http://www.uyghur1.com/uyghur/viewtopic.php?t=6929

Kanada Parlament Vekiller Omiki Xitayni Ziyaret Qilmaqchi

Kamil Tursun


Kanada Mash Ministiri Stephen Harperning Parlament ishliri Kativi Jason Kenney

Kanada Parlament vekiller omiki bu hepte axiri Xitayda ziyarette bolidu. Bu ikki dolet uchrishishidiki mohim veqe hesaplinidu..
Kanada Bash ministiri Stephen Xarperning Parlament ishliri sekretari, Parlament ezasi Jason Kenney Kanadada chiqidighan ‘Shingdao’ gezitining jume kunidiki ziyaritini qubul qilghanda bu sozlerni qildi..U sozide yene ‘Amerika Avazi’ radiyosida élan qilinghan, Kanadaning Xitay bilen elip berivatqan Kishilik hoquq sohbitini vaxtinche toxtatmaqchi bolghanliqi ve Xitayning demokratiye tereqqiyati uchun Kanada her yili Xitayga berivatqan 60 milyon dollarliq heqsiz yardemni toxtitidighanliqi heqqidiki xeverningmu toghra emeslikini alahide eskertti.


Xitay bilen Bolghan Kishilik Hoquq Sohbitini Toxtatmaymiz

Amerika avazi radiyosi aldinqi heptide Kanada bash ministiri Stephen Harperning parlamént ishliri sékritari Jason Kenney Kanada Xitay emeldarliri bilen bu yil küzde otküzmekchi bolghan kishilik hoquqi sohbitini otküzmeydighanliqi ve Kanadaning her yili xitaygha béridighan 60 milyon dollar heqsiz yardimini toxtidighanliqini bildürdi,dep xever bergenidi.
Jason Kenney “Shingdao Geziti”ning ziyaritini qobul qilghanda,Men Kanada Xitaygha qaratqan siyasitini ozgertti demidim,hem Kishilik hoquq sohbiti ve ixtisadi yardem heqqidiki siysetning ozguridighanliqinimu élan qilmidim, men peqet Xitay bilen kishilik hoquq sohbitimizning ehmiyetsiz uchrishish emes, ünümlük netijisi bolghan sohbet bolushini arzu qilimiz, Bu mexsetke yetish üchün yengi charilar üstide izdinivatimiz degenidim, deydu.
Kanada Xitay otturisidiki kishilik hoquq sohbiti 1997-yili Kanadaning sabiq Bash Ministiri Jean Chretien bilen Eyni vaqittiki Xitay rehberlirining qarari bilen yolgha quyulghanidi. 1997-yilidin hazirghiche, 8 yil jeryanida ikki dolet diplomatiye ministirlikidiki kishilik hoquqqa mes’ul xadimlar her yili bir qetim, bir yil ichidiki kishilik hoquq ehvali heqqide sohbet otkuzup kelmekte.


Kanada Mesilini Hel Qilish Yoli Ustide Izdenmekte


Buningdin ilgiri Jason Kenney Kanada metbuatlirining ziyaritini qubul qilghanda Kanada Xitay otturisidiki Kishilik hoquq diyalogi heqqide toxtulup:
Biz Xitayning dosti bolushni arzu qilimiz, ikki dolet xelqliri otturisida ijabiy ve netijilik bolghan munasivet ornutulishini ümit qilimiz.Shunga biz Xitayning Kishilik hoquq ehvaligha alahide diqqet qilivatimiz,degenidi..

Jason Kenneyning “Shingdao” gezitige bildurishiche, Kanada Xitay bilen bolghan Kishilik hoquq sohbiti ve ixtisadi yardemlirini davamlashturidiken. Amma uning qarishiche,Kanada Kishilik hoquqtin ibaret nazuk mesilide eng yaxshi ünüm beridighan hel qilish usullirini tepip chiqish üstide izdenmekte, iken.

