqining
    Eyni waqitta Sherqi Turkistan JUmhuryitige yardemge
    ibertken yuquri derjilik hadimlirining taki yeqinqi
    kunlerge qeder yashishi we ularning Sherqi Turkistan
    inqilapchiliri bilen qaytudin Sovet itipaqida
    uchrishishi bilenmu munasiwetlik idi.Sovet itipaqining
    eyni yillarda GHuljigha ibertken hadimliridin Sherqi
    Turkistan JUmhuryitining Reisi Elihan Torening
    meslihetchisi Muhsin ependi(Ozbek),bashqa yuquri
    derjilik hadimlerdin Mensur ependi(Yene bir ismi
    Abdulla Ramazanow .Uyghur) , Helem
    Hudaberdi(Uyghur),Alimjan Hakimbayew(Ozbek.BU kishi
    Seypidin bilen Beijinge barghan).Hakimjappar
    Yarollabekow(Uyghur) Milli armiye bash qomandani
    General Palinow (Rus) we bashqa birqanche
    onlighanherbi we memuri hadimleri buning tipik
    misalidur.Bu kishilerning kopi olup ketken bolup,
    birqanchisi tehi hayat. ular Ahmetjanlarning
    olumining bir suyiqest ikenligidin ispat bergen idi.
    Bularning ichide eng muhim shehslerning biri Hakim
    Jappar Yarollabekow bolup,U olush aldia Ahmetjan
    qatarliqlarning ayroplan qazasida emes belki Sowet
    itipaqida olturilgenligidin ispat bergen idi.Andaqta
    Hakim Jappar Yarolla bekow kim?
    Hakim Jappar Yarollabekowning terjimhali toghrisida
    tepsili melumat yoq.lekinUning Sowet itipaqining
    !942-1943-yilliri Ghuljigha ibertken hadimi ikenligi
    eniq.Muallip uning hazirge qeder Qirghizistanda
    yashawatqan ayalini tehi yeqinda ziyaret qilip,
    uningdin kopligen meslilerni aydinglashturghan we
    qimmelik melumatlargha erishken idi.Shundaqla
    yeneOttura Asiya Jumhuryetliride yashawatqan mezkur
    shehsni yahshi bilidighan kishiler bilenmu uchriship
    ,heli materyallargha ige bolghan idi.Melumatlargha
    qarighanda Hakim jappar Yarollabekow tehminen 1908-?
    yillirida Qazaqistanning yettu su wadisida
    tughulghan.milliti Uyghur.1920-yillirining ahiri
    30-yillirining beshida Moskwadiki Tibbi inistitotta
    oqughan .U Sowet Uyghurliri arisidin yetisgip chiqqan
    tunji dohturlarning biridur.U,Qazaqistan ,Qirghizstan
    qatarliq jumhuryetlede dohturluq qilghandin keyin
    !937-yili Stalin teripidin Hepsige elinghan we
    birqanche yildin keyin hepsidin boshutulghan.
    ShengShisey Sowet itipaqidin yuz origendin keyin,We
    tech okyan urushunung bashlinishi,shundaqla Amerika
    Hitay munasiwitining yahshilinip, Sowet _hitay
    munasiwitining yiriklishi,Dunya fashizimgha qarshi
    urushining yengi yuzlinishi hem kommmunizm we
    kapitalizm ikki lager kurishining jiddilishishi bilen
    shekillengen helqaraliq weziyet Sowetler itipaqining
    Xinjiang mesiliside yengi siyaset belgulishige sewep
    bolghanda Sowet hokumiti bu kishini Ghuljigha ibertip
    Sowet dohturhanisining dohturi supititide astirittin
    yerlik helqning ichki qismidiki Hitay hokumitige
    bolghan naraziliq ehwali we qarshiliq korsitish
    ehwalini kuzitip uni teshkillesh paaliyiti bilen
    shughullininshqa ibertken idi.Melumki30-yillardiki
    Uyghurstan helqining milli azatliq inqilabi Sowet
    hokumitining arilishishi bilen pajelik meghlubiyetke
    uchrap,ShengShisey olke hakimyitige Sowet itipaquining
    yolushi bilen chiqqandin keyin ,taki 1943-yili
    u,yiqilghangha qeder Uyghur qatarliq heliqler ustidin
    dehshetlik basqunchilik siyasiti yurguzup ,500mingdek
    aedemning olushi we haniweyran bolushigha sewep
    boldi."PanTurkist" ,"Musteqilchi" ,Helq dushmini
    .Hain" "Pan islamist'"" Trotsikichi "digendek
    betnamlar bilen Milliazatliq qozghilanglirigha
    qatnashqan we qatnashmighan uninggha hessdashliq
    qilghan UYghurlarni pajelik rewishte qirghin
    qildi.hepsilerge solidi.malmulkini musadure qilp
    Uyghur helqini untulghusiz azap oqubetlerge giriptar
    qildi. Gomindang armiyisi Uyghurstangha kirgendin
    keyin bolsa HItay hokumitining zulmi
    dawamlishiwerdi.Mana shundaq weziyette Uyghurlarning
    turlik yer asti teshkilatliri qurulip,Hitay
    hakimyitini aghdurup,ozlirining milli dowlitini qurush
    shoari qaytidin meydangha chiqti. Bu wezuyetni
    chushengen Sowet Itipaqi yene bir qetim Uyghurlarning
    erkinlikke bolghan arzusidin paydilinip ,ularning
    qeni bilen oz menpetlirige erishsish istratigiyisini
    belgilidi.Uyghurlarning uzun waqitlardin buyan Hitay
    hokumranliqidin qutulup oz musteqilliqini eslige
    kelturush ghayisi we bu ghayini emelghe ashurushta
    birer qoshna kuchlik dowletning yardimige reishish
    oyliridin epchillik bilen paydilinishni ozlirining
    muhim strategiyisi qilip belgiligen Rus _Sowet
    hokumiti bu qetim yene "Ezilgen helqlerning bashpanahi
    biz "digen shoar bilen meydangha chiqti.Hakim Jappar
    Yarollabekow ene shu siyasetning ehtiyaji bilen
    Ghuljigha ibertilgen idi.Hakim Jappar hizmitini
    unimlik ishidi.Bu waqitta Ghuljida Yashlarning Mehpi
    teshkilatliri we pikirliri bir yashlarning mehpi
    gruppiliri shekillinip bolghan idi.!944-yilining
    besida Gheni batur, Fatih, Ekber,Osman we Nurum
    qatarliqlarning qoralliq qozghilingi bashlanghanda
    Ghuljidimu Hakim Japparning astirittin turtkilik rol
    oynishi bilen Elihan tore Abdukeri Abbas ,Rehimjan
    Sabir haji ,Zunun Teyipow, Qasimjan
    Qembiri,,Salijanbay we bashqa birqanche dini
    zatlarning we ziyalilarning qatnishishi bilen
