+ Reply to Thread
Results 1 to 3 of 3

Thread: Munir yérzin : delilqan sugurbayéf exmetjan qasimini hörmet qilatti we rehberlikige b

  1. #1
    Unregistered Guest

    Default Munir yérzin : delilqan sugurbayéf exmetjan qasimini hörmet qilatti we rehberlikige b

    Munir yérzin : delilqan sugurbayéf exmetjan qasimini hörmet qilatti we rehberlikige boysunatti

    Hazir qazaqistanning almuta shehiride yashawatqan 91 yashliq tarixiy shahit munir yérzin ependi özining 1947-1949-yilliri ghuljida neshr qilin'ghan "Inqilabi sherqiy türkistan" gézitide ishlesh jeryanida körgen-bilgenlirini bayan qildi. U, eslimisining bügünki dawamida 1946-yili, 7-ayda gerche, gomindang bilen sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti arisidiki tinchliq bitimi boyiche birleshme hökümet qurulghan bolsimu, lékin xelqning "Sherqiy türkistan jumhuriyiti" dégen namni dawamliq qolliniwergenlikini, ili, tarbaghatay we altaydin ibaret azad üch wilayetning héchqachan gomindang hökümitige boysunmay öz musteqilliqini saqlighanliqini bayan qildi.

    Munir yérzinning eslishiche, 1947-yili 10-ayda osman baturning ili hökümitige qarshi isyani bésiqturulup, altay qayturuwélinip, delilqan sugurbayéf waliyliqqa teyinlen'gendin kéyin u "Inqilabi sherqiy türkistan" gézitining muxbiri süpitide altaygha ewetilgen. Uni delilqan sugurbayéf qizghin qarshi alghan.

    Munir yérzin ependining eslishiche, delilqan sugurbayéf milliy armiyening shimaliy front qomandanliq we altay waliyliqi wezipisige teyinlen'gen bolup, u exmetjan qasimining orunlashturushi we buyruqini ijra qilatti. U, exmetjan qasimini nahayiti hörmet qilatti. Général mayor delilqan sugurbayéf ürümchidiki gomindang herbiy da'irilirining altay we bashqa jaylardiki qazaqlarni Uyghurlargha qarshi qoyush, altayni osman batur arqiliq sherqiy türkistan inqilabi hökümitidin parchilash taktikisini tarmar qilishqa hesse qoshqan shexs idi.

    1947-Yilidin bashlap xitay gomindang hökümiti terep azad üch wilayetni iqtisadiy jehettin qamal qilish, siyasiy jehettin muqimsizlashturush siyasitini qollan'ghan bolup, osman batur isyani üch wilayetning iqtisadigha éghir tesir körsetken. Exmetjan qasimi bashchiliqidiki inqilabi hökümet pütün imkaniyet bilen üch wilayetning, jümlidin altayning iqtisadiy ehwalini yaxshilashqa tirishqan. Netijide, ili, tarbaghataydiki xelq turmushi xitay gomindang hökümranliqidiki yette wilayettikige qarighanda alahide yaxshilan'ghan.

    Munir yérzin ependi 1949-yili, 7-ayda altaydin qaytip kélip, shu yilining axirighiche" Inqilabi sherqiy türkistan" gézitide ishligen. Bu gézit xitay kompartiyesi Uyghur élini igiligendin kéyin emeldin qalghan we "Ili géziti" ge özgertilgen. Munir yérzin ependi 1950-yillarda sowét ittipaqigha köchüp ketken bolup, shuningdin tartip almutada Uyghur we ottura asiya xelqliri tarixi tetqiqati bilen shughullan'ghan.

    Tepsilatini töwendiki ulinishtin anglang.

    https://www.rfa.org/uyghur/tarix-bug...encoding=latin

  2. #2
    Unregistered Guest

    Default Мунир йерзин : дәлилқан сугурбайеф әхмәтҗ

    Мунир йерзин : дәлилқан сугурбайеф әхмәтҗан қасимини һөрмәт қилатти вә рәһбәрликигә бойсунатти

    Һазир қазақистанниң алмута шәһиридә яшаватқан 91 яшлиқ тарихий шаһит мунир йерзин әпәнди өзиниң 1947-1949-йиллири ғулҗида нәшр қилинған «инқилаби шәрқий түркистан» гезитидә ишләш җәрянида көргән-билгәнлирини баян қилди. У, әслимисиниң бүгүнки давамида 1946-йили, 7-айда гәрчә, гоминдаң билән шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмити арисидики тинчлиқ битими бойичә бирләшмә һөкүмәт қурулған болсиму, лекин хәлқниң «шәрқий түркистан җумһурийити» дегән намни давамлиқ қоллинивәргәнликини, или, тарбағатай вә алтайдин ибарәт азад үч вилайәтниң һечқачан гоминдаң һөкүмитигә бойсунмай өз мустәқиллиқини сақлиғанлиқини баян қилди.

