Uyghur teshkilatlar: weten azat bolishi natayin>gha jawap2

[Koltekin]

<Uyghur teshkilatlar: weten azat bolishi natayin>gha jawap2


Sizning pikringiz:
Oyap biqing: agar siz xinjiang da Hitaylarni yoqatmaqchi bolsigniz sizga birer bana sawap lazim, Siz oyligandek kang turkum tutqun qilishqa bana sawap hasil bolmisa qandaq qilish kirek? derhal chongraq bana sawap ijat qilish kirek. Siz oylap biqing, 1993-yildin kiyin XinJiang da hajap tola waqe chiqti, ashularning hammisini Uyghurlar ozi qildimu, ya hokumet qildimu???

Mèning pikrim:
Bizning wetinimizde xitaylarni yoqitishimizgha banayi – sewep kirek emes. mustemlikining özi bahane. Wetini tajawuzgha uchrighan, Igilik hoquqidin mehrum qilinghan, eng eqelli kishilik heqiliri depsende qiliniwatqan millet bahane izdep aware bolmaydu. Wetinimizge ayagh basqan herqandaq xitay tajawuzchi. Uni yoqitish bizning burchimiz. Qilche rehim qilmay, emeldar – puxra dep ayrip olturmay, chong – kichik, er – ayal dep ich aghritmay, waste tallimay, shepqetsizlik bilen yoqitish bizning diniy, insaniy, wijdaniy qerzimiz. Bahane ijat qilish kèrek demsiz? Biz herqandaq bahanige muhtaj emes! köprek yoqitish, keng – kölemde tutqun qilish üchün bahane izdep aware bolidighan hamaqet uyghur, uyghurlar arisida tèxi törelmigen bolsa kèrek. Shundaq bir bahanini körsitishke èhtiyajimiz chüshüp qalghudek bolsa, biz minglap, onminglap körsitip bèreleymiz. Mustemlike astidiki ikki yüz yil mabeynide shèhit qilinghan 2.5 milyon Uyghur bahane bolalaydu. Mustemlike astidiki ikki yüz yil mabeynide xitay turmilirida insan qèlipidin chiqqan wehshi wastiler bilen azap chekken milyondin artuq Uyghur bahane bolalaydu. Künimizde heqliq pikirliri, qarshiliq heriketliri tüpeyli qolgha èliniwatqan, turmilarda, jaza meydanlirida ètip öltürüliwatqan tümenligen uyghur bahane bolalaydu. Bigunah bowaqliri pilanliq tughut siyasitining qurbanigha ayliniwatqan eziz janlar bahane bolalaydu. Nalisige qulaq salidighan, köz yèshigha rehmi kèlidighan jahanni tapalmay zari - zar yighlawatqan xelqimiz bahane bolalaydu. Pütün hayati ètizgha baghlanghan, dunyaning xowliqini körmey haywandin better yashawatqan milyonlighan dèhqanlirimiz bahane bolalaydu..... weten mèhrige qanmay, yaqa yurtlarda sersan – sergerdan bolup sarghiyip yashawatqan siz bilen men bahane bolalaymiz! Bizning bahanilirimizni sözlep, yèzip tügetkili bolarmu?
1990 – yilidin kèyin wetinimizde köplep weqe yüz bergen bolsa, buning sewebi ayan. Millitmiz öz heqqi, ademi süpet bilen mewjud bolup turush arzuliri üchün qurban bèrish yolini tallidi. Men “hejep jiq weqe yüz berdiya?� Dègen soalni yaqturmidim. Eslide yenemu jiq yüz bérishi, qarshliq heriketliri bir künmu toxtap qalmasliqi kirek idi. epsus imkanlirimiz cheklik. Hökümetning sün`iy qarshiliq heriketlirini peyda qilish arqiliq, millitmiz üstidin qirghin we tutqun èlip bèrishi mümkinlikini, bu xil ziyandin pexes bolushimiz kèreklikini eskertmekchi bolup bu geplerni qiliwatqan bolsingiz, ipadilesh usuligha diqqet qiling.


sizning pikringiz:
Hazir wetende Hitay tarqatqan ichki matiryalda chet'aldiki kuchler intayin kopturuldi, hokumet mundaq digan"Amirikida Sherqi Turkistan hokumiti quruldi, chet'aldiki Uyghur teshilatlar intayin tiz kochiyiwatidu, ularning 8000 kishilik muntizim qoshuni, 300 tanka, 30 nechche kureshchi ayrupilani bar..." rasmu?hammisi bikar gap, chet'eldiki Uyghur teshkilatlar emes, Uyghurlar aran jinini biqiwatsa!(Rabiye Kadir bashqa doletlrdin harbi qoral yaraq sitiwaptiken, 10,000 tankani Hitay qigrisiga haydep kaptiken, shunga qolga aptu digan anglimigan bolsanglar kirek tihi). Emme bu gaplar bilan ichki qisimda Uyghurlarni tutqun qildi,chet'al bilen alaqisi bar dap, andin Uyghurlar zadi mushu chet'aldiki Uyghurlar bir ish qilmisa wetendikiler hich ish qilalmaydu digan pikirga kaldi.Emilyette weten sirtidin ansirigandek weten sirtidiki Uyghur teshkilatlarni hosh qilgandek korunsimu, amilyette Hitay hammidin bak weten ichidin ansireydu. Weten ichide hich ish bolmisila weten sirtidikiler hich ish qilalmaydu.

mèning pikrim:
1. bu gèpingizning rast – yalghanliqigha bir nerse diyelmeymen. Shundaq bir ichki matèriyaldin xewiringiz bolsa, uning tepsilatini bizgimu bildürüp qoysingiz köp yaxshi ish qilghan bolisiz. Biraq, xitay heqiqeten shundaq bir yalghanni oydurup, uni ichki matèriyal qilip tarqitip, bu ichki matèriyalning xewirini siz bilgüdek derijide ashkarilap qarshiliq küchlirini otturigha tartip chiqip tutqun qilmaqchi bolghan bolsa, chöchürini xam sanighan bolidu. Bu xil epqachti geplerning tarixi uzun. Xitaygha qarshi herqandaq bir weqege nispeten her xil baha, mubalighiler xitayning pilanisizmu öz qèrindashlirimiz teripidin ijad qilinip, epsane, chöchek derijisige kötürülüp tarqilip turidu. Siz wetende xitaygha qarshi siyasi heriketlerde yaki xitaygha qarshi idiyidiki kishiler topi arisida bolmighan bolsingiz, bundaq geplerning sizni teejjüplendüridighanliqi normal. Emma qarshiliq idiyisidiki qèrindashlirimizdin bu xil mubalighiler tüpeyli özini meghlubiyetke gèriptar qilidighanliri köp emes. Xelqimizning nadanliq derijisini bügünki künde bu qeder töwen haletke mehkum qilalmaymiz. Mushu toqulmilar tüpeyli qolgha èlinghanlarning bar – yoqliqidin xewirim yoq. Bilsingiz tepsiliraq melumat birersiz. Emma shujungjuyichi, chetke baghlanghan unsur, ishpiyun, chet`ellerdiki eksil inqilapchilar bilen alaqisi bar, milliy bögünchiler bilen alaqisi bar, tèrroristlar bilen alaqisi bar… dep tutqun qilghanliqi we qiliwatqanliqi sir emes. Xitay her zamanda herqandaq bir tutqun üchün hem ichki weziyetke, hem xeliq`ara weziyetke qarap yèngidin – yèngi siyasi toqamlarni tikip turidu. Bu heqte hemmimizning belgilik melumati bar.
2. chet`eldiki uyghurlar bir ish qilmisa, wetendikiler hich ish qilalmaydu, digen pikirning tarilishida belgilik asas bar. Omumi xelqimiz undaq qarimisimu, bir qisim ademlirimizning chet`eldiki teshkilatlardin kütidighan ümidi zor. Wetenni chet`eldiki qèrindashlirimiz azat qilidu, deydighan xata qarash bilen yashawatqanlar we chet`eldiki teshkilatlarning rolini mubalighe qilish bilen özige teselli izdewatqanlar ichide addi xeliqtin bashqa, siz bilen manga oxshash özini bilimlik chaghlaydighan ziyalilarmu bar. Buninggha, chet`ellerdiki teshkilatlarning öz rolini adettin tashqiri mubalighe qilishi, bezi teshkilatlar teshwiqatlirining köptürmiliki we radiyo xewerliridiki milletke ilham bérish yüzsidin élan qiliwatqan melumatlarning xata tesiri hem xelqimizning bu xewer, melumatlardin xata chüshenche qobul qilishimu bir sewep. Wetenni biz azat qilimiz, dègen pikirni otturigha atquchilar, buning milletke bèridighan tesirini elwette oylap qoyushliri kèrek.
3. xitay weten ichidikilerdinmu, weten sirtidikilerdinmu oxshashla ensireydu. Chünki Weten ichidikilerdin biwaste zerbe yeydu. Weten sirtidikilerning xizmiti tüpeyli xeliq`ara munasiwet sorunlirida tili qisilidu. Bu heqte siz belkim bu yip uchini boylap tèximu köp nersilerni hès qilalaysiz.
4. weten ichide hich ish bolmisa, weten sirtidikiler hich ish qilalmaydu, digen pikringiz orunluq bolsimu, buni höküm derijiside mutleqleshtürüsh arqiliq, weten sirtidiki teshkilatlarning rolini inkar qilishqa urunghinishingiz, saghlam idiyening mehsuli emes. Weten ichide haman bir ish bolidu, Xalisaqtur – xalimisaqtur. Bu siz bilen mèning èrademge baghliq emes. Bu ishlarni weten sirtidiki teshkilatlarning siyasi paaliyetliri üchün desmi qilishining binormal yèri barmu?

Dawami bar

[Uyghur]

Sozliringizni oqup kiliwatimen. Gerche bazi gapliringiz sel qopal ketken bolsimu, sozliringizdin bezi paydiliq nersilerni yerlirini bayqidim.

Men otturga qoygan uchurlarning ras yalganliqi we mining mehsidimni oylashqandin kore, otturga qoyulgan nersilerning mumkin yaki amaslikin oylashqan yahsi dap oylaymen.

Doletler ara munasiwetmu huddi ikki adem otturisidiki munasiwetka ohshaydu. Eger siz mini ariplisingiz men inkar qilimen we siznimu ayipleymen(eger tapalisam), tillisingiz menmu tillayman, urushsingiz urushimen(agar menla qorqmisam)munasiwetni uzsingiz menmu uzimen, chunki sizdin bashqa yene 200 nechche dolet bar man bilan dost. Siz mini ayiplaymiz, amma ikkimiz normal normal munasiwetni dawamlashturiwirimiz. men oz oyumde nime qilgum kalse shuni qiliwirimen, sizning birer yilda bir qitim Uyghurlar masilisini kotirip chiqip mini ayiplaysiz, emma mining Uyghur olkisidin kilidigan inirgiye we bayliqqa bolgan ihtiyajim siz bilan bolgan dostluktin we sizdin kilidigan paydidin haddi hisapsiz kop, shunga men qilmishimni dawam itimen, siz oz dolitingizning ishliri bilen aware bolsiz, hem men bolgan munasiwetka tesir yetmigan asasta andin mini yilda birer qitim haliqara yigin bolsa ayiplay qoyisiz.

Men bu geplarni mundaq misal dap didim, mini Hitay peres dep sozlep qopmang amdi.

[US+China = Soviet(Russia)+CHina]

Wetendiki qarshiliq herketliri tohtap qalmasliqi, tihimu sistimiliq halda, tihimu puhtiliq bilen az qurban bergen halda bolushi kirek. Men "Uyghur Teshkilatlar : Weten Mustqeil Bolushi Natayin" diyishimde, agar biz hazirqi yusunda diplomatiye bilen ishlarni rawajlandursaq, bu jaryan bak uzunga sozulidu, ham ahirida weten azat qilish tihimu tes bop kitidu dimakchi idim. Peqet mining bazi timilar ustide kop mulahiza qilmigan, uchurlarning manbasini iyitmigan, oz maydanimni takitlimigan we ahirida hulase chiqarmigan yirim bar. Emilyette maqalini oqup bolgandin kiyin birer ademning " masilining bu teripinimu yoqqa chiqargili bolmaydu, chqre qollinish zorur" dap oylinishiqa turtke bolar digan idim, apsus, mini kapir, hitayperes, ha'in qatariga chiqirip, mining otturga qoygan qarishimning asasini yoqqa chiqirish bilen tanqit, tillash bashlandi.

har qandaq nersining payda-ziyini bolgachqa, har qandaq nersini yahsi we aski, togra we hata dap ayrishqa bolidu. Her qandaq bir his qarashqa nispeten, men ozumning qarishini yoleydigan pakitlarni izdap ozumning qarishini ispatliyalayman, we sizmu ozingizning qarishini yoleydigan pakitlarni tipip ozingizning qarishini ispatliyalaysiz. Emma birer koz qarash we nersini yahsi yaki aski, togra yaki xata dap ayrish netijiside biz qarshi terep korsetkan bazi masililarni nazerdin saqit qilip, bir tereplimilikke qarap mangimiz. Pikir koz qarashtiki togra yaki xatani ayrish, yahsi yaki askilikiga hokum qilish tabi'i halda insanlarni ikki pikir ikimiga boliwitidu.

Har hil ademlarning her hil pikirlar otturiga qoyushi, we bir ademningmu her hil pikirga qilishi tabi'i ahwal. Bir wetenni azat qilishta haliqara dawa muhim dap qarisa, u ademning shu ishni qilishi uchun yol ichip birishimiz, yana birsi weten urush qilmiguche azat bolmaydu disa, amisa san harbi bilimlarni igalla, tayyarliq qil dap yol qoyishimiz, birsi wetenni pul bilan azat qilgili bolidu disa amisa sen pul tap dap uni qollishimiz, yana birsi ilim pen arqiliq azat qilgili bolidu disa, amisa san ilim ugan diyishimiz kirek. Wetenni azat qilishta tashwiqat, armiye, pul, ilim pen hammisi muhim. Uyghur teshkilatliri mushu hemme terepni bir biriga baglaydigan teshkilat bolushi kirek, andin bu teshkilat Uyghur helqige azraq bolsimu wakillik qilalaydu.

Her bir adem oz amilyitiga asasen bir nersini chushangen bolidu, men chushangenni siz chushanmay mini tanqit qilsingiz, siz chusanganni man chushanmay sizning sozingizni men qobul qilmaymen, shuning bilen hazirqidek Uyghurlarga bolgan yitakchi iddiye barliqqa kalmaydu.

Shunga, weten azat bolsun disak Uyghurlarning hamma jahattiki ishlarni oz ichige algan teshkilat bolushi kirek. mesilen DUQ shundaq qilsa bolidu,uningda ilim pen, madiniyet, tarih, siyasi,harbi komititlar bolsa, siyasi komitit Uyghurlarning igizi bop sizlisa, pul bilan ilim pen ikki putimiz bolsa, herbi bilen, ittipaqlik ikki qolimiz bolsa andin weten azat bolidu.

Men Uyghur teshkilatlarning peqetle teshwiq bilen shugulliniwatqanliqini, Hitayning bir qisim ademlarni qoyup birishiga bolgan gumanimni, bazi bir hadisilar bilen Uyghur musteqilliqi uchun teshwiqatla hazir biz qilalaydigan we togra ish deydigan xata qararga kilip qalganliqini otturga qoyushum, teshwiqatni yoqqa chiarganliq emes, yaki weten azat bolmisun diginim emes, yaki bu yerde orunsiz waqit israp qilip tutamsiz pikir qilish emes, shundaqla bu yerde qandaqtur bir pikir iqimi payda qilish emes. Men otturga qoygan pikir mandin ham bashqilardin kalgan bolsa siz otturga qoyan pikirlermu siz ham bashqa adem/kitaplardin kalgan. Eger talash tartish qilimiz disak buning ahiri chiqmaydu, siz mining sozumni ret qilish uchun qanchiliq matiryal pakit topliyalisingiz, men sizning pikiringizni ret qilish uchun shunchilik kop pakit matiryal topliyalaymen. Emma biz qilidigan ish bu emes! Bir birmizning pikrini togra yaki xata dap bahalash ames, bir birmizni musulman yaki kapir diyishmu emes, hichqandaq adem tihi undaq iqtidar bilen tugulmidi. bizning qilidigan ishimiz bir birmizning pikridin paydilinish, bir birimizning ishliri qollash, birer mesilini bayqigan ademni shu masilse ustide tihimu atrapliq izdinishni iltimas qilish. Agar bu masila yaki pikir muhim dap qaralsa andin DUQ ga yollash, andin mahsus guruppa/mutahessislar u masilini tatqiq qilish.

Men DUQning soz harkatliri wetenni peqet dimokratik yolda, diplomatiye ussuli bilan azat qilimiz daydigan signalni biridu, asli bundaq signalni barmasliki kirek.

Uyghurlarning ozi haligan sahede weten uchun hizmat qilish imkaniyitige iga bolalmasliqi ularning weten uchun ishlash rohini suslashturidu, eslide undaq bolmasliqi kirek.

Ohshimigan pikirni otturga qoygan kishilarni ozimizdin yiraq kormaslikimiz, pikrini asassiz tenqit qilmasliqimiz, hem asasimiz bolsimu tenqit qilmay, shu asasliringizni, matiryalingizni awatip u ademning kallisiga siz oylap tapqan pikirni tiqmay, u ademning ozini siz korsetkan matiryalni korup ozi pikir qilishqa yol qoyush kirek.

DUQ weten sirtidiki chet'alliklerge weten ichidiki Uyghurlarning ahwalini bildurgange ohshash, weten ichidiki Uyghurlargimu weten sirtidiki ahwallarni bildurishi kirek, bolmisa ularmu tuhumni xata sanap, ujme pish, agzimga qush dap olturmisun.

DUQ weten sirtidiki Uyghurlarni teshkileshte ohshimigan pikirlerge perwa qilmay, ohshash mehsettikilerni asas qilish kirek, hem weten sirtidiki Uyghurlarga yitakchilik qilish bilen birge weten ichidiki Uyhgurlargimu DUQning ahwali, Chet'eldiki Uyghurlarning ahwali, imakniyiti we iqtidarini bildurup, weten ichidiki Uyghurlarningmu teshkillinishiga turtke bolushi kirek.

Weten ichidiki we wetten sirtidiki kurshni bilesturush weten azat bolushning ang yahsi yoli. Teshkilat ohshash mehsetni emelge ashuridiganlarning alake ornitish orni, we herketka omimi yitakchilik kilish orni. Amma teshkilat qurmay turup ohshash mahsettiki kishilarning alaqe ornitishi we tayyarliq hizmat ishlishi tamaman mumkin. Bir pay oqni atqanda ohshash mahsettikiler ozi yugrup kalgande, andin omumi yuzluk harkat pilanini meslihet qilip ulgurimiz.Emma wetende hazir bir pay oq atsingiz nege birishni, we nima qilishnimu uqmaydu, DUQdek teshkilatlar hazir qilishi muhim bolgan ishlarning biri weten ichidiki kishilarga weten sirtidikilerning haliqaraning qollishini qolga kalturiwatqanliqini, weten ichidiki kureshning yanila hammidin muhimliqini bildurush we. weten sirti we ichidikilar oz ara bir birimizni bilishimiz, Uyghurlar bir birimizning qolidin nima kilidu, uningdin qandaq paydilinimiz shuni bilishimiz kirek. Hich birimiz hemme jehette kamalatke yatkan emes, biz peqet bir birmiz bilan hamkarliship kamalatke yitimiz, andin weten azat bolidu.