    "Azatliq "teshkilati quruldi.Sowet itipaqining
    Ghuljidiki bash konsuli Dabashin buninggha biwaste
    arilashti.Hakim Jappar Dabashin bilen inqilapchilar
    arisida alaqilichilq qildi.melumatlargha
    qarighanda,Inqilapchilar Sowet itipaqining burunqi
    hainliq qilmishlirini eyiplep,bu qetimmu yene
    Uyghurlarni setiwetishidin ensireydighanliqini
    bildurgende Dabashin Sowet itipaqining peqetla
    halisane yardem beridighanliqini,Uyghurlarning
    musteqilliqini qollaydighanliqini bildurgen .Hakim
    Jappar ene shu paaliyetlerning hemmiside bolghan we
    terjimanliq qighan iken.Hetta bir qetim Dabashin
    HakimJapparni elip GHuljining meshur aqsaqili
    Hakimbeghojini ziyaret qilip,uni chekip korgende.U
    dadilliq bilen Ruslarning ezeldinla Uyghurlargh basgta
    yardem qilip ahirida setiwetiwetidighanliqtek
    siyasitini tenqit qilghan,lekin beribir bu kishi keyin
    yenila Sherqi Turkistan jumhuryitining muawin reisi
    bolghan idi. Omumen Hakim Jappar Yarollabekow Bashtin
    ahiri taki 1949-yi 12-ayda u Sowet itipaqigh ketkenge
    qeder Sherqi Turkistanning muhim siysi ishlirige zich
    ariliship,Moskwa bilen GHuljining munasiwitide
    wastichiliq rol oynighan idi.U Moskwaning
    Uyghurlarning siyasi teqdirini belgilishidiki muhim
    wezipiler yuklengen ishenchilik mehpi hadimi bolushi
    bilen eyni waqitta eng kop sirlarni bilgen kishi
    idi.Uning ayali(milliti Rus)ning melumatiche Hakim
    Jappar biwaste Moskiwagha baghlininshliq bolup,U Sowet
    itipaqining Ghuljidiki Konsolhanisi hadimlri ichide
    alahide hormetke sazawer iken.Uning salahiti dohtor
    bolup, Helq ichidimu yuquri abroygha erishken ,Helq
    uni peqet dohtor depla chushengen.Ahmetjan Qasimi
    rehberlik orungha teyinlengendin keyin U biwaste
    Ahmetjan lar bilen alqe qilghan.Bolupmu
    1948-1949-yilliri Sowet itipaqining Sherqi
    Turkistangha qaratqan siyasitining tup maayiti
    Ahnetjan Qasimi qatarliqlargha melum bolghandin keyin
    ular qandaq qilip Uyghurstan helqining azatliqini
    teminlesh mesiliside bash qaturdi .Rehberlik qatlimida
    turlik pikirler mewjut boldi.Ahmetjan Qasimi we
    bashqilar "Milletlerning oz teqdirini ozliri
    belgilesh prinsipi" we Leninning "Milli dowlet
    nezeryisi" asasida qetiy musteqil dowlet bolush
    pirinsipini belgilidi,lekin buning uchun ilmiy we tech
    yol bilen ish elip berish zoruriyitini teshubbus
    qildi,shuningdek Sowetler itipaqini chochutiwetishtin
    diqqet qildi.Hakim Jappar bu ehwallardin hewerdar
    bolsa kerek.
    1949-yilidin bashlap Sowet itipaqining Hitay
    siyasiti we shuninggha munasiwetlik Sherqi Turkistan
    syasitide jiddi yengi programma belgulendi. Bolupmu
    1949-yili Hitay kommunist armiyisi Nanjingni alghandin
    keyin Stalin Mawzedongning toluq ghelbe
    qillaydighanliqigh ishendi we bu yengi kuchni
    yenigha toplap ozining tesir dairsige kirguzup Amerika
    bilen dushmenlishish sepini ulghaytmaqchi
    boldi.Stalinning oyi boyiche Yengi Hitay uninggha
    Sherqi Turkistandinmu paydiliq we menpetlik idi.
    Stalin Uyghur menpetini ozining menpetining astigha
    qoyup uni qurban qilip, Sherqi Turkistanni tech yol
    bilen Hitay kommunistlirige berip,uning armiyisining
    Sherqi Turkistangha kirishige yolqoydi hetta qatnash
    wastiliri bilen yardem korsetti.Buninggha sewep
    bolghan amillarning biri Gansudiki MaBufang
    bashchiliqidiki tunggan kuchliri Uyghurstangh chekinip
    chiqip U yerdiki Uyghur kuchliri bilen birliship
    Musteqil dowlet jakalash mumkin buninggha astirittin
    Amerika yol korsitiwatidu digen uchur idi. Stalin
    !949-yili 7-ayda Lu Showchini Moskwagha ekilip,
    Zhonghua Helq Jumhuryitini qurush mesilisini we Sherqi
    Turkistan Jumhuryitining ahirqi teqdirini muzakire
    qilip, Uyghurlarni toluq Hitaygha berwetidighanliqigha
    wede berdi.shuningdek Sherqi Turkistan Helqining
    ozining milliarmiyisige tayinip Kommunist armiyisi
    bilen urush qilisqa hem yol qomaydighanlini we
    Ghuljigha yeqin Sowet chegirisi ichidiki eyni waqitta
    Sherqi Turkistan Armiyisidin yighiwalghan
    qoralyaraqlarni Hitay armiyisige beridighanliqini
    qisqisi Sherqi Turkistan helqining hechqandaq
    qarshiliq korsitishige yol qoymay Hitay armiyisining
    tez we tosalghusiz Uyghurstangha kirishige sharait
    yaritidighanliqini bildurup Zhonghua Helq Jumhuryitini
    tez elan qilish lazimliqini korsetti. Epsuski Ahmetjan
    Qasimi qatarliq Rehberler we Sherqi Turkistan helqi bu
    tozaqtin bihewer idi.
    Shuning bilen Sowetning orunlashturusui bilen Hitay
    wekili DengLichun GHuljigha kelip ,Bu suyiqestni
    emelge ashurush plannini bashlidi. Eyni waqittiki
    ehwallarni yahshi bilgen bu heqte kop izdengen Meshur
    yazghuchi we Dowlet erbabi Ziya Semedi ozining
    hojjetlik romani :"Ahmet ependi"(1995-yili neshir
    qilihghan.Almuta)de bu heqte yahshi
    tohtulidu.Melumatlargha qarighanda Denglichun GHuljida
    Sowet konsolining wastichiliqi bilen Ahmetjan Qasimi
    qatarliqlar bilen uchrusup, ularni kuzitidu.ularning
    idiyisini tekshuridu.shundaqla "3 wilayetning" herbi
    ,iqtisadi we siyasi idiologiyilik shundaqla milletler
    munasiwiti qatar;liq ehwallarni herhil usullar bilen
    chushunip, Ahmetjan Qasimi qatarliqlarning milli
    mesilidiki qetilik prinsipini ,bash egmes shehsi
    harakterini we Uyghurlarning milli menpetide qetiy
    turudighaliqini chushunip yetidu .Shuning bilen
    Mawzedonggha buheqte doklatlar yollaydu.Sowet itpaqi
    konsolhanisimu razwetkiliri arqiliq Ahmetjanlarning
    idiyisini bilip bolghan bolsimu bu qetim Hitay
    kommunist hokumet wekili bilen Sherqi Turkistan
    jumhuryiti rehberliri ottursudiki naresmi sohbetlerdin
    Ahmetjan Qasimining meydaninini yene bir qetim
    chusinidu . dimek Stalin Ahmetjan Qasimi qatarliq
    kishilerni qetiy yoqatmighanda ozlirining siyasi
    strategiyisi uchun zor putlikasgang bolidighanliqini
    chushinip yenila hile neyreng ishlitip ,ularni
    Almutigha ekiliwalidu.Belki Ahmetjan Qasimi Beijinge
    berip yighingha qatnishishqa raziliq bergen bolushi
    mumkin.lekin bu shertlik asasta bolghan bolup,Hitay
    kommunistlirining federatsiylik dowlet qurush siyasiti
    asasda Beijindiki qurultayda Uyghurstan helqining
    milli muhtariyet teliwini otturigha qoyup ,bu mesilide
    sohbet otkuzudughanliqqa qoshulghan bolushi mumkin.