    Мунир йерзинниң әслишичә, 1947-йили 10-айда осман батурниң или һөкүмитигә қарши исяни бесиқтурулуп, алтай қайтурувелинип, дәлилқан сугурбайеф валийлиққа тәйинләнгәндин кейин у «инқилаби шәрқий түркистан» гезитиниң мухбири сүпитидә алтайға әвәтилгән. Уни дәлилқан сугурбайеф қизғин қарши алған.

    Мунир йерзин әпәндиниң әслишичә, дәлилқан сугурбайеф миллий армийәниң шималий фронт қоманданлиқ вә алтай валийлиқи вәзиписигә тәйинләнгән болуп, у әхмәтҗан қасиминиң орунлаштуруши вә буйруқини иҗра қилатти. У, әхмәтҗан қасимини наһайити һөрмәт қилатти. Генерал майор дәлилқан сугурбайеф үрүмчидики гоминдаң һәрбий даирилириниң алтай вә башқа җайлардики қазақларни уйғурларға қарши қоюш, алтайни осман батур арқилиқ шәрқий түркистан инқилаби һөкүмитидин парчилаш тактикисини тармар қилишқа һәссә қошқан шәхс иди.

    1947-Йилидин башлап хитай гоминдаң һөкүмити тәрәп азад үч вилайәтни иқтисадий җәһәттин қамал қилиш, сиясий җәһәттин муқимсизлаштуруш сияситини қолланған болуп, осман батур исяни үч вилайәтниң иқтисадиға еғир тәсир көрсәткән. Әхмәтҗан қасими башчилиқидики инқилаби һөкүмәт пүтүн имканийәт билән үч вилайәтниң, җүмлидин алтайниң иқтисадий әһвалини яхшилашқа тиришқан. Нәтиҗидә, или, тарбағатайдики хәлқ турмуши хитай гоминдаң һөкүмранлиқидики йәттә вилайәттикигә қариғанда алаһидә яхшиланған.

    Мунир йерзин әпәнди 1949-йили, 7-айда алтайдин қайтип келип, шу йилиниң ахириғичә« инқилаби шәрқий түркистан» гезитидә ишлигән. Бу гезит хитай компартийәси уйғур елини игилигәндин кейин әмәлдин қалған вә «или гезити» гә өзгәртилгән. Мунир йерзин әпәнди 1950-йилларда совет иттипақиға көчүп кәткән болуп, шуниңдин тартип алмутада уйғур вә оттура асия хәлқлири тарихи тәтқиқати билән шуғулланған.

    Тәпсилатини төвәндики улиништин аңлаң.

    https://www.rfa.org/uyghur/tarix-bug...oding=cyrillic

  3. #3
    Unregistered Guest

    Default مۇنىر يېرزىن : دەلىلقان سۇگۇربايېف ئەخمەت

    مۇنىر يېرزىن : دەلىلقان سۇگۇربايېف ئەخمەتجان قاسىمىنى ھۆرمەت قىلاتتى ۋە رەھبەرلىكىگە بويسۇناتتى

    ھازىر قازاقىستاننىڭ ئالمۇتا شەھىرىدە ياشاۋاتقان 91 ياشلىق تارىخىي شاھىت مۇنىر يېرزىن ئەپەندى ئۆزىنىڭ 1947-1949-يىللىرى غۇلجىدا نەشر قىلىنغان «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان» گېزىتىدە ئىشلەش جەريانىدا كۆرگەن-بىلگەنلىرىنى بايان قىلدى. ئۇ، ئەسلىمىسىنىڭ بۈگۈنكى داۋامىدا 1946-يىلى، 7-ئايدا گەرچە، گومىنداڭ بىلەن شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتى ئارىسىدىكى تىنچلىق بىتىمى بويىچە بىرلەشمە ھۆكۈمەت قۇرۇلغان بولسىمۇ، لېكىن خەلقنىڭ «شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى» دېگەن نامنى داۋاملىق قوللىنىۋەرگەنلىكىنى، ئىلى، تارباغاتاي ۋە ئالتايدىن ئىبارەت ئازاد ئۈچ ۋىلايەتنىڭ ھېچقاچان گومىنداڭ ھۆكۈمىتىگە بويسۇنماي ئۆز مۇستەقىللىقىنى ساقلىغانلىقىنى بايان قىلدى.

    مۇنىر يېرزىننىڭ ئەسلىشىچە، 1947-يىلى 10-ئايدا ئوسمان باتۇرنىڭ ئىلى ھۆكۈمىتىگە قارشى ئىسيانى بېسىقتۇرۇلۇپ، ئالتاي قايتۇرۇۋېلىنىپ، دەلىلقان سۇگۇربايېف ۋالىيلىققا تەيىنلەنگەندىن كېيىن ئۇ «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان» گېزىتىنىڭ مۇخبىرى سۈپىتىدە ئالتايغا ئەۋەتىلگەن. ئۇنى دەلىلقان سۇگۇربايېف قىزغىن قارشى ئالغان.

    مۇنىر يېرزىن ئەپەندىنىڭ ئەسلىشىچە، دەلىلقان سۇگۇربايېف مىللىي ئارمىيەنىڭ شىمالىي فرونت قوماندانلىق ۋە ئالتاي ۋالىيلىقى ۋەزىپىسىگە تەيىنلەنگەن بولۇپ، ئۇ ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى ۋە بۇيرۇقىنى ئىجرا قىلاتتى. ئۇ، ئەخمەتجان قاسىمىنى ناھايىتى ھۆرمەت قىلاتتى. گېنېرال مايور دەلىلقان سۇگۇربايېف ئۈرۈمچىدىكى گومىنداڭ ھەربىي دائىرىلىرىنىڭ ئالتاي ۋە باشقا جايلاردىكى قازاقلارنى ئۇيغۇرلارغا قارشى قويۇش، ئالتاينى ئوسمان باتۇر ئارقىلىق شەرقىي تۈركىستان ئىنقىلابى ھۆكۈمىتىدىن پارچىلاش تاكتىكىسىنى تارمار قىلىشقا ھەسسە قوشقان شەخس ئىدى.

    1947-يىلىدىن باشلاپ خىتاي گومىنداڭ ھۆكۈمىتى تەرەپ ئازاد ئۈچ ۋىلايەتنى ئىقتىسادىي جەھەتتىن قامال قىلىش، سىياسىي جەھەتتىن مۇقىمسىزلاشتۇرۇش سىياسىتىنى قوللانغان بولۇپ، ئوسمان باتۇر ئىسيانى ئۈچ ۋىلايەتنىڭ ئىقتىسادىغا ئېغىر تەسىر كۆرسەتكەن. ئەخمەتجان قاسىمى باشچىلىقىدىكى ئىنقىلابى ھۆكۈمەت پۈتۈن ئىمكانىيەت بىلەن ئۈچ ۋىلايەتنىڭ، جۈملىدىن ئالتاينىڭ ئىقتىسادىي ئەھۋالىنى ياخشىلاشقا تىرىشقان. نەتىجىدە، ئىلى، تارباغاتايدىكى خەلق تۇرمۇشى خىتاي گومىنداڭ ھۆكۈمرانلىقىدىكى يەتتە ۋىلايەتتىكىگە قارىغاندا ئالاھىدە ياخشىلانغان.

    مۇنىر يېرزىن ئەپەندى 1949-يىلى، 7-ئايدا ئالتايدىن قايتىپ كېلىپ، شۇ يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە« ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان» گېزىتىدە ئىشلىگەن. بۇ گېزىت خىتاي كومپارتىيەسى ئۇيغۇر ئېلىنى ئىگىلىگەندىن كېيىن ئەمەلدىن قالغان ۋە «ئىلى گېزىتى» گە ئۆزگەرتىلگەن. مۇنىر يېرزىن ئەپەندى 1950-يىللاردا سوۋېت ئىتتىپاقىغا كۆچۈپ كەتكەن بولۇپ، شۇنىڭدىن تارتىپ ئالمۇتادا ئۇيغۇر ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا خەلقلىرى تارىخى تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللانغان.

    تەپسىلاتىنى تۆۋەندىكى ئۇلىنىشتىن ئاڭلاڭ.

    https://www.rfa.org/uyghur/tarix-bug...ncoding=arabic

+ Reply to Thread

Posting Permissions

  • You may post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •