Uyghuristanning Buguni Ottura Asiyaning Etisi

Awtor: Mertmusa Oghli Sidiqhaji
(Diplom Arxitektur)

Kirish Soz

En'giliye, Rosiye we bugun Amerika bashliq NATO armiyesining xitay etrapidiki Doletlerdin ibaret bu chemberde nime uchun herbi kuch turghuzup keliwatqanliqini bilgende, musteqilliq dawayimizni dini-itiqat dawasi, wahabiliq dawasi dep qarimaydighan, xitay we xitaypereslerning qapqinigha chushmeydighan, xitaydin bashqilargha yene usup yurmeydighan bolimiz. Bu chemberning ottura asiya we afghanistan qisimlirida Uyghurlarning yekunleshke tigishlik qanliq sawaqliri bar idi.... Epsuski duq kontirolliqidiki rfa, uaa, wetinim.Org qatarliq xitay torbetliridinmu ote Uyghurlarning kirishini chekleydighan torbetliride Uyghurlar uchun intayin ziyanliq pikir iqimliri, xitay oyunliri keng-kolemde teshwiq qilinip Uyghurlar yene azdurulmaqta. Bu ehwal xitayning tajawuzchiliq Urushi harpisini his qilduridighan derijide gheyri alametler kosetmekte. Duq ning shunche ashkare satqunluqlirigha qarita chetellerdiki Uyghurlarda sukut hokum suriwatidu. Yer tewreshtin ilgiri uchar-qushlar, oy-haywanliri alaqzade bolup tipirlaymish. Bizning sukut nime uchun? Rosiye herbi ishlar tetqiqat xadimlirining xitayning bir tajawuz Urushi qozghaydighanliqi heqqidiki qarashliri nime uchun?

Nezer bayiwgha qarshi “azat partiyesi”ning namayishida “qazaq tupraqlirini sitishqa bolmaydu” digen shuarlar koturuldi. 13-14 Yashliq ros qizlirining kalashnikop-awtumat bilen herbi telim iliwatqanliqigha dayir suretlik xewerning yiqinda ilan qilinishi"jonggo- Rosiye dosluqi", "shangxey hemkarliqigha eza Doletler birliki"digenlerge bashqa mena biridu. “German eskerliri nime uchun hindiqush taghlirida jan biridu? “Digen sualgha yawropa Doletliride awam xelq hokumetliri bilen parallil jawap bireleydu. Xitay etrapidiki chigralarda ularning ighir bedel otep, jan birishke razi bolup ortaq qarargha kelgini tunugunla bolghan ish emes.

„Soghuq Urush“ dewri axirliship Amerika impiriyalizimining chokushi bilen asiya qitesining sherqidin qayta bash kotorup chiqqan xitay impiriyalizimi dunyaning kozi tikilidighan eng mohim tehdit bolup qaldi.Kiyinki bir esir ichide gherpning uzaq sherq – asiyagha yeni biwaste xitaygha qilghan jaza yUrushliri sistimiliq bir oxshash ritimgha ige orkistirning orunlishigha oxshaydu. Yaponiye, Rosiyelernimu oz ichige alghan “8 Dolet birleshme armiyesi”ning xitaygha qilghan jaza yUrushi, xitay kingeymichilik bilen yutuwalghan bir-munche oljilirini qustup chiqarghan idi. Bu dunyada xitaydin bashqa milletlerningmu yashaydighanliqini bildurgen, junggoning “dunya merkizi” emeslikini
Ugetgen yawropaliqlarxitay erkeklirining uzun oyme chichini kesturup, ayallirining putini boghushni chekligen idi.

Bujaza Urushi shang gang - awminni gorege berguzdi. Teywen'ge Amerikining herbi baza qUrushi, turkiyenimu oz'ichige alghan Urushtin kiyin jenubi koriyege Amerikining herbi baza qUrushi, ussuri derya chigrasida sowitler ittipaqi bilen xitay arisidiki ighir toqunush, chaghantoqay surkulushi, mikimaxun siziqidiki hindistan-xitay Urushidin tartip witnam - xitay arisidiki ighir Urushlar, soghuq Urushtin kiyin ottura asiya Doletliride Amerika herbi bazilirining yingidin peyda bolushi… qatarliqlarning hemmisi del xitay etrapidiki chember ustide sadir bolghan hadiselerdur. Aliksander makadoniye-iskender zulqerneynning ottura asiyaghiche dawam qilip toxtap qalghan yUrushlirining dawamidur!