Jason Kenneyning eskertishiche,Kengesh ve Avam palatasi ezaliridin teshkillengen 10 kishilik heyet jüme küni yeni 13-oktebirde Xitaygha qarap,yolgha chiqidiken.
Bu omek hakimiyet beshidiki Konservatip partiyesi ve oktichi partiyiler parlament ezaliridin teshkillengeniken. Ular Xitayda bir hepte ziyarette bolidiken. Jason Kenney bu omekning Xitaydiki birqanche sheherni ziyaret qilidighanliqini tekitligen bolsimu, amma ularning Urümchige baridighan barmaydighanliqini eskertmigen.
Buningdin ilgiri Yengi Demokratlar Partiyesi Xitayda tutup turilivatqan Hüseyin Jelil mesilisini hel qilish üchün Kanadaning Xitaygha bir vekiller omikini evetishini izchil teshebbus qilip kelgenidi..

Xitayning Huseyin Jelilgha 15 yilliq Qamaq Jazasi Bergenliki Heqqidiki Xevermu Toghra Emes


Huseyin Jelilning xanimi Kamile

Xitay hokümiti Kanada hokümet xadimlirining Xitayda tutup turilivatqan Hüseyin Jelilni bilen korüshüshini ret qilip kelmekte.
Hüseyin Jelilning ayali Kamile Xanimning eytishiche, Hüseyin Jelil hazir Xitayning Urümchidiki dolet bixeterlik nazaritining turmisida tutup turulmaqta iken:
Qarihajimning anisi, achisi, akisi Urümchide bir hepte turup, herqaysi turmilargha bérip Hüseyin Qarihajimning iz- derigini qiptu,amma tapalmaptu.Axiri türmidiki saqchilar ulargha Xitay dolet xevipsizlik nazaritining turmisidin sürüshtürüshni eytiptu.
Ular bu turmigha barsa Hüseyin Qarajim shu turmida iken.
Bu turmidiki xadimlar Qarajimning salametlikining yaxshi ikenlikini, qiyin-qistaqqa élinmighanliqini ,uning üstidiki sual-soraqning davamlishivatqanliqini,sotning texi bolmighanliqini eytiptu. Tamaq ve keyim-kechek elishni ret qiliptu.Korüshtürüshke ruxset qilmaptu.Sot bolghanda uruq-tuqqanliri bilen korüshtüridighanliqini bildürüptu..

Kanada Hokümiti Hüseyin Jelil mesiliside oktichi partiyelerning besimigha ve tenqidige uchrimaqta.

Jason Kenney Huseyin Jelil mesiliside toxtulup, Ikki hepte ilgiri Kanada tashqi Ishlar minisitiri Peter Mackayning Niyuyorkta Xitay Tashqi ishlar minisitiri bilen sohbet otküzgenlikini ve ozining aldinqi heptide oz ishxanisida Xitayning Kanadada turushluq bash elchisi Li Shumen bilen korüshkenliki ve ikki dolet hokümetlirining bu mesilide davamliq uchrishidighanliqini tekitligen.


Bu Hokümetning küchi cheklik


Kanada Regena Universitining siyset penliri profissori Zhuyuchao Konservatip partiyesi Hokümitining azsanliqlar hokümiti ikenlikini, oktichi partiyeler birlishivalsa, bu hokümetning aghdurulup ketidighanliqini,shunga bu hokümetning saylamdin burun diplomatiye jehette chong ozgürüsh qilalmaydighanliqi ve Xitay siyasitidimu chong tengshesh elip barmaydighanliqini bayan qilip:
Konservatip Partiyesi Hokumiti bir ikki yil ichide omumi saylam elip berishi mümkin. Ular Xitay siyasitide chong ozgürüsh elip barsa,saylamda ozlirige siyasi jehettin paydisiz bolidu, dep qarimaqta. Amma ularning Xitay hokümitige bolghan pozitsiyesi aldinqi hokümet bilen roshen perqlinidu.Alayluq,kishilik hoquq ve Dalay Lama mesilisi qatarliqlarda korülidu..Bu hokümetning Xitayning kishilik hoquq ehvalini tenqit qilishi kopeydi,deydu.

Buningdin ilgiri Tashqi ishlar ministiri Peter MackayXitayning Kishilik hoquq ehvalini qattiq tenqit qilghanidi.