PDA

View Full Version : Huzeyfa dewasining sottiki qarar sevepliri-Adwukatning GTMO diki balilargha xiti



Arbiter
10-07-08, 12:07
Qararning xulasisi

Bu qarar eslide 2008 – yili 20 –iyun kuni yizilghan biraq 2008 – yili 30 – iyun kunila jamaetke ilan qilindi. Birinchi bette bolsa sot ismi xatirlen'gen yeni Kolumbiye rayonluq eriz soti. Dewaning ismi bolsa Huzeyfaning mudapiye ministirligi ministiri Robert Geytiske qarshi erzi. Bu dewani anglighan 3 sorchining ismi bolsa bash sotchi Sintilla, sotchilar Garlend we Giriffin. Huzeyfani aqlighuchi adwukatlar isimligi we hukumet terepning adwukatliri isimligi.

Tonushturush

Sot oz qararini tonushturidu. Bu bolsa 2005 – yili otturgha qoyulghan tutqunlarni bir terep qilish kilishimi astidiki tunji qitim netijisi chiqqan dewadur. 2004 –yilqi herbi sotning Huzeyfani dushmen jengchisi dep chiqarghan netijisi inawetsizdur. Huzeyfa bolsa uyghur. U Xitay hukumitidin qichip chiqqan we Elqayide taki Talibanning ezasi emes. Amirikagha qarshi urushqa qatnashqan emes. Buningda shundaqla hukumetning qandaq qilip Huzeyfa Sherqi Turkistan Islam Herkiti bilen alaqisi bar dep qaralghanlighi we qandaq qilip Sherqi Turkistan Islam Herkitining Elqayide we Taliban bilen alaqisi bar dep qaralghanliq perezini otturgha qoyghan. Qararda yene hukumetning mexpi dep qaralghan matiryallaridimu buni ispatlaydighangha pakitliri yiterlik emesligini iytqan. Qararda Huzeyfani qoyup birish, yotkesh yaki qaytidin herbi sot ichip toghra yekun chiqirishni buyruq qilidu.

Bu qararda yene hukumetning oz qaydisige asasen melumatlarni mexpi tutush teliwi sozlen’gen. Sot bu toghrisida bezi melumatlar mexpi tutulsa bolidu biraq hukumet qaysi xildiki melumatlarni mexpi tutushni we uning sewewini iniq chushendurushi kirek digen.

Qarar 7 bolekni oz ichige alidu.

Birinchi bolek

Tunji boligi bolsa dewaning dewir arqa korunishini oz ichige alidu. Hukumetning Huzeyfa ustidiki nurghun matiryalliri mexpi hojjetler bolup ularni jamaetke ilan qilghan qarargha kirguzulmigen.

(Bu xulase bekmu mohim bolup hemme uyghurlar uchun oxshash yuzlinidu )

Qarar Huzeyfani Xitaydiki zulumdin qichip chiqqan deydu. Uningda yene 11 – sintabirdiki Amirikagha hujum we 2001 – yildiki Amirika parlamintining prizidint Bushqa shu hujumgha qatnashquchilar we ularni qoghdughuchilargha qarshi urush qilishini maqullishi teswirlen’gen. Afghanistandiki uyghur mehellisining Amirika bombardimanchilighi bilen tuzliwitilgenligi, Huzeyfaning Pakistangha chiqqanlighi we shu yerde Huzeyfaning tutulup Amirika eskerlirige tapshurulghanlighi teswirlen’gen.

2003 – yildiki herbi soraqchilarning Huzeyfani qoyup birishke meslehet bergenligi yizilghan.

2004 – yili hukumet herbi sotni barliqqa kelturgenligi we Huzeyfani dushmen jengchisi yaki emesligi toghrisida herbi sot bolghanlighi biraq Huzeyfaning ozi ustidin tapshurulghan ispatlarni korushige yol qoyulmighanlighi.

Huzeyfaning herbi sotida uni dushmen jengchisi dep turligen. Buning sewewi hukumetning Huzeyfa Sherqi Turkistan Islam Herkiti bilen alaqisi bar dep qarighanlighi we Sherqi Turkistan Islam Herkitining Elqayide we Taliban bilen alaqisi bar dep qaralghanliq perezidin bolghan. Biraq herbi sotning netijisimu Huzeyfaning Sherqi Turkistan Islam Herkitige eza bolup kirgenligini yaki Amirika we uning ittipaqdashlirigha nisbeten qarshiliq herkitide bolghanlighini korsitip birelmigen. Sherqi Turkistan Islam Herkitining Elqayide yaki Talibanlar bilen munasiwiti barlighini yaki Amirikagha qarshi qarshiliq korsetkenligini ispatlighan matiryallar mexpi dep qaralghan hojjetler bolup uning kilish menbeyi yizilmighan. Huzeyfa bolsa bundaq alaqe bolghanlighini ret qilghan we uning herbi soti uni qoyup birilse bolidighan kandidat dep yazghan.

2005 – yili 7 – ayda Bingxem adwukatlar shirkiti Huzeyfa uchun Xeybiyus erzi tayyarlidi. (bu bolsa Abdulsabur, Sabir, Abdusemet, Sadiq Turkistani, Xalid we Hammadlarning dewasi bilen birge) Biraq sotchi Urbina bu dewani bashqa sot netijilirini kutimen dep toxtitip qoydi. 2005 – yilning axirida parlamint ezaliri tutqunlarni bir terep qilish kilishimini awazdin otkuzdi we 2006 – yilning axirida parlamint xeybiyus hoquqinglarni ilip tashlidi. Bomidiyenning Bushqa qarshi erzi digen dewani qayta eriz qilghanda eger bizning asasi qanunimiz ene shundaq xeybiyus qanunini ilip tashliyalamdu digen mesile munazirege chushti. Deslepte bolsa eriz sotida kiyin ali sotta dewa qilindi. Buning bilen bir waqitta tutqunlarni bir terep qilish kilishimini astida 2006 – yili dikiabirda siler uchun eriz sunduq. (diqqitinglarda bolsun buni eslide hemme kiyemba dewagerliri uchun sunghan iduq kiyin sotchi bizge dewani ayrim ayrim bolishimizni iytti ).

Tutqunlarni bir terep qilish kilishimi astidiki dewalarda deslepte eriz soti bu dewada zadi qaysi sot hojjetliri xatirisi ishlitilidu yeni hukumet herbi sotta ishletken hojjetler xatirisilimu yaki uningdin bashqa yene kopligen hojjetlermu digenni oylashti. Bu dewaning ismi Bismullahning Geytiske qarshi erzi dep atilidu. Bu dewa Huzeyfa qatarliq nechchiligen tutqunlarni oz ichige alidu. (Bingxem we Dibiwoyiz digen adwukatlar shirtini buni mehkimide munazire qildi ). Sotta biz yingip chiqtuq biraq hukumet bizge hojjetlerni tapshurmay ali sotqa qarshiliq qilip eriz sundi.

Sot bizge birlikte sunghan erizlerni ayrim ayrim dewa qilip bolishimizge buyruq chushurdi. 2007 – yili oktebirde hukumet axiri bizge bir qisim hojjetlerni tapshurushqa mejbur boldi. 3 kundin kiyin biz qolimizdiki cheklik hojjetler bilen Huzeyfa uchun dewa achtuq.

Ikkinchi bolek

Bu bolekte bu dewada qarar chiqarghandiki qanun we qaydiler sozlen’gen.
Buningda mehkimining nimilerni kozdin kechureleydighanlighigha chek barlighini korsitidu we ozlirining peqetla herbi Huzeyfani dushmen jengchisi dep turligende oz qayde tuzumlirige boysunghanmu yoq digen nuqtini kozdin kechuridighanlighini we yingip chiqqan dewagerning nimige irishidighanlighi toghrisida telepler yoqlighi shundaqla yingi ispat pakitlarni tapshurghuli bolmaydighanlighini iytqan.

Mudapiye ministirligining mohim bolghan qayde - tuzumlirini xulasilap otken. Yeni:

1. Eger hukumetning qarari oz pakitliri bilen toghra qoyulghanmu
2. Mudapiye ministirligining oz qaydisi asasida dushmen jengchisi digen sozning menasi (bu mena shunche mohimki men bu yerde oz eyni tekrarlap otimen).

Taliban we Elqaydini qollighan shexis yaki
Amirikagha we ittipaqdashlirigha qarshi herket
qilghanlar bilen alaqidar bolghan shexis. Bu dushmen’ge
biwaste yardemde bolghan we qarshiliqta bolghan
her bir shexisni oz ichige alidu.

Uchinchi bolek

Bu bolekte munasiwetlik bolghan ispatlar. Bu matiryallarning asasi qismi mexpi bolghach birilmidi.

Bu Huzeyfaning ozi Xitaylarning zulmigha uchrighan uygurlarning ehwali we uyghurlarning Amirikagh aqarshi emesligi toghrisida iytqan sozliri bilen bashlinidu.

Sot dushmen jengchisi digen uqumning 3 qismi barlighini korsitidu:

1 . Tutqun herbige qatnashqan bolishi
2 . Bu herbi qoshun Elqaydeni yaki Talibanni qollighan bolishi
3 . Bu herbi qoshun Amirikagha qarshi urush qilghan bolishi.