Bu yUrushler sayahet emes, belki insaniyet mediniyitini qoghdash uchun ilip birilghan jaza yUrushi ikenlikini tarixi pakitlar we bugunki dunya itirap qilipla qalmastin 5-iyul xitayning wehshi qirghinchiliqi bundaq bir yUrushning dunya uchun jiddi zoruriyitini bildurmekte. Xitayning ottura asiya, bolupmu Rosiyege qarshi tajawuz Urushigha teyyarliq qiliwatqanliqini Rosiye herbi ishlar tetqiqat inistituti mesul xadimliri ochuq ilan qiliwatidu.

Urushni, toqunushni yalghuz maddi bayliq, Nifit uchun dep qarimasliq kirek. Urushni wetinim uchun, milim uchun, jinim uchun dimeydighan Wahabiliq depmu qarimasliq kirek. Urush pisxologiyelik amilghimu baghliq. Witnam, koriye, afghanistan qatarliq bu chemberdiki Doletlerning hich-biridin nifit chiqmaydu. Bu yUrushlerning tup sewebi xitaydur. Bu Urushlerni xitayning dunyagha bolghan zorawanliq- kingeymichilik, tajawuzchiliq enenisi belgiligen. 20 Yil burun Istambulda ilan qilghan bir parche Maqalemning Temisi: „Uyghuristanning Buguni Ottura Asiyaning Etisi“idi. Qazaq TV sidin berilgen Hojjetlik Filim arqiliq Qazaqistanning bugunige Nezer selip beqing:
______

Uyghuristanning Buguni Ottura Asiyaning Etisi
Awtor: Sidiqhaji. Mertmusa
(Diplum Arxitiktur). 1992. 4-Dikabir

Insan heqliri we milletlerning Oz teqdirini ozi belgilesh muqeddes hisapliniwatqan; nechche - onlighan Milletler we Rayunlar musteqilliq ilan qilghan bugunki kunde, Xitay hokumiti Uyghuristan, tibet we ichki mongghuliyelerge musteqilliq birish uyaqta tursun - eksinche yerlik ahalilerning insan heqlirini ayaq-asti qilip, horluk azatliq uchun ilip biriwatqan koreshlirini qanliq basturmaqta.

Hindistan, Witnam we Damaniskilardiki tajawuzchiliq urunushliridin kiyin uzundin biri Uyghuristan arqiliq putun ottura asiyani birleshturushni pilanlap kelgen idi. mana bugun ozige ishiki keng ichiwitilgen Qazaqistan, Uzbekistan we Qirghizistan teweliride soda – alaqe, birish- kilishni niqap qilip, soghat birish, yol qoyush, toxtam tuzushtek hile- neyrengler arqiliq bu rayunlarda keng-kolemde jasusluq we iqtisadi talan-taraj elip barmaqta.

Musteqilliq toyining shirin aylirini otkuziwatqan ottura Asiyadiki sabiq Rispoblikilarning dighanchiliq meydanlirigha chaqirip kilin'gen xitaylarning kopligi 1950-Yillarda Uyghur wetinige iqip chiqqan xitay “ishlepchiqirish qurulush Armiyesi”ni eslitidu. Xitayning sitratigiyelik kochmenler siyasiti yingi koloniye –(shin jang) izliguchi xitay kochmenlirini putun Ottura asiya we sherqi yawrupaghiche qarap aqquzmaqta.

Xitay Uyghuristan ziminida Dunya ahalisini toplap qiridighan Atom, Ximiyewi we Biologik qurallirini sinaq kilip yasashni toxtatmay ilip beriwatidu. Tarixta miliyonlighan janlirini qurban berip Xitay Impiriyesinng Dunyagha kingeymichilik tajawuzlirini chekligen, Xitaygha oz chigirisi Seddichinni saldurup, Dunyani xitay apitidin saqlap kelgen Uyghur wetini bugun xitayning esker toplap Ottura asiyagha xoja boloshtiki aldinqi istikami we sekresh taxtisigha aylanmaqta.

Sherqte Xitayghiche sozulghan Uyghuristan musulmanlirining zimini Xiristiyan Dunyasi uchun artuqluq his qilinip, jimi Doletler imza qoyghan Xilsinki qararliri wetinimiz Uyghuristangha kelgende ishlitilmeywatidu. Kishilik hoqoq, horluktin mehrum qilin'ghan Irq, Til, Din we Orp adetlerde xitay bilen hichqandaq ortaqliqi yoq, jiddi burulush basquchigha kelgen Uyghurlarning teqdiri tarixtikige oxshashla Xitay we xitaypereslerning hile-neyrengliri astida, xelqara gorohlar bilen Xitay arisidiki gheyri insani menpeetliri arisida reswalarche oynalmaqta.

Amirika bashliq gherp dunyasining komunizimgha qarshi buyuk siyasitimu Moskiwa bilen cheklinidighan adil emes tallashqa duchar bolmaqta. Dunyaning bulung-pushqaqlirighiche tarqiliwatqan xitayning jenubi olkiliridiki zeherlik chikimlikler "3-dunya epiyun urushi"din chuchimeywatqan bixot dunyaning xitaygha nisbeten riyalliqtin halqighan epsaniwi chushenchilirini téximu ulghaytip, xitayning ichki ishim, “Jung goche Sotsiyalizim”, “Chin (Xitay) Turkistan ”, “Xitay birliki - jungxa fedratsiyoni“qatarliq yaman hililiri arqiliq Xelqara qanun jazaliridin ozini qachurushigha imkan bermekte. Xitayning Uyghuristan'gha qarita shiddet bilen yurguziwatqan qanliq qirghinchilighi, milly Aslimlatsiyesi we iqtisadi bulangchiliqlirigha ungushluq yaritip bermekte.

Biz her qaysi dolet we xeliqara Teshkilat rehberliridin, Dunyadiki barliq tinchliqperwer we Azatiliqsoyer jamaettin “Yer sharini nupusqa qarap qayta texsim qilish“ hewiside mustemlike siyasitidin tixiche wazkechmeywatqan Xitay hokumutini eyiplishini, uninggha unumluk jaza tedbiri qollunushini telep qilimiz. 1949-Yili xitay kominist Armiyesi teripidin zorluq bilen bisiwilin'ghan wetinimizning musteqilliqi uchun medet we yardem birishlirini soraymiz.

Yashisun Uyghurlar!

(Bu maqale “Uyghuristan waqitliq hokumiti Programisi”ret qilinip ornigha ichilghan “Istambul 2-qurultayi” meizgilide ilan qilinip tarqitilghan).


2010. 11-May Frankfurt M
_______

Qazaqistanning bugunige Nezer seling:

www.youtube.com/watch?v=QrtcDNEyxow

_______

Awtor: Sidiqhaji. Mertmusa
(Diplom Arxitektur)
http://www.imagebam.com/image/b0dc3a540393158


ئۇيغۇرىستاننىڭ بۇگۇنى ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ ئەتىسى

ئاۋتور: سىدىقھاجى. مەرتمۇسا
دىپلۇم ئارخىتىكتۇر(. 1992. 4-دىكابىر(

كىرىش سوز

ئەنگىلىيە، روسىيە ۋە بۇگۇن ئامەرىكا باشلىق ناتو ئارمىيەسىنىڭ خىتاي ئەتراپىدىكى دولەتلەردىن ئىبارەت بۇ چەمبەردە نىمە ئۇچۇن ھەربى كۇچ تۇرغۇزۇپ كەلىۋاتقانلىقىنى بىلگەندە، مۇستەقىللىق داۋايىمىزنى دىنى-ئىتىقات داۋاسى، ۋاھابىلىق داۋاسى دەپ قارىمايدىغان، خىتاي ۋە خىتايپەرەسلەرنىڭ قاپقىنىغا چۇشمەيدىغان، خىتايدىن باشقىلارغا يەنە ئۇسۇپ يۇرمەيدىغان بولىمىز. بۇ چەمبەرنىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئافغانىستان قىسىملىرىدا ئۇيغۇرلارنىڭ يەكۇنلەشكە تىگىشلىك قانلىق ساۋاقلىرى بار ئىدى.... ئەپسۇسكى دۇق كونتىروللىقىدىكى رفا، ئۇئائا، ۋەتىنىم.ئورگ قاتارلىق خىتاي توربەتلىرىدىنمۇ ئوتە ئۇيغۇرلارنىڭ كىرىشىنى چەكلەيدىغان توربەتلىرىدە ئۇيغۇرلار ئۇچۇن ئىنتايىن زىيانلىق پىكىر ئىقىملىرى، خىتاي ئويۇنلىرى كەڭ-كولەمدە تەشۋىق قىلىنىپ ئۇيغۇرلار يەنە ئازدۇرۇلماقتا. بۇ ئەھۋال خىتاينىڭ تاجاۋۇزچىلىق ئۇرۇشى ھارپىسىنى ھىس قىلدۇرىدىغان دەرىجىدە غەيرى ئالامەتلەر كوسەتمەكتە. دۇق نىڭ شۇنچە ئاشكارە ساتقۇنلۇقلىرىغا قارىتا چەتەللەردىكى ئۇيغۇرلاردا سۇكۇت ھوكۇم سۇرىۋاتىدۇ. يەر تەۋرەشتىن ئىلگىرى ئۇچار-قۇشلار، ئوي-ھايۋانلىرى ئالاقزادە بولۇپ تىپىرلايمىش. بىزنىڭ سۇكۇت نىمە ئۇچۇن؟ روسىيە ھەربى ئىشلار تەتقىقات خادىملىرىنىڭ خىتاينىڭ بىر تاجاۋۇز ئۇرۇشى قوزغايدىغانلىقى ھەققىدىكى قاراشلىرى نىمە ئۇچۇن؟

