Uyghuriye
01-05-05, 11:32
Ana Til
Bir kuni yurttiki tuqqanlargha tilifon berip salamlashqandin keyin oyde yoq bir tuqqinimizning qol telefon nomurini yeshi 80din alqip qalghan boway tuqqinimizdin sorighan idim u boway turup: birdem turupturung dep andin : yao san san ba jiu jiu si…….( 1338994……) dep Hitayche jawap bergenligidin heyran qelip men : sizmu Hitayche sozleydighan bop kettingizmu disem, Boway turup : tilifon nomurini Hensuche disek qolayliq bolidiken didi, men turup: Uyghurche bir yuz ottiz uch, seksen toqqiz, tohsan tort disingiz tehimu asan emesmu disem, boway : ishqilip hensuchige konup qaptuq dep kulup ketti.
Yana bir kuni bizning oyde waqitliq turup kuchep ketken bir dostimizni izdep ettigen seher saet ikkide bashqa bir dolettin bir Uyghur hanimdin tilifon kilip uyqumni buziwetti, tilifonni alsam awazidin Uyghurlighi bilinip tursimu Hitaychila sozlep dostini izdeydighinini didi,men Uyghurche uning kuchip ketkenligini didim,u yana telefon nomurini dep berishni hitayche didi men Uyghurche tilifon nomurini dep berdim, u Uyghurche tilifon nomurini taza yahshi yazalmidi bolghay manga qayidap siz Henzuche gepnimu bilmemsiz dep mini sotlap ketti.Men uning yerim kichide tilifon bergenligige we Uyghur turup Hitayche sozliginige achchighim kilip Hitayche bir eghizmu sozlimey Uyghurchila jawap berdim.
Men bu ikki ishtin keyin jiq oylandim, yashlirimiz boptu Hitayche uqughashqa Hitayche tilni qolayliq dep sozlisun,omuride Hitayche mektepning qarisinimu kormigen bu bowayning Hitayche sozligini ademni heqiqeten chongqur hiyallargha salidu,chet’ellerge chiqqili 5-10 yil bolsimu Hitaychini tashlimay oz ana tilini untup qalghan ashu hanimdin eyran boldum.
Bashqa milletning tilini ogunish yaman ish emes, biraq oz tilini mukemmel ishletmeslik,oz tilini untughan halda heqning tilini ogunish bu milletni satqan bilen barawerdur.Bizning bashqa milletlerdek Ana tilini mukemel sozleydighan erkin wetinimiz bolmisa tilimiz chet’ellerde yoqalsimu wetende yiltizi bar deydighan, yurtning ehwali ene ashundaq 80 yashqa kirgen qeri bowayni Hitayche sozleshke mejburleydighan sharayette tursa,chet’eldiki ehwalimiz tehimu ashu hanimdek bolsa qerindashlar diqqet qilmisaq bolmaydighan bir Ana tilining yoqulush girdawigha kep qalghinini hes qilishimiz kirek.
Bezi bir ichimizdin chiqqan ataghliq ademlirimizmu Uyghur tiligha Hitay tilini arlashturup bu meydanda maqala yazghanlighini uchuritiwatimiz, mesilen “Xin jiangâ€, “Zhong guoâ€, “Hen zuâ€digendek Hitayche geplerni jiq uchuratqili bolidu, bu sozlerning Uyghurchisini u qerindashlirimiz bilmemdu? Hitaylar bizning yurtimizni “ Xinjiang†yeniy yingi yurt disun Uyghur turup almisaqtin tartip yashawatqan yurtimizni yana xeqlerni dorap “ Xinjiang â€disek qandaqmu ata bowilirimizge yuz kileleymiz, oz yurtumizning isminimu diyelmisek qandaqmu Uyghur bolup yashiyalaymiz. Hitay digen gep Zhongguo bilen Henzu digen menini bilduridu, bu bir ottira asiyediki Turuk milletliri ortaq qollinidighan bir isim, hazir yurttiki bir uchum nadan Hitayning yalaqchilirining hata teshwiqati bilen bu bir Hitaylarni tillighan gepke aylinip qalghan.Ashu yalaqchilardin sorapbaqay emise Uyghurchida Henzu we Zhongguo digen gep yoqmu? siler elwette yoq deysiler chunki silerde Uyghur millitining ghorori digen nerse yoq haywan bilen perqinglar yoq tursa.
Shunglashqa qerindashlar, Ana tilini qedirleyli, Ana tilide toluq sozleshke adetlineyli, Ana tilini buzup sozleydighan qerindashlirimizge shu waqtida tuzutish bereyli, Ana tilini bilmeydighanlargha oguteyli,Ana tilini kemsitidighanlarning ediwini bereyli,Ana tilini qedirligenlerni qedirleyli. Ana tilini ewlattin ewlatlargha toluq mukemmel qelishigha sharayet yaritayli, Ana tilini kozumizning qarichughidek qoghdayli.
