+ Reply to Thread
Results 1 to 2 of 2

Thread: Haci Yakup ANAT

  1. #1
    Hac Guest

    Default Haci Yakup ANAT



    Esaret Astida 50 Yil, Xerkiy Türkistan
    Haji Yakup Yusupi

    Sürette: Meshhur jamaet erbabimiz we tarihcimiz Haji Yakup, Kommunist Hitayning Sherkiy Türkistanni ishghal kilghanlikining 50 yillik munasiwiti bilen Germaniyening München shehride cakirilghan helk’aralik ilmi muhakime yighinda Sherkiy Türkistanliklargha wakaliten mehsus doklat bermekte

    1949 yili 25 sintebirde Hitay kommunist armiyisi Sherkiy Türkistangha basturup kirdi, teslimci geniral Tewsiyü, milliy hainlardin Seypidin Ezizi, Borhan Shehidilerning birlikke kelishi bilen, bir pay ok atmastin kizil Hitay mustemlikiciliri Sherkiy Türkistanni istila kildi.
    ”Azatlik”, “Demokratiye”... digen ciraylik atalmilar bilen nikaplanghan bu “Halaskarlar”, seher turup kocilarni süpürdi, su cacti, kishilerning korasigha kirip otunlirini yerip, kighlirini toshidi, aghriklarni heksiz dawalidi, bu istilaci, mustemlikci kizil koshun, Sherkiy Türkistangha jaylishiwalghandin keyin, özining tajawuzcilik, bulangcilik epni beshirsini ashkarilashka bashlidi.
    Ýkkinci dunya urushidin ghalip cikkan dunyaning kizil dektatorliridin Stalin Rossiyesi bu kizil Hitay hakimiyitining himaycisi idi. Sherkiy Türkistanda bulargha karshi turidighan hec kandak küc kalmighanliktin, kizil Hitay Sherkiy Türkistanda emdi halighinini kilidighan we kilalaydighan weziyet yaritilghan idi.
    (1) Kizil Hitay perde arkisida turup, özining Sherkiy Türkistandiki gumashtilirining koli bilen Hindistan yolidin kaytkan bir türküm milliyetcilerni Keshker we Aksuda kolgha aldi. Bularni “Amerika, Engiliye, Türkiye ... jahangirlirining jasusliri, kuyrukliri” dep türmilerge tashlidi we bularning aldigha ölüm jazasi berdi, kalghanliri türlük kamak jazalirigha höküm kilindi (Kurban Koday, Abdul Eziz Cinggizhan... largha ölüm jazasi berdi. Mesud Sebri Baykuzi, Ömer Damulla (Keshker waliysi) katarliklar zeher bilen öltürüldi. Kalghanliri (Haji Yakup, Ötkür, Heber Tömür, Seljuk ... we bashkilar 20 30 yillik kamak jazalirigha höküm kilindi).
    (2) 1950 yili Hitay hökümiti “Ýjare kemeytish” nami astida dehkanlargha nurghun alwang yasak selip, ularni iktisadiy asastin ayridi, köp sandiki hallik dehkanlarni türmilerge kamidi.
    (3) 1951 yili pütün Hitay boyice “Eksilinkilapcilarni besikturush herkiti” elip berip, bir necce milyon kishini türmige tashlidi we ölüm jazasi berdi, emgek lagirlirigha ewetip mejburi emgekke saldi. Öltürülgenler icide Mesud Sebri Baykuzi, Kurban Koday, Cinggizhan Damolla, polkownik Alghopur Sebri, Yildirim Sebri, Fethidin Mehsum, Abdul Hemit Damolla, Hamut Haji, Seit Ehmed Hoja, Zeper Hoja, Abdulla Semedi, Nurbek, Pasarbek, Osman Batur, Janimkan Haji, Orazbek, Sidik Zaling, Weli Zakiriya (Zakecing), Weli, Dawut, Abdurehim Kelic, Porbujab, Abdulkadir Tahiri ... lardin ibaret nurghun shehidlirimiz bardur.
    Dikket kilidighan bir yeri shuki, bu dewirde Sherkiy Türkistanda bir nahiyining partikom sekretari tesdik kilsila adem öltürületti. Bu heriket sekiz ay dawam kildi, yalghuz Sherkiy Türkistandila bir necce yüz ming adem jazalanghan idi. Bir misal, 1956 yildiki “Kalduk eksilinkilapcilarni tazilash herkiti” jeryanida men Ürümci sheherlik sakci idarisining hazirki orta sot kilghan yeridiki (burunki meshhur 2 - türme) türmide idim. Kengligi 5 metir, uzunliki 6 metir kelidighan öyde 41 adem yatkantuk, sesikcilik, hawasi buzuk kamerada orun körpimizni opca salattuk, yeniche yatattuk, buyruk bilen örilettuk... mana bu, kizil hityadiki türme ehwalliri we insan hekliri.
    (4) 1951 yili dikabirda “3 ke karshi heriket” (parihorlukka, israpcilikka, biyokiratlikka) elip berildi. Ýshci hizmetciler, tijaretciler we tenzikeshlerni yighiwelip mejburi ikrar kildurup, yimigen pulni “yidim” digüzüp, nurghun ademlerni jazalidi, pul mallirini “tölem” nami astida musadire kildi, bu herikettimu nurghun adem “yuwash” dep kalpak keygüzülüp, türmilerde, lagirlargha kamaldi. Bir türkümi öltürüldi.
    (5) 1952 yili yaniwardin bashlap, soda sanaetciler arisida “5 ke karshi turush” (parihorluk, baj oghrilash, dölet mülkini oghirlash, ish wakti we materiallarni oghirlash, döletning iktisadiy ahbaratlirini oghirlash) herikiti elip berildi. Bu heriket 1952 yili öktebirde tügidi. Heriket jeryanida nurghun insanlar jazalinip, türmilerge tashlandi.
    (6) “Kalduk eksilinkilapcilarni tazilash herikiti”:
    1956 57 yilliri bu heriket pütün Hitay boyice yürgüzüldi. Sherkiy Türkistandimu bu heriket nahayiti küclük elip berilip, her millettin nurghun ademler kamaldi, lagirlargha tashlandi we öltürüldi.
    (7) 1958 1959 yilliri “Ýstil türitish herikiti” nami astida Sherkiy Türkistanda milletcilikke karshi heriket elip berildi. Bu heriket jeryanida kepkalghan kona milletcilerni tazilashtin sirt, yene 3 wilayet milliy armiyisini emeldin kaldurup, nurghunlighan milliy ofitserlerni tazilidi, ulargha “Milletci” kalpiki keygüzüldi. Bu herikette Sherkiy Türkistanda mediniyet naziri Ziya Semedi, soda naziri Abliz Kari, Ürümcining sheher bashliki Abdurehim Seidi, Gholja walisi Abdurehim Eysa (özini öltürüwaldi)lar bashcilikida nurghun sandiki yerlik helklerge milletci kalpighi keydürülüp jazalandi, kamaldi we lagirlargha heydeldi, yenggiliri yeza kishlak we taghlik rayonlargha cüshürüldi.
    (8) 1960 yillirida, “Ongcilikka we ongcilik haishlirige karshi turush herikiti” yürgüzülüp, yene nurghun ziyalilirimizni jazalidi, türme we lagirlargha tashlidi, bulargha muddetlik jaza bermestin, “özgerse koyup berilidu” deydighan kilastik keyfi kamak jazasi berildi. Bu heriketning nishani kilinghan kishilerning aldi 20 yillap, ekellisi 10 yillap jazalandi. (Kerimbek Sali)
    (9) Sotsiyalistik terbiye herikiti:
    Bu heriket arkilik, kishilerdiki sotsiyalizim we kommunizimgha yat kelidighan pikir ekimlarni tazilidi, yezilarda “kapitalistik haish” largha karshi turdi, kolliktip kazan yürgüzülüp, murajasusliri (herbir ailige jasus koyuldi) yolgha koyuldi.
    (10) Atezim (dinsizlik) terbiyisi:
    1960 yilliridin keyin, idare mekteplerde we jemiyette keng kölemlik atizim terbiyisi elip berilip, kishilerge atizimni mejburi tangdi. Mektep okughucilirini dinsizleshtürdi, namaz okush ishci hizmetciler arisida kattik ceklendi.
    (11) Mediniyet inkilawi herikiti:
    1966 yili iyunda pütün Hitayda, “mediniyet inkilawi herkiti” (emliyette wehshiyet inkilawi boldi, “burjua mediniyiti”ge karshi heriket elip berildi, pütün kitablar köydürüldi, mesjidler yikitilip, tongguzhana, ishhanilargha aylanduruldi. Musulman Türk ayallirining cacliri, bowaylarning sakalliri kesildi, kastum yopkilar ceklendi, duttar, tembur, satar, cang we iskiripka ... kebi milliy sazlar, “burjua mediniyiti” deyilip, cekip tashlandi, celish men’i kilindi, milliy ghezel mukamlirimiz emeldin kalkuruldi, buning ornigha atalmish “Marishlar” okuldi. Kino körüsh ceklendi. (Kasimkam Misali)
    (12) Shehiske cokundurush teshwikati:
    Hitayda 1949 yildin buyan shehiske cokunush teshwikati izcil elip berildi. Maoning shehsiyitini kökke kötürüp, uninggha cokundurush herkiti küclük elip berildi. Mao, “Dahi” unwanini yaratmay, özini bir hil ewliya, pewkulade insan körüp, meniwiyet derijisige kötergüzüp, nime degüzüshni belmey kalghan idi. Maoning eserliri Hitay helkige mejburi yadlatkuzuldi. Goya pütün ilimning menbei Mao Zedung eserliri ... diyishtin numus kilmidi, hijalet bolushmidi. (Mehsum Sali)
    (13) “Tört kishlik guruhka karshi heriket”:
    Jiyang cing, Wang Hungwin, Jangcungciaw, Yaw Wenyüen ... bashcikidiki “4 kishlik guruh” yokutulup, Ding Xiaoping hakimiyeti igelligendin keyin, Hitayda tashkirigha ecilish siyasiti, bir az demokratiye yürgüzüldi. 15 yil heriket elip barmaslik wedisi berildi. Lekin bu azghine kengcilik we demokratiyedin paydilanghan Hitay helki, “Junggoce sotsiyalizm” SHUARi astida, namda sotsiyalizm, emiliyette kapitalizimni yürgüzdi. Yezilardimu islahat yürgüzüp, komuna emeldin kaldurulup, erler emgekke karap hususlargha tehsim kilip berildi. Helkning iktisadi hali ance munce tüzelgendek boldi...
    (14) “Meniwi bulghunushka karshi turush herkiti”:
    Bir az kengcilliktin paydilanghan helk icide, kapitalizm yamrashka bashlidi. 80 yillargha kelgende Sherkiy Türkistanda kommunistlarning idilogiye sahesidiki 40 yillik ejirliri kargha kelmey, Sherkiy Türkistanda milletcilik, Türkcecilik pikiri kücüyüshke bashlidi. Gezit mejmuelerde, sheir koshaklarda, mekteplerning derishanlirida milletcilik, Türkcilik özining tebi’i terekkiyatini körsetmekte we namayen kilmakta idi. Wehimige cüshken Hitay dairliri, millet icidiki hainlar, idiologiye saheside bir heriket elip berip, milletcilik, Türkcecilikning tebiy terekkiyatigha toskunluk kilmakci boldi. Emma bu herket meghlubiyet bilen ahirlashti.
    (15) Ãœc kitapni tenkitlesh herikiti:
    80 yillarda bashlanghan nispi kengciliktin paydilanghan bezi milliy apturlirimiz, edibiyat we tarih sahesida bezi milletcilik rohidiki kitaplarni yezip neshir kildurghan idi. Bu kitaplarni ziyanlik dep bilgen Hitay hökümiran dairliri we buninggha maslashkan milliy munapiklar, Sherkiy Türkistanda Turghun Almas bashlik milletci alimlirimizning eserlirini, jumlidin merhum Muhemmet Ýmin Bughra Hezretning eseri “Sherkiy Türkistan tarihi”ni abzas abzasliri boyice gezitlerge nekil elip tenkitlidi, bu munasiwet bilen makalilar yezildi, kitaplar cikirildi.
    (16) 89-90 yillarning bashlirida Sherkiy Türkistan tarihida deslepki ketim okughucilar herkiti bashlandi, namayishlar boldi, emma namayish kilghan okughucilar jazalandi. Arimizdiki Dolkun Eysa jazalanghan okughucilarning biridur.
    (17) 90 yillarning bashlirida we otturlirigha kelgende, Sherkiy Türkistanda namayish kilish, kurallik karshilik körsütüsh herketliri küceydi, partiltishlar yüz berip turdi. Hitay hökümiran dairliri Sherkiy Türkistangha esker yötkeshtin tashkiri, 30 ming neper yahshi terbiyilengen jandarmilarni yötkep kelip, ularni Sherkiy Türkistan helklirini basturushka saldi.
    (18) Hitaydiki tughut ceklesh siyasiti boyice, Sherkiy Türkistan helklirige ikki bala tughush siyasitini yürgüzdi. Keyinki bir bala tughushni teshebbus kildi. Bu siyasetke unimighan hamile ayallarning korsighini yerip bowaklirini elip tashlidi. (Eysa Sali 1995 - yil)
    (19) Keyinki mezgillerdin buyan mesjidlerni azaytti, yengi mesjid selishka ruhset kilmidi. Kaghiliktiki din medrisilerni emeldin kaldurup, bu medriste okup cikkan taliplarning hemmisini digüdek (cetelge kackanlardin sirt) kamakka aldi. Abdul Hekim Haji muderrislikidiki bu medrisning talipliri Sherkiy Türkistan istiklal mujadilside eng jenggiwar rol oynidi we köp shihit berdi.
    (20) Sdherkiy Türkistanda meditsina, sanaet insitutlirining ders tili Uygurce idi, muhim nuktuluk uniwersitetlerning biri bolghan “Xinjang Uniwersiteti” we “Pedagogika Uniwersiteti”ning deris tili uygurche idi, yekinda bu uniwersitetlerning tilini Hitayche kiliwalghan. Yukuridikiler, Hitay hökümiran dairlirining Sherkiy Türkistanda elip beriwatkan mustemlikcilik we Hitaylashturush siyasitining emiliy ipadiliridur.
    Töwende Özemning Ýnsani Heklirimning Depsende Kilinishi Hekkide Tohtulup Ötimen:
    Bu yil 79 yashtimen, hayatimning 31 yili türmilerde, lagirlarda ötti. Wetende merhum Abdul Eziz Mehsum akamdin kalsa, türmide eng uzun yatkanlarning birimen, buni sözlüshümdiki mekset, özemni tonushturush emes, insan heklirimning depsende kilinish tarihini tonushturmakcimen, cünki men gunah kilmidim, oghurluk kilmidim, katillik kilmidim, kolumgha kural elip mewjud hakimiyetke karshi cikmidim, milletcilik haishi we milletcilik pikirim ücün 31 yil türmige solandim, insaniy hek hokukumdin mehrum boldum, harlandim, kiyin kistakta yashidim, bular töwendikilerdin ibarettur:
    (1) 1941 yili 20 yeshimda Shingshisey dewride Hoten gezithanisining mudiri we bash muherriri idim, hec bir gunahim yok turukluk türmige tashlandim, Ürümcige elip keldi, soraklarda urdi, kiyinidi, cüshümdimu körmigen Yaponiyege baghlap, meni “Yapun jasusi” kilishti, keyin Shingshisey özgürüp Gomindangci boldi, meni emdi “Sowet jasusi” kildi, unimisak öltüretti, neme dise makul dep kol koyattuk, jan saklash aman kelishning yoli bu idi. 5 yillik türme hayatimda Hitayce ügendim, yahshi terjiman bolup yetishtim.
    (2) 1945 yili türmidin ciktim, okush ücün Türkiyege kelimen dep, Hitayning merkizi Nenjingge keldim. Türkiyege berishka irade bolmidi, Nenjingde uniwersitetide muellim boldum, bir tereptin deris tingshap, yene bir tereptin, til tarihida okudum. 1949 yili Muhemmet Ýmin Bughra Hezret, Eysa Ependilerning teklipi bilen Ürümcige ciktim, mehsidimiz, partiye kurush idi. Arida partiye teshkili nizamliri, yüksek milliy muhtariyat programmilirini tüzüsh ishigha katnashtim, keyin Altay neshriyati hizmitige kirip, Eysa efendimning muawin mudirlikini kildim. Shu yili 9 ayda Hindistan sepirige ciktuk. 12 ayda efendimlerdin ayrilip, 13 kishi kayttuk. Aksughza kelishim bilen milliy armiye tereptin kolgha elindim. 50 yili Keshkerge keltürüldüm, sorak 6 ay dawam kildi. Ötkür ependim bilen ikkimizni Ürümcige aldurdi, kamidi. Sorak jeryanida “panislamizimci, pantürkizimci, milletci” bolup eyiplenduk. Ahirida muddetsiz kamakka höküm kilindim. 1953 yili kanhor jallat Wang Jin Beyjingge cakirtildi, siyasette özgürüsh bolup, muddetsiz kamak jazasi, 5 yillik kamak jazasigha özgertildi.
    (3) 1954 yili jaza waktim toshay digen wakitta, Muhemmet Ýmin Bughra Hezretning u zamanlarda yigane bir dane bolghan eseri “Sherkiy Türkistan tarihi”ning Keshmir litografiye nushisini sakci nazaritining ambiridin oghurlap cikip köcürgenlikim ücün 15 yillik jaza berildi. Bir kitapni yoshurun elip cikip köcürgenlikke 15 yil jaza keldi. Mana bu Kizil Hitaydiki insan hekliri. Keyin dawa ecip karshi cikkanlikim ücün, 3 yil 2 ay türmide yatkandin keyin, yatkinim jaza hesaplinip, kalghan 11 yil 10 ay kalduruldi. Koyup bermestin Ürümci Bajaho 1 türmida nazaret astida ishletti, bu yerde eghir derijide horlidi, bezide eghir emgeklerge saldi, mesilen: hish zawutida hish toshughili saldi, her ketimda normal 30 dane hish yüdettuk.
    (4) 1964 yili milletci, shair, edip, alim atalghan bir dostumning hiyaniti we pash kilishi bilen “Hemid Sultan teshkilati” pash kilinip, Hemid Sultan 18 yil, Hakim Musa 15 yil, Türdiyuf 12 yil kamak jazasigha höküm kilindi. Men Haji Yakup ikkinci ketim muddetsiz Tarim lagirgha ewetildim. 13 yil bolghanda siyasette özgürüsh bolup azat kilindim. Wetende “Kutadku bilik”ni neshir kilish ishi bashlanghanda, meni Tarimdin Ürümcige cakirtti. Keyin Xinjang uniwersiteti til fakultitigha orunlashtim.
    (5) Uniwersitetta ishlewatkan waktimda, 1980 yili yaz aylirida Hoten, Keshker we Aksularda, keyin uniwersitette tarihi mawzularda konfirans bergen idim. “Konfiranslarda milletcilik zehirini tarkatti...” dep eyipleshti we bir goruppa teshkillep, meni sorakka tartishti, yenila eski haman “Ýslamcilik, Türkcilik, milletcilik... kilding” dep eyiplidi.
    (6) Yukurida tilgha elinghan meniwi bulghunish herikiti dewride, uniwersitet boyice men we Amanulla ikki kishi bu heriketning obikti bolghan iduk. 1983 yili hökümet we partiyaning 1 nomurluk höjjiti men toghurluk cikarghan eyiplesh höjjiti idi. Üc tört ay dawam kilghan heriket birdinla tohtidi. Buning sewebi, Beijingdiki ilim ademliri karshi cikkan idi.
    (7) 1985 - yili 9 dikabirde “Xinjang Uniwersiteti” okughuciliri bashlamcilikida Sherkiy Türkistandiki okughucilarning tunji namayishi boldi, namayishtin keyin, hökümetning munasiwetlik orunliri uzunghice meni aware kildi. Nerde bir namayish, hökümetke karshi bir heriket bolsila, noktuluk guman kilghucilarning biri bolup kalghan idim. Gepning kiskisi, “gumanlik, heterlik adem” tamghisi pishanemge urulghan idi.
    (8) Keshker, Aksu, Ghuljilargha barsam, arkamgha jasuslarni selip nazaret kilip turdi. Candurup koyghanliktin bilip kaldi.
    (9) 1995 yildin bashlap Sherkiy Türkistanda boluwatkan nahekciliklar, ishsizliklar, siyasiy, iktisadiy, mediniyet, din... we bashka sahelerdiki ezishler tüpeylidin, sewri takiti cekige yetken milletci yashlar, inkilapcilar terep terepte wekeler, isyanlar, cikirip, mustemlikci Hitaylargha karshi küreshler kizitiwetti. Bu peytte manga nisbetenmu nazaret küceytildi, kandaktur bir hewip meni kütüwatkandek hes kildim. Bu ehwalni sezgen bezi dostlarmu, “yash waktingda türme derdini jik tartting, emdi kiriding, türmige kirip kalsang berdashlik birelmeysen, bundin köre muhajirette yashighining obdan bularmikin...” dep meslihet berishti. Shuning bilen men , 1996 yili iyonda Ottura Asiya jumhuriyetliridin bir pasport hel kilip, Beijing hawa yoli arkilik Türkiyege keldim. Hazir Türkiye jumhuriyiti tarih tetkikat ornida ishlewatimen. Kelem bilen milliy mujdilini dawam wilduriwatimen.
    31 yillik türme we lagir hayatimda insan heklirining depsende kilishigha ait köpligen ishlarni öz közüm bilen kördüm we beshimdin kecürdim.
    Bularni sözleshke aylarca wakit kerek, yezildighan bolsa tom tom kitap bolidu.
    Hulase:
    Ýnsan hekliri we demokratiye Sherkiy Türkistanda eghir depsende kiliniwatidu, bu mesilini dunyagha anglitish, insan heklirining kurghuciliri bolghan Amerika bashcilidiki gherip memliketliri helkige yetküzmek, anglatmak lazim. Kolumizdiki internet, “Birlik” mejmuesiy, “Sherkiy Türkistan awazi”, “Kök bayrak” mejmueliri we “Uckun” gezitlirining mezmunini küceytip, süpitini yahshilap, istiklal dawasi yolimizdiki teshwikatini küceytip,dunyagha meksidimizni cüshendürüshimiz, ularning heyri halikni, emeli yaridimizni kolgha keltürüshimiz zörür we shert.
    Gherip memliketlirimu Sherkiy Türkistanda mustemlike hayati kecürüwatkan, insan hekliridin mehrum kilinghan Uygur, Kazak, Kirghiz, Özbek, Tatar, Tajik, Mongghul.... katarlik millet helklirining insan hekliridin behriman bolup insance yashashlirigha yerdem kilishlirini, bu helklerning milliy istiklaligha emiliy yerdem berishlirini kolgha keltürüshimiz lazim. Muhajiret hayati kecüriwatkan wetendashlirimiz tehimu ittipak bolup, özi yashawatkan dölettiki sharait hem weziyetke masliship, milliy istiklal körshini tehimu küceytishliri, dogmatik küresh usolini özgertip, tarihimizgha yengidin toghra baha berip, yengi tarihi sharaitka yengice küresh usuli bilen atlinishimiz kerek!
    Ýstiklal mujadilimiz ghelbe kazansun!
    Janabiy hek meksidimizge yetküzsun!
    Uluklirimizning kürishini dawam kildurayli!
    Yashisun Sherkiy Türkistan istiklali!
    Ýstiklal mujadilisi kiliwatkan pütün mujehidlar aman bolsun!
    1999 yili 10 ayning 11 küni (Germaniye - München)
    Haci Yakup Yusufi Anat






  2. #2
    burkut Guest

    Default Re: Haci Yakup ANAT

    nime yahxi bir hayat.. vatan uqun peda kilingan bir ömür..

+ Reply to Thread

Posting Permissions

  • You may post new threads
  • You may post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •