Awtor: Mertmusa Oghli Ana Tilimizning Sapliqini qoghdayli

Isimsiz Tetqiqatchilar Nemishqa Qorqudu?

"Damollamning menasi neme ?"ge Tunji Jawapni Xitay mustemlike tarixi boyiche Tehlil qelishni chiqish qelip mezmunni yengilap, Tetqiqat uchun bir az yochuq echip qoydum. imzasiz yollighanliqim uchun isimsiz bir "Tetqiqatchi" xitaygha Yan besip, derhal yonulushumni burmilap bashqa yaqqa tertishqa urunuptu. imlani tuzep qayta yolludum. Ismi bilen Otturigha chiqip Munazire qilalaydighanlar Merhemet. bolmisa "Qongini"emes, "Kötini" qesip olturup oqughuni yaxshi.heqte nopuzluq soz sahipliri Edibiyat, Tariximizni Pishshiq bilidighan Tilshunaslardur
_____

"Damollam"diki "Da(大)" Xitayche soz. "Chong"(yoghan,buyuk, Katta), "Tong" (soghuq, Muz, Ushshshuk), "Qong"(Köt, arqa pishep,Tüwi,Asti...larda qosh tirnaq ichidiki sozlermu xitaychedin kirgen. "Da", "chong","Qong", "Erkin Aka(Erkin Gaga)", "isa yusup dayi", "Jung go", "shin jang", "Xenzu" ....qatarliq Tilimizgha Kirgen Mustemlikichi xitay Millitidin kirgen Yat til-yeziqning Ornigha Peqir qatarliq kopligen uyghurlar "yoghan, katta, zor,Köt, Erkin xitay, Isa yusup satqun,Xitay Doliti, Uyghuristan, Xitay milliti... qatarliq uyghurche soz qollunudu. Bu isil Adet Ana Tilimizning sapliqini qoghdaydu.

Tilimizning xitayliship buzulushigha "Damollam"lar, xitay bilen toy qilghanlar, xitayche oqughanlar , xitay tilliq bayanatchilar, Torbetlerning uyghur Tili sehipisige xitayche maqale qobul qilidighan Tor mesuli we Adminlar sewepchidur.Xitay "Molla"geha bolupmu Wahabiliq derijisige yetken Dinchi mollamlargha nahayiti amraq.chunki ular Pulum, Melim, wetinim, Millitim deyishni Kapirliq dep bilidu.Quranni Hakim qilish uchunla koresh qelishni teshebbus qelidu. Bayraqtikin shuari"Lailahe illalla muhemmeden resulilla"dur.

Turkiyening Dolet Ministiri Xitay we Israyiliye Ministirliri bilen Xitay da bir yerge Keluip "Wahabichiklarni yoqutush2 ustide Kilisghim tuzidu. bu chaghda Uyghurlarda wahabiliq texi bilinmigen, ming yildin biri Uyghurlar Suniy Itiqattiki musulman idi.Xitay Uyghurlarlarni yoqutush uchun derhal Uyghurlargha weten ichi-sirtida Wahabiliqni qanat yaydurushqa bashli. Isabegchiler , DUQ da Wahabiliqni texwiq qilishqa bashlidi. Men bu heqte tunji qetim Maqale yezip bu Satqunlarning wehshilikini pash qildim. derhal bir -nechche qelemkjeshler otturigha chiqip Inkar qilishqa chushti. biraq Afghanistan, Iraq, Suriyelerde qilghan wehishilikliridin qechip qutulalmay isimsiz iqrarlar otturigha chiqti.Bash qumandan erkin isa bashchiliqida Ottura Asiyada "Dini inqilap" qozghulup Uyghurlar mezhep urushigha qarap mangdi. ozlirini kisip, olturush bashlidi. yigirme yildin biri bu heqte yuzge yeqin maqale yazdim hemmisi digidek UAA din elip tashlandi...
Mollining Dinchisi haywanning ozi ikenlikini tariximiz ispatlighan.
_______

bu yerde bir isimsiz soltek :"Da sozi Xitaychigha yeqin bolsimu emma xitaychidin kelgen emes. Afghanistan , uzbikistandimu qollunidu"dep joyligen. Da Mollam Chong mollam, yoghan Mollamdur. Honlar, Turkler ming yildin biri Xitay bilen urushup taylardin nurghun sozlerni qobul qilghan. , yengilgende Wetenlirini terk etip u xitayche sozlerni birge elip Dunyaning her-yerige tarqataqan.Xitaygha qarshi yardem qilmighan Yawropaliqlarni Ereplerni boysundurup Atilla, Osmaniye impiriyelirini qurghan. bu Jeryanda bezi xitayche sozlerni elip dunyagha tarqatqan.

turklerning Tilida Uyghurlar qollanmaydighan Xitayche sozler barliqini korimiz. Yalghuz "Da Mollam"emes, "Dayi/Lider/ Tagha", " Teyze", " Laxane/Lanxa", "Jeng/ Jenk", qatarliq kop xitayche sozlerni Bugun Turkler, Afghanlar, Yawroplaiqlar, Erepler qollanmaqta. bu Tarxtiki Mawjut Pakitlardur. Xitay Tilida Morfologiye, Sintakis mawjut emes. Xitaychidin bashqa milletlerning tiligha kirgen Sozlerni Turleshke bolmaydu. bu heqte nopuzluq soz sahipliri Edibiyat, Tariximizni Pishshiq bilidighan Tilshunaslardur. larning Tehlil qeliip korung:

wetende Xitayni qoghlap chiqirayli...degen atalghu bolatti. "Dawa"degen gep peqet Keselge Dawa qilidighan Dora, Dawangni yeysen, Dawager sus kelse qazi motehem boptu...degendek sozler bolidighan. Isa yusup, erkin isa, Qurban weli, A.baqi, perhat yorungqashlar "Dawa chilar" bolup otturighan chiqti we "Dawa" omumlashti. "Dawachilarni uyghurlar qoymuchilar, satqunlar"dep tonushqa bashlidi. "Da ben jing", "Da ro","Daja-Maja chong-kichik, ishtan yoghan Qong kichik", "Daxan"....
Teximu kop melumat uchun London diki uyghurensemble.co.uk gha Kerip "munber"ni eching. Google gha kerip " Mertmusa Oghli", "Millet we Milletchilik"...lerni yezip axturup oqung. Omumen bu heqte nopuzluq soz sahipliri Edibiyat, Tariximizni Pishshiq bilidighan Tilshunaslardur

Hormet bilen
Mertmusa Oghli S.Haki
Diplom Arxitektur

Quote Originally Posted by Unregistered View Post
Damullah diki "Da" Farsi sozi bolup, Iran wa Afghanistanda kop qollinildu. uning mnisa rastlam "Chong, Yitishkan, Markizi" bolup "kamalatka yatkan Mullah" digandak. uning bir manisi hittaychidiki "大“ soziga yeqin bolsimu, likin u Hittaychidin kalgan amas. Iran, Afghanistan da shundaq ishlitidu. Masilan, Da Afghanistan Bank (Pashto:د افغانستان بانک; Dari: بانک مرکزی افغانستان ) is the central bank of Afghanistan..