    Yene bir terptin alghanda Ahmetjan Qasimi Sowet
    itipaqining gherizini toluq chushengen bolup, Sherqi
    Turkistan helqining teqdirining pajelik ehwalgha
    yoluqiwatqanliqini ,buning tup menbiyining yenila
    Sowetler itipaqining yuzsiliki tupeylidin
    boluwatqanliqini chongqur chushengen Ahmetjan Qasimi
    peqet bidin bir yol supitiude aldi bilen Sowetler
    itipaqi jumlidin Stalin bilen sozliship Uyghur
    helqining menpetini qoghdap qelishqa urunup korush
    qararigha kelgen bolushi mumkin.Belki Ahmetjan ozining
    teqdirining pajelik ahirlishidighanliqini aldin
    bilgen bolushi mumkin.Lekin bu uning uchun ahirqi
    qetimliq Sowetlerdin umit kutishi ikenligini hem hes
    qilmay qalmighan idi. Biraq Ahmetjan qatarliqlar
    yenila bu mesilide tolimu ahkongllik qilghan idi.
    Shuning bilen " ayroplan weqesi" kelip chiqti .
    Hakim japparning ayalining melumatiche bu kunlerde u
    bekla jiddiliship yurge iken.Bir kuni u ozining
    Beijinge baridighanliqini eyitqan iken.lekin
    nahayiti tezla uning ornigha bashqa kishining
    belgulengenlik hewerini anglap rohi chusup ket
    ketken.emma shu ay shu kunlerde kunlep oyghe kirmey
    yurgen.hetta bir ikki hepte muhim wezipe bilen chiqip
    ketken ,rohikeypiyati towen we jiddi halette
    yurgeniken. Ayali uningdin nime ish bolghanliqini
    sorisa u ahiri eghir uh tartip hesretlik halette
    Ahmetjanning olup ketkenligin eytip,qetiy
    mehpiyetlikni saqlashni jikiligen.Ahiri shu yili
    12-ayda wetenige qaytqan.
    Hakim Jappar Yarollabekow taki olgenge qeder
    !(1991-yili} Qirghizistandiki jumhuryet dohturhanisida
    bash dohtur bolup ishligen.Taki olup ketkiche uningdin
    bu weqeler toghrisida sorighan Uyghurlargha peqet
    hesretlik jawap berip .hech nime digili unimighan
    .Peqet olum aldida Almutidiki Uyghurstan Azatliq
    teshkilatining reisi Hashir Wahidi qatarliq kishiler
    qayta-qayta sorap turuwalghanda ahiri heqiqetni
    eyitqan .Hashir Wahidi uning aghzidin yeziwalghan
    lenta we bashqilar asasta 1992-1993-yilliri Ahmetjan
    Qasimi qatarliq kishilerning olumimning esli teripini
    ashkarilidi. Eslide Hakim jappar ularning olimidin
    hewerdar bolup.Ular qandaqtur ayroplan hadisisi bien
    olmestin belki Almutida kop qetim soraq soal qilinip
    ,qiynash we jazalargha uchrighan .Ular Sowet
    hokumitining teklip pikirlirini qobul qilmighan.Bu
    teklipler Beijindiki yighingha qatniship,
    Uyghurstanni Hitayning bir qismi dep jakarlash we
    hechqandaq milli mesile toghrisida pikir telep
    otturigha qoymasliq shertsiz turde Hitay kommunist
    hokumitining rehberlikini qobul qilish we bashqilar
    bolsa kerek.Ahmetjan Qasimiler Sowet hokumitining bu
    yolsiz teliwini ret qilip oz pikride ching
    turghan,qiqisi ozhelqining tokken qanlirigha hainliq
    qilishni halimighan idi.Ahmetjan Qasimi Heli
    waqitqiche tutup turulghandin keyin olturulgen.Hakim
    Jappar Ahmetjan Qasimining jesidini oz kozi bilen
    korgen bolup,hechqandaq ayroplan weqesi bilen olgen
    ademge ohshimighan.peqet urup qiynap olturulgeniligi
    bilinip turghan saq jesetni korgen.Elwette bu olturush
    yenila Stalinning buyriqi , Beriyaning
    orunlashturushi bilen bolushi tebii.
    Hashir Wahidining Hakim jappar bergen melumatni elan
    qilishi bilen jemiyette zor ghulghulilar
    bashlandi.Hetta Moskwada chiqidighan "Yengi Waqit"
    zornilida ataqliq Rus jornalisti Chudadeyewning
    :Uyghurlar Stalin bilem MawZedongning qurbanliri
    "namilq maqalisi elan qilinip .Ahmetjan Qasimining
    Stalin bilen MawZedongning tilbirikturishi bilen
    olturulgenligini qeyit qildi.Belki bu jornalist bu
    maqalini peqet Sowet itipaqi yimirilgendin keyin elan
    qilghan bolup melum pakitqa tayanmay turup mundaq
    hulase chiqiralmas idi.Bu Sowet itipaqi
    Jornalistlirining tunji qetim Ahmetjan Qasimining
    Sowet itipaqi teripidin olturilgenlini etirap qilishi
    idi.
    Omumen Ahmetjan Qasimilerning ayroplan weqesi olumi
    tolimu gumanliq ikenligini eslimilermu
    ispatlaydu.Seypidinning eslimisini estayidil oqup
    chiqsa bu ayroplan hadisisning gumanliq ikenligini
    .buning bir rejisor teridin oynuliwatqan trageduya
    ikenligi bilinip turidu.Seypidin ozini medhiyleymen we
    kotirimen dep "3 wilayet hokumitining "ahirqi
    teqgirige munasiwetlik terplerdin kopligen sirliq soal
    qozghash ehmiyitige ige tereplerni pash qilip
    qoyidu.Kitaphanlarning tetqiq qilip oqup chisini
    muallip tewsiye qilidu.Hejep shunche igizliktin turup
    dorbon bilen Ahmetjan <Abbasowlarning jesidini
    toniwelishqa urunidu he? Taqqa yuquri tezlik bilen
    ketiwtp urulghan ayroplanning koyup ketkini eniq ejep
    Ahmetjanlarning jesidi saq bolup uni tonowalghili
    bolidiken he?Dunyadiki ayroplan hadisliridin ha[eweri
    bar kishilerni bu bayanlar qayil qillarmu?

    Bu hadise 8-ayning 27-kuni yuzbergen bolsimu lekin
    Ghuljidiki Sowet konsoli Mehsus Seypidinni chaqirip,
    9-ayning 3-kuni melumat beridu.Aldrap ketken Seypidin
    bu hewerni hechkimge dimestin uttur Denglichunge berip
    deydu.shuning bilen yengi wekiller turghuzulup
    Seypidin Beijinge berip ,Hechqandaq milli mesile
    toghrisida sozlimeydu.peqet hemmigila maqulla deydu
    halas.Qiziq yeri shuki Denglichun shu kunila
    MawZedong qatarliqlargha bu hewerni uqturidu hem
    ulardin teziye jawabi alidu. Emma XUAR partkomi
    teripidin neshir qilighan "3 wilayet inqilabi"gha ait
    kitaplarda Ahmetjanning ayroplan hadisisge uchrighan
    waqti mesiliside soal tughulidighan terepler
    bar.Ahmetjanlarning olumi peqet azatliq armiye
    Xinjianggha toluq kirip orunliship bolghandin keyin
    yene ular ketip ikki yeri aydin keyin Seypidin
    ,Burhan We WangJenler teridin "3 wilayet helqige
    uhturdi,su kunge qeder helq oz dahisining nediligini
    peqet Seyfullayew, Seypidin , Eshet isQaqow qatarliq
    bir qanche kishilerdin basgqisi bilmeyti.U chaghdiki
    helqning bu qayghusini teswirleshke qelem ajizli
    qilidu.qiziq yeri shuki 10-ayning 22-kuni MawZedong
    Ahmetjanlarning wapatigh teziya telegrammisini elan
    qildi.U telegrammisida "
    .................................................. ............................
    .................................................. ............................
    .................................................. ..1949-yili
    9-ayda beijingge kelish sepiride ayroplan weqesi
    tupeylidin behitsizlikke uchrap qaza
    tapti............................................. "
    dep tekitlise 11-ayning 28-kuni Zhou Enlay teziye
    telegrammisi
    ebertip,"......................................... ............................