نەزەر بايىۋغا قارشى “ئازات پارتىيەسى”نىڭ نامايىشىدا “قازاق تۇپراقلىرىنى سىتىشقا بولمايدۇ” دىگەن شۇئارلار كوتۇرۇلدى. 13-14 ياشلىق روس قىزلىرىنىڭ كالاشنىكوپ-ئاۋتۇمات بىلەن ھەربى تەلىم ئىلىۋاتقانلىقىغا دايىر سۇرەتلىك خەۋەرنىڭ يىقىندا ئىلان قىلىنىشى"جوڭگو- روسىيە دوسلۇقى"، "شاڭخەي ھەمكارلىقىغا ئەزا دولەتلەر بىرلىكى"دىگەنلەرگە باشقا مەنا بىرىدۇ. “گەرمان ئەسكەرلىرى نىمە ئۇچۇن ھىندىقۇش تاغلىرىدا جان بىرىدۇ؟ “دىگەن سۇئالغا ياۋروپا دولەتلىرىدە ئاۋام خەلق ھوكۇمەتلىرى بىلەن پاراللىل جاۋاپ بىرەلەيدۇ. خىتاي ئەتراپىدىكى چىگرالاردا ئۇلارنىڭ ئىغىر بەدەل ئوتەپ، جان بىرىشكە رازى بولۇپ ئورتاق قارارغا كەلگىنى تۇنۇگۇنلا بولغان ئىش ئەمەس.

„سوغۇق ئۇرۇش“ دەۋرى ئاخىرلىشىپ ئامەرىكا ئىمپىرىيالىزىمىنىڭ چوكۇشى بىلەن ئاسىيا قىتەسىنىڭ شەرقىدىن قايتا باش كوتورۇپ چىققان خىتاي ئىمپىرىيالىزىمى دۇنيانىڭ كوزى تىكىلىدىغان ئەڭ موھىم تەھدىت بولۇپ قالدى.كىيىنكى بىر ئەسىر ئىچىدە غەرپنىڭ ئۇزاق شەرق – ئاسىياغا يەنى بىۋاستە خىتايغا قىلغان جازا يۇرۇشلىرى سىستىمىلىق بىر ئوخشاش رىتىمغا ئىگە ئوركىستىرنىڭ ئورۇنلىشىغا ئوخشايدۇ. ياپونىيە، روسىيەلەرنىمۇ ئوز ئىچىگە ئالغان “8 دولەت بىرلەشمە ئارمىيەسى”نىڭ خىتايغا قىلغان جازا يۇرۇشى، خىتاي كىڭەيمىچىلىك بىلەن يۇتۇۋالغان بىر-مۇنچە ئولجىلىرىنى قۇستۇپ چىقارغان ئىدى. بۇ دۇنيادا خىتايدىن باشقا مىللەتلەرنىڭمۇ ياشايدىغانلىقىنى بىلدۇرگەن، جۇڭگونىڭ “دۇنيا مەركىزى” ئەمەسلىكىنى
ئۇگەتگەن ياۋروپالىقلارخىتاي ئەركەكلىرىنىڭ ئۇزۇن ئويمە چىچىنى كەستۇرۇپ، ئاياللىرىنىڭ پۇتىنى بوغۇشنى چەكلىگەن ئىدى.

بۇجازا ئۇرۇشى شاڭ گاڭ - ئاۋمىننى گورەگە بەرگۇزدى. تەيۋەنگە ئامەرىكىنىڭ ھەربى بازا قۇرۇشى، تۇركىيەنىمۇ ئوزئىچىگە ئالغان ئۇرۇشتىن كىيىن جەنۇبى كورىيەگە ئامەرىكىنىڭ ھەربى بازا قۇرۇشى، ئۇسسۇرى دەريا چىگراسىدا سوۋىتلەر ئىتتىپاقى بىلەن خىتاي ئارىسىدىكى ئىغىر توقۇنۇش، چاغانتوقاي سۇركۇلۇشى، مىكىماخۇن سىزىقىدىكى ھىندىستان-خىتاي ئۇرۇشىدىن تارتىپ ۋىتنام - خىتاي ئارىسىدىكى ئىغىر ئۇرۇشلار، سوغۇق ئۇرۇشتىن كىيىن ئوتتۇرا ئاسىيا دولەتلىرىدە ئامەرىكا ھەربى بازىلىرىنىڭ يىڭىدىن پەيدا بولۇشى… قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى دەل خىتاي ئەتراپىدىكى چەمبەر ئۇستىدە سادىر بولغان ھادىسەلەردۇر. ئالىكساندەر ماكادونىيە-ئىسكەندەر زۇلقەرنەيننىڭ ئوتتۇرا ئاسىياغىچە داۋام قىلىپ توختاپ قالغان يۇرۇشلىرىنىڭ داۋامىدۇر!

بۇ يۇرۇشلەر ساياھەت ئەمەس، بەلكى ئىنسانىيەت مەدىنىيىتىنى قوغداش ئۇچۇن ئىلىپ بىرىلغان جازا يۇرۇشى ئىكەنلىكىنى تارىخى پاكىتلار ۋە بۇگۇنكى دۇنيا ئىتىراپ قىلىپلا قالماستىن 5-ئىيۇل خىتاينىڭ ۋەھشى قىرغىنچىلىقى بۇنداق بىر يۇرۇشنىڭ دۇنيا ئۇچۇن جىددى زورۇرىيىتىنى بىلدۇرمەكتە. خىتاينىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا، بولۇپمۇ روسىيەگە قارشى تاجاۋۇز ئۇرۇشىغا تەييارلىق قىلىۋاتقانلىقىنى روسىيە ھەربى ئىشلار تەتقىقات ئىنىستىتۇتى مەسۇل خادىملىرى ئوچۇق ئىلان قىلىۋاتىدۇ.

ئۇرۇشنى، توقۇنۇشنى يالغۇز ماددى بايلىق، نىفىت ئۇچۇن دەپ قارىماسلىق كىرەك. ئۇرۇشنى ۋەتىنىم ئۇچۇن، مىلىم ئۇچۇن، جىنىم ئۇچۇن دىمەيدىغان ۋاھابىلىق دەپمۇ قارىماسلىق كىرەك. ئۇرۇش پىسخولوگىيەلىك ئامىلغىمۇ باغلىق. ۋىتنام، كورىيە، ئافغانىستان قاتارلىق بۇ چەمبەردىكى دولەتلەرنىڭ ھىچ-بىرىدىن نىفىت چىقمايدۇ. بۇ يۇرۇشلەرنىڭ تۇپ سەۋەبى خىتايدۇر. بۇ ئۇرۇشلەرنى خىتاينىڭ دۇنياغا بولغان زوراۋانلىق- كىڭەيمىچىلىك، تاجاۋۇزچىلىق ئەنەنىسى بەلگىلىگەن. 20 يىل بۇرۇن ئىستامبۇلدا ئىلان قىلغان بىر پارچە ماقالەمنىڭ تەمىسى: „ئۇيغۇرىستاننىڭ بۇگۇنى ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ ئەتىسى“ئىدى. قازاق تۋ سىدىن بەرىلگەن ھوججەتلىك فىلىم ئارقىلىق قازاقىستاننىڭ بۇگۇنىگە نەزەر سەلىپ بەقىڭ:
______

ئۇيغۇرىستاننىڭ بۇگۇنى ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ ئەتىسى
ئاۋتور: سىدىقھاجى. مەرتمۇسا
دىپلۇم ئارخىتىكتۇر(. 1992. 4-دىكابىر(

ئىنسان ھەقلىرى ۋە مىللەتلەرنىڭ ئوز تەقدىرىنى ئوزى بەلگىلەش مۇقەددەس ھىساپلىنىۋاتقان؛ نەچچە - ئونلىغان مىللەتلەر ۋە رايۇنلار مۇستەقىللىق ئىلان قىلغان بۇگۇنكى كۇندە، خىتاي ھوكۇمىتى ئۇيغۇرىستان، تىبەت ۋە ئىچكى موڭغۇلىيەلەرگە مۇستەقىللىق بىرىش ئۇياقتا تۇرسۇن - ئەكسىنچە يەرلىك ئاھالىلەرنىڭ ئىنسان ھەقلىرىنى ئاياق-ئاستى قىلىپ، ھورلۇك ئازاتلىق ئۇچۇن ئىلىپ بىرىۋاتقان كورەشلىرىنى قانلىق باستۇرماقتا.

ھىندىستان، ۋىتنام ۋە دامانىسكىلاردىكى تاجاۋۇزچىلىق ئۇرۇنۇشلىرىدىن كىيىن ئۇزۇندىن بىرى ئۇيغۇرىستان ئارقىلىق پۇتۇن ئوتتۇرا ئاسىيانى بىرلەشتۇرۇشنى پىلانلاپ كەلگەن ئىدى. مانا بۇگۇن ئوزىگە ئىشىكى كەڭ ئىچىۋىتىلگەن قازاقىستان، ئۇزبەكىستان ۋە قىرغىزىستان تەۋەلىرىدە سودا – ئالاقە، بىرىش- كىلىشنى نىقاپ قىلىپ، سوغات بىرىش، يول قويۇش، توختام تۇزۇشتەك ھىلە- نەيرەڭلەر ئارقىلىق بۇ رايۇنلاردا كەڭ-كولەمدە جاسۇسلۇق ۋە ئىقتىسادى تالان-تاراج ئەلىپ بارماقتا.

مۇستەقىللىق تويىنىڭ شىرىن ئايلىرىنى ئوتكۇزىۋاتقان ئوتتۇرا ئاسىيادىكى سابىق رىسپوبلىكىلارنىڭ دىغانچىلىق مەيدانلىرىغا چاقىرىپ كىلىنگەن خىتايلارنىڭ كوپلىگى 1950-يىللاردا ئۇيغۇر ۋەتىنىگە ئىقىپ چىققان خىتاي “ئىشلەپچىقىرىش قۇرۇلۇش ئارمىيەسى”نى ئەسلىتىدۇ. خىتاينىڭ سىتراتىگىيەلىك كوچمەنلەر سىياسىتى يىڭى كولونىيە –(شىن جاڭ) ئىزلىگۇچى خىتاي كوچمەنلىرىنى پۇتۇن ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە شەرقى ياۋرۇپاغىچە قاراپ ئاققۇزماقتا.

خىتاي ئۇيغۇرىستان زىمىنىدا دۇنيا ئاھالىسىنى توپلاپ قىرىدىغان ئاتوم، خىمىيەۋى ۋە بىئولوگىك قۇراللىرىنى سىناق كىلىپ ياساشنى توختاتماي ئىلىپ بەرىۋاتىدۇ. تارىختا مىلىيونلىغان جانلىرىنى قۇربان بەرىپ خىتاي ئىمپىرىيەسىنڭ دۇنياغا كىڭەيمىچىلىك تاجاۋۇزلىرىنى چەكلىگەن، خىتايغا ئوز چىگىرىسى سەددىچىننى سالدۇرۇپ، دۇنيانى خىتاي ئاپىتىدىن ساقلاپ كەلگەن ئۇيغۇر ۋەتىنى بۇگۇن خىتاينىڭ ئەسكەر توپلاپ ئوتتۇرا ئاسىياغا خوجا بولوشتىكى ئالدىنقى ئىستىكامى ۋە سەكرەش تاختىسىغا ئايلانماقتا.