Huzeyfaning dewasida mehkime mundaq suallargha yuzlinidu:

1 . Huzeyfa Sherqi Turkistan Islam Herkitining ezasimu
2 . Sherqi Turkistan Islam Herkiti Elqayide we Talibanni qollighanmu
3 . Sherqi Turkistan Islam Herkiti Amirikagha qarshi urush qilghanmu?

Yallanma bolek A.

Bu bolek Huzeyfaning Sherqi Turkistan Islam Herkitining ezasi yaki qollighuchimu emesmu digen’ge jawap biridu. Herbi sot Huzeyfani Sherqi Turkistan Islam Herkitige qatnashqan dimigen. Mehkime Huzeyfaning Sherqi Turkistan Islam Herkiti bilen alaqidar yaki emesligige igilenmeymiz dep qarighan buning sewewi towende.

Yallanma bolek B.

Buningda Sherqi Turkistan Islam Herkitining Elqayide we Talibanni qollighan bir teshkilat yaki emesligi sozlen’gen. Asasi qismi mexpi we ispatlar birilmigen. Biraq mehkime buningdiki ispatlarning kilish menbeyi bilen ispatlarning toghra ikenligige bir nerse diyish tesligini iytqan. Qararda bir Afghan lagiri bilen Taliban ottursida munasiwet barlighi toghrisidiki ispatlar bir birige qarmu qarshi dep iytqan.

Yallanma bolek C.

Bu bolekte bolsa Sherqi Turkistan Islam Herkitining Amirikagha qarshi herketlerge qatnashqan yaki emesligi toghrisidiki ispatlar bolup bularning hemmisi mexpi bolup qarar ichige ilinmighan.

Totinchi bolek

Bu bolekte uchinchi bolekte we yallanma bolek B. we C larda iytip otken ispatlarning ishenchilik emesligi iytilghan. Mexpi hojjetlerde kop nersilerning menbeyi birilmigen ehwal astida gumanche yaki diyishlerge qarighanda dep iytilghanlighini bulargha qarighanda kilish menbiyi ishengili bolmaydighan Xitay hukumiti iktimalliqqa yiqin ikenligini iytip otken.

Shunga bu ispatlar Sherqi Turkistan Islam Herkitining Elqayide we Taliban bilen munasiwetlik ikenligige yiterlik asas bolalmaydu digen. (Bu nuqta intayin mohim. Bu bolsa Sherqi Turkistan Islam Herkiti bilen alaqisi bar digenlik bilen dushmen jengchisi dep turlen’gen hemme uyghurlarning undaq emesligini munazire qilishqa asas bolidu ).

Qararda yene herbi sotning bolsa ispatliq bergen menbening ishenchilik yaki emesligini tekshurushi we mehkiminingmu shundaq qilish wezipisi barlighini biraq herbi sotning aldinqisini qilmighanlighini seweplik mehkiminingmu kiyinkisini qilalmaydighanlighini iytidu. Mehkime peqetla herbining rast idi digen gipi bilenla rast ikentuq dep qobul qilalmaydighanlighini korsitidu.

Beshinchi bolek

Buningda emdi mehkimening Huzeyfani dushmen jengchisi deydighangha yiterlik ispat yoq dep qarar qilghanlighi bilen emdi Huzeyfaning qandaq heqqi barlighi sozlinidu. (Bu tehlil oxshash ehwaldiki hemme uyghurlargha qarilidu)

Tutqunlarni bir terep kilish kilishimi yingiup chiqqan tutqun qoyup birilidu dimeydu. Hukumet bolsa eger tutqun yingip chiqsa yingidin herbi sot qilinidu dep munazire qilidu. Biz bundaq bolidighanbolsa bir tugumes dugulek ichide qalidu dep naraziliq qilghan. Egerde bundaq qilish bashqa tutqunlar uchun belkim heqiqet bolishimu mumkin emma uyghurlar uchun bu hergizmu heqiqet bolalmaydu. Chunki yingidin herbi sot achsimu herbi Amirika parlamintining Uyghurlargha qarshi urushqa hoquq bergenligini emiliyet qilip chiqalmaydu. Mehkime buninggha qoshulmidi we hukumetning yingi ispatliri bolsa teminlise bolidu dep korsetti.

