Ghéni Batur

Uch wilayet inqilawi nilqa qozghilingining asasliq rehperliridin biri , uyghur xelqining xeliq qexirmani , herbi qomandan ghéni muhemmet baqir 1901 - yili ghulja nahiye qash yézisining turdiyuz mehelliside kembeghel dihqan ailiside dunyagha kelgen .ghéni kichigidinla ishchan , batur , kuchluk , gheyretlik bala bolup , bala waqtida chilishta dang chiqiridu we égiz boy , gewdilik , yoghan bash , keng we sozuq yuzi qip - qizil , qoy köz , kem söz adem bolup yétilip chiqidu .

Ghéni16 yash waqitlirida bir kuni tuqquz tarada baturluq heqqide söz qiliwatqan atliq bir qazaq yigitke << men mushu ala étingni ashu qara yaghach tuwige apirip ekelsem nime deysen ?>> dep 150mitir arliqni körsutidu .qazaq yigit eger eger diginingdek qilsang , atni sanga berdim . Qilalmisang awu toruq éting mining >> deydu , ghini barghan péti atni yelkisige élip mangidu , qiyqas köturulidu . Ghéni atni köturup qaryaghachtin 100mitir niri yarge élip bérip , qayturup ekilidu . Xeliq heyran qalidu . Shuning bilen ghinining << batur >> digen nami putun ili rayunigha tarqilidu . Hem zulumgha jazanixorluqqa qarshi herket qilidighan nochilar ghénining etrapigha toplishishqa bashlaydu . Ular zalim begler , jazanixor baylar , emeldarlarni tillaydu , mesxire qilidu , épi kelse ularning mal mulkini oghurlap , yitim - yisirlargha tarqitip béridu . Shunga ghéni 1944 yilighiche köp qétim turmilerge tashlinidu , her qétim qamalghanda kishenni uzup tashlap kachidu .

Eng axirqi qétim ghéni 1944 - yili 4 - ayning 5 - kuni dushenbe urumchi 2 - turmidin ( hazirqi urumchi sheherlik xeliq sot mehkimisi ornida ) qéchip nilqa etrapida yoshurnup yuridu . Shu kunlerde nilqa taghlirida gomidanggha qarshi herket élip biriwatqan fatix batur , ekber batur , qurban burhanidof , osman ibrayimuf , siyit awan ( ekberning inisi ) , nur oboluf , hoshur mamutuf , , musaqan qurban , xemit muslimuf ( fatix baturning inisi ) , repiq baychurin qatarliq partizanlar guruppisi ghéni baturning urumchi turmisidin qéchip kelginini anglap , uni izdep tapidu , shuning bilen ghéini inqilapqa qétilidu . Partizanliq shitap qurulghanda ghéni 2- partizanlar gurpisigha mes'ul bolidu , bu gurpida zulumgha qarshi , erkinlikke intilguchi 200din artuq partizan bar idi .
Ghéni shundin bashlap herqaysu urush rayunlirida baturluq körsitidu we kishiler teripidin ghéni batur dep teriplinidu . Ghini batur we partizanlar gomindangning ghulja tereptin 10 mashinida kelgen eskirini tosup zerbe bérip , mazar rayonigha kirguzmey yoqutup ularning qoral yaraqlirini ghenimet alidu . Sultan oweys mazirigha yoshurun kirip , saqchi idarisini pachaqlap tashlaydu . Her millet xelqidin qamalghan 30 nechche kishini qutuldurup chiqidu .ghini yene qara su , suptay , mazar rayonidiki urushta atliq ikki qolida ikki mawzur bilen yamghurdek yighiwatqan oqqa qarimay dushmen sépini yérip ötudu . Dushmen topigha atliq bésip kirip dushmen qolidiki qoralni tartip élip chiqidu . Ghénining bundaq baturlighi xeliq ichide herxil epsanilarning kélip chiqishigha sewep bolidu .

Ghéni arshangni élish urushida éghir yarlinip almutugha dawalinishqa baridu we dawalinip qaytip kelgendin kéyin waqitliq hokumet uning qexirmanliq jasariti , qomandanliq maharitini nezerge élip , uninggha polkownikliq herbi unwan we << xeliq qexirmani >> digen hörmetlik namni béridu .u azatliqqa qeder uch wilayet hökumitining ezasi , milli armiye herbi sot mehkimisining bashlighi qatarliq wezipilerde bolidu . U bu jeryanda << jumhuryet >> , <<azatliq >> , << istiqlaliyet >> , << bahadurluq uchun >> qatarliq köpligen ordinlar bilan tartuqlinidu .

Azatliqtin kéyin ölkilik siyasi meslehet kéngesh yighinigha qatnishidu . Kéyin kéyi patix batur bilen lenjuda 1953- yilighiche dem alidu . 1953 - yilining axiri qaytip kélip ölkilik siyasi meslehet kéngishige eza bolidu . 1954- yilining axiri ghuljigha kétidu we 1956 - yilining axiri hazirqi qazaqistan'gha chiqip kétidu . 1990 - yili 89 yéshida almuta shehiride wapat bolidu .

Anglisam bu zatning qazaqistanning qazanchi digen yiride qatturulghan qebrisi barmish .