Bir kuni yurttiki tuqqanlargha tilifon berip salamlashqandin keyin oyde yoq bir tuqqinimizning qol telefon nomurini yeshi 80din alqip qalghan boway tuqqinimizdin sorighan idim u boway turup: birdem turupturung dep andin : yao san san ba jiu jiu si…….( 1338994……) dep Hitayche jawap bergenligidin heyran qelip men : sizmu Hitayche sozleydighan bop kettingizmu disem, Boway turup : tilifon nomurini Hensuche disek qolayliq bolidiken didi, men turup: Uyghurche bir yuz ottiz uch, seksen toqqiz, tohsan tort disingiz tehimu asan emesmu disem, boway : ishqilip hensuchige konup qaptuq dep kulup ketti.
Yana bir kuni bizning oyde waqitliq turup kuchep ketken bir dostimizni izdep ettigen seher saet ikkide bashqa bir dolettin bir Uyghur hanimdin tilifon kilip uyqumni buziwetti, tilifonni alsam awazidin Uyghurlighi bilinip tursimu Hitaychila sozlep dostini izdeydighinini didi,men Uyghurche uning kuchip ketkenligini didim,u yana telefon nomurini dep berishni hitayche didi men Uyghurche tilifon nomurini dep berdim, u Uyghurche tilifon nomurini taza yahshi yazalmidi bolghay manga qayidap siz Henzuche gepnimu bilmemsiz dep mini sotlap ketti.Men uning yerim kichide tilifon bergenligige we Uyghur turup Hitayche sozliginige achchighim kilip Hitayche bir eghizmu sozlimey Uyghurchila jawap berdim.
Men bu ikki ishtin keyin jiq oylandim, yashlirimiz boptu Hitayche uqughashqa Hitayche tilni qolayliq dep sozlisun,omuride Hitayche mektepning qarisinimu kormigen bu bowayning Hitayche sozligini ademni heqiqeten chongqur hiyallargha salidu,chet’ellerge chiqqili 5-10 yil bolsimu Hitaychini tashlimay oz ana tilini untup qalghan ashu hanimdin eyran boldum.
Bashqa milletning tilini ogunish yaman ish emes, biraq oz tilini mukemmel ishletmeslik,oz tilini untughan halda heqning tilini ogunish bu milletni satqan bilen barawerdur.Bizning bashqa milletlerdek Ana tilini mukemel sozleydighan erkin wetinimiz bolmisa tilimiz chet’ellerde yoqalsimu wetende yiltizi bar deydighan, yurtning ehwali ene ashundaq 80 yashqa kirgen qeri bowayni Hitayche sozleshke mejburleydighan sharayette tursa,chet’eldiki ehwalimiz tehimu ashu hanimdek bolsa qerindashlar diqqet qilmisaq bolmaydighan bir Ana tilining yoqulush girdawigha kep qalghinini hes qilishimiz kirek.
Bezi bir ichimizdin chiqqan ataghliq ademlirimizmu Uyghur tiligha Hitay tilini arlashturup bu meydanda maqala yazghanlighini uchuritiwatimiz, mesilen “Xin jiangâ€, “Zhong guoâ€, “Hen zuâ€digendek Hitayche geplerni jiq uchuratqili bolidu, bu sozlerning Uyghurchisini u qerindashlirimiz bilmemdu? Hitaylar bizning yurtimizni “ Xinjiang†yeniy yingi yurt disun Uyghur turup almisaqtin tartip yashawatqan yurtimizni yana xeqlerni dorap “ Xinjiang â€disek qandaqmu ata bowilirimizge yuz kileleymiz, oz yurtumizning isminimu diyelmisek qandaqmu Uyghur bolup yashiyalaymiz. Hitay digen gep Zhongguo bilen Henzu digen menini bilduridu, bu bir ottira asiyediki Turuk milletliri ortaq qollinidighan bir isim, hazir yurttiki bir uchum nadan Hitayning yalaqchilirining hata teshwiqati bilen bu bir Hitaylarni tillighan gepke aylinip qalghan.Ashu yalaqchilardin sorapbaqay emise Uyghurchida Henzu we Zhongguo digen gep yoqmu? siler elwette yoq deysiler chunki silerde Uyghur millitining ghorori digen nerse yoq haywan bilen perqinglar yoq tursa.
Shunglashqa qerindashlar, Ana tilini qedirleyli, Ana tilide toluq sozleshke adetlineyli, Ana tilini buzup sozleydighan qerindashlirimizge shu waqtida tuzutish bereyli, Ana tilini bilmeydighanlargha oguteyli,Ana tilini kemsitidighanlarning ediwini bereyli,Ana tilini qedirligenlerni qedirleyli. Ana tilini ewlattin ewlatlargha toluq mukemmel qelishigha sharayet yaritayli, Ana tilini kozumizning qarichughidek qoghdayli.