شەرقتە خىتايغىچە سوزۇلغان ئۇيغۇرىستان مۇسۇلمانلىرىنىڭ زىمىنى خىرىستىيان دۇنياسى ئۇچۇن ئارتۇقلۇق ھىس قىلىنىپ، جىمى دولەتلەر ئىمزا قويغان خىلسىنكى قارارلىرى ۋەتىنىمىز ئۇيغۇرىستانغا كەلگەندە ئىشلىتىلمەيۋاتىدۇ. كىشىلىك ھوقوق، ھورلۇكتىن مەھرۇم قىلىنغان ئىرق، تىل، دىن ۋە ئورپ ئادەتلەردە خىتاي بىلەن ھىچقانداق ئورتاقلىقى يوق، جىددى بۇرۇلۇش باسقۇچىغا كەلگەن ئۇيغۇرلارنىڭ تەقدىرى تارىختىكىگە ئوخشاشلا خىتاي ۋە خىتايپەرەسلەرنىڭ ھىلە-نەيرەڭلىرى ئاستىدا، خەلقارا گوروھلار بىلەن خىتاي ئارىسىدىكى غەيرى ئىنسانى مەنپەئەتلىرى ئارىسىدا رەسۋالارچە ئوينالماقتا.

ئامىرىكا باشلىق غەرپ دۇنياسىنىڭ كومۇنىزىمغا قارشى بۇيۇك سىياسىتىمۇ موسكىۋا بىلەن چەكلىنىدىغان ئادىل ئەمەس تاللاشقا دۇچار بولماقتا. دۇنيانىڭ بۇلۇڭ-پۇشقاقلىرىغىچە تارقىلىۋاتقان خىتاينىڭ جەنۇبى ئولكىلىرىدىكى زەھەرلىك چىكىملىكلەر "3-دۇنيا ئەپىيۇن ئۇرۇشى"دىن چۇچىمەيۋاتقان بىخوت دۇنيانىڭ خىتايغا نىسبەتەن رىياللىقتىن ھالقىغان ئەپسانىۋى چۇشەنچىلىرىنى تېخىمۇ ئۇلغايتىپ، خىتاينىڭ ئىچكى ئىشىم، “جۇڭ گوچە سوتسىيالىزىم”، “چىن (خىتاي) تۇركىستان ”، “خىتاي بىرلىكى - جۇڭخا فەدراتسىيونى“قاتارلىق يامان ھىلىلىرى ئارقىلىق خەلقارا قانۇن جازالىرىدىن ئوزىنى قاچۇرۇشىغا ئىمكان بەرمەكتە. خىتاينىڭ ئۇيغۇرىستانغا قارىتا شىددەت بىلەن يۇرگۇزىۋاتقان قانلىق قىرغىنچىلىغى، مىللي ئاسلىملاتسىيەسى ۋە ئىقتىسادى بۇلاڭچىلىقلىرىغا ئۇڭۇشلۇق يارىتىپ بەرمەكتە.

بىز ھەر قايسى دولەت ۋە خەلىقارا تەشكىلات رەھبەرلىرىدىن، دۇنيادىكى بارلىق تىنچلىقپەرۋەر ۋە ئازاتىلىقسويەر جامائەتتىن “يەر شارىنى نۇپۇسقا قاراپ قايتا تەخسىم قىلىش“ ھەۋىسىدە مۇستەملىكە سىياسىتىدىن تىخىچە ۋازكەچمەيۋاتقان خىتاي ھوكۇمۇتىنى ئەيىپلىشىنى، ئۇنىڭغا ئۇنۇملۇك جازا تەدبىرى قوللۇنۇشىنى تەلەپ قىلىمىز. 1949-يىلى خىتاي كومىنىست ئارمىيەسى تەرىپىدىن زورلۇق بىلەن بىسىۋىلىنغان ۋەتىنىمىزنىڭ مۇستەقىللىقى ئۇچۇن مەدەت ۋە ياردەم بىرىشلىرىنى سورايمىز.

ياشىسۇن ئۇيغۇرلار!

(بۇ ماقالە1992 “ئۇيغۇرىستان ۋاقىتلىق ھوكۇمىتى پروگرامىسى”رەت قىلىنىپ ئورنىغا ئىچىلغان “ئىستامبۇل 2-قۇرۇلتايى” مەئىزگىلىدە ئىلان قىلىنىپ تارقىتىلغان).


2010. 11-ماي فرانكفۇرت م
_______

قازاقىستاننىڭ بۇگۇنىگە نەزەر سەلىڭ:

www.youtube.com/watch?v=QrtcDNEyxow

_______

ئاۋتور: سىدىقھاجى. مەرتمۇسا
(دىپلوم ئارخىتەكتۇر)