    .................................................. .........1949-yili
    9-ayda behitke qarshi ayroplan hadisisige uchrap
    seper ustide qurban boldi
    ............................"dep yene tekitleydu. Ejep
    bu erbablar Ahmetjanlarning ayroplan hadisisige
    uchrighan kunini bilmeydiken he? 9-ayning 3-kuni
    Denglichun 8-ayning 27-kuni yuz bergen bu weqeni
    Ulargha yetkuzgen ularmu teziye telegrammisi ibertken
    tursa. ular shunche muhim bu chislani untupqaldimu ya?
    Bu yerde nime sir bar? Maw Zedon shunche echinghan bu
    olum hadisisining yuz bergen waqtini ejep tezla untup
    qaptu he?!
    Uning ustige yene "Xinjiang 3 wilayet inqilawi"gha ait
    resimlik kitapta Ahmetjanning MawZedonggha ibertken
    jawap telegrammisi besilghan bolup ,qiziq yeri shuki
    mezkur jaqap telegrammisining ustige Seypidinning bir
    qanche jumle sozliri oz qelimi bilen yezillip qalghan
    .Bu hetler nimige kerek boldi.Yaki Ahmetjanning jawap
    telegramma yazghinini kuchke ige qilish uchunmu ya>
    Ahmetjan zadi jawap telegrammisi yazghanmu Yoq? bu
    fakitni kim bilidu?
    Ahmetjanning olumi toghrisida yene turlik melumatlar
    we qiyaslar mewjut.

    Engiliyilik Sadry ozining Sherqi turkistan jumhuryiti
    toghrisida yazghan esiride Ametjan Qasimining
    1960-yilliri Beijin turmiside olgenligini qeyit qilidu
    . Uningdin bashqa helq ichide yene Ahmetja Qasimi
    hayat iken Beijindiki turmide iken ,digen gepler taki
    yeqinqi yillarghiche Uyghurlar ichide riwayet bolup
    kelgenidi.Hette Sowet itipaqidiki Uyghurlar
    50-70-yillarda Ozlirining Ishaqbek Monunupni
    korhenlikliri toghrisida ,Qazaqlar arisida Delilqan
    Sugurbayewni korgenlik riwayetliri tarqilip
    yurgenidi.SherqiTurkistanning Reisi Elihan Toremu
    70-yillarghiche Tashkentte yashap,oz ejili bilen
    olgenligi hemmige ayan.Qisqisi nurghunlighan sirliq we
    ashkare ademler taki yeqinqi kunlergiche Sabiq Sowet
    tupriqida yashap nurghun sirlarni ozliri bilen elip
    ketishti.


    Ahmetjan Qasimiler zadi nime boldi? ularning ahirqi
    teqdiri zadi qandaq digen soallargh peqet arhiplar
    jawap beridu .Bu arhiplar Moskwada saqlanmaqta Bugunki
    Rossiya yenila Uyghurlarning menpetige dehil
    qiliwatqan, Uyghurlarning ozlirining tashqi siyasitide
    muhim strategiylik ehmiyitini yoqatmidi dep qarawatqan
    sharaitta bu sirlar echilmaydu. emma sirlar haman
    echilidu.U,kun YUyghurlarning quyashi parlighan
    kundur/

    Hechqachan Untulamas
    8-ayning 27-kuni!!!!!!

    Biz yana Untulmas pajelerning dawamini dawamliq
    turde ejdadlirining basqan yollirini esleshni
    halaydighan oqurmenlirimizning diqqitige sunush bilen
    ularni daim soal qoyushqa .tejribilerni yekunlep
    achchiq otmushtin sawaq eleishqa tewsiye qilimiz.
    http://www.mail-archive.com/uighur-l.../msg00854.html

  2. #2
    Unregisteredæ Guest

    Default

    ææææææææææ

+ Reply to Thread

Posting Permissions

  • You may post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •