Bügün ömlük küni

Oychan

Bügün biz uyghurlar shanliq tariximizning eng échinishliq bir mezgilini bashtin kechürüwatimiz. Eksiche, tarixiy düshminimiz xitaylar bolsa, shallaq tarixining eng güllen'gen peytide turuwatidu. Bügün biz tariximizning eng ajiz halitide turup, tarixining eng küchlük peytide turuwatqan düshminimiz bilen hayat-mamatliq köresh qiliwatimiz. Qarighanda, bu bir meydan köresh bizning teqdirimizni belgileydighandek turidu. Eger allah yene bir meydan tutushushni pishanimizgha pütmigen bolsa, bu qétimqisi eng axirqisi bolup qélishi mumkin. Bu bir meydan, belki eng axirqi bir meydan köreshte ya ghelibe qilip mewjutluqimizni saqlap qalimiz; ya meghlup bolup yer sharidin ghayip bolimiz.

Bügün bizni, bir qisim tetqiqatchilar "xeter astidiki millet, yuqulush girdabigha kélip qalghan millet" dep süpetlewatidu. Biz bu bir meydan köresh arqiliq, ya "tarix sehnisidin yuqalghan ajiz millet" bolup qalimiz; ya "yolwasning aghzidin qutulup qalghan batur millet"ke aylinimiz. Démek, bügün tarix yazidighan kün.

Bügün xitay tajawuzchiliri bizni teltüküs yuqatmaqchi boluwatidu. Buning üchün barliq imkaniyetlirini ishqa séliwatidu. Xitaylar qolidiki qural, iqtisad we yuquri téxnikigha ishinip, bizni yuqutushning tarixiy peyti keldi, dep oylap qaldi. Netijide, wetendikilerni dehshetlik basturush; chet'eldikilerni öz'ara orushturush üchün qolidin kelgen pütün charilerni ishqa séliwatidu.

Bügün ishen'gen taghlirimizda kiyik yatmidi. Dindashlarmu, tildashlarmu bizdin yüz öridi. Bügün imandinmu, qandashliqtinmu pulning méhri küchlük bir dunyada yashawatimiz. Yardem sorap barmighan tagh-tura, orda-qesir qalmidi. Ishen'gen hemme xeqning ishikini chékip baqtuq. Lékin, bizning nalilirimiz xitayning pulichilik kargha kelmidi. Nöwiti kelgende musulmanmu satti, buddistmu satti. Ishen'gen taghlardin, mangghan yollardin gumanlinishqa bashliduq. Shundaq qilip, tuqqanlarmu, yatlarmu bizge özimizning kim ikenlikini, kim emeslikini achchiq emeliyiti bilen ögetti. Axirida tenha böre ikenlikimizni hés qilduq.

Bügün ejdadlirimiz ötküzgen tarixiy xataliqlarning, belki jinayetlerning achchiq bedilini tölewatimiz. Xeqning baliliri özliri üchün dölet qurup bergen ejdadlirini iptixar bilen yad etse; biz döletni qoldin bergen ejdadlirimizdin ohsinish bilen qaxshimaqtimiz.

Bügün wetende kamérlarda, chet'elde sersanliqta yashawatimiz. Hem pisxik, hem jismaniy köresh qiliwatimiz. Bu köresh bizdin ghayet zor berdashliq telep qiliwatidu.

Bügün biz alliqachan jengning axirqi basquchlirigha kélip qalduq. Jiddiy peytte düshminimiz ejellik hujumgha ötti. Biz temtirep qalduq. Néme qilishni bilelmey ganggirap qalduq. Arimizgha ixtilap chüshüshke bashlidi. Netijide, mewjut passip haletke chüshüp qilishimizning sewebini bir birimizdin körüshke, mes'uliyetni bir birimizge dönggeshke bashliduq. Arimizda jasus izdesh dolquni qozghaldi. Kona xamanni sorushqa, barni yoq qilishqa aldirap kettuq. Halbuki düshmen atakida. U bizni téximu ajizlatmaqchi, téximu bölmekchi we axirida biraqla yuqatmaqchi boluwatidu.

Bügün bizdin dindashlirimizmu, qandashlirimizmu tandi. Dunya bolsa singayan közde qarawatidu. Mushundaq bir peytte öz ara inaq bolalmisaq, bir birimiz bilen zich ittipaqlashmisaq, biz bilen yene kim hemkarlishishni xalaydu. Düshminimiz qandaqmu bizdin qorqup, xelqimizni teltüküs yuqutush pilanini kéchiktürüshke mejbur bolidu? Bu bir meydan mewjudluq körishide qandaqmu ghalip kileleymiz?

Bügün qaxshaydighan, zarlaydighan, qéydaydighan, tillaydighan we tanidighan kün emes. Bügün nadanliqni we jahilliqni tashlaydighan kün. Bügün ötmüshtin sawaq élip, kelgüsini oylaydighan kün. Bügün sughuqqan tehlil we etrapliq pilan bilen dadil réalliqqa yüzlinidighan, imkaniyetning bariche bir birimizni qollaydighan kün.
Bügün birlik küni. Bügün ömlük küni. Chünki düshmen atakida...

2018.07.11, enqere