Closed Thread
Results 1 to 5 of 5

Thread: sözde dogu türkistan gerçekte ne ifade eder?

  1. #1
    Aburrahim ötkür Guest

    Default sözde dogu türkistan gerçekte ne ifade eder?


    sözde dogu türkistan gerçekte ne ifade eder?

    Aburrahim ötkür

    Xinjiang Özerk Bölgesi Siyasi Ýstixare Daimi Komitesi tarafindan düzenlenen toplantiya dixaridan katilmama ragmen fikir beyan etme firsatina sahip oldugum için çok mutluyum. 1930’lu yillarda Pantürkizm düxüncesinin Xinjiang’a girmesinden bu yana, tarihe göz atacak olursak axagidaki durumlar ile karxi karxiya kaliriz.
    Nerede ve ne zaman oldugu fark etmez, bazi milli bölücüler dini ve milli bir maskeye bürünerek her hangi bir kargaxa ve eylem planladiklari zaman “Dogu Türkistan” sözünü ortaya çikarmix ve onu slogan yapmixlardir. Böylece mücadelelerinin temelini oluxturarak maksatlarina ulaxmaya çalixmixlardir.Son olarak Barin köyünde patlak veren anti devrimci eylemlerinde söylenen sloganlardan biri de yine o sözde;”Dogu Türkistan Cumhuriyeti”ni kurmak istemeleridir.
    Dogu Türkistan nasil bir terimdir?Bu terim ne zaman nerede ve neden ortaya çikarilmixtir? Bazi kötü niyetli kixiler onu nasil kullanmixlardir? Sözde “Sogu Türkistan Cumhuriyeti”nin esas maksadi nedir?Ben ixte bu meseleler üzerine kendi görüxlerimi ve düxüncelerimi ortaya koymak istiyorum.Yanlix noktalarim varsa çogunlugun elextirilerini ortaya koyup düzeltmelerini umut ediyorum.

    Bilindigi gibi günümüzdeki Xinjiang takriben milattan önceki birinci asrin ortalarinda yani Bati Han sülalesi burada askeri gazino tesis ettigi zamandan baxlayarak “Bati Diyari”(bati memleketleri) olarak adlandirilmaya baxlanmixtir.Bati diyari terimi dar anlamda ifade edecek olursak günümüz Tun-huang Ýlçesinin kuzeybatisindan Xinjiang ve Orta Asya’nin bir kisim bölgelerini içeriyordu. O dönemde bu genix topraklara, oradaki topluluklar arasinda umumi bir ad verilmemix olup M.S 10-13. asirlarda yaxamix olan Arap Fars tarihçilerinden al-Taberi Muhammed evfi Ýbn Haldun Cuveyni gibi kixiler bu yerlerde genellikle Türki kavimlerin yaxadiklarina bakarak bu topraklara Arapça “Memaliki Etrak” (yani Türklerin memleketi) olarak adlandirmixlardir. Farsça’da ise “Türk kelimesine Fars dilindeki yer ya da “toprak” anlami olan ve isim yapan ek “sitan”i ekleyerek “Türkistan” (Türklerin yaxadigi toprak) demixlerdir.19 asrin ilk yarisindan baxlayarak Avrupa memleketlerinde dogu araxtirmacilarinin ortaya çikmaya baxlamasiyla Radlof Barthol, Wambiri gibi bazi Avrupali bilginler Fars bilginlerinin metodundan yararlanarak “Türkistan terimini orta Asya ve günümüzdeki Xinjiang umumi cografi adi olarak kullanmaya baxlamixlardir. Özellikle çarlik Kralligi Orta Asya’ya silah gücü ile hakim olduktan sonra kendilerinin resmi bölgelerinde de Orta Asya topraklarinin genel adini”Türkistan” olarak kararlaxtirmixtir. Orta Asya ile Sibirya’yi birbirine baglayan demir yoluna “Türk sibir”(Türkistan sibir) demiryolu demixlerdir. Sovyetler Birliginin cumhuriyetler birligi tüzügü yürürlüge konulduktan sonra da “Türkistan” tabiri bazi resmi belgelerde hata Lenin-Stalin’in eserlerinde de cografi isim olarak kullanilmixtir.
    Dogu Türkistan tabirine gelince bu adi genellikle Çar Rusyali dogu bilim araxtirmacilarinin icadi denile bilir. Yani yukarida belirttigimiz gibi onlar çar padixahli orta Asya’yi silah gücü ile altina aldiktan sonra Türkistan taberini xartli olarak ikiye ayirip Rusyada olan kismini Bati Türkistan Çin’e bagli olan kismini da Dogu Türkistan diye adlandirmaya baxladilar.
    Bu belgeler xunu ifade ediyor ki Türkistan tabirini orta Asya ve günümüzdeki Xingjiang’nin cografi adi kullanmak sadece yabanci icadi olup, hiçbir milli anane ve tarihi bir esasi yoktur. Bunun delili xunlardir ki; ilk önce Uygur ve diger Türki kavimlerin geçmix zamana ait rivayet ve efsanelerinin hiç birinde “Türkistan” yada “Türk yurdu” denilen umumi ad yoktur. Ýkincisi,Uygur halkinin 11. asirda yaxamix olan büyük bilginlerden Kaxgarli Mahmut ile Yusuf Has Hacib’in “Divan-i lügat-it Türk” ve “Kutadgu Bilig” adli mexhur eserlerinde de “Türkistan tabiri yer almamaktadir. Bu bilginlerden daha geç dönemlerde yaxamix olan mexhur edip ve bilginlerin (mesela; Ahmet yükneki, mirza haydar, vb.) eserlerinde de söz konusu olan tabirlerine de hiçbir yerde rastlanmamaktadir. Günümüzdeki Xinjiang’in kuzey dogu tarafinda epey genix bir bölgede hakimiyet sürdüren “Ýdikut Uygur Hanligi” dönemine ait vesikaliklarda da söz konusu tabir hiçbir yerde rastlanilmaz.

    9. asirdan baxlayarak, günümüz Xinjiang ve orta Asya’sinda kurulmux olan hanliklarin hiçbiri, kendine ait topraklarin, “Türkistan veya bu anlami ifade eden sözlerle adlandirilmamixlardir. Mesela; 9. asrin ortalarindan 10. asrin baxlarina dogru devam eden Karahanlilarin merkezi kismi, yani Kaxgar ve Balasagun bölgelerine “Hakaniye” ülkesi denilmix ise Semerkant ve Talas’i merkez yapan bati kismi ile hakanligin merkezi olan güney dogu kismina “ilik hanlik” denilmixtir. 1348 yilinda Çagatay evladi tuluk Timur tarafindan kurulup günümüz Korgaz nahiyesinin bölgesi içinde yer alan almalik xehrini baxkent eden ve kuzey altan daglarindan baxlayarak, Balkax gölüne kadar, bati Fergana ovasi, güneyde kara kurum daglari, doguda kumula kadar olan bölgeleri içeren hanlik döneminde bu bölgelere “Mogolistan denilmixtir”. Daha sonra yarkenti merkez alarak 16. asrin baxlarindan 17. asrin sonuna kadar tüm tanri daginin güneyiyle orta Asyanin bir kismini bünyesinde bulundurarak 146 yil hakimiyet süren yarkent hanligi döneminde bu bölgelere Saidiye Hanligi dönemi denilmixtir.
    Xunu hatirlatmak gerekirse, yabanci bilginlerin Xinjangi dogu Türkistan diye adlandirmalariysa sürekli olmamixtir. Onlar, bazen Dogu Türkistan demix ise bazen de tanri daglarinin kuzeyini Cungariye güney tarafina Kaxgariye diye adlandirmixlardir.
    Sonunda, Türkistan tabirinin hiçbir zaman ananami, ilmi ve tarihi degeri olmamixtir. Sadece yabancilar tarafindan uydurulmux sunu cografi bir isim olmaktan öteye gidemez. “dogu türkistan” yada Çini Türkistan tabirleri belli bir masatla ortaya atilmix siyasi tabirlerdir. Bu tabir kesinlikle Xinjangin umumi cografi adi olamayacaktir.
    ÝÝ
    “dogu Türkistan” yada “Çini Türkistan” tabirinin belli maksatlar ile ortaya atildigini ispat etmek için öncelikle axagidaki belgeleri göstermek istiyorum.
    Xingjang’in yakin tarihinde haberi olan kixilere malumdur ki, son birkaç on yildan bu yana bazi memleketlerinin (2) istihbarat ve matbuatlarinda kendi devletinin siyasi tabirine uygun olarak “Xinjang” için “dogu Türkistan” demixlerse bazen de “xinjang” diye adlandirdilar yani iki devletin ilixkisi normal oldugunda “xigjang” deseler de siyasi çekixmeler oldugu zamanlarda derhal dogu Türkistan tabiri yankilanmaya baxlamixtir.Çin halk cumhuriyeti ortaya çikmadan öncede ayni xeyler söz konusudur. Daha sonrada ayni durum ede gelmixtir. Bir baxka degixle, “Dogu Türkistan” sözü, yer adi degil, siyasi ve diplomatik ilixkilerin seyirine göre degixen baro metre çizgisine dönüxtürüldü, bu durum aslinda milli bölücülerin hareketlerini gerçeklextirmelerinin bir baxka xekliydi.
    Pantürkist Ýsa ve Mehmet emin bugralar vatani parçalama xeklini gerçeklextirmek için ix birligi yaparak, çin topraklarindan ayrilmamak xarti ile Xinjang’da sözde “yüksek milli muhtariyet hükümeti”ni kurmayi amaçlayan programlarini ortaya koydular ve bagilsizlik amaçlarinin ortaya çikmamasi için, Xinjang’in “çini Türkistan” denilmesine texebbüs ettiler. Onlarin Çinden ayrilmamak xartiyla kurmak istedikleri “çini Türkistan yüksek milli muhtariyet” programina göre, Xinjang’in dix içleri / diplomatik ilixkileri sinir müdafaasi milliyetçi Çin hükümetinin yönetiminde olacak. Ticaret – ulaxim, tarim, memuriyet, siyasi – kanun, egitim, haber, basin – yayin gibi iç ixler yerli hakimiyet tarafindan yönetilecek, yerli hükümetinin izni olmadan Xinjang’a iç ülkelerden
    ( yani Çin’den ) göçmen getirilemeyecek ve xinjang’da demir yolu yapilmamasi gerekecekti.
    Bu durum aslinda her millet halkinin menfaatine zit olarak, Xinjang’i Çin Seddinin içinde bölgelerin yardimindan mahrum edip iktisadi ve kültür yönünden geri kalmix olan Xinjang’i dahada geri birakip, kendi hakimiyetindeki gelixmemix feodal prenslik dönemine geçirmek dönemiydi. Dolayisiyla onlarin bu texebbüsü o dönemdeki “ 3 vilayet inkilabi” hükümetinin, Xinjang’daki her millet halklari arasinda ileri görüxlü güçlerin tepkisine yola açti. Hatta, milliyetçi Çin hükümeti de tamamen reddetti. Bu texebbüs Xinjang’daki her millet halkinin menfaatlerine zit, tarihin gelixmesine ters üxtügü için onlar tarih sahnesinden silinip gittiler.
    1933 yilinin sonunda Sabit Damolla önderliginde Kaxgar’da kurulup sadece birkaç ay hakimiyet sürebilen sözde”dogu Türkistan Ýslam cumhuriyetinin” maiyeti daha da vahimdir. Bu cumhuriyettin hükümet üyeleri genellikle,büyük toprak aglari,zengin tüccarlar,büyük imtiyaz sahibi hatiri sayili dindar kixiler ve bazi yabanci memleketlerden kaçak olarak gelenlerdir.onlar, sadece gerici sinif ile ticari kapitalizmin menfaatine vekillik ediyorlardi.O dönemdeki yazili belgelere göre sözde ticaret ve tarim bakani ile yönetimi ele geçirir geçirmez tüm vergiyi kendisi üstlenmeyi denemixtir. Sözde dix ixleri bakani, yabanci memleketler ile ilixki kurmadaki kolayliklardan faydalanip,kendisinin yabanci memleketlerdeki ticari ixlerini gelixmeye çalixmixtir. Hükümeti oluxturan esas 10 küsür kixi,hakimiyeti ele geçirir geçirmez,kax karli,Ar tuxlu,Hotanli,endi canli gibi gruplari ve bazilari da Kirgiz gruplari oluxturmuxlardir. Ýslam dininden olmayan milletlerin hepsine “kafir”diye apaçik milli düxmanlik yürütmüxlerdir.Dix siyasette,Afganistan padixahi ve onlarin vasitasi ile Ýngiltere ile siki ilixki kurup yabanci ellerdeki karxi güçlerin yardimi ile Xinjangi Ýngiliz emperyalistlerinin bagimlisi yapmak istemixlerdir.böylece “Cumhuriyet”de 100 günü doldurmadan tarih sahnesinden silinip gitmixtir.

    Tarihi tecrübeler xunu ispat ediyor ki ister “dogu Türkistan” ister “Çini Türkistan” olsun yada “stan” bayragi altinda Xinjangi vatan topraklarindan ayirmak yolunda yapilan çexitli bölücülük giriximleri olsun maglup olmaya mahkumdur. Çünkü buna benzer davranixlarin hepsi, öncelikle Xinjangdaki her milletin halkin menfaati ile ortak arzularina,Çin Halk Cumhuriyetinde yaxamakta olan bir milyar yüz milyon çexitli milletlerin ortak menfaatine hem de toplumsal gelixmenin objektif kanunlarina aykiridir.

    Tarihe geçmix birkaç sülaleyi Çinlilerin degil diger azinlik milletlerin kurmasi da bir delildir.Mesela M.Ö.386 yilindan 577 yilina kadardir, Çinin kuzey ve kuzeybati bölgelerinde 171 yil hakimiyet sürdüren “kuzey wei” sülalesi dogu guz’lardan bir grup olan syenpilerin Topa kabilesi tarafindan kurulmuxtur..M.916 yilindan 1125 yilina kadar kuzey Çin’de 200 yil hakimiyet sürdüren Liao Sülalesi ise Kitanlar tarafindan kurulmuxtur. Bunlar miladi 1271 yilindan 1351 yilina kadar hakimiyet sürdüren Çhing (Mançu) sülalesini ekleyerek hesaplayacak olursak bu sülalelerin hakimiyet sürdürdügü zaman yaklaxik 755 yildir. Özellikle ve Mogol ve Mançu sülaleri döneminde,bütün memleket daha da bütünlük kazanmixtir. O dönemlerdeki Çin dogu Asya boyunca en büyük feodal devlet olarak xekillenmixtir. Mesela; Yüen Sülalesi (Mogol) devrinde, Çinin hududu dogu ve güneyde büyük denize ulaxmix,batida günümüzdeki Xinjiang ile Orta Asyanin bir çok kismini,güney bati Yün-nan’i,kuzey Sibiryanin büyük bir kismini kendi hududu içine almakla birlikte kuzey doguda Ohotsk Denizine kadar ulaxmixtir.Ching(Mançu) sülalesi devrinde, Çinin hududu,batida Balkax Gölü,Çu Ýrmagi,Talas,Pamir Dagina kadar,kuzey Altay daglari ile Dix Mogolistan’a kadar, kuzey doguda ise dix Hingian Daglari ile Ohotsk Denizine kadar,doguda Tai-van ve o civardaki adalara kadar,güneyde güney denizi adalarina kadar,güneybatida ise Kuang-hsi,Yün-nan Tibet, hatta Ladak’a kadar ulaxmixtir. 18 asrin sonlarinda nüfusu 300milyona ulaxmixtir. Bu açidan Çin, dünyadaki diger çok milletli devletlerden farklidir. Mesela Sovyetler birligi de çok milletlerden oluxan bir memlekettir.Ama Sovyetler birliginde yaxamakta olan bir çok millet yani ukrain,Tatar,kazak,Kirgiz,Tacik,Türkmen gibi milletlerin Ruslarla olan tarihi ilixkisi, Çin'deki azinlik milletlerin, han (Çin) milleti ile olan tarihi ilixkisine benzemez.Bir baxka xekilde ifade edecek olursak,tüm Rusya tarihinde Rus olmayan Ruslar ile birlikte sülale kurdugu ya da kendileri bagimsiz sülale kurup,Rusya’yi hududu içine alarak birlexmix birer devlet oluxturdugu xeklinde hiçbir örnek yoktur ve olmasi da mümkün degildir.Çünkü Ruslar ile Rus olmayanlarin arasinda, siyasi iktisadi ve kültürel uzun bir tarihi ilixki veya bir birine tabi durumlar olmamixtir.
    Çin tarihindeki bazi sülaleler gerçi az sanlik milletler naminda kurulmux ise de, aslinda söz konusu milletlerin Çinliler ile ya da baxka bir millet ile birlikte kurdugu ve birlikte yönettigi sülaleler idi. Yani bu sülaleler8mesela;Yüen-Mogol, ching-Mançu Sülaleler)in önemli ordu vezirleri,yerli idare memurlari,hatta askeri komutanlari Çinli ya da diger milletlerden oluxan kixilerdi.;Hükümet idarelerinin yazi ixleri Çince ile yaziliyordu. Üst düzeyde yürütülen kaidelerde de çinin geleneksel ordu kurallari kabul edilerek yürütülmekteydi. Hatta yüen sülalesi ordusundaki önemli xahislar arasinda Çinliler oldugu gibi,Uygurlar ve baxka azinlik milletler de vardi. Kültür açisindan, bu sülaleler Çin kültürünün büyük bir etkisinde kalmixlardi.
    Çinin binlerce yillik tarihinde,memleketin uzun yillar bir arada ,birlik ve beraberlik içinde yaxamasi ile parçalandigi dönemlerde,ki bu süre kisadir, halkin çogunlu özellikle de azinlik milletlerden olan gruplarin,birlexmeyi yürekten istemelerinin yankilanmasi da karakteristik bir özellik taxir.Parçalanmaya karxi çikip, birlik beraberligi korumak ise,tüm memleketteki halkin ortak arzusu ve bütün Çin milletlerinin yüksek fazileti olmuxtur. Her millet halki, vatanin birligini gerçeklextirmek ve korumak için uzun müddet çaba gösterip bir çok katkilarda bulunmuxlardir. Bu durumda azinlik milletler arasinda da pek çok aydin kixi ortaya çikmixtir.Mesela Tang Sülalesi devrinde memleketin birligini korumak için büyük katkilarda bulunan Uygur asker Çibi Kali,kuzeydoguda yaxayan juen-juen kabilelerini birlextirip,birlik saglayan Ching Sülalesinin temelini atan Nurgaç gibi kixiler ixte bu aydinlardandir.Özellikle “Uygur hanligi” devrinde Uygur ordularinin An-luxan-shih-Tsi-ming( Öngük söygün ihtilali) ihtilalini bastirma hareketine direk katilmasi,Tang Sülalesinin parçalanmasi için çok büyük bir önem taximaktadir. Çünkü “Uygur Hanligi”nin bu isyani bastirmak için özel ordu göndermesi tesadüf olmayip, tarih boyunca Tang Hanedanligi ile “Uygur hanligi”nin siki ilixkisinin bulunmasi,Uygurlarin Tang Hanedanliginin yardimi ile “Türk Hanligi” egemenliginden kurtulup,kendilerini güçlendirme firsati buldugu,Uygur hanlarinin parçalanmanin faydasiz ,birligin ise faydali oldugu hakkinda bilinçlenmeleri ise, Uygur ve Çinli milletlerin siyasi,askeri açidan,uzun zaman karxilikli dayanixmalarinin bir sonucu idi..Bu Uygurlarin parçalanmaya karxi çikip,birlik ve bütünlügü geçmixten beri aziz bildigini ispat eden önemli kanitlardan biridir.
    vatan medeniyetimizin xekillenmesi ve gelixme süresince de, Çin milletleri medeniyetinin, Çin’deki tüm milletler tarafindan ortak yaratilmasi, Xinjandaki azinlik milletlerin,özellikle Uygurlarin vatan medeniyetinin yaratilmasinda büyük rolleri oldugunu ispat eder.Dolayisiyla, Kuçarli buda Nomlari bilgini komrajiva,müzik bilgini Sudip ile Bexbalikli dilci ve tercüme üstadi Singkaseli Tutung’un ilmi faaliyetlerinin netiçelerini,Koço-idukut uygurlarnin ülkenin matbaa sanatini gelixtirmek ve yaymak için sarf ettikleri gayretleri,Kaxgarli Mahmut ile Yusuf Has Hacib’ kendi eserleri ilke çinin medeniyet hazinesine kattigi büyük tuhfelerini sadece hatirlamak bile yeterlidir.
    Daha önce belirtilen kaynaklar, Çindeki her millet halkinin uzun tarihten beri bir aile gibi oldugunu,bu vatan ailesini hep birlikte kurmux olduklarini, kisa dönem parçalanma durumu ortaya çikmix ise de birligin,temel görüx ve tarihin degixmez akixi oldugu,sadece günümüzde degil, tarihten günümüze kadar,çexitli akimlarin Çin milletlerinin ortak menfaatine zit oldugu için mutlak maglup olacagini kanitlar.
    Sonuç olarak, Çin en eski zamandan beri, bu topraklarda yaxamix olan tüm milletlerin ana vatanidir. Bu vatani her millet halki ortak kurup, ortak gelixtirip, onun uzun yilli tarihini ve parlak medeniyetini ortak yaratmixlardir.Xinjiang vatanimizin ayrilmaz bir kismidir.Xinjiang’daki her millet halkini kendi bünyesinde oluxturan çin milletlerinin tarihi, parçalanmaya karxi durup, birlik ve beraberligi savunan tarihtir. Ýster dini ister milli bir bayrak altinda sözde “sitan” tabiri ile vatanin birligini parçalamayi herhangi giriximler,her millet halkinin hayati menfaatlerine,tarihin akixina, toplumsal gelixmenin objektif kanunlarina zit oldugu için her zaman kesinlikle maglup olacaktir.”Dogu Türkistan Cumhuriyeti”ni kurmayi amaçlayan giriximler, en tehlikeli ham hayal olmakla birlikte, daha xerefsiz bir halde maglup olmaya masluptur.



    "SÖZDE "DOGU TÜRKÝSTAN" GERÇEKTE NE ÝFADE EDER?" BAXLÝKLÝ MAKALEYE BÝR CEVAP

    Haci Yakup Anat*

    Merhum Abdurrahim Ötkür'e ait "Sözde 'Dogu Türkistan Gerçekte ne Ýfade Eder." baxlikli makale, 1989 yili Agustos ayinin ortalarinda Urümçi televizyonundan yazarin sesiyle yayinlandi. Kisa bir süre sonra ayni makale, "Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi Siyasi Ýstixare Daimi Komitesi" toplantisinda yazar tarafindan okundu, ve daha sonra da adi geçen komite bülteninde hizmete özel materyal olarak yayinlandi.
    O sirada Üzüm Bayrami münasebetiyle Turfan'da bulundugum için söz konusu makaleden habersiz kalmixtim Ürümçi'ye döndügümde arkadaxlarim, Ötkür Efendi'nin, makalesini TV'de okudugundan bahisle üzüntülerini dile getirdiler. Bu olay üzerinden 6-7 yil geçti. Bu arada Ötkür Efendi vefat etti. Söz konusu makaleyi okumam, vatanda iken nasip olmadi.
    Bu makale, ben Türkiye'ye geldikten sonra ancak elime geçti. Okudum; esef ettim ve hayretler içinde kaldim.
    Merhum Ötkür'ün makalesine cevap vermek suretiyle milli bir görev ifa etmix olacagimi düxünerek bu yaziyi kaleme aldim.
    Ý
    Ötkür Efendi, üç bölümden oluxan yazisinin birinci bölümünün baxindan itibaren "M.Ö. birinci yüzyilda Xinjiang'm adi 'Bati Diyari' (Xi-yü) idi..." diyerek tezini sürdürmektedir. Sormak gerek; M.Ö. birinci yüzyilda ve öncesinde bu topraklarin bir adi yok muydu?
    Kuxkusuz tarih devri baxlayali beri her yerin bir adi vardir. Dünyamizda her xeyin bir adi oldugu gibi günümüzde resmi olarak "Xinjiang" denen bu yer, tarihin degixik devirlerinde degixik adlarla anilmixtir. Söz konusu makaleye cevap verirken öncelikle anayurdumuzun cografi tanimini yaparak konuya girmekte yarar görmekteyim.
    Türk halklarin anayurdu, Ortaasya'dir. Ortaasya bölgesi ise Mogolistan Platosu, Hexi Koridoru, Çinghay (Köl-köl), Dogu Türkistan ve Amuderya-Sirderya havzalari, Kazakistan steplerinin güney kismi, Ýran’in dogu bölgesi, Afganistan'in kuzey kismi ile Pakistan'in kuzeybati yörelerini kapsamaktadir.11' Türk halklari, tarihin degixik dönemlerinde türlü nedenlerden ötürü, yaxadiklari yerlerden göç etmek zorunda kalmixlar; Asya'da, Mogolistan ile Çin ülkesinden balkanlara kadar uzanan genix alana yayilmixlardir. Gittikleri yerlerde yurt edinmixler, zor günlerinde kimi zaman anayurtta kalan kardexlerinin yanina dönmüxlerdir. Merhum Ötkür Efendi, yazisinda vatanimizin adi olarak Çinlilerin verdikleri bir ad olan ve "Bati Diyari" olarak tercüme edilen Xi-yü adini benimsemix görünmektedir. Dogu Türkistan ve Ortaasya'nin öteki bölgeleri, daha önceki dönemlerde hangi adlarla aniliyorlardi acaba? Bir göz atalim.

    1. Sakalar Devleti; M.Ö. Dördüncü Yüzyilda Ortasya'da Saka'lar egemendi. Xahnamede geçen Turan-Ýran savaxlarinda adi geçen komutan Alp Ertunga (Afrasiyab), Turan hükümdariydi. Divan-i Lugat-it Türk'de rivayet edilen Xu Destani, M.Ö. 330 yillarinda Türk halkalarinin Maveraunnehr'de, yani Amuderya ve Sirdeiya havzalarinda, yaxadigina ixaret etmektedir. Türklerin, bu tarihlerde Maveraun-nehr'e gelen Makedonyali Ýskender kuvvetleri karxisinda Altay Daglarina çekildikleri, gene Xu Destaninda belirtilmixtir. Ayni destanda, yirmi-iki Oguz kabilesi ile iki Hallaç kabilesinin doguya dogru çekilmeden eski vatanlarinda kaldigi rivayet edilir. Demek ki milattan önceki bir dönemlerde anayurdumuz, Turan Birligi içersinde yer aliyordu. Dolayisiyla o dönemde adi topluca Turan idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.

    2. Hun Ýmparatorlugu, M.Ö. iki binli yillarda proto-Çin'lerden Shia (Xia) Hanedani devrinde Hun'larin ecdadi Shia Hou Shih ve Chun Wei'lerden söz edilir. Hun'lar Çin'in kuzey bölgelerinde yaxarlardi. Bunlar hakkindaki kesin bilgimiz, Miladî Üçüncü Yüzyila dayanmaktadir. Hunlar sik sik Çin'e saldirirlardi. Çinliler, Hunlara karxi kendilerini savunmak üzere Çin Xeddini inxa etmixlerdi. 179-209 yillarina kadar Hun hükümdari Batur (Mete) Tanrikut'un 35 yillik saltanat devri, Hun Türklerinin en parlak devridir. Bu devirde Hunlar, idil (Volga) Nehrine kadar uzanan tüm Ortaasyayi birlextirmix, Türk ve öteki milletlerin siyasi birligini saglamixtir. Daha sonralari iç kavgalar nedeniyle Hun imparatorlugu, Kuzey ve Güney Hun imparatorluklari olarak ikiye ayrilmixtir. Kuzey Hun imparatorlugu, 275 yil sürmüx ve Miladi 48'de Siyanpiler tarafindan yikilmixtir. Güney Hun imparatorlugu, Hun imparatorlugunun kuruldugu tarihten itibaren 425 yil sürmüx, ve 216 miladide son bulmuxtur.Demek ki bex asra yakin bir dönem içersinde anavatanimizin adi Hun imparatorlugu idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    3. Ak-hunlar (Aftalitler) Devleti. Miladi 424'de Dogu Tanri daglari üzerinden batiya göçerek Bati Türkistan ve Afganistan'in kuzey yörelerine yerlexen Ak Hunlar, bexinci yüzyilin sonlarina kadar sinirlarini genixletmix ve Dogu Türkistan'da Hazar Denizi ve Horasan'a kadar, Aral Gölünden Umman Denizine kadar ve Hindistanin Panjab bölgesini de içine alan genix bir alanda Ak-Hun (Aftalitler) Devletini kurdu. Bu devirde anayurdumuzun adi Ak-Hun (Aftalitler) Devleti idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    4. Siyanpiler Devleti. Kuzey Hun imparatorlugunu çökerten Siyanpiler, 93-394 yillari arasinda üç yüzyil kadar Ortaasya'da egemen olmuxlardir. Bu dönemde de anayurdumuz, "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi; Sinyanpi Devleti içerisinde yer aliyordu.
    5. Cujenler (Avarlar) Devleti. Miladi 394-552 arasi Ortaasya'da Avarlar, bir buçuk asir süreyle egemenlik kurmuxlardir. Bu dönemde anayurdumuz, Avar imparatorlugu içerisinde olmux, "Bati Diyari" ve "Xinjiang" olarak adlandirilmamixtir.
    6. Göktürk Ýmparatorlugu. Altay vadilerinde yaxayan Göktürkler, Hun Birliginden sonraki döneminde Cujenlerin (Avarlarin) hakimiyetine girdi. Altay'larda demircilikle ugraxti. Çin kaynaklarinda T'u chüeh olarak geçen Türkler, Bumin Kagan önderliginde Cujenlere karxi baxkaldirarak bagimsizliklarini elde ettiler. 552 yilina kadar çexitli adlarla anilan Türkler, ilk kez "Türk" adiyla ortaya çikti. Kurduklari devletin adi "Göktürk Ýmparatorlugu" idi. Türk halklarinin anavatani olan Ortaasya ve kuzey-dogu Asya, Göktürk Ýmpatorlugu sinirlari içersinde idi. Görüldügü üzere bu devletin adi da Türk idi, halkinin büyük çogunlugunu da Türkler oluxturuyordu. Gerçek anlamda bir Türk diyari idi, Türkistan idi. Devletin dili Türkçe idi. Türkçülük, yani Türk Milliyetçiligi, ta o dönemden beri vardi. Sayin Ötkür, makalesinde; "Pan-Türkist reaksiyonel akimi, Xinjiang'a 1930larda girdi." demektedir.
    Bence Türk halklarin Türkçülügü, Türk Milliyetçiligi, ta Göktürk Hakanligi döneminde vardi. Türkün, milliyetini, dilini, hürriyetini korumada ve kollamada mücadele bayragi olan bu kavram, kesinlikle bir "reaksiyonel düxünce akimi" olamaz. Ayni dil, ayni kavram, ayni gelenek-görenekler ile kimligimizi koruyarak bu güne gelmixizdir. Bu düxünce akimi,'emperyalistler ve sömürgeciler karxisinda milliyetimizi, vatanimizi, dilimiz, dinimizi, örf ve adetlerimizi korumaya, insan-haklarimizi ve ulusal bagimsizligimizi elde etmege yönelik mücadelemize güç veren ilerici, devrimci bir kavramdir. Günümüzde Dogu Türkistan'da cereyan etmekte olan li'ili mücadele, bunun somut bir örnegidir.
    Dünyamizda her cografi bölgenin kendine özgü bir adi vardir. Her ülke, o ülke topraklarinin gerçek sahibi olan halkin adi ile anila gelmixtir. Bu bir tarihsel gelenektir. Araplarin yurdu Arabistan, Ruslarin yurdu Rusya, Afganlilarin yurdu Afganistan ve Hindularin yurdu Hindistan oldugu gibi .... Demek oluyor ki; anayurdumuzun "Türkistan", "Türk Ýli" gibi adlan, Göktürkler devrinden beri olan bir kavramdan kaynaklanmaktadir. Yurdumuz topraklarinin, Türk halklarinin dünyaya geldigi yer oldugundan, yani Türk Anayurdu oldugu için, "Türkistan" olarak adlandirilmasi dogru ve hakli bir davranixtir. Vatanin adi, o topraklar üzerinde yaxayanlarca verilmelidir, Yabanci istilacilarin, müstemlekecilerin kendi amaçlari dogrultusunda taktigi adi asla kabul etmeyiz-. •
    Göktürk Hakanligi devrinde Türkçe konuxan tüm halklara, "Türk" ve dillerine de "Türkçe" denirdi. Bu husus dikili-taxlara da kazilmixtir. Karahanlilar devrinde yaxayan Kax-garli Mahmud, ansiklopedik sözlügüne, "Di-van-i Diyar-i Garb" veya "Divan-i Xinjiang" adini vermemix; aksine "Divan-i Lügat-it Türk" demixtir. Anlami, Türk Dilleri Sözlügü'dür. Kaxgarli Mahmud kitabinda xöyle der; "Ben Muhammed oglu Hüseyin oglu Mahmud, gördüm ki Yüce Allah, devlet günexini Türk burçlarinda dogdurmuxtur; felegin çarklarini, onlarin yurdu üzerinde döndürmüxtür ve onlara Türk adini vermixtir. "
    Yine ayni dönemde yazilan "Kutadgu Bilig" adli eserin nesir Önsözünde aynen xöyle denilmektedir; "Kamug Türkistan illerinde Bugrahan dilinçe bu kitaptan yahxirak hergiz kimerse tesnif kilmadi." Yani, "Bütün Türkistan illerinde bu kitaptan daha iyisini, Bugrahan dilinde, hiç kimse yazmadi. "
    Gerek Divan'da gerekse Kutadgu Bi-lig'te "Türk" ve "Türkistan" terimlerinin kullanilmix olmasi birer rastlanti degildir. Nedeni ise bu yüce kavramlarin, ta Göktürkler zamanindan beri kullanila gelmix olmasidir.
    Manzum bir eser olan Kutadgu Bilig'in, çagdax Uygurca'ya, gene manzum olarak, uyarlanmasinda emegi olan merhum Abdurra-him Ötkür makalesinde xöyle bir iddiaya yer vermektedir. "On birinci Asirda yaxamix olan seçkin Uygur bilginleri olan Mahmud Kaxgari ve Yusuf Has Hacib'in Türki Dilleri Divami ve Kutadgu Bilig adli eserlerinde dahi 'Türkistan' deyimine rastlanmiyor." Kutadgu Bilig'ten ve Diyan'dan aktardigim Türkistan konulu yukaridaki pasajlarin, sayin Ötkürün gözünden kaçmix olabilecegini düxünmek mümkün degildir.
    7. Uygur Devleti. Kuzey Mogolistan’daki Orhun Nehri havzasinda Göktürklerle bir arada yaxayan Uygurlar, 745 yilinda Dogu Göktürk Devleti'ni çökerterek yeni bir devlet kurdu. Devletin ilk baxkenti, Karabalasagun idi. 840 yilinda ise bu kez ayaklanan.Kirgizlar, Uygur Devletini yikti. Uygurlarin bir kismi Çin'in Gansu Eyaletine yerlexti. Bir diger kismi ise bagimsiz Uygur Devleti'ni Dogu Türkistan'da devam ettirdi. Yarattigi üstün medeniyetiyle on üçüncü yüzyila kadar, yani Mogol istilasina kadar, varligini sürdürdü. Toplam 475 yillik Uygurlar döneminde anayurdumuzun adi "Orhun Uygur Devleti" ve "Turfan Uygur Ýdikut Hanligi" idi. "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    8. Türgexler Devleti. Bati Göktürk Devletinin 659 yilinda yikilixindan sonra, bu bölgede yaxayan Türgexler, kendi adlarini taxiyan bir devlet kurdular. Türgex Devleti, bir yandan Maveraunnehr üzerinde ilerleyen Îslam-Arap kuvvetleriyle, diger yandan Çin ile çatixmak zorunda kaldi. Bu Türk devleti de dix tehditler ve iç savaxlar nedeniyle ancak bir asir kadar yaxayabildi; 766'da çöktü. Bu dönemde anayurdumuzun adi, "Türgexler Devleti" idi. "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    9. Kartuklar Devleti. Uygurlar ile birlikte 766'da Bati Göktürk Devletini çökerten Kartuklar, Türgex Devletinin yikilmasindan sonra ayni bölgede kendi devletini kurdu. Sekizinci ve dokuzuncu asirlarda Arap ordulariyla savaxa tutuxan Karluk Devleti, onuncu asrin baxlarinda Ýslam dinini benimsedi, Uygur ve öteki Türk boylariyla birlikte Karahanlilar Devletini tesis etmede önemli rol oynadi. Bu devirde anayurdumuzun adi, "Karluklar Devleti" idi; "Bati diyari"; veya "Xinjiang" degildi.
    10. Karahanlilar Devleti. Uygurlar, Karluklar, Çigiller, Yagmalar ve Tohsilerderi oluxan Türk kabileleri birlexerek, 848'de Asya kitasinin göbegi sayilan Türkistan'da, 848'de Karahanlilar Devletini kurdular. Bu devletin baxkenti, sirasiyla Kaxgar, Balasagun ve Samerkant idi. Karahanlilar Devletinin kapsadigi alan, eski Türk Ýmparatorluklarina bagli hanliklara ait alanlar idi. Bu bölgeler, ilk kez Karahanlilar döneminde bir Türk devletinin belkemigi konumuna geldi. Nitekim, Karahanhlardan önce bin yili axkin bir süreden beni varola gelen Türk Hakanliklari, birer dogu devleti idiler, güç merkezleri kuzey-dogu Asya'da idi. Baxkentleri ise, Mogolistanda bulunan Ötüken xehri idi. Türk varliginin agirlik merkezini Uzakdogu’dan Ortaasya'ya taxiyan, Karahanlilar olmuxtur. Karahanhlarin üçüncü Hakani Saltuk Bugra Han devrinde, 924'te, bu topraklarda yaxayan halk Müslüman oldu. Bu olay, Ortaasyanin jeopolitik konumu ile Ýslam dünyasina katilmasi bakimindan büyük tarihi önem taxir. 1046 yilinda Karahanlilar Devleti, Tanri Daglarini hudut kabul ederek Dogu ve Bati Ýlleri olmak üzere ikiye bölündü. Dogu Karahanlilar Hakani Arslan Karahan, Büyük Hakan; Bati Karahanlilar Hakani Bugra Karahan ise, "Orta Hakan" adini aldi. Ýki devlete bir arada "Hakaniye Devleti" denildi.
    Dogu Karahanlilar Devleti, 232 yil yaxadi ve Karakitanlar tarafindan 1130'da sona erdirildi. Bati Karahanlilar Devleti ise, 364 yil yaxadiktan sonra Harzemxahlar tarafindan 1212'de çökertildi. Bu devirde anayurdumuzun adi, "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degil, "Türkistan" idi
    11. Karakitanlar Devleti. Güney Mançurya halkindan olan Kitan kabilesi reisi Yel Abavgi, 907'de Kitanlar Hanhgi'ni kurdu. Çin tarihinde Liao Sülalesi olarak geçen bu kabile, Kuzey Çin'de 218 yil egemen kaldiktan sonra Curjitler (Tungguzlar) tarafindan yenilerek Dogu Türkistan'a dogru Çekilmege zorlandi. Kitanlar, 1125'te Karahanlilar Devleti'ne son verdi. Dogu Türkistan'da Yeltax tarafindan kurulan Kitanlar Devleti, tarihte "Karakitanlar" ve "Bati Kitan" Hanligi adiyla anildi. Hanlarina, Gürhan denirdi. Bir asir kadar süren Kara-kitan Hanligi devrinde anayurdumuzun adi, "Karakitanlar Devleti" idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    12. Mogol Ýmparatorlugu. Mogullar-dan Xirvi kabilesi reisi Timoçin, Kirayetlerin destegiyle Merkitleri yenerek 1196'da Mogol Hanligi tahtina oturdu. 1202'de Tatarlari, 1203'e Kirayetleri, 1204'te Naymanlari hakimiyeti altina aldi. 1206'da Orhun nehri kiyisinda toplanan Kurultay, Timoçin'i Cengiz Han unvaniyla Mogol Kagani ilen etti. Kaganligin yasasi, ordusu, mühürdarlik müessesesi vardi, "imparatorluk Damgasi", önce Naymanlara, daha sonra Uygurlara verildi. Cengiz han, 1205-1209 yillari arasinda Tangut Hanligini ve 1211-1216 arasinda Cindeki Curjitleri, kendine bagladi. Çin'e dogru genixlemeyi sürdürmek üzere Baxkumandan yardimcisina yetki vererek kendisi Mogolistan’a döndü. Cengiz Han, Bati yönünde fütuhatina baxlamadan önce, Karakitanlara tabi olan Turfan Uygur Hanliginin Ýdikut'u Barçuk Arttegin, Kitan Valisini öldürerek Cengiz Hana tabiiyet beyan etti, hemen sonrasinda ona damat oldu. Bu nedenle 1217'de Bati Seferine çikan Cengiz Han Ordusu, Turfan'da çok sicak karxilandi. Kitanlarin zulmünden kurtulmayi umut eden Karaxehir, Kuça, Aksu, Kaxgar, Yarkent, Hoten gibi xehirlerin halki, Mogol Ordusuna kurtarici gözüyle bakarak karxiladi. Böylece adi geçen xehirler savaxsiz Mogol egemenligine geçti ve yikima ve talana maniz kalmadi. Uygurlara, Karluklara ve Sari Uygurlara özerklik verildi. Altixehir bölgesine Manglay Söye adinda bir vali tayin edildi. Vali'nin bir ayagi topal oldugundan, Cengiz Han ona Doglat diyordu. "Doglat", Mogolca’da "topal" demektir. Bundan dolayi, 1515'e kadar Altixehire hükümdar olan Manglay Süye Hanedanina, tarihimizde "Doglat Sülalesi" denir. Mogul Ordusu, 1218'de Karakitanlari bertaraf ederek, 1219'da Harezm'i zaptetti. Cengiz Han'in Ýran'a sevk ettigi Ordu, Cebe Noyan ile Subutay'in kumandasi altinda, bex yil savaxarak Ýran’i ixgal etti. Kafkas Daglarini axarak Kipçaklarla Ruslari maglup ettikten sonra Hazar Denizi'nin Kuzeyi üzerinden ilerleyerek idil Bulgarlarini Mogol hakimiyeti altina aldi. Bu ordu, Sir derya boyunda Cengiz Han Otagiyla karxilaxti. Hanin küçük oglu To-li'nin Ordusu, Horasan, Merv, Nixapur, Tus kentlerini ele geçirdi. Cengiz Han, 1221'de Afganistan’a geçerek Gazne ve Herat xehirlerini yagmaladi. 1225'te ise Mogolistana döndü, Tangut ayaklanmasini bastirdi, 1227'de öldü. Mogol imparatorlugu döneminde de anayurdumuz, bu devletin bir unsuru idi; "Bati diyar"! ya da "Xinjiang" degildi.
    13. Çagatay Hanligi. Cengiz Han, ölümünden önce imparatorluk topraklarini Bati'dan Dogu'ya dogru dört ogluna, yax sirasina göre, dagitti. Büyüklere uzak topraklari, küçüklere yakin topraklan verdi. Bu süreç sonucunda ikinci oglu Çagatay, Bati Türkistan ve Dogu Türkistan topraklarina hükümran oldu. Çagatay dönemi, 1227'den 1369'a kadar, 142 yil sürdü. Çagatay dönemine, Tugluk Timurhan'in oglu tlyas Hoca han tahtin varisi iken, Emir Timur tarafindan son verildi. Bu dönemde anayurdumuzun adi, "Çagatay Hanligi" veya "Uyguristan" idi; "Bati Diyar" ve "Xinjiang" degildi.
    14. Timur imparatorlugu. Barlas kabilesinden olan Emir Timur, 1370'te Çagatay Hanligina son vererek Timuriler Hanligini kurdu. 1370-1379 arasinda Harazm'i, 1389'da Uyguristan (Turfan-Karaxehir)'i, 1391-1398 arasinda Altinordu Hanligi'ni, 1398-1399 yillarinda Hindistan Delhi Sultanligini, 1401-1402 yillarinda Ýran, Ýrak ve Suriye'yi, 1402'de Ankara Savaxi sonucunda Osmanli Devletini himayesi altina aldi. Çin sellerine çiktigi sirada yolda hastalanarak 1405'te öldü. Timur öldükten sonra Timuriler Hanligi taht kavgasi sonucunda parçalandi. Hanlik, sadece Horasan'da Hüseyin Baykara ve oglu Beduzzaman ellerinde devam etti, 15O7'de Muhammed Xeybanihan Özbek, Herat'i ele geçirerek bu Hanliga son verdi. Zehiruddin Babur, 1514'te Hindistan'da, Türk-Hint imparatorlugunu kurdu. Bu dönemde anayurdumuz Timuriler Devletinin bir kismini oluxturuyordu; "Bati Diyar" veya "Xinjiang" degildi.
    15. Saidiye (Yarkent) Hanligi.
    1389'dan 1506'ya kadar geçen 117 yil içerisinde Tugluk Temirhan'in küçük oglu Hizir Hoca Han'dan baxlamak üzere dokuz han, Çagatay Han sifatiyla Dogu Türkistan ile Bati Türkistan’in bir bölümünde Çagatay saltanatini sürdürmüxlerdir. 15l4'te Said Han, Yarkent'te Saidiye Hanligini ilan etti. Bu Hanligin en güçlü oldugu dönemde kuzey ve kuzey-bati'da Ýrtix Nehri, Gulca ve Yedisu bölgesi, dogu'da Kocu-Tur-fan, bexbalik; güneyde Çerçen, Hoten, Ladak, Kexmir, Biluristan, Baltistan; bati ve güney-batida Kaxgar, Fergane, Vahan, Bedekhan'lara kadar olan genix bir alan Saidiye Hanligina tabi olmuxtur. Bu Hanlik, 1506'dan l688'e kadar 182 yil ayakta kalmixtir. Apak Hoca'nin ihaneti sonucunda Cungar-Mogol Hanligi, Saidiye Hanligini yikmixtir. Bu dönemde de anayurdumuzun adi, "Saidiye (Yarkent) Hanligi" idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    16. Hocalar Hanligi. Saidiye Hanliginin son yillarinda Cungar Mogollari güçlenip Galdan Kontaci önderliginde Cungar Hanligini kurmuxtur. Bu sirada hakimiyet sevdasina kendini kaptiran göçmen hocalardan Hidayetullah Hoca, l676'da Saidiye Han'i Ýsmail Han'a karxi ayaklanarak müritleri yardimiyla Yarkent'i ele geçirdi, Ýsmail Hani, tutsak alarak yerine kendisini Han ilan etti.
    Çok geçmeden Saidiye Hanedaninin-dan Muhammed Emin Han, Hidayetullah Hoca'yi maglup ederek Yarkenti geri aldi. Ýli'ye kaçan Hidayetullah, Galdan'a sigindi ve ondan asker yardim taleb etti. Öteden beri Altixehire göz dikmix olan Galdan, altmix bin kixilik bir ordu ile l679'da Hidayetullah'in kilavuzlugunda Altixehir'e dogru yürüyüxe geçti. Muhammed Emin Han, Aksu'da güçlü bir savunma gösterdi. Ancak Hidayetullah, Kaxgar ve Yar-kentte kendi müritlerini isyana texvik ederek onlari ayaklandirdi. Bu dunun karxisinda Han, Baxkenti Yarkent'e çekilmek zorunda kaldi. Galdan, Kaxgar, Aksu ve öteki merkezleri kolayca ele geçirdi. Yarkent'i kuxatan Galdan, Muhammed Emin Han'in güçlü savunmasi karxisinda çaresiz kaldi. Böylesine bir kritik anda Hidayetullah, surlar ardindaki müritlerini harekete geçirerek kale kapisini açtirdi. Sonuçta Muhammed Emin Han xehit düxtü. Xehir halki Cungar Mogollarinin katliamina maruz kaldi, 170 yillik bir milli-Ýslami devlet yikilmix oldu. Cungar kuklasi Hidayetullah, Mogullarin destegiyle 1688'de yeniden Hanlik postuna oturdu. Mogollar onu Abak unvaniyla onurlandirdi. Ondan itibaren bu vatan haini, "Abak Hoca" adiyla tanindi. Xah Mexreb, Cungar Hanligi nezrinde Hoca'nin elçisiydi. Abak Hoca ve onu izleyen onüç hoca han, 1668'den 1863'e kadar olan 195 yil zarfinda Dogu Türkistan'in güney kismini texkil eden Altixehir Bölgesinde egemen olmuxlardir. Bu dönemde anayurdumuzun adi, Hocalar Hanligi idi. "Bati Diyar" veya "Xinjiang" degildi.

    17. Yedixehir Hanligi (Yakub Beg Devleti). Ferganeli Buzürg Han Töre'nin maiyetinde Kaxgar'a gelen Yakup Beg, bir darbeyle yönetimi ele geçirdikten sonra 1863'te Kaxgar'i, 1864'te Yarkent'i ele geçirdi. Kaxgar tahtina oturdu. 1865'de ise Hoten, 1866'da sirasiyla Aksu, Kuça, Korla, Turpan, Urümçi, Manas ve Ýliyi ele geçirdi. 1869'da Sarigkol'u aldi. Böylece kuzeyde Çögçek, Altay; doguda Kumul, Barköl dixinda Dogu Türkistan'in bütün topraklan, Yakup Beg hakimiyeti altina girmix oldu. 1870'de Yakup Beg, Sultan Abdulaziz adina hutbe okutmux, sikke döktürmüx; bu yolla Osmanli Devletine tabi oldugunu beyan etmixtir. Ayni yil, Ýngiltere ile Çarlik Rusya’si, Yedixehir Hanligini tanimixtir. Emperyalist Mançu dönemi Çin ordusu karxisinda baxarisizliga ugrayan Yakup Beg, Korla'da 1876'da 57 yaxindayken zehirlenerek ölmüxtür. Büyük oglu Beg Kuli Beg, Aksu, Kaxgar, Yarkent ve Hoten vilayetlerin de 1878'in sonuna kadar b****inin tahtini koruyabilmix ve bilahare Ferganaya çekilmixtir. Böylece on bex yil ayakta kalan Yedixehir Hanligi çökmüxtür. Bu dönemde anayurdumuzun adi, Yedixehir Hanligi idi; "Bati Diyar" veya "Xinjiang" degildi. Bu tarihten sonradir ki o dönemde Çin'de egemen olan Ching (Mançu) Sülalesi, Dogu Türkistan'a Çin dilinde "Yeni Toprak" anlamina gelen "Xinjiang" adini takmixtir.
    Ne var ki bu topraklar üzerinde yaxayan ve ugruna milyonlarca xehit veren halk, bu vatanin kutsal adi olan "Dogu Türkistan"dan vazgeçmemixtir ve geçmeyecektir. Yakin tarihimizde yer alan bütün milli mücadele hareketlerinde "Dogu Türkistan" adinin bir simge olarak kullanila gelmix olmasi, bir tesadüf degildir. ÝÝ
    Makalenin ÝÝ. bölümünde "Dogu Türkistan", "Çini Türkistan" ve "Yüksek ivliîli Muhtariyet" terimleri üzerinde tezini sürdüren yazar, bu meselelerde tamamiyla emperyalistler ve sömürgecilerin bakix açisiyla fikir -yürüterek; "... Xinjiangin bugünkü tarihinden haberdar olun kixilere malûmdur ki, yaklaxik bir kaç on yildan beri bazi ülkelerin (Rusya demek istiyor) basin ve yayin organlari kendi ülkesinin siyasi ihtiyacina göre, Xinjang'a bazen "Dogu Türkistan", bazen de "Xinjiang" demeyi adet haline getirmixtir. Yani iki devletin ilixkisi normal oldugunda "Xinjang", normal olmadigi zamanlarda ise derhal "Dogu Türkistan" ibaresi kullanilmixtir... demek ki "Dogu Türkistan" sözü, yer adi degil, siyasi ve diplomatik ilixkilerin seyrine göre degixen barometre yelkovanina dönüxmüxtü. Bu gerçekte milli bölücülük hareketlerini yürütmenin yeni bir xeklidir..." demektedir.
    Bilindigi gibi Orta Asya'nin yüksek dag ve yaylalardan oluxan dogu kismina "yüksek orta Asya" denir. Ovalardan oluxmux olan bati kismi ise bu genix bölgenin vadi kismini meydana getirmixtir. Asya'nin bir kisminda Türk halklari yaxadigi için orta asya topraklarina genix manada Türkistan denir. Orta Asya’nin Pamir ve Altay daglari arasindaki daglik yerlerin dogu kismi Dogu Türkistan, bati kismi Bati Türkistan'dir. Bazi yabanci yazarlar bu yerlerin siyasi durumunu göz önüne alarak Dogu Türkistan'a Çin Türkistan, Bati Türkistan'a Rus Türkistan demixlerdi.
    Rusya parçalandiktan sonra Bati Türkistan'a verilen, ve emperyalistlik kokusu koyu olan, Rus Türkistan ismi yürürlükten kalkmixtir. Çini Türkistan isminin de ömrü çok uzun olamaz. Sömürgeciler, Türkistan ve Dogu Türkistan denen tarihi adimizi tarih sahnesinden nasil silip attilarsa, yakin gelecekte Dogu Türkistan halki, Çini Türkistan ve Xinjiang denen bu adlari tarih sahnesinden silip atacaktir.
    Genix bir cografi birlik olan orta Asya tabiri nasil yerinde kullanilan bir" cografi ad ise, esas unsurunu Türk halklarinin texkil ettigi vatan topraklan için Türkistan tabirinin kullanilmasi en dogra ve tabii dunundur.
    ^Makalenin yazan devam ederek, son derece saygisiz ve edepsiz bir telaffuzla "pantürkist Ýsa ve Muhammed Emin Bugralar, vatani parçalamak maksadiyla 6 dönemdeki Kuamintang hükümetine dayanarak, Çin'den ayrilmazlik xarti altinda Xinjiang'da "Yüksek Milli Muhtariyet Hükümeti"nin kurulux programini ortaya koydular ve bagimsizlik anlayixinin ortaya çikmamasi için, Xinjianga "Çin Türkistan" denilmesine texebbüs ettiler.." diyor.
    Dünyadaki ünlü ansiklopedilerde pantürkizm terimine verilen anlam; "Türkçe konuxan bütün Türk halklarini siyasi olarak birlextirerek tek bir Türk devleti kurma doktrinine pantürkizm, bu doktrinin taraflarina da pantürkst denir"... den ibarettir. Merhum Muhammed Emin Bugra ve Ýsa Efendi ne zaman, nerede bütün dünya Türklerini birlextirerek bir Türk devleti kuracagiz diyerek meydana çikmix? "Soyumuz Türk, dilimiz Türkçe, vatanimiz Türkistan."., dedikleri ve bu görüxte olduklari için mi bu zatlar pantürkisttir? Yazar hangi açida, kimin açisinda durup böyle der? Yazar "pantürkst Ýsa, Muhammed Emin Bugralar..." diyor Muhammed Emin hazretlerinin soyadi olan Bugra'nin arkasina çokluk eki... "tor" getirmixtir. Bu... "ter"in içinde yazar Abdürrahim Ötkür Efendi yok muydu? Eger ulusum Türk, dilim Türkçe, vatanim Türkistan diyen kixi pantürkist oluyorsa Bilge Kagan, Kaxgarli Mahmut, Yusuf Has Hacip, Ahmed Yesevî, Ali Xir Nevaî.... gibi bir çok dahi ve alimler pantürkist oluyorlar. Soyumuz Türk, dilimiz Türkçe diye kitap yazan, bu xekilde ders veren Türkiye'deki ve dixindaki alimlerin hepsi pantürkist oluyor. Bu bakix açisi Türk halklarinin düxmanlari olan panislavistlerin ve Çin xovenistlerinin bakix açisidir. Türkçü denen bu söz onlarca menfi bir deyim olsa da, bizce zaruri bir deyimdir. Ne mutlu Türküm diyene diyen Mustafa Kemal Atatürk'ün bu sözü kalbimize "bengü nakix" edilmixtir. Dünyaya Türk olarak geldik, Türklügümüzle gitmemiz gerekir. " Bu inanç bizim milli imanimizda", onu herhangi bir menfaat karxiliginda satmayiz.
    Ximdi Yüksek Milli Muhtariyet meselesine gelince 1948 yili ekim ayinda Muhammed Emin Bugra ve Ýsa Alptekin beni Nan Ching (Milliyetçi Çin’in baxkentimden Ürümçi'ye çagirdi. Toplanti yaptik. Parti kurulmasi ve yüksek milli muhtariyet talep edilmesi meseleleri müzakere edildi ve o dönemdeki Çin ve Dogu Türkistan'in uluslararasi alandaki durumlari muhakeme edildi. Sonunda parti kurma giriximlerine baxlandi. Yüksek Milli Muhtariyet Projesi, nizamnamesi gibi yazilan düzenleme karan alindi. Bunu düzenleyip, yazmak için Ýbrahim Muti, Polat Kadiri, Abdürrahim Ötkür ve ben Haci Yakup'lardan ibret dört kixi belirlendi. Beni Nan Ching'den gelen misafir olarak grup baxkani tayin ettiler, ilgili yazilar-malzemeler ögrenildi. Sonunda yüksek milli muhtariyet layihasi, onun texkili nizami ve baxka tüzükler düzenlendi. Ötkür Efendi makalesinde gösterdigi gibi; "Çini Türkistan Yüksek Milli Muhtariyet Hükümeti" nin programi geregince Xinjiang'in yabanci ülkelerle olan diplomatik ilixkileri sinir savunmasi merkezi hükümetin elinde olmasi; ticaret, nakliyat, çiftçilik, memuriyet, siyasi-kanun hukuk, kültür egitim, haberlexme ve basin-yayin gibi iç ixlerin yerel hükümetin elinde olmasi; yerel hükümetten izinsiz Xinjiang'a iç eyaletlerden göçmen getirilmemesi, Xinjiang'a demiryolu yapilmamasi gerekiyordu. Efendim bir-iki noktayi unutmux. "Dogu Türkistan ile diger Ýslâm ve kardex ülkelerin münasebetlerinde, diplomatik ilixkilerinde yerli (Tür-ki) halkinda katilmasi; iç koruma güçleriyle, polislerin yerli halktan olmasi gerek." diye maddeler de vardi. Ama bu yazilar henüz karardan geçmemix, ilan edilmemixti. Efendim makalesinde; "Üç Vilayet Ýnkilâbi Hükümeti, Dogu Türkistan halki, milliyetçi Çin Hükümeti karxi çikti, katilmadi" diyor.Karardan dahi geçmeyen, ilan edilmeyen Çini Türkistan Yüksek Milli Muhtariyet Programina nasil karxi çikacaklar? Bu yalandir.
    1948 yilinda Nan ching'de açilan Kuomintang Hükümetinin (Milliyetçi Çin Hükümetinin) birinci kurultayinda, Xinjiang adinin Çini Türkistan olarak, degixtirilmesi; Xinjiang'a demir yolu yapilmamasi, Altay'dan (kuzeyden) Hotan'a (güneye) demir yolunun yapilmasi, halkin göç, etmemesi gibi projelerimiz karardan geçmixti. Bugünkü Çin kurultaylarinda bu gibi meseleler hakkinda degil karar almak dile getirmek bile mümkün degildir. Elendim yine- Bu texebbüsler, Xinjiang'daki bütün milletlerin menfaatlerine ters düxtügü, tarihi gelixime aykiri oldugu için, onlar tarih sahnesinden silinip atildi, "diyor. Bagimsizliktan axagi, muhtariyetten (özerkilikten) yukari olan yüksek milli muhtariyet, o dönemdeki Dogu Türkistan'in xartlarina uygun idi. Bu Mesut Efendimin bakixi, Muhammed Emin Hazretimin bakixi, Ýsa Efendimin bakixi idi. Bununla birlikte Ötkür Efendi'yi de kapsayan Dogu Türkistan milliyetçilerinin bakixiydi. Bu yazilan Polat, Mu-tii, siz ve ben dördümüz yazmamix miydik? Dördümüz beraber kalem tutmamix miydik? Talax-tartix yapmamix miydik? Acaba makalede Efendi kendini nasil tamamiyla kenarda tutmux da üç xahis onun etrafinda durup yazmixlar. Hayranlik verici bir xey. Bunun altinda ne sir vardir? Allah bilir, yazar bilir, Partkom Texvikat Bölümünün yardimcisi Fu Wen Efendi bilir.

    ÝÝÝ
    Yazar makalesinin üçüncü bölümünde; "Dogu Türkistan olsun, Çini Türkistan olsun ya da "sitan" bayragi altinda Xinjiang'i vatan zemininden ayrima yolundaki her türlü bölücülük hareketleri olsun hemen kesinlikle, maglubiyete mahkumdur. Çünkü böyle hareketler, Xinjiang'daki her millet halklarinin menfaatleri ile ortak arzularina, Çin Halk Cumhuriyeti'nde yaxamakta olan bir milyar yüz milyon millet halklarinin ortak menfaatlerine, cemiyet ilerlemesinin objektif kanunlarina aykiridir" eliyor.
    Bu bölümde yazar, Dogu Türkistan halklarinin zulme, sömürgecilige, öz servetlerimizi talan edenlere, göç akinina karxi sergiledikleri kahramanca, fedakâra ne savaxlarinin, inkilâplarinin hepsi maglubiyete mahkum diye hükmetmektedir. Yazarin hükmü geregince Dogu Türkistan halki için iki elini gösterip teslim olmaktan baxka yol yokmux. "Hubbul vatan-i minel iman"i yazarimiz unutup kalmix. Biz inkilâp yapsak, insani haklarimizi talep etsek Çin'deki bir milyardan fazla her millet halklarinin menfaatlerine, cemiyet ilerlemesinin objektif kanunlarina aykiri bir durum olur mu? Bu, Him devrindeki Kunxarkan, Orhun Uygur Hakanligi devrindeki Çuluk Buka, Seidiye Hanligi devrindeki Hidayetullah Apak Hoca, Yedixehir Hanligi devrindeki Niyaz Hakim Bek, Yang Tseng Hsin, Chin Shujen, Shenge Shih Ts'ai, K'umintang, Kizil Çin hükümetlerinden ibaret bex devri baxta geçiren ****** Xehidi, Seyfuddin Azizi, Mehmet Emin Yusuflarin felsefesi ve safsatalaridir. Ötkür Efendi'nin böyle dememesi lazimdi, inxallah Barin xehitleri için milli abideler dikilecek olan zamanlarda gelir. Cenabi Hak bu xehitlerimizi cennette kilsin!
    Son olarak Ötkür Efendi'nin 1933 yilinin sonunda Sabit Da Molla Haci liderliginde Kaxgar'da kurulan "Dogu Türkistan Ýslâm Cumhuriyeti" hakkindaki görüxleri üzerine kendi fikirlerimi beyan ediyorum. Makalenin yazari, Rus ve Çin açisinda durarak, Bu milli hakimiyetimizi "Sözde Dogu Türkistan Gerçekte Ne Ýfade Eder? " diye dile alip, "Bu cumhuriyetin mahiyeti daha kabihtir. Onun terkibi, toprak agalari, zengin tüccarlar, üst tabakadaki din adamlari, bir kisim yabanci kaçaklardan ibaret olup, onlar sadece feodal toprak agalari sinifi ile kapitalizmin menfaatlerine vekillik ediyordu... dix siyasette Afganistan ve onlar vasitasiyla Ýngiltere emperyalizmine bagli bir ülke haline gelindi. Bunu için bu cumhuriyet de yüz günü doldurmadan tarih sahnesinden silinip gitmixtir.." diyor.
    Ötkür Efendi, bu makaleyi yazdigi okudugu, yayinladigi günlerde gerçek milliyetçi bakixta olsaydi, bu gibi safsatalari yazmaz, okumaz, bastirmazdi. Canabî Fü Wen (Partkom Texvikat Bölüm Yardimcisi) Efendi baski yapsa bile, yazmasa ona ne yapabilirdi. Sadece Hükümetin müstexarligi, araxtirmacilig... gibi unvanlarindan mahrum olurdu, baxka bir xey olmazdi. Turgun Almax ve baxkalari yaxayip geldiler.
    1933 yilinda Kaxgar'da kumlan Dogu Türkistan Cumhuriyeti, kanimca, hakiki milli, Ýsâmi, çagdax bir cumhuriyet idi. Onun içindeki bakanlar, bir tek Rus yanlisi Abdülkerim Mahdum'dan baxka, milliyetçi, devrimci, Türkçü, Müslüman zatlardi. Bu cumhuriyetin dix ixleri bakani, Türkiyeli, Ahmet Nedim adli bir kixiydi. Onlar, Rusya'dan gönderilen Mansur Efendi, Abdullah Efendi, Kasim Efendi, Ýshak Bey, Mavlonop, Mirgiyas, sahte-yalan hacilardan Seyit Haci, Kadir Haci, Haxim Haci, Nur Haci, Nebi-can... lar gibi Rus ajanlari degildi. Çin ve Rusya'ya karxi olan bir hükümet, kendinin güneyindeki Afganistan ve Ýngiltere’den yardim almayacakti da nereden alacakti. Altin ve hammadde karxiliginda silah alindigi zaman bagimlilik mi oluyor?
    Dogu Türkistan Cumhuriyeti'nin terki-bindekilerden ve onlardan baxka Cumhuriyetin idarelerinde hizmet kilanlardan. Muhammed Emin Karihaci Sofizade, istiklâl Cemiyeti (Parti-si)nin sekreteriydi. Ünlü alim, pedagog, ve müfessir Ahmet Ferid *****i, hükümetin müstexarlarindandi. Amerikada'ki Profesör Gulameddin (pahta)in b****i Ahmet Ahun Aga (pahta) Cumhuriyetin memuruydu. Dogu Türkistan'da ay-yildizli mavi bayragi o zatlar yükseltmixlerdi. Bu cumhuriyet Uygur Türkleri tarihinde ilk defa kumlan milli, islâmi, cumhuri bir devlet idi. Muhammed Emin Bugra, xehit kardexleri Abdullah (Xahmansur), Nur Muhammed (Emir Sahip) ler baxkanligindaki Hoten Emirligi, bu cumhuriyetin arka diregiydi. Jeopolitik açidan Ruslar bu Cumhuriyeti kendilerine tehlikeli diye bildikleri için, o dönemde hainlik yoluna giden Hoca Niyaz Haci'nin eliyle yok ettiler. ilâhi takdir.merhum Sabit Domolla Hacim (Baxbakan), Hoca Niyaz Hacilar ayni yil (1942-Ürümçi), ayni gün ve ayni saatte Rus ve Çin cellatlari tarafindan idam edildiler. Dogu Türkistan'daki ve Türk dünyasindaki hakiki milliyetçiler, bu Cumhuriyeti destekler ve metheder. Sadece Çin-Rus emperyalistleri bu Cumhuriyet'e küfreder. Yaxlanmix Ötkür Elendi bu meselede büyük hata yapti. Bunu elextirmeden olmaz. Dogu Türkistan davasi için ugraxan cemiyetlerin, dergilerin bu gibi zararli safsatalara sessiz kalmasi vatan-millet adina bir günahtir. Demokratik ve hür Türkiye'de yaxayan insanlar için böyle makalelere cevap verip, elextirmek çok önemli bir milli borçtur. Vatan davasinda dost ile düxmani, yararla zarari ayirip ona göre hareket etmemiz lazim. Gözümüz açik, bayragimiz belli olmalidir.
    Ötkür Efendi'nin edebiyat sahasinda unutulmaz büyük hizmetleri vardir. Bunu her-kez bilecek. Ama gizli hatalari var. Ben onun eli yillik arkadaxiyim. Zamani geldikçe söylüyorum. Allah onu marifetli kilsin.

    (•) Prof. Dr., Tarihçi, Halen Türk Tarih Kurumu'nda
    (1) UNESCO himayesinde derlenen Orta Asya Medeniyeti Tarihi adi esere göre bölgenin kapsami







  2. #2
    Haci Yakup Anat Guest

    Default sozde dogu turkistan gerçekte ne ifade eder isimli makaleye cavap

    sozde dogu turkistan gerçekte ne ifade eder isimli makaleye cavap

    Haci Yakup Anat*

    Merhum Abdurrahim Ötkür'e ait "Sözde 'Dogu Türkistan Gerçekte ne Ýfade Eder." baxlikli makale, 1989 yili Agustos ayinin ortalarinda Urümçi televizyonundan yazarin sesiyle yayinlandi. Kisa bir süre sonra ayni makale, "Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi Siyasi Ýstixare Daimi Komitesi" toplantisinda yazar tarafindan okundu, ve daha sonra da adi geçen komite bülteninde hizmete özel materyal olarak yayinlandi.
    O sirada Üzüm Bayrami münasebetiyle Turfan'da bulundugum için söz konusu makaleden habersiz kalmixtim Ürümçi'ye döndügümde arkadaxlarim, Ötkür Efendi'nin, makalesini TV'de okudugundan bahisle üzüntülerini dile getirdiler. Bu olay üzerinden 6-7 yil geçti. Bu arada Ötkür Efendi vefat etti. Söz konusu makaleyi okumam, vatanda iken nasip olmadi.
    Bu makale, ben Türkiye'ye geldikten sonra ancak elime geçti. Okudum; esef ettim ve hayretler içinde kaldim.
    Merhum Ötkür'ün makalesine cevap vermek suretiyle milli bir görev ifa etmix olacagimi düxünerek bu yaziyi kaleme aldim.
    Ý
    Ötkür Efendi, üç bölümden oluxan yazisinin birinci bölümünün baxindan itibaren "M.Ö. birinci yüzyilda Xinjiang'm adi 'Bati Diyari' (Xi-yü) idi..." diyerek tezini sürdürmektedir. Sormak gerek; M.Ö. birinci yüzyilda ve öncesinde bu topraklarin bir adi yok muydu?
    Kuxkusuz tarih devri baxlayali beri her yerin bir adi vardir. Dünyamizda her xeyin bir adi oldugu gibi günümüzde resmi olarak "Xinjiang" denen bu yer, tarihin degixik devirlerinde degixik adlarla anilmixtir. Söz konusu makaleye cevap verirken öncelikle anayurdumuzun cografi tanimini yaparak konuya girmekte yarar görmekteyim.
    Türk halklarin anayurdu, Ortaasya'dir. Ortaasya bölgesi ise Mogolistan Platosu, Hexi Koridoru, Çinghay (Köl-köl), Dogu Türkistan ve Amuderya-Sirderya havzalari, Kazakistan steplerinin güney kismi, Ýran’in dogu bölgesi, Afganistan'in kuzey kismi ile Pakistan'in kuzeybati yörelerini kapsamaktadir.11' Türk halklari, tarihin degixik dönemlerinde türlü nedenlerden ötürü, yaxadiklari yerlerden göç etmek zorunda kalmixlar; Asya'da, Mogolistan ile Çin ülkesinden balkanlara kadar uzanan genix alana yayilmixlardir. Gittikleri yerlerde yurt edinmixler, zor günlerinde kimi zaman anayurtta kalan kardexlerinin yanina dönmüxlerdir. Merhum Ötkür Efendi, yazisinda vatanimizin adi olarak Çinlilerin verdikleri bir ad olan ve "Bati Diyari" olarak tercüme edilen Xi-yü adini benimsemix görünmektedir. Dogu Türkistan ve Ortaasya'nin öteki bölgeleri, daha önceki dönemlerde hangi adlarla aniliyorlardi acaba? Bir göz atalim.

    1. Sakalar Devleti; M.Ö. Dördüncü Yüzyilda Ortasya'da Saka'lar egemendi. Xahnamede geçen Turan-Ýran savaxlarinda adi geçen komutan Alp Ertunga (Afrasiyab), Turan hükümdariydi. Divan-i Lugat-it Türk'de rivayet edilen Xu Destani, M.Ö. 330 yillarinda Türk halkalarinin Maveraunnehr'de, yani Amuderya ve Sirdeiya havzalarinda, yaxadigina ixaret etmektedir. Türklerin, bu tarihlerde Maveraun-nehr'e gelen Makedonyali Ýskender kuvvetleri karxisinda Altay Daglarina çekildikleri, gene Xu Destaninda belirtilmixtir. Ayni destanda, yirmi-iki Oguz kabilesi ile iki Hallaç kabilesinin doguya dogru çekilmeden eski vatanlarinda kaldigi rivayet edilir. Demek ki milattan önceki bir dönemlerde anayurdumuz, Turan Birligi içersinde yer aliyordu. Dolayisiyla o dönemde adi topluca Turan idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.

    2. Hun Ýmparatorlugu, M.Ö. iki binli yillarda proto-Çin'lerden Shia (Xia) Hanedani devrinde Hun'larin ecdadi Shia Hou Shih ve Chun Wei'lerden söz edilir. Hun'lar Çin'in kuzey bölgelerinde yaxarlardi. Bunlar hakkindaki kesin bilgimiz, Miladî Üçüncü Yüzyila dayanmaktadir. Hunlar sik sik Çin'e saldirirlardi. Çinliler, Hunlara karxi kendilerini savunmak üzere Çin Xeddini inxa etmixlerdi. 179-209 yillarina kadar Hun hükümdari Batur (Mete) Tanrikut'un 35 yillik saltanat devri, Hun Türklerinin en parlak devridir. Bu devirde Hunlar, idil (Volga) Nehrine kadar uzanan tüm Ortaasyayi birlextirmix, Türk ve öteki milletlerin siyasi birligini saglamixtir. Daha sonralari iç kavgalar nedeniyle Hun imparatorlugu, Kuzey ve Güney Hun imparatorluklari olarak ikiye ayrilmixtir. Kuzey Hun imparatorlugu, 275 yil sürmüx ve Miladi 48'de Siyanpiler tarafindan yikilmixtir. Güney Hun imparatorlugu, Hun imparatorlugunun kuruldugu tarihten itibaren 425 yil sürmüx, ve 216 miladide son bulmuxtur.Demek ki bex asra yakin bir dönem içersinde anavatanimizin adi Hun imparatorlugu idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    3. Ak-hunlar (Aftalitler) Devleti. Miladi 424'de Dogu Tanri daglari üzerinden batiya göçerek Bati Türkistan ve Afganistan'in kuzey yörelerine yerlexen Ak Hunlar, bexinci yüzyilin sonlarina kadar sinirlarini genixletmix ve Dogu Türkistan'da Hazar Denizi ve Horasan'a kadar, Aral Gölünden Umman Denizine kadar ve Hindistanin Panjab bölgesini de içine alan genix bir alanda Ak-Hun (Aftalitler) Devletini kurdu. Bu devirde anayurdumuzun adi Ak-Hun (Aftalitler) Devleti idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    4. Siyanpiler Devleti. Kuzey Hun imparatorlugunu çökerten Siyanpiler, 93-394 yillari arasinda üç yüzyil kadar Ortaasya'da egemen olmuxlardir. Bu dönemde de anayurdumuz, "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi; Sinyanpi Devleti içerisinde yer aliyordu.
    5. Cujenler (Avarlar) Devleti. Miladi 394-552 arasi Ortaasya'da Avarlar, bir buçuk asir süreyle egemenlik kurmuxlardir. Bu dönemde anayurdumuz, Avar imparatorlugu içerisinde olmux, "Bati Diyari" ve "Xinjiang" olarak adlandirilmamixtir.
    6. Göktürk Ýmparatorlugu. Altay vadilerinde yaxayan Göktürkler, Hun Birliginden sonraki döneminde Cujenlerin (Avarlarin) hakimiyetine girdi. Altay'larda demircilikle ugraxti. Çin kaynaklarinda T'u chüeh olarak geçen Türkler, Bumin Kagan önderliginde Cujenlere karxi baxkaldirarak bagimsizliklarini elde ettiler. 552 yilina kadar çexitli adlarla anilan Türkler, ilk kez "Türk" adiyla ortaya çikti. Kurduklari devletin adi "Göktürk Ýmparatorlugu" idi. Türk halklarinin anavatani olan Ortaasya ve kuzey-dogu Asya, Göktürk Ýmpatorlugu sinirlari içersinde idi. Görüldügü üzere bu devletin adi da Türk idi, halkinin büyük çogunlugunu da Türkler oluxturuyordu. Gerçek anlamda bir Türk diyari idi, Türkistan idi. Devletin dili Türkçe idi. Türkçülük, yani Türk Milliyetçiligi, ta o dönemden beri vardi. Sayin Ötkür, makalesinde; "Pan-Türkist reaksiyonel akimi, Xinjiang'a 1930larda girdi." demektedir.
    Bence Türk halklarin Türkçülügü, Türk Milliyetçiligi, ta Göktürk Hakanligi döneminde vardi. Türkün, milliyetini, dilini, hürriyetini korumada ve kollamada mücadele bayragi olan bu kavram, kesinlikle bir "reaksiyonel düxünce akimi" olamaz. Ayni dil, ayni kavram, ayni gelenek-görenekler ile kimligimizi koruyarak bu güne gelmixizdir. Bu düxünce akimi,'emperyalistler ve sömürgeciler karxisinda milliyetimizi, vatanimizi, dilimiz, dinimizi, örf ve adetlerimizi korumaya, insan-haklarimizi ve ulusal bagimsizligimizi elde etmege yönelik mücadelemize güç veren ilerici, devrimci bir kavramdir. Günümüzde Dogu Türkistan'da cereyan etmekte olan li'ili mücadele, bunun somut bir örnegidir.
    Dünyamizda her cografi bölgenin kendine özgü bir adi vardir. Her ülke, o ülke topraklarinin gerçek sahibi olan halkin adi ile anila gelmixtir. Bu bir tarihsel gelenektir. Araplarin yurdu Arabistan, Ruslarin yurdu Rusya, Afganlilarin yurdu Afganistan ve Hindularin yurdu Hindistan oldugu gibi .... Demek oluyor ki; anayurdumuzun "Türkistan", "Türk Ýli" gibi adlan, Göktürkler devrinden beri olan bir kavramdan kaynaklanmaktadir. Yurdumuz topraklarinin, Türk halklarinin dünyaya geldigi yer oldugundan, yani Türk Anayurdu oldugu için, "Türkistan" olarak adlandirilmasi dogru ve hakli bir davranixtir. Vatanin adi, o topraklar üzerinde yaxayanlarca verilmelidir, Yabanci istilacilarin, müstemlekecilerin kendi amaçlari dogrultusunda taktigi adi asla kabul etmeyiz-. •
    Göktürk Hakanligi devrinde Türkçe konuxan tüm halklara, "Türk" ve dillerine de "Türkçe" denirdi. Bu husus dikili-taxlara da kazilmixtir. Karahanlilar devrinde yaxayan Kax-garli Mahmud, ansiklopedik sözlügüne, "Di-van-i Diyar-i Garb" veya "Divan-i Xinjiang" adini vermemix; aksine "Divan-i Lügat-it Türk" demixtir. Anlami, Türk Dilleri Sözlügü'dür. Kaxgarli Mahmud kitabinda xöyle der; "Ben Muhammed oglu Hüseyin oglu Mahmud, gördüm ki Yüce Allah, devlet günexini Türk burçlarinda dogdurmuxtur; felegin çarklarini, onlarin yurdu üzerinde döndürmüxtür ve onlara Türk adini vermixtir. "
    Yine ayni dönemde yazilan "Kutadgu Bilig" adli eserin nesir Önsözünde aynen xöyle denilmektedir; "Kamug Türkistan illerinde Bugrahan dilinçe bu kitaptan yahxirak hergiz kimerse tesnif kilmadi." Yani, "Bütün Türkistan illerinde bu kitaptan daha iyisini, Bugrahan dilinde, hiç kimse yazmadi. "
    Gerek Divan'da gerekse Kutadgu Bi-lig'te "Türk" ve "Türkistan" terimlerinin kullanilmix olmasi birer rastlanti degildir. Nedeni ise bu yüce kavramlarin, ta Göktürkler zamanindan beri kullanila gelmix olmasidir.
    Manzum bir eser olan Kutadgu Bilig'in, çagdax Uygurca'ya, gene manzum olarak, uyarlanmasinda emegi olan merhum Abdurra-him Ötkür makalesinde xöyle bir iddiaya yer vermektedir. "On birinci Asirda yaxamix olan seçkin Uygur bilginleri olan Mahmud Kaxgari ve Yusuf Has Hacib'in Türki Dilleri Divami ve Kutadgu Bilig adli eserlerinde dahi 'Türkistan' deyimine rastlanmiyor." Kutadgu Bilig'ten ve Diyan'dan aktardigim Türkistan konulu yukaridaki pasajlarin, sayin Ötkürün gözünden kaçmix olabilecegini düxünmek mümkün degildir.
    7. Uygur Devleti. Kuzey Mogolistan’daki Orhun Nehri havzasinda Göktürklerle bir arada yaxayan Uygurlar, 745 yilinda Dogu Göktürk Devleti'ni çökerterek yeni bir devlet kurdu. Devletin ilk baxkenti, Karabalasagun idi. 840 yilinda ise bu kez ayaklanan.Kirgizlar, Uygur Devletini yikti. Uygurlarin bir kismi Çin'in Gansu Eyaletine yerlexti. Bir diger kismi ise bagimsiz Uygur Devleti'ni Dogu Türkistan'da devam ettirdi. Yarattigi üstün medeniyetiyle on üçüncü yüzyila kadar, yani Mogol istilasina kadar, varligini sürdürdü. Toplam 475 yillik Uygurlar döneminde anayurdumuzun adi "Orhun Uygur Devleti" ve "Turfan Uygur Ýdikut Hanligi" idi. "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    8. Türgexler Devleti. Bati Göktürk Devletinin 659 yilinda yikilixindan sonra, bu bölgede yaxayan Türgexler, kendi adlarini taxiyan bir devlet kurdular. Türgex Devleti, bir yandan Maveraunnehr üzerinde ilerleyen Îslam-Arap kuvvetleriyle, diger yandan Çin ile çatixmak zorunda kaldi. Bu Türk devleti de dix tehditler ve iç savaxlar nedeniyle ancak bir asir kadar yaxayabildi; 766'da çöktü. Bu dönemde anayurdumuzun adi, "Türgexler Devleti" idi. "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    9. Kartuklar Devleti. Uygurlar ile birlikte 766'da Bati Göktürk Devletini çökerten Kartuklar, Türgex Devletinin yikilmasindan sonra ayni bölgede kendi devletini kurdu. Sekizinci ve dokuzuncu asirlarda Arap ordulariyla savaxa tutuxan Karluk Devleti, onuncu asrin baxlarinda Ýslam dinini benimsedi, Uygur ve öteki Türk boylariyla birlikte Karahanlilar Devletini tesis etmede önemli rol oynadi. Bu devirde anayurdumuzun adi, "Karluklar Devleti" idi; "Bati diyari"; veya "Xinjiang" degildi.
    10. Karahanlilar Devleti. Uygurlar, Karluklar, Çigiller, Yagmalar ve Tohsilerderi oluxan Türk kabileleri birlexerek, 848'de Asya kitasinin göbegi sayilan Türkistan'da, 848'de Karahanlilar Devletini kurdular. Bu devletin baxkenti, sirasiyla Kaxgar, Balasagun ve Samerkant idi. Karahanlilar Devletinin kapsadigi alan, eski Türk Ýmparatorluklarina bagli hanliklara ait alanlar idi. Bu bölgeler, ilk kez Karahanlilar döneminde bir Türk devletinin belkemigi konumuna geldi. Nitekim, Karahanhlardan önce bin yili axkin bir süreden beni varola gelen Türk Hakanliklari, birer dogu devleti idiler, güç merkezleri kuzey-dogu Asya'da idi. Baxkentleri ise, Mogolistanda bulunan Ötüken xehri idi. Türk varliginin agirlik merkezini Uzakdogu’dan Ortaasya'ya taxiyan, Karahanlilar olmuxtur. Karahanhlarin üçüncü Hakani Saltuk Bugra Han devrinde, 924'te, bu topraklarda yaxayan halk Müslüman oldu. Bu olay, Ortaasyanin jeopolitik konumu ile Ýslam dünyasina katilmasi bakimindan büyük tarihi önem taxir. 1046 yilinda Karahanlilar Devleti, Tanri Daglarini hudut kabul ederek Dogu ve Bati Ýlleri olmak üzere ikiye bölündü. Dogu Karahanlilar Hakani Arslan Karahan, Büyük Hakan; Bati Karahanlilar Hakani Bugra Karahan ise, "Orta Hakan" adini aldi. Ýki devlete bir arada "Hakaniye Devleti" denildi.
    Dogu Karahanlilar Devleti, 232 yil yaxadi ve Karakitanlar tarafindan 1130'da sona erdirildi. Bati Karahanlilar Devleti ise, 364 yil yaxadiktan sonra Harzemxahlar tarafindan 1212'de çökertildi. Bu devirde anayurdumuzun adi, "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degil, "Türkistan" idi
    11. Karakitanlar Devleti. Güney Mançurya halkindan olan Kitan kabilesi reisi Yel Abavgi, 907'de Kitanlar Hanhgi'ni kurdu. Çin tarihinde Liao Sülalesi olarak geçen bu kabile, Kuzey Çin'de 218 yil egemen kaldiktan sonra Curjitler (Tungguzlar) tarafindan yenilerek Dogu Türkistan'a dogru Çekilmege zorlandi. Kitanlar, 1125'te Karahanlilar Devleti'ne son verdi. Dogu Türkistan'da Yeltax tarafindan kurulan Kitanlar Devleti, tarihte "Karakitanlar" ve "Bati Kitan" Hanligi adiyla anildi. Hanlarina, Gürhan denirdi. Bir asir kadar süren Kara-kitan Hanligi devrinde anayurdumuzun adi, "Karakitanlar Devleti" idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    12. Mogol Ýmparatorlugu. Mogullar-dan Xirvi kabilesi reisi Timoçin, Kirayetlerin destegiyle Merkitleri yenerek 1196'da Mogol Hanligi tahtina oturdu. 1202'de Tatarlari, 1203'e Kirayetleri, 1204'te Naymanlari hakimiyeti altina aldi. 1206'da Orhun nehri kiyisinda toplanan Kurultay, Timoçin'i Cengiz Han unvaniyla Mogol Kagani ilen etti. Kaganligin yasasi, ordusu, mühürdarlik müessesesi vardi, "imparatorluk Damgasi", önce Naymanlara, daha sonra Uygurlara verildi. Cengiz han, 1205-1209 yillari arasinda Tangut Hanligini ve 1211-1216 arasinda Cindeki Curjitleri, kendine bagladi. Çin'e dogru genixlemeyi sürdürmek üzere Baxkumandan yardimcisina yetki vererek kendisi Mogolistan’a döndü. Cengiz Han, Bati yönünde fütuhatina baxlamadan önce, Karakitanlara tabi olan Turfan Uygur Hanliginin Ýdikut'u Barçuk Arttegin, Kitan Valisini öldürerek Cengiz Hana tabiiyet beyan etti, hemen sonrasinda ona damat oldu. Bu nedenle 1217'de Bati Seferine çikan Cengiz Han Ordusu, Turfan'da çok sicak karxilandi. Kitanlarin zulmünden kurtulmayi umut eden Karaxehir, Kuça, Aksu, Kaxgar, Yarkent, Hoten gibi xehirlerin halki, Mogol Ordusuna kurtarici gözüyle bakarak karxiladi. Böylece adi geçen xehirler savaxsiz Mogol egemenligine geçti ve yikima ve talana maniz kalmadi. Uygurlara, Karluklara ve Sari Uygurlara özerklik verildi. Altixehir bölgesine Manglay Söye adinda bir vali tayin edildi. Vali'nin bir ayagi topal oldugundan, Cengiz Han ona Doglat diyordu. "Doglat", Mogolca’da "topal" demektir. Bundan dolayi, 1515'e kadar Altixehire hükümdar olan Manglay Süye Hanedanina, tarihimizde "Doglat Sülalesi" denir. Mogul Ordusu, 1218'de Karakitanlari bertaraf ederek, 1219'da Harezm'i zaptetti. Cengiz Han'in Ýran'a sevk ettigi Ordu, Cebe Noyan ile Subutay'in kumandasi altinda, bex yil savaxarak Ýran’i ixgal etti. Kafkas Daglarini axarak Kipçaklarla Ruslari maglup ettikten sonra Hazar Denizi'nin Kuzeyi üzerinden ilerleyerek idil Bulgarlarini Mogol hakimiyeti altina aldi. Bu ordu, Sir derya boyunda Cengiz Han Otagiyla karxilaxti. Hanin küçük oglu To-li'nin Ordusu, Horasan, Merv, Nixapur, Tus kentlerini ele geçirdi. Cengiz Han, 1221'de Afganistan’a geçerek Gazne ve Herat xehirlerini yagmaladi. 1225'te ise Mogolistana döndü, Tangut ayaklanmasini bastirdi, 1227'de öldü. Mogol imparatorlugu döneminde de anayurdumuz, bu devletin bir unsuru idi; "Bati diyar"! ya da "Xinjiang" degildi.
    13. Çagatay Hanligi. Cengiz Han, ölümünden önce imparatorluk topraklarini Bati'dan Dogu'ya dogru dört ogluna, yax sirasina göre, dagitti. Büyüklere uzak topraklari, küçüklere yakin topraklan verdi. Bu süreç sonucunda ikinci oglu Çagatay, Bati Türkistan ve Dogu Türkistan topraklarina hükümran oldu. Çagatay dönemi, 1227'den 1369'a kadar, 142 yil sürdü. Çagatay dönemine, Tugluk Timurhan'in oglu tlyas Hoca han tahtin varisi iken, Emir Timur tarafindan son verildi. Bu dönemde anayurdumuzun adi, "Çagatay Hanligi" veya "Uyguristan" idi; "Bati Diyar" ve "Xinjiang" degildi.
    14. Timur imparatorlugu. Barlas kabilesinden olan Emir Timur, 1370'te Çagatay Hanligina son vererek Timuriler Hanligini kurdu. 1370-1379 arasinda Harazm'i, 1389'da Uyguristan (Turfan-Karaxehir)'i, 1391-1398 arasinda Altinordu Hanligi'ni, 1398-1399 yillarinda Hindistan Delhi Sultanligini, 1401-1402 yillarinda Ýran, Ýrak ve Suriye'yi, 1402'de Ankara Savaxi sonucunda Osmanli Devletini himayesi altina aldi. Çin sellerine çiktigi sirada yolda hastalanarak 1405'te öldü. Timur öldükten sonra Timuriler Hanligi taht kavgasi sonucunda parçalandi. Hanlik, sadece Horasan'da Hüseyin Baykara ve oglu Beduzzaman ellerinde devam etti, 15O7'de Muhammed Xeybanihan Özbek, Herat'i ele geçirerek bu Hanliga son verdi. Zehiruddin Babur, 1514'te Hindistan'da, Türk-Hint imparatorlugunu kurdu. Bu dönemde anayurdumuz Timuriler Devletinin bir kismini oluxturuyordu; "Bati Diyar" veya "Xinjiang" degildi.
    15. Saidiye (Yarkent) Hanligi.
    1389'dan 1506'ya kadar geçen 117 yil içerisinde Tugluk Temirhan'in küçük oglu Hizir Hoca Han'dan baxlamak üzere dokuz han, Çagatay Han sifatiyla Dogu Türkistan ile Bati Türkistan’in bir bölümünde Çagatay saltanatini sürdürmüxlerdir. 15l4'te Said Han, Yarkent'te Saidiye Hanligini ilan etti. Bu Hanligin en güçlü oldugu dönemde kuzey ve kuzey-bati'da Ýrtix Nehri, Gulca ve Yedisu bölgesi, dogu'da Kocu-Tur-fan, bexbalik; güneyde Çerçen, Hoten, Ladak, Kexmir, Biluristan, Baltistan; bati ve güney-batida Kaxgar, Fergane, Vahan, Bedekhan'lara kadar olan genix bir alan Saidiye Hanligina tabi olmuxtur. Bu Hanlik, 1506'dan l688'e kadar 182 yil ayakta kalmixtir. Apak Hoca'nin ihaneti sonucunda Cungar-Mogol Hanligi, Saidiye Hanligini yikmixtir. Bu dönemde de anayurdumuzun adi, "Saidiye (Yarkent) Hanligi" idi; "Bati Diyari" veya "Xinjiang" degildi.
    16. Hocalar Hanligi. Saidiye Hanliginin son yillarinda Cungar Mogollari güçlenip Galdan Kontaci önderliginde Cungar Hanligini kurmuxtur. Bu sirada hakimiyet sevdasina kendini kaptiran göçmen hocalardan Hidayetullah Hoca, l676'da Saidiye Han'i Ýsmail Han'a karxi ayaklanarak müritleri yardimiyla Yarkent'i ele geçirdi, Ýsmail Hani, tutsak alarak yerine kendisini Han ilan etti.
    Çok geçmeden Saidiye Hanedaninin-dan Muhammed Emin Han, Hidayetullah Hoca'yi maglup ederek Yarkenti geri aldi. Ýli'ye kaçan Hidayetullah, Galdan'a sigindi ve ondan asker yardim taleb etti. Öteden beri Altixehire göz dikmix olan Galdan, altmix bin kixilik bir ordu ile l679'da Hidayetullah'in kilavuzlugunda Altixehir'e dogru yürüyüxe geçti. Muhammed Emin Han, Aksu'da güçlü bir savunma gösterdi. Ancak Hidayetullah, Kaxgar ve Yar-kentte kendi müritlerini isyana texvik ederek onlari ayaklandirdi. Bu dunun karxisinda Han, Baxkenti Yarkent'e çekilmek zorunda kaldi. Galdan, Kaxgar, Aksu ve öteki merkezleri kolayca ele geçirdi. Yarkent'i kuxatan Galdan, Muhammed Emin Han'in güçlü savunmasi karxisinda çaresiz kaldi. Böylesine bir kritik anda Hidayetullah, surlar ardindaki müritlerini harekete geçirerek kale kapisini açtirdi. Sonuçta Muhammed Emin Han xehit düxtü. Xehir halki Cungar Mogollarinin katliamina maruz kaldi, 170 yillik bir milli-Ýslami devlet yikilmix oldu. Cungar kuklasi Hidayetullah, Mogullarin destegiyle 1688'de yeniden Hanlik postuna oturdu. Mogollar onu Abak unvaniyla onurlandirdi. Ondan itibaren bu vatan haini, "Abak Hoca" adiyla tanindi. Xah Mexreb, Cungar Hanligi nezrinde Hoca'nin elçisiydi. Abak Hoca ve onu izleyen onüç hoca han, 1668'den 1863'e kadar olan 195 yil zarfinda Dogu Türkistan'in güney kismini texkil eden Altixehir Bölgesinde egemen olmuxlardir. Bu dönemde anayurdumuzun adi, Hocalar Hanligi idi. "Bati Diyar" veya "Xinjiang" degildi.

    17. Yedixehir Hanligi (Yakub Beg Devleti). Ferganeli Buzürg Han Töre'nin maiyetinde Kaxgar'a gelen Yakup Beg, bir darbeyle yönetimi ele geçirdikten sonra 1863'te Kaxgar'i, 1864'te Yarkent'i ele geçirdi. Kaxgar tahtina oturdu. 1865'de ise Hoten, 1866'da sirasiyla Aksu, Kuça, Korla, Turpan, Urümçi, Manas ve Ýliyi ele geçirdi. 1869'da Sarigkol'u aldi. Böylece kuzeyde Çögçek, Altay; doguda Kumul, Barköl dixinda Dogu Türkistan'in bütün topraklan, Yakup Beg hakimiyeti altina girmix oldu. 1870'de Yakup Beg, Sultan Abdulaziz adina hutbe okutmux, sikke döktürmüx; bu yolla Osmanli Devletine tabi oldugunu beyan etmixtir. Ayni yil, Ýngiltere ile Çarlik Rusya’si, Yedixehir Hanligini tanimixtir. Emperyalist Mançu dönemi Çin ordusu karxisinda baxarisizliga ugrayan Yakup Beg, Korla'da 1876'da 57 yaxindayken zehirlenerek ölmüxtür. Büyük oglu Beg Kuli Beg, Aksu, Kaxgar, Yarkent ve Hoten vilayetlerin de 1878'in sonuna kadar b****inin tahtini koruyabilmix ve bilahare Ferganaya çekilmixtir. Böylece on bex yil ayakta kalan Yedixehir Hanligi çökmüxtür. Bu dönemde anayurdumuzun adi, Yedixehir Hanligi idi; "Bati Diyar" veya "Xinjiang" degildi. Bu tarihten sonradir ki o dönemde Çin'de egemen olan Ching (Mançu) Sülalesi, Dogu Türkistan'a Çin dilinde "Yeni Toprak" anlamina gelen "Xinjiang" adini takmixtir.
    Ne var ki bu topraklar üzerinde yaxayan ve ugruna milyonlarca xehit veren halk, bu vatanin kutsal adi olan "Dogu Türkistan"dan vazgeçmemixtir ve geçmeyecektir. Yakin tarihimizde yer alan bütün milli mücadele hareketlerinde "Dogu Türkistan" adinin bir simge olarak kullanila gelmix olmasi, bir tesadüf degildir. ÝÝ
    Makalenin ÝÝ. bölümünde "Dogu Türkistan", "Çini Türkistan" ve "Yüksek ivliîli Muhtariyet" terimleri üzerinde tezini sürdüren yazar, bu meselelerde tamamiyla emperyalistler ve sömürgecilerin bakix açisiyla fikir -yürüterek; "... Xinjiangin bugünkü tarihinden haberdar olun kixilere malûmdur ki, yaklaxik bir kaç on yildan beri bazi ülkelerin (Rusya demek istiyor) basin ve yayin organlari kendi ülkesinin siyasi ihtiyacina göre, Xinjang'a bazen "Dogu Türkistan", bazen de "Xinjiang" demeyi adet haline getirmixtir. Yani iki devletin ilixkisi normal oldugunda "Xinjang", normal olmadigi zamanlarda ise derhal "Dogu Türkistan" ibaresi kullanilmixtir... demek ki "Dogu Türkistan" sözü, yer adi degil, siyasi ve diplomatik ilixkilerin seyrine göre degixen barometre yelkovanina dönüxmüxtü. Bu gerçekte milli bölücülük hareketlerini yürütmenin yeni bir xeklidir..." demektedir.
    Bilindigi gibi Orta Asya'nin yüksek dag ve yaylalardan oluxan dogu kismina "yüksek orta Asya" denir. Ovalardan oluxmux olan bati kismi ise bu genix bölgenin vadi kismini meydana getirmixtir. Asya'nin bir kisminda Türk halklari yaxadigi için orta asya topraklarina genix manada Türkistan denir. Orta Asya’nin Pamir ve Altay daglari arasindaki daglik yerlerin dogu kismi Dogu Türkistan, bati kismi Bati Türkistan'dir. Bazi yabanci yazarlar bu yerlerin siyasi durumunu göz önüne alarak Dogu Türkistan'a Çin Türkistan, Bati Türkistan'a Rus Türkistan demixlerdi.
    Rusya parçalandiktan sonra Bati Türkistan'a verilen, ve emperyalistlik kokusu koyu olan, Rus Türkistan ismi yürürlükten kalkmixtir. Çini Türkistan isminin de ömrü çok uzun olamaz. Sömürgeciler, Türkistan ve Dogu Türkistan denen tarihi adimizi tarih sahnesinden nasil silip attilarsa, yakin gelecekte Dogu Türkistan halki, Çini Türkistan ve Xinjiang denen bu adlari tarih sahnesinden silip atacaktir.
    Genix bir cografi birlik olan orta Asya tabiri nasil yerinde kullanilan bir" cografi ad ise, esas unsurunu Türk halklarinin texkil ettigi vatan topraklan için Türkistan tabirinin kullanilmasi en dogra ve tabii dunundur.
    ^Makalenin yazan devam ederek, son derece saygisiz ve edepsiz bir telaffuzla "pantürkist Ýsa ve Muhammed Emin Bugralar, vatani parçalamak maksadiyla 6 dönemdeki Kuamintang hükümetine dayanarak, Çin'den ayrilmazlik xarti altinda Xinjiang'da "Yüksek Milli Muhtariyet Hükümeti"nin kurulux programini ortaya koydular ve bagimsizlik anlayixinin ortaya çikmamasi için, Xinjianga "Çin Türkistan" denilmesine texebbüs ettiler.." diyor.
    Dünyadaki ünlü ansiklopedilerde pantürkizm terimine verilen anlam; "Türkçe konuxan bütün Türk halklarini siyasi olarak birlextirerek tek bir Türk devleti kurma doktrinine pantürkizm, bu doktrinin taraflarina da pantürkst denir"... den ibarettir. Merhum Muhammed Emin Bugra ve Ýsa Efendi ne zaman, nerede bütün dünya Türklerini birlextirerek bir Türk devleti kuracagiz diyerek meydana çikmix? "Soyumuz Türk, dilimiz Türkçe, vatanimiz Türkistan."., dedikleri ve bu görüxte olduklari için mi bu zatlar pantürkisttir? Yazar hangi açida, kimin açisinda durup böyle der? Yazar "pantürkst Ýsa, Muhammed Emin Bugralar..." diyor Muhammed Emin hazretlerinin soyadi olan Bugra'nin arkasina çokluk eki... "tor" getirmixtir. Bu... "ter"in içinde yazar Abdürrahim Ötkür Efendi yok muydu? Eger ulusum Türk, dilim Türkçe, vatanim Türkistan diyen kixi pantürkist oluyorsa Bilge Kagan, Kaxgarli Mahmut, Yusuf Has Hacip, Ahmed Yesevî, Ali Xir Nevaî.... gibi bir çok dahi ve alimler pantürkist oluyorlar. Soyumuz Türk, dilimiz Türkçe diye kitap yazan, bu xekilde ders veren Türkiye'deki ve dixindaki alimlerin hepsi pantürkist oluyor. Bu bakix açisi Türk halklarinin düxmanlari olan panislavistlerin ve Çin xovenistlerinin bakix açisidir. Türkçü denen bu söz onlarca menfi bir deyim olsa da, bizce zaruri bir deyimdir. Ne mutlu Türküm diyene diyen Mustafa Kemal Atatürk'ün bu sözü kalbimize "bengü nakix" edilmixtir. Dünyaya Türk olarak geldik, Türklügümüzle gitmemiz gerekir. " Bu inanç bizim milli imanimizda", onu herhangi bir menfaat karxiliginda satmayiz.
    Ximdi Yüksek Milli Muhtariyet meselesine gelince 1948 yili ekim ayinda Muhammed Emin Bugra ve Ýsa Alptekin beni Nan Ching (Milliyetçi Çin’in baxkentimden Ürümçi'ye çagirdi. Toplanti yaptik. Parti kurulmasi ve yüksek milli muhtariyet talep edilmesi meseleleri müzakere edildi ve o dönemdeki Çin ve Dogu Türkistan'in uluslararasi alandaki durumlari muhakeme edildi. Sonunda parti kurma giriximlerine baxlandi. Yüksek Milli Muhtariyet Projesi, nizamnamesi gibi yazilan düzenleme karan alindi. Bunu düzenleyip, yazmak için Ýbrahim Muti, Polat Kadiri, Abdürrahim Ötkür ve ben Haci Yakup'lardan ibret dört kixi belirlendi. Beni Nan Ching'den gelen misafir olarak grup baxkani tayin ettiler, ilgili yazilar-malzemeler ögrenildi. Sonunda yüksek milli muhtariyet layihasi, onun texkili nizami ve baxka tüzükler düzenlendi. Ötkür Efendi makalesinde gösterdigi gibi; "Çini Türkistan Yüksek Milli Muhtariyet Hükümeti" nin programi geregince Xinjiang'in yabanci ülkelerle olan diplomatik ilixkileri sinir savunmasi merkezi hükümetin elinde olmasi; ticaret, nakliyat, çiftçilik, memuriyet, siyasi-kanun hukuk, kültür egitim, haberlexme ve basin-yayin gibi iç ixlerin yerel hükümetin elinde olmasi; yerel hükümetten izinsiz Xinjiang'a iç eyaletlerden göçmen getirilmemesi, Xinjiang'a demiryolu yapilmamasi gerekiyordu. Efendim bir-iki noktayi unutmux. "Dogu Türkistan ile diger Ýslâm ve kardex ülkelerin münasebetlerinde, diplomatik ilixkilerinde yerli (Tür-ki) halkinda katilmasi; iç koruma güçleriyle, polislerin yerli halktan olmasi gerek." diye maddeler de vardi. Ama bu yazilar henüz karardan geçmemix, ilan edilmemixti. Efendim makalesinde; "Üç Vilayet Ýnkilâbi Hükümeti, Dogu Türkistan halki, milliyetçi Çin Hükümeti karxi çikti, katilmadi" diyor.Karardan dahi geçmeyen, ilan edilmeyen Çini Türkistan Yüksek Milli Muhtariyet Programina nasil karxi çikacaklar? Bu yalandir.
    1948 yilinda Nan ching'de açilan Kuomintang Hükümetinin (Milliyetçi Çin Hükümetinin) birinci kurultayinda, Xinjiang adinin Çini Türkistan olarak, degixtirilmesi; Xinjiang'a demir yolu yapilmamasi, Altay'dan (kuzeyden) Hotan'a (güneye) demir yolunun yapilmasi, halkin göç, etmemesi gibi projelerimiz karardan geçmixti. Bugünkü Çin kurultaylarinda bu gibi meseleler hakkinda degil karar almak dile getirmek bile mümkün degildir. Elendim yine- Bu texebbüsler, Xinjiang'daki bütün milletlerin menfaatlerine ters düxtügü, tarihi gelixime aykiri oldugu için, onlar tarih sahnesinden silinip atildi, "diyor. Bagimsizliktan axagi, muhtariyetten (özerkilikten) yukari olan yüksek milli muhtariyet, o dönemdeki Dogu Türkistan'in xartlarina uygun idi. Bu Mesut Efendimin bakixi, Muhammed Emin Hazretimin bakixi, Ýsa Efendimin bakixi idi. Bununla birlikte Ötkür Efendi'yi de kapsayan Dogu Türkistan milliyetçilerinin bakixiydi. Bu yazilan Polat, Mu-tii, siz ve ben dördümüz yazmamix miydik? Dördümüz beraber kalem tutmamix miydik? Talax-tartix yapmamix miydik? Acaba makalede Efendi kendini nasil tamamiyla kenarda tutmux da üç xahis onun etrafinda durup yazmixlar. Hayranlik verici bir xey. Bunun altinda ne sir vardir? Allah bilir, yazar bilir, Partkom Texvikat Bölümünün yardimcisi Fu Wen Efendi bilir.

    ÝÝÝ
    Yazar makalesinin üçüncü bölümünde; "Dogu Türkistan olsun, Çini Türkistan olsun ya da "sitan" bayragi altinda Xinjiang'i vatan zemininden ayrima yolundaki her türlü bölücülük hareketleri olsun hemen kesinlikle, maglubiyete mahkumdur. Çünkü böyle hareketler, Xinjiang'daki her millet halklarinin menfaatleri ile ortak arzularina, Çin Halk Cumhuriyeti'nde yaxamakta olan bir milyar yüz milyon millet halklarinin ortak menfaatlerine, cemiyet ilerlemesinin objektif kanunlarina aykiridir" eliyor.
    Bu bölümde yazar, Dogu Türkistan halklarinin zulme, sömürgecilige, öz servetlerimizi talan edenlere, göç akinina karxi sergiledikleri kahramanca, fedakâra ne savaxlarinin, inkilâplarinin hepsi maglubiyete mahkum diye hükmetmektedir. Yazarin hükmü geregince Dogu Türkistan halki için iki elini gösterip teslim olmaktan baxka yol yokmux. "Hubbul vatan-i minel iman"i yazarimiz unutup kalmix. Biz inkilâp yapsak, insani haklarimizi talep etsek Çin'deki bir milyardan fazla her millet halklarinin menfaatlerine, cemiyet ilerlemesinin objektif kanunlarina aykiri bir durum olur mu? Bu, Him devrindeki Kunxarkan, Orhun Uygur Hakanligi devrindeki Çuluk Buka, Seidiye Hanligi devrindeki Hidayetullah Apak Hoca, Yedixehir Hanligi devrindeki Niyaz Hakim Bek, Yang Tseng Hsin, Chin Shujen, Shenge Shih Ts'ai, K'umintang, Kizil Çin hükümetlerinden ibaret bex devri baxta geçiren ****** Xehidi, Seyfuddin Azizi, Mehmet Emin Yusuflarin felsefesi ve safsatalaridir. Ötkür Efendi'nin böyle dememesi lazimdi, inxallah Barin xehitleri için milli abideler dikilecek olan zamanlarda gelir. Cenabi Hak bu xehitlerimizi cennette kilsin!
    Son olarak Ötkür Efendi'nin 1933 yilinin sonunda Sabit Da Molla Haci liderliginde Kaxgar'da kurulan "Dogu Türkistan Ýslâm Cumhuriyeti" hakkindaki görüxleri üzerine kendi fikirlerimi beyan ediyorum. Makalenin yazari, Rus ve Çin açisinda durarak, Bu milli hakimiyetimizi "Sözde Dogu Türkistan Gerçekte Ne Ýfade Eder? " diye dile alip, "Bu cumhuriyetin mahiyeti daha kabihtir. Onun terkibi, toprak agalari, zengin tüccarlar, üst tabakadaki din adamlari, bir kisim yabanci kaçaklardan ibaret olup, onlar sadece feodal toprak agalari sinifi ile kapitalizmin menfaatlerine vekillik ediyordu... dix siyasette Afganistan ve onlar vasitasiyla Ýngiltere emperyalizmine bagli bir ülke haline gelindi. Bunu için bu cumhuriyet de yüz günü doldurmadan tarih sahnesinden silinip gitmixtir.." diyor.
    Ötkür Efendi, bu makaleyi yazdigi okudugu, yayinladigi günlerde gerçek milliyetçi bakixta olsaydi, bu gibi safsatalari yazmaz, okumaz, bastirmazdi. Canabî Fü Wen (Partkom Texvikat Bölüm Yardimcisi) Efendi baski yapsa bile, yazmasa ona ne yapabilirdi. Sadece Hükümetin müstexarligi, araxtirmacilig... gibi unvanlarindan mahrum olurdu, baxka bir xey olmazdi. Turgun Almax ve baxkalari yaxayip geldiler.
    1933 yilinda Kaxgar'da kumlan Dogu Türkistan Cumhuriyeti, kanimca, hakiki milli, Ýsâmi, çagdax bir cumhuriyet idi. Onun içindeki bakanlar, bir tek Rus yanlisi Abdülkerim Mahdum'dan baxka, milliyetçi, devrimci, Türkçü, Müslüman zatlardi. Bu cumhuriyetin dix ixleri bakani, Türkiyeli, Ahmet Nedim adli bir kixiydi. Onlar, Rusya'dan gönderilen Mansur Efendi, Abdullah Efendi, Kasim Efendi, Ýshak Bey, Mavlonop, Mirgiyas, sahte-yalan hacilardan Seyit Haci, Kadir Haci, Haxim Haci, Nur Haci, Nebi-can... lar gibi Rus ajanlari degildi. Çin ve Rusya'ya karxi olan bir hükümet, kendinin güneyindeki Afganistan ve Ýngiltere’den yardim almayacakti da nereden alacakti. Altin ve hammadde karxiliginda silah alindigi zaman bagimlilik mi oluyor?
    Dogu Türkistan Cumhuriyeti'nin terki-bindekilerden ve onlardan baxka Cumhuriyetin idarelerinde hizmet kilanlardan. Muhammed Emin Karihaci Sofizade, istiklâl Cemiyeti (Parti-si)nin sekreteriydi. Ünlü alim, pedagog, ve müfessir Ahmet Ferid *****i, hükümetin müstexarlarindandi. Amerikada'ki Profesör Gulameddin (pahta)in b****i Ahmet Ahun Aga (pahta) Cumhuriyetin memuruydu. Dogu Türkistan'da ay-yildizli mavi bayragi o zatlar yükseltmixlerdi. Bu cumhuriyet Uygur Türkleri tarihinde ilk defa kumlan milli, islâmi, cumhuri bir devlet idi. Muhammed Emin Bugra, xehit kardexleri Abdullah (Xahmansur), Nur Muhammed (Emir Sahip) ler baxkanligindaki Hoten Emirligi, bu cumhuriyetin arka diregiydi. Jeopolitik açidan Ruslar bu Cumhuriyeti kendilerine tehlikeli diye bildikleri için, o dönemde hainlik yoluna giden Hoca Niyaz Haci'nin eliyle yok ettiler. ilâhi takdir.merhum Sabit Domolla Hacim (Baxbakan), Hoca Niyaz Hacilar ayni yil (1942-Ürümçi), ayni gün ve ayni saatte Rus ve Çin cellatlari tarafindan idam edildiler. Dogu Türkistan'daki ve Türk dünyasindaki hakiki milliyetçiler, bu Cumhuriyeti destekler ve metheder. Sadece Çin-Rus emperyalistleri bu Cumhuriyet'e küfreder. Yaxlanmix Ötkür Elendi bu meselede büyük hata yapti. Bunu elextirmeden olmaz. Dogu Türkistan davasi için ugraxan cemiyetlerin, dergilerin bu gibi zararli safsatalara sessiz kalmasi vatan-millet adina bir günahtir. Demokratik ve hür Türkiye'de yaxayan insanlar için böyle makalelere cevap verip, elextirmek çok önemli bir milli borçtur. Vatan davasinda dost ile düxmani, yararla zarari ayirip ona göre hareket etmemiz lazim. Gözümüz açik, bayragimiz belli olmalidir.
    Ötkür Efendi'nin edebiyat sahasinda unutulmaz büyük hizmetleri vardir. Bunu her-kez bilecek. Ama gizli hatalari var. Ben onun eli yillik arkadaxiyim. Zamani geldikçe söylüyorum. Allah onu marifetli kilsin.

    (•) Prof. Dr., Tarihçi, Halen Türk Tarih Kurumu'nda
    (1) UNESCO himayesinde derlenen Orta Asya Medeniyeti Tarihi adi esere göre bölgenin kapsami






  3. #3
    burkut Guest

    Default Re: sozde dogu turkistan gerçekte ne ifade eder isimli makaleye cavap

    hejle hainlar.



    xainlar xejle, bu elning malini xejle,
    yetishmey qalsiler u hem, elip sen janini hejle.
    Xenimgha osma dep xejle, begimge tasma dep xejle,
    Talan-tarijidin qalghan, parche nanini xejle.

    Dihqangha achquzup bozni, dukanda toqutup bözni,
    Selip alwang yuz qatlam, ichip sen qanini xejle,
    Kolide beliqni kop dep, yer asti bayliqi kop dep,
    Qedemde ming tepiup, echip sen kanini xejle

  4. #4
    sayram Guest

    Default Haji yaqupning maqalisi nechche chaplanghanghu?

    bu meydanni bashquridighan adem kormigenmu siz haji yaqupning bu maqalisi nechche chaplanghanghu yene nime dep chaplanghandu

  5. #5
    burkut Guest

    Default Re: sözde dogu türkistan gerçekte ne ifade eder?

    makalidin ziriktingiz mu savatsiz uygur

Closed Thread

Posting Permissions

  • You may post new threads
  • You may post replies
  • You may post attachments
  • You may not edit your posts
  •