http://www.uyghur1.com/uyghur/viewtopic.php?t=5530

Dalay Lama Kanadadiki Ziyaritini Bashlidi

Kamil Tursun



Tibetning rohani dahisi Dalay Lama Kanadaning Wankover shehrige qilidighan 3 künlük ziyaritini peyshembe küni bashlidi.U bu qetimqi ziyaret jeryanida Kanada parlamenti teripidin uninggha berilgen, Kanadaning pexri puxraliq salahiyet sheripini resmi tapshurup alidu ve her sahadiki zatlar bilen tenchliqni ilgiri sürüsh,diniy mesiller ve insanning rohiyiti qatarliq temilarda sohbet élip baridu.
Bu Dalay Lamaning Wankoverge qilghan 4-qetimliq ziyariti bolup, peyshembe kün chüshtin keyin Dalay Lama Vankover sheher merkizige jaylashqan, 60 milyon dollar chiqim qilinghan ve ozining nami berilgen “Dalay Lama Tenchliq ve Maarip Merkizi’ning qurulush bashlash murasimigha qatnashti. Eger bu merkez ishqa kirishtürülse,Dalay Lamaning nami –sheripi bérilgen dunyadiki tunji muesse bolup qalidiken.
Dalay Lamaning bildürishiche,Bu merkezning mexsiti maaripni asas qilghan bolup, siyasi ishlargha arilashmaydiken,tenchliqni ilgiri sürüshni mexset qilghan, terbiyelesh, tetqiqat ve muhakime paaliyetlirini elip baridiken.
Bu qurulush 2005-yili Dalay Lamaning teshebbusi ve aktip qolishi bilen tesis qilinghan fond jem’iyiti teripidin élip bérilmaqta..
Bu merkezning meslihetchiliri ichide Amerikining sabiq prezdenti Jimmy Karter, Jenubi Afriqining épeskopi, Nobel tenchliq mukapatigha érishken Desmond Tutu ve Chex jumhuriyitining sabiq prezdenti Vaclav Havel qatarliq zatlar bar. Bu merkez 2009-yili resmi ishqa kirishtürülidu.


Dalay Lama: Xitay Hokümiti Mining Yolumni Tosmaqchi Bolmaqta


Dalay Lama Sheherlik hokümette otküzülgen muxpirlarni kütivelish yighinida ozining bu qetimqi ziyaritining siyasi tüsi yoqliqini alahide tilgha aldi ve Kanada Hokümitining ozige pexri puxraliq salahiyiti bergenligige rexmitini bildürdi:
Men nege barmaqchi bolsam Xitay hokümiti naraziliq bildürivatidu,manga avarichiliq chiqirilivatidu.Bu mening xataliqim emes.bu mesilide meni silerdin epu soraymen. Kanadaning pexri puxrasi bolghanliqimdin alahide ghurur hes qilivatimen. Men Kanadadiki xatirjem yashavatqan neche ming Tibetlikke oxshash hayat kéchürüshni xalaymen,-didi.U ozide Xitay Hokümitining ozige pexri puxraliq salahiti bergen Kanadani jazalimaqchi bolghanliqidin biaram bolivatqanliqinimu eskertip otti.
6-ayning 22-küni Kanada parlamenti Xitay hokümitining qattiq naraziliqigha qarimay,Dalay Lamagha Kanadaning pexri puxraliq salahiyitini bérishni birdek avaz bilen qarar qilghanidi.
Kanada gézitlirige qarighanda, Dalai Lama Kanada yétip kélishtin burun Xitayning Kanadada turushluq bash elchihxanisi Kanada Parlament ezalirining Dalay Lama korüshmekchi bolghanliqigha naraziliq bildürgen.Xitayning Kanadada turushluq bash elchisi Liu Shumen Kanada tashqi ishlar minisitiri Peter Mackey bilen korüshüp Xitay hokümitining naraziliqini yetkézgen.


Kanada Hokümitidiki ikki Neper Yoquri Derijilik Emeldar Dalay Lama Bilen Korüshidu


Melumatlargha qarighanda,Kanada Hokümiti Xitay hokümitining naraziliqigha qarimay, az degende ikki neper yoquri derijilik emeldarni Hokümetke vakaliten, Dalay Lama bilen korüshüshke Wankoverge evetidiken.
Bu ikki yoquri derijilik emeldarning ichide, Xitayning kishilik hoquq siyasitini tenqit qilish bilen tonulghan, hazir Kanada bash minisitiri Stephen Xarperning parlament sekretari bolghan, Parlament ezasi Jason Kenney ve Kochmenler Ministiri Monte Solbergler bar iken. Kanada ‘Doletlik Poshta”gezitining ziyaritini qobul qilghan Joson Kenney Dalay Lama bilen korüshüshtiki mexsiti heqqide toxtulup:
“Bu peqet edep-qaide yüzisidiki korüshush bolup,siyasi korüshüsh emes. Dunyavi hormetke sazaver zat Kanadada iken, Kanadaliqlarning bu xelqaraliq shexiske dostaniliq bilen xosh keldingiz diyish mejburiyiti bar,-deydu.


Xitay Hokümiti: Dalay Lamaning Yüriki Bolgünchilikke Soqudu




Bu gezitning xevrige qarighanda, Xitayning Kanadada turushluq elchixanisining siyasi meslihetchisi Zhnag weidong Kanada hokümet emeldarlirini Dalay Lama bilen ashkara ve yoshurun shekilde korüshmesliki telep qilghan.
U sozide Dalay Lamaning yürikining soqushidin ,uning Tibetni Xitaydin ayrip chiqishning peshide yürgen bolgünchi ikenlikini korgili bolidu,dégen.
Buningdin ilgiri Bu diplomat Kanada hokümitining Dalay Lamagha pexri puxraliq salahiyiti sheripini bérishini Xitay Kanada oturisidiki davamliq éship bérivatqan soda munasivetlirige ziyan salidu, Kanadaning obrazigha tesir korsitidu.Dalay Lama bolgünchi, shunga u bu shereplik namgha munasip emes, degendek eyipleshlerde bolghanidi.


Kanada: Dalay Lamani Din Bilen Siyasini Birleshtürüshte Dunyada Tunji Bolup Muapiqiyet Qazanghan kishi


Dalay Lamaning Kanada ziyariti ve uninggha Kanadaning pexri puxraliqi bérilishi rastinla Xitay Kanada munasivetlirige selbi tesirlerni élip kelemdu?
Bu heqte Kanadadiki siyasi mulahizichi Sheng Shüe mundaq deydu:
Biz Xitay Hokümitining Kanadaning Dalay Lamagha pexri puxraliq salahitini bérishige qarita pozitsiyesini korivatimiz.Xitay hokümiti Kanada, Xitayning ishki ishlirigha arilishivatidu,dep qattiq naraziliq bildürivatidu. Buninggha oxshash veqelerde Xitay hokümiti bu xil yolni tutup kelmekte.Meningche, Kanada hökümitining pozitsiyesi toghra bolghan.Dalay Lama uzun yillardin beri, xelqarada tenchliqni ilgiri sürgüchi,dep qaralmaqta.U gheyri zoravanliq herketliri ilgiri sürüsh ve Tibetliklerning ozige xas mediniyitini saqlap qélish jehtte nahayiti kop tirishchanliq korsitip kelmekte.Uning üstige u Tibetning sürgündiki rohani ve siyasi rehbiri.
Kanadaning pexri puxraliq salahiti dunya tenchliqini ilgiri sürüsh ve gheyri zoravanliq herketlirini teshebbus qilishta tohpisi nahayiti zor kishilerge bérilgen. Dalay Lama bu namgha munasip kishi.Kanadaliqlar Dalay Lamani din bilen siyasini birleshtürüshte dunyada tunji qetim muapiqiyet qazanghan kishi, dep qaraydu. Meningche, Kanada Xitay munasivetlirige ziyan yetishi natayin, hazirqi munasivetnimu anche yaxshi digili bolmaydu.deydu.
1989-yili Nobel tenchliq mukapatigha erishken Dalai Lama 90-yillarning axirliridin bashlap,Tibetning musteqil doet bolishini emes, belki Tibet xelqi razi bolghidek aptonomiyening bérilishi xalaydighanliqini élan qilghanidi. U bu teshebbusini her zaman tekitlep kelgen bolsimu, lekin Xitay hokümiti yenila,uni bolgünchi,dep eyiplep kelmekte.