+ Reply to Thread
Results 1 to 3 of 3

Thread: Abdushükür Muhemmed Imin

  1. #1

    Default Abdushükür Muhemmed Imin

    Abdushükür Muhemmed Imin


    uyghurmedeniyiti we uyghur tarixi tetqiqati sahesidiki bösüsh xaraktérliq ilmiy muweppeqiyetliri hem bediiy ijadiyet sahesidiki utuqliri bilen shöhret qazan'ghan meshhur alim, talantliq edib, töhpikar maaripchi. Abdushükür muhemmed imin 1933-yili 9-ayning 28- küni atushning meshihedke tutash baghériq kentidiki oqumushluq ailide dunyagha kelgen.

    Abdushükür muhemmed'imin diniy terbiyini qisqa muddet alghandin kéyin, 1950- yilighiche nezerbaghdiki qeshqer darilmuellimining ottura mektep sinipida 4yil oqughan. 1950-yili gherbiy shimal yashlar birleshmisi we oqughuchilar birleshmisi qurultiyigha wekil bolup qatnashqan. Yighindin kiyin shien, béyjing, tyenjin qatarliq sheherlerde ikiskursiyide bolghan we shu yilning axiri ürümchidiki sabiq shinjang institutining bioximye fakultétigha qobul qilin'ghan. 1952- yili oqush püttürüp, mektepning özige teqsim qilin'ghan, shu yili junggo kommunistik partiyisige eza bolghan. Mektepte bir tereptin ösümlükler fiziologiyisi, ösümlükler patalogiyisi, hasharatshunasliq qatarliq derislerge terjiman oqutquchi bolghan. Yene bir tereptin fizika, matématika, biologiye, ximiye we agronomiye siniplirigha marksizm asasliri, pelsepe derslirini ötigen.


    1953- yili u shiendiki gherbiy shimal uniwersititining marksizm aspirantoriyisige oqushqa ewetilip bir yil bilim ashurghan. aspirantoriyini püttürüp ana mektipige qaytip kelgendin kéyin, marksizm kafidirasida pelsepe oqutquchisi bolup bir nechche xil ders ötken we bu derslerning derslikini tüzüp chiqqan.

    Bu iqtidarliq yash oqutquchi 1955- yilidin bashlap neshir qilin'ghan "shinjang instituti ilmiy jurnili"(uyghurche neshri)ning mes'ul muherrirlikini qoshumche üstige alghan. uning tetqiqat hayati ene shu yillarda resmiy bashlan'ghan. Uning ikki tilda yazghan "uyghur xelqining 11-esirdiki ikki büyük alimi" namliq ilmiy maqalisi 1956-yili mezkur ilmiy jurnalning xenzuche hem uyghurche sanida élan qilin'ghan. Bu shinjang uyghurliri arisida "qutadghubilik" we "törkiy tillar diwani" tetqiqati sahesidiki tunji ilmiy tetqiqat idi. U mushu maqalisi sewebidin 20yil "ongchi" qalpiqi kiygen. 1959- yili u partiyidiki xizmitidin heydep chiqirilip, emgek bilen terbiyilesh ornigha ewetilgen. 1961- yili emgek bilen terbiyilesh ornidin qoyuwétilgen. abdushükür muhemmed'imin1966- yili medeniyet zor inqilabi bashlan'ghan'gha qeder töt yil jeryanida shinjang uniwérsitéti kutupxanisida nazaret astida ishligen. bu jeryanda bu ilimxumar alim junggoning meshhur klassik eserliri bolghan "elni idare qilishning örneklirini", "24tarix" ni, 'en'gliye dramatorgi shekspirning 36 sehne esirini, hindistanning ramanaya, maxapirata dastanlirini, sowét ittipaqida neshr qilin'ghan 15tomluq(32kitab) "dunya tarixi"ni, "omumiy tang nezmiliri"ni, bayrunning "don juan" dastanini, homérning "illada" we "odéssa" dastanlirini, yunan we rimning epsane - riwayetlirini, "qur'an kerim", "injil" we "tewrat"ning xenzuche terjime nusxiliri, 'eplatun, 'arstotil eserlirini, dantining "tengri komidiyisi" dastanini, gomoro we tyenxenning tarixi dramilirini, markis in'gilis eserlirini, newai, babur, meshrep shéirlirini oqughan we ögen'gen. U bu jeryanda 30 nechche xatire depterni öginish xatirisi bilen toldurghan. u mushu yillarda "qarliq tagh shejerisi" namliq dastan we "sumrughlar qoshiqi", "qedimki yipek yoli", "xen ordisida bahar", "melike xuarung", "tengritagh naxshisi", "dat basmas qilich", "pile melikisi" qatarliq yette parche tarixiy drama yézip chiqqan. "jawahul haqayiq" dégen mawzuda qedimki merkiziy asiya(bu kitab1995-yilining béshida 4-qétim tözitilgende alim "qedimki turan tarixi" dep atighan) namliq kitabning deslepki nusxisini qoldin chiqarghan. Yene barmaq wezinlik bir türküm muhebbet lirikilirini yézip chiqqan. medeniyet zor inqilabi axirlashqandin kiyinki deslepki mezgilde izdinish we ijad qilish rohi küchlük bu alim aq térrorluq qaplighan ashu ensiz yillarda parche - parche yazghan 500 parchidin artuq rubaiysini retligen. "sewdaliq teejjupnamisi" ( bügünki zaman edebiyat tariximizdiki tunji nesirler toplimi)namliq lirik nesirler toplimini toluq tamamlighan.

    1978- yili partiye11- nöwetlik merkiziy komitéti 3 - omumiy yighinidin kéyin, abdushükür muhemmed'imin siyasiy jehette ziyankeshlikke uchrighan hem xata ongchi qilin'ghan dégen xulase bilen aqlan'ghan we1980-yil u edebiyat fakultétigha yötkilip omumiy istitika dersini tesis qilip ötöshke kirishken. Shuningdin kéyin uning kitab, maqale, rubaiy, shéir- ghezelliri arqa - arqidin ilan qilinishqa bashlighan. 1986- yili u yapuniyide ilmiy ziyarette bolup "ottura esir uyghur medeniyitining yitük qamusi-qutadghubilik" dégen témida léksiye sözligen.

    1980-yillarda uning200 parchidin artuq ilmiy maqalisi, "uyghur kilassék muzikisi 12 muqam heqqide", "shinjangning tang dewridiki naxsha- usul sen'iti", "farabi we uning pelsepe sistémisi", "omumiy pstptika", "choghluq", " rubaiyat(1)", "rubaiyat(2)", "qarliq tagh shejerisi" qatarliq kitabliri neshr qilin'ghan. Uning yene 1980- yillardin kéyin élan qilin'ghan: "rohni saghlamlashturush milletni göllendürüshning muqeddimisi", "hesetxorluq heqqide hesretlik xiyallar", "arifname", "yipek yolidiki toqquz hékmet", "yipek yolidiki bir chong illet" qatarliq bir qatar ésil maqaliliri we "siktay- sak- uyghurlarning kiyim- kéchek medeniyitidiki en'eniwi izchilliq", "uyghur ejdadliridiki mey medeniyiti", "islamiyettin ilgiriki we kiyinki gherbiy yurt usul sen'itining tarixiy uchuri", "elishir newaining medeniyet tariximizdiki orni", "on ikki muqam we newaixanliq en'enisi", "noruz bayrimi weuning tarixiy qatlimi toghrisida", "heqiqet üstide izdinish heqiqiy tetqiqatchining burchi" qatarliq köpligen ijtimaiy mulahize we tetqiqat maqaliliri ijtimaiy hayatimizni chüshinishte we medeniyet tariximizni tetqiq qilishta yéngi yol échip berdi.

    Heqiqetenmu bu munewwer alimning ashu yillarda yazghan we tözetken "uyghur pelsepe tarixi", "gherbiy yurt tashkimir sen'iti", "qotadghubilik xezinisi", "uyghur muqam xezinisi", "sewdaliq teejjupnamisi"qatarliq katta eserliri uning wapatidin kéyin bir- birlep neshr qilindi. "balasaghunning orni mesilisi heqqide", "yipek yolida qayta oylinish", "soghdilar we uning étnik warisliri toghrisida", "chin we machinning jughrapiyilik uqum dairisi" qatarliq nechche on parche ilmiy maqalisimu gézit-jurnallarda élan qilindi. bu eserler uyghur tarixi we uyghur medeniyet tarixi tetqiqatigha yipyingi tüs qoshqan idi.

    Epsuski uyghur xelqining meshhur alimi, talantliq edibi, töhpikar baghwéni, mol méwilik profésori abdushökör muhemmed imin özining bir talay yazmilirini, güzel arzu- armanlirini xelqige qaldurup, 1995-yili 2-ayning 27-küni zéqqa késili tuyuqsiz qozghilishi sewebi bilen 62 yéshida bu alem bilen xeyirleshti.


    " yipek yolidiki toqquz hekmet"dégen kitabitin
    Attached Images Attached Images  
    Last edited by uaa_admin; 02-11-06 at 23:31.

  2. #2
    Unregistered Guest

    Default


  3. #3
    Join Date
    Apr 2017
    Posts
    9

+ Reply to Thread

Posting Permissions

  • You may post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •