Uzundin béri bu yolda bir méngip béqish istigide bolduq !
Shu seweptin öktebirdiki dem élish künini teqezzaliq bilen küttuq !
Bu yol Bariköl arqiliq Qumulgha baridighan yol bolup yéngidin asfalt yatquzulghan iken … Turpan_ürümchi _Daxuangshan Téz sur`etlik tash yoligha qarighanda 100 km yéqqin iken . …
Bu yol yene ana makan Qumulgha xasiyetlik iz qaldurghan ezimetning ayighi tekken yol idi ! tawap qilishqa erziydighan izlarni ziyaret qilishni , tawap qilishni uzundin könglümge püküp kelgen bolsammu bügünkidek purset kelmigen idi …Ailimiz boyiche <<Oyghanghan Zimin>> namliq romanda teswirlengen Bariköl yolini öz közimiz bilen köridighan bolduq dep xoshal bolduq …

Jimisar Guchung Mori arqiliq Barikölge andin Qumulgha baridighan saetler yétip keldi …… bu yolgha tunji qétim méngishimiz bolghachqa ,Jimisar(Béshbaliq)din ötüp Guchungdin Morigha ayrilidighan achalda toxtap qalduq !Mashinidikiler achaldiki qaysi yol arqiliq méngish mesiliside xéli talash_tartish qilduq ! axiri men :“Rol tutqan adem keskin bir qarargha kélip méngiwéring ,ézip qalsaq keynimizge yansaq boludu ….. ”didim . Yoldushum manga menilik qarap qoydi …(u mushundaq geplirimni “yiltizi bar gep” dep ataydu )…..
U kétiwatqan bir uyghur yigitidin yol sorap keldi …we manga : “Yol mangghanda waqitni téjesh muhim … amal bolmighanda tewekkül qilimiz ! xata yolgha méngip ,ézip , keynige qaytip bolghiche kech bolup kétidu , menzilge kéchikip qalimiz ….”didi .
Uning bu “Yiltizliq gep”liri méni téximu chongqur oylargha saldi …Toghra deydu !
Men natonush yolda yol échip mangghuchilarning qanchilik jewre_japa tartidighanliqini shu chaghdila his qilip yettim !
Biz Morigha baridighan yolni jezmileshtürgendin kéyin onggha qayrilip yolgha chiqtuq !
Tengri taghlirining quyruq qismigha yéqqin yasalghan Morining asfalt yolida kétiwatimiz ! bu taghlar téxi emdila yer yüzidin börtüp chiqqan bolup téxi heqiqiy qametlik tagh bolup shekillenmeptu ..
Asfalt yol tüp_tüz. lékin anchimu bek keng emes idi …biz birdem ikki teripi pakar topa taghlar bilen qorshalghan yolda , birdem munbet tupraq bilen qorshalghan yolda sur`etni bolushigha qoyuwetip mangduq …

Kün qiyilghanda Barikölge kirduq …Barikölge kirip tunji körginimiz yiraqtin közge tashlinip turghan Tuz köl boldi ..! Yol boyida yene Asti keng üsti tar shekilde qopurulghan “Tur” lar qed kötürüp turuptu … “bu nime?” dep soridi qizim “…bu eyni chaghlarda urush qilghanda ot yéqip belge béridighan "Tur" .. u chaghlarda xewer yetküzidighan télefon bolmighachqa mushu “Tur”ning üstige ot yéqip belge (xewer)béridikentuq, ot bilen belge bérish shu zamanlarda hem téz hem ünümlük uchur yetküzüsh usuli hisaplinidikentuq ….Qumulda jem`i 72 "Tur" bar dep anglighan idim …. dep bilginimche chüshendürüp qoydum qizimgha …!
Bir “Tur” bilen ikkinchi bir “Tur”ning ariliqi xéli bar idi .. emma bir_birini körgili bolatti .. likin birinchi “Tur” bilen uchinchi “Tur”ning ariliqi yiraq bolup birinchi “Tur”ning yénida uchinchi “Tur”ni körgili bolmaytti… Bu ariliqni ejdatlirimiz nahayiti muapiq tengshigendek qilidu …..

Emdi biz resmi egri_toqay tagh yoligha kirduq! Yollarda anche munche muz qatqan bolup mashinining sür`etini téz qoyuwetkili bolmaytti...yolning ikki teripi appaq qarlar bilen qaplanghan idi … Biz egim_toqay yolda toxtimay kétiwatimiz ..bir egimdin ötüp bolup yene bir egimge duch kéliwatimiz…hemmimiz jiddiliship yolgha zeng sélip olturduq .mashina ichi nahayiti jimjit…yuqiri maharet telep qilidighan bu yol hemmimizning péshanisidin ter chiqiriwetti !Shu chaghda men bu yolni ademning sewrechanliqini sinaydighan, iradisini tawlaydighan ,maharitini sinaydighan hem yétishtüridighan yol iken dep his qildim …
Eqin boylap asfalt yatquzulghan bu yol esli ejdatlirimiz ulaq minip achqan yol iken … kéyin bu yol kengrip ikki mashina bimalal ötüsheleydighan asfalat yolgha ayliniptu ..bu yolda mangghuchilar köpeygechkimikin yol eslidiki ulaq yolidin nechche hesse kengeygen iken ! bu yolni achqan ejdatlar, yolning bügünini oylap yetken bolghiymidi ? ong teripimizde köp_kök qarighayliq , sol teripimizde tik yar ! uning nérisida jilgha , jilghida éqin ! uning nérisida tik qiyaliq !!!ikki taghning ottursidin kétiwetip hemmimizni sür basti !
Ong terepte bizge anche yiraq bolmighan jayda bir aq börini körduq … yene bir jayda bir chong adem bilen bir kichik bala harwisini tutup turatti … yene bir jaygha kelgende bir yigit harwa qoshqan étini chapturup aldimizdin chiqip keldi … shu yerdiki yerlik xelqning éytip bérishiche (7_ayda anglighan parang ), bu kishiler yol boyida olja kütüp turghuchilar iken …qoghun basqan yük mashiniliri bu jaydin ötkiche éhtiyatsizliqtin muzda téyilip örülüp kétidighanliri bolidiken .. örülgen qoghunlarni bu oljichilar élip kétip qishiche yeydiken …
Anda_sanda yük mashiniliri ötüp_kéchip turatti .. digendek aldimizda bir normidin artuq yük(qoghun) basqan mashina muzda téyilip yéngila örülgen iken …. Birnechche adem mashinining etrapida turuptu …
ötüp kétiwétip chongqur oygha chöktüm …
Hoja Niyaz Haji Ata buningdin 70 yilche ilgiri Altayning chinggil nahiyisige panahlan`ghili mangghanda mushu yol(dep perez qildim)da atliq seper qilghan iken … bu yolning méning nezerimde shunchilik qimmetlik tüs élishidimu atimizning izliri bolghanliqida ! … chünki atimizning basqan yoli adettiki yol emes iken ! …biz bu yolda tunji qétim mashina bilen top toghra 12 saet mangduq …
Atimiz mangghandimu tunji qétim atliq mangghan iken ! …oylap qaldim u bu yolni ulaq bilen nechche künde bésip bolghandu ? qandaq achallargha duch kelgendu ? qandaq xéyim_xeterlerni yenggendu ???…atimiz basqan yolning kichikkine bir bölikini ziyaret qilipla uninggha bolghan qayilliqim hörmütüm ,séghinishim burunqidin nechche hesse ashti !! (qaysi bir jornalda birining “HojaniyazHaji ‘bu béshimgha taj yarashmaydu’ didi , Maozédong ‘miltiqtin hakimiyet chiqidu’ didi ”dep yazghan iken .. ashu ‘yazghuchi’ning mushu yolni bir öz közi bilen körüp andin metbuatlarda bundaq nersilerni yézishini tewsiye qilghum keldi !)Atimiz basqan bu yol peqetla uning altayning chinggil digen yérige barghiche basqan kichikkine bir yoli iken ….

Adem bir qétim ölüm hidini hidliwalsa özini qoyidighan jay tapalmay qalidu … Atimiz ömür boyi ölüm hidini hidlapla yürgen iken !
(<<Oyghanghan Zimin>>romanidin paydilandim )

Biz bu yolni ziyaret qilip bolup, qaytip kelgiche 312_nomurluq dolet tash yoligha tutashqan yuqiri sür`etlik tash yol arqiliq 6 saette ürümchige qaytip kelduq ….ikki yolni sélishturup kördüm … Bariköl yoli 100 km yéqqin bolghini bilen 12 saet ketti …
Shundaq qilip öktebirde Tengri taghlirini bir aylinip chiqtuq ….gerche harghan bolsaqmu emma ejdatlarning izlirini tawap qilghinimizdin , sepirimizning teshwishlik bolsimu ,nahayiti menilik ötkinidin razi bolduq !

Biz hayatliq yolidimu bezide achalgha , bezide tüz yolgha , we bezide yene egri_toqayliq yollargha duch kélidikenmiz !
Biz hayatliq yolidiki shundaq achalgha duch kelgende , tallashqa duch kélidikenmiz ! yol sorashqa muhtaj bolidikenmiz ! yol sorashqa amalsiz qalghinimizda bolsa eqil közlirimiz bilen tekshi küzütüp ,tewekkül qilip sinap béqish rohigha muhtaj bolidikenmiz ! nishanni xata mölcherlep qalghan bolsaq , halaketlik qismetlerni izdep méngiwermey keynimizge yénishni bilishkimu muhtaj ikenmiz !
Biz yene bezide tüp_tüz yolgha duch kélidikenmiz !bundaq tüp_tüz yolgha duch kelgende sür`itimizni eng yuqqiri chekke yetküzüp tez ilgirleshke muhtaj ikenmiz , bu chaghda biz yeterlik énirgiyege muhtaj bolidikenmiz ! shunga Enirgiye zapisimu intayin muhim iken ….
Biz yene bezide Egri _toqayliqqa duch kélidikenmiz , bir toqayliqtin ötsek yene birige duch kélidikenmiz , arqa_arqidin , oylimighan yerdin egri_toqayliqqa duch kélidikenmiz ! bu chaghda biz zérek eqil , roshen köz , we heqiqiy maharetke muhtaj bolidikenmiz .arqa arqidin kelgen bu kélishmeslikke taqabil turalmisaq halaket bizni kütüp turghan bolidiken !

Méningche Achal , tüp_tüz yol , Egri_toqayliqlar ichide eng muhimi Achaldiki tallash iken !!! nishan xata tallansa we xata tallanghinini bayqimisa we yaki bayqighan haman keynige yanmisa , menzilge yételmeyla qalmay ,halaketke yol alidikenmiz! bix halitimizdila ujuqidikenmiz !!!

Hayatliq qanuniyetlirige ereng qilmay yükni heddidin ziyade yükliwalghanlar , teyyarliqi puxta bolmighanlar tik mollaq chüshüdiken … uning qalduqliri oljichilarning oljisigha aylinidiken ….

Axirqi söz:
Yol échip méngish qiyin emma u insanning heqiqiy iqtidarini sinaydu … ademge adimiylikni ügütidu , ademni ademiylik péchida tawlaydu !!!

Yol ademler köplep mangghanséri kéngiyidu ...

2004_yili10_öktebir
_________________
*Eldin elip Elge ber ...