Shundaqtimu mehkime bu yil 6 – ayda ali sotning Bomidiyen dewasida xeybiyus qanuni hoquqni eslige kelturgenlikni we Huzeyfaning derhal Xeybiyus qanuni asasida qoyup birilishni telep qilishini tekitlidi. (bu nuqta hemme uyghurlargha qarilidu). Qarar yene mundaq deydu “ uningda mehkimining choqum qoyup birishni buyruq qilish kuchi bar “ ( bu jumle bekmu mohim. mehkimining choqum qoyup birishni buyruq qilish kuchi bar diyilgen biraq mehkime qoyup birishni buyruq qilidu dimigen. Men bu nuqtini towende yene siler bilen sozliship otimen).

Altinchi bolek

Bu bolekte betler hukumetning bexi mexpi bolmighan hojjetlernimu mexpi tutush teliwini ret qilghanlighi yizilghan. Mehkime hukumetke qandaq nersiler mexpi bolush ustide tefsili telep qoyishini buyrighan.

Yettinchi bolek

Yettinchi bolekte mehkime qarari xulasilan’ghan. Huzeyfaning Xeybiyus qanuni astida qoyup birilishni telep qilish hoquqi barlighini yene tekitligen. tefsili qararda bolsa Huzeyfani qoyup birish, yaki bixeter doletke yotkesh yaki bashqidin yingi herbi sot ichish buyrulghan. Mehkime yene Huzeyfaning derhal xeybiyus qanuni astida qoyup birilishni telep qilishi iytilghan.

Qararning menasi

Qarar asasen Sherqi Turkistan Islam Herkitige merkezleshken bolghachqa Sherqi Turkistan Islam Herkiti bilen alaqisi bar dep tutup turuliwatqan hemme uyghurlar uchun bu nuqta konturol qilin’ghan bolidu. Toghra mehkime herbining yene yingidin herbi sot ichishini ichip qoyghan biraq Huzeyfaning uni saqlimayla Heybiyus qanuni asasida derhal qoyup birilishni telep qilishini iytqan. Bu nuqtimu hemme uyghur uchun birdek.

Yene bu yerde tiximu zor bir mena bar. Bu qarar Huzeyfani nahayiti ataghliq qiliwetti. Bu hewer dunyawi nurghunlighan chong dangliq metbuatlarda ilan qilindi. Buningliq bilen Uyghur mesilisi yenimu chongqurlighan halda dunyada misli korunmigen halda diqqet itibargha irishti.

Biz nime qedemlerni bastuq ?

Bomidiyen erzi qarar qilin’ghan kunila biz sotchi Urbinagha Kiyemba xeybiyus dewasidiki erizlerni derhal anglashni iytuq. Bu bolsa biz Huzeyfaning netijisini anglashtin burun bolghan idi.

Biz Huzeyfaning dewasidiki qararni anglighan kunila hukumettin hemme uyghurlarni 6 – turmidin derhal ilip chiqishni soriduq. Hukumet qoshulmidi shuning bilen biz sotta jiddi eriz sunduq. Hukumet jawap birishtin bir kun burun bizge Kiyemba erzidiki 5 uyghurni 6 – turmidin yotkeydighanlighini uqturdi. Bizning bilishimizche undin bashqa yene 5 uyghurnimu birge yotkeptu. (4-turmige yotkigen yeni ottura derijilik 10 kishi bir kamirda turidighan, sirtta birge ghizalinidighan, sharaiti kop yaxshi bolghan turme-terjimandin) Biraq yene bezi uyghurlarni yotkimeptu biz dawamliq bu tirishchanliqni toxtatmaymiz. Biz hemminglarni erkinlikke chiqirish uchun sotta korishimizni dawam qilimiz.

7 – ayning 3 – kuni Kireymir-Lewin adwukatlar shirkiti hemme uyghur adwukatlirigha wakaleten qoshulma eriz yollap xeybiyus qanuni asasida Uyghurlarni derhal qoyup birishni telep qildi. 7 – ayning 8 – kuni Susan we bashqa nurghunlighan xeybiyus adwukatliri bash sotchi bilen bu toghrisida korushmekchi. Susan bash sotchidin bu toghrisida derhal buyruq chushurushni sorimaqchi.

Biz nowette Perhat netijisige asasen hemme uyghurlarni Amirikagha ekilip orunlashturush toghrisida telep qilip matiryallarni teyyarlimaqtimiz. Biz bu erizni bu ayning axirida tapshurumiz. Biz bilimizki hukumet bu toghrisida jiddi qarshiliq qilishi mumkin. Ular belkim mehkime hukumetke silerni Amirikagha kochmen qilip ilip kiringlar dep bisim qilalmaydu diyishi mumkin. Bu toghrisida jiddi munazire bolidu we eger hukumet yingilse yene eriz qilishi mumkin.

Mana bu merkezleshken diqqet itiwarlar bilen hukumet belkim silerni qobul qilidighan birer dost doletni tizraq tipip silerni iweter.