PDA

View Full Version : Yawropaliqlarning neziridiki Uyghur jemiyiti(4)....Oxshimighan Erq we Milletlerning korgezmixanisi.



Miras
19-10-04, 01:01
Diyarimizgha kelip turlik tekshurushlerni elip barghan yawropaliq tewekkulchilerni hemmidin heyran qaldurghini__Bu yerdiki yerlik ahalilerning murekkep erqiy we etnik terkibi bolghan idi. Chunki, tarim oymanliqidiki Uyghurlarni asas qilghan etnik turkumde yawro-asiya chong quruqlughidiki oxshimighan derijidiki alametliri mujessemlenfgenidi. Ularning beden tuzulishi we wujudida tipik ottura asiya we kafkaz erqining roshen alametliridin bashqa, yene tarim oymanliqidiki qedimki ahalilerningmu erqiy alametliri saqlanfghanidi. Qeshqer heqqide chongqur tesiratqa ige Enfgiliye konsolining xanimi Makartney Kaserin mundaq dep yazidu: gQeshqerdiki ahalilerning teqi-turqi we chiray-shekli xilmu-xil, yawropaliqlargha xas alahide belgiler az-tola uchraydu. Er-ayallar qawul, bestlik, kelishken, chirayliq bolup, chirayidin bir xil esil-supetligi chiqip turatti. Qirghizlarning yuzi yapilaq, mengzi qipqizil iken. Yandin qarashta afghanlarning yuz kipti sozuq we eniq korinetti. Yene Hindi dinidiki we islam dinidiki Hindistanliqlarmu, Xenzularmu bar idi. Beside altun chachliq, dengiz suyidek zengger kozluklermu uchrap turatti. Ular ehtimal ariyan qenidikiler bolushi mumkin. Qeshqerde kishiler zadi qeshqerliklerning zadi qaysi erqqa tewe ikenlikini dep berelmeydu, chunki nechche ming yillardin boyan oxshimighan erqtiki kishilerning terep-tereptin kirishi bilen bu yerdiki kishilerning qeni xelila shalghutlashqan. Bezi oghul balilarmu bek kelishken. Bolopmu ora kozluk kelgen 12 yashlardiki oghul-qizlar nahayiti guzel. Ular duxawa, chin rextlerdin kiyim, yarishimliq tumaq, doppilarni kiyse, Italiyanlargha yaki Ispanlargha oxshap ketidu. hAlbert wun lekok Turpan rayunidiki qedirip tekshurush dawamida yerlik xelqning erqiy alahidiliki heqqide mundaq yazidu: gShinjangning yerlik ahalisi bir xil arilashma halettiki shalghut erqqa mensup bolup, nurghun sayahetchiler ularning chirayidiki yawropa erqigha xas bolghan alahidiliklerge diqet qilghanidi. Ularning arisida bezi kishilerning kozi qongur, hetta bezilirining kopkok bolup, nawada yawropaliqlarning kiyim-kichigini kiyip, yawropa sheherlirini aylansa, hichkim ularning gheyriy yawropaid ikenligidin gumanlanmaydu. h Prziwaliski Huten bostanliqi bilen Keriye bostanliqidiki we Qurum taghliri etirapidiki Uyghurlarning erqiy alahidikigi heqqide mundaq yazghanidi: gc.Bu xelqler jenubiy Shinjangning yerlik ahalisi bolup, Tarim oymanliqining sherqiy-jenubidiki bostanliqlar we taghliq rayonlarda yashaydiken. Ular ozlirini Machinliqlar depmu ataydiken. Bularning ichide taghliq rayonlarda yashaydighan Machinliqlarning erqiy saplighi nispeten yuquri bolup, bostanliq we sheherlerdiki ahaliler nispeten seliq-sipaye kelidiken. Sap Machinliqlar Monggul erqi bilen ariyan erqining qoshulushidin hasil bolghan shalghut turkum bolup, Ariyanliqlarning terkibi ustunrek orunda turidiken. Bostanliq we sheherlerde yashaydighan Mchinliqlarda bashqa nurghun etnik guruppilarning tesiri bolghachqa, siritqi qiyapiti unchilik gewdilik emeskenc.h 1886-yildin 1894-yilghiche bolghan ariliqta Zhonggoning gherbiy qisimida kop qetim ekispeditsiylik tekshurush elip barghan Enfgiliyilik Yanghazbend Qumuldiki antoroplogiyilik tekshurush heqqide mundaq yazghanidi: gMen Zhonggoning sherqiy qismidin yolgha chiqip, 2400 kilometir mangghandin keyin, gherbiy diyarning busughusidin ottum hemde yengi tiptiki erqiy alahidililerge ige kishilerni uchrutushqa bashlidim. Bu yerdiki Uyghur erlirining boyi nispeten egizrek, beden qurulmisi Mungghullardek kuchluk iken. Yuz tuzulushi yumilaqraq bolup, mungghullargha selishturghanda, sel sozunchaq kelidiken we rawurrus korinidiken. Biraq,, Qeshqer we Yerkentlerge selishturghanda, salapiti susraq, pem-parasiti we sezgurluki towenrek hemde tuz kelidikencQumulning Murghay degen yeride men yene Uyghur ayallirining teqi-turqigha dehqet qildim. Ular chirayigha upa-englik surtup, putini bughudighan henzu ayalirighimu, yuzi yoghan kelidighan mungghul qizlirighimu, shuningdek taghaq sungiki bortup chiqqan manzu ayallirighimu zadilaa oxshimaydiken. Bu yerdiki Uyghur ayalliri chirayliq we Chechen kelidiken. Gertsiyilik yaki Ispaniyilik ayallargha selishturghanda, ularning chirayini unchilik qaramtul digili bolmaydiken. Omaq ruxsari, qapqara qoy kozliri xuddi resimlerdiki perizatlardek ademni ozige jelp qilidiken. Yarishimliq kiyim keyip, ikki tal uzun orume chach qoyuwalidiken we beshigha qizghuch doppa kiyiwalidiken. Bundaq yasanfghanda ular teximu nazaketlik koronidikenc. h
Buningdin koriwalghili bolduki, Yawropaliqlarning neziridiki Uyghurlar Tarim oynalighidin ibaret bu oxshimighan erqiy we etnik turkumlerning chong tugminide yughurlup chiqqan, texiche takamullishish basquchida turuwatqan murekkep etnik birlik idi. Ularning wujudida merkiziy asiyadiki qedimki milletlerning , Hunlarning, Turklerning, Saklarning, Tuxrilarning, Parislarning, shundaqla Mongghullarning oxshash bolmighan nispettiki xuruchi bar idi. Ularning yawropa-asiya chong quruqluqidiki ikki erqning__Yawropa erqi bilen mongghul erqining oz ara qoshulush pasilida shekillengenidi. Shunglashqa, ularning beden qorulushi we chiray-sheklide her ikki erqning alametliri tepilatti. Hetta, Yawropa erqigha xas alametler xelila ustunlukni igenleytti. Tarim oymanliqida ottura asiya ekispeditsiye qizghinliqi koturulishke bashlighan X1X esirning axirqi yerimidimu Qeshqer, Yerkent, Hoten qatarliq soda nispeten tereqqiy qilghan sheherlede Uyghurlar bilen xoshna ellerdin kelgen asiya muhajirliri( Enjanliqlar, Buxaraliqlar, Afghanlar, Tajiklar, Keshmirliler we Hindilar)ning jiddiy rewishte yughurulushi dawamlishiwatatti. Choqan Welixanofning bergen melumatliridin qarighanda, X1X esirning otturilirida Qeshqer rayunining yerlik ahalisi texminen 600 ming etirapida bolup, ularning ichide asiya muhajirliri bilen shalghutlar (Uyghurlar bilen qoshna ellerdin kelgen musulmanlarning toplishishidin shekillen'gen arilash qanliqlar) 145 ming etirapida iken. Bu san oz dewirdiki Qeshqer rayonining omumiy ahalisining tottin bir qismini teshkil qilidiken. Shunglashqa, Yaponiye ekispeditsiychisi Tajibana oz deweirdiki Qeshqerni korup: "Qeshqerge yighilghan milletler we oxshimighan erqiy alahidilikke ige kishiler nahayti kop bolup, bu yer beeyni bir erqlar bazirigha oxshaydiken. Dolet tewelikidin elip eytqanda, bu yerde Rossiyelikler, En'giliyelikler we bashqa ellerdin kelgenler bar iken. Rossiyeliklerning ichide Ruslardin bashqa yene Semerqentlikler, Enjanliqlar we Tashkentlikler bar iken. Oxshash bolmighan etnik turkumidiki nurghun ahaliler bu yerge topliship, mergiziy asiyadiki erqlar muziyini hasil qilghaniken."
Eskertish: Miras jornilining 2002-yilliq 2-sanidin elindi. Dawami bar.



¦¦¦¦¦¦
Tohmettin qil hezer, bolsang chin adem,
Bigunah yurekke salma derd-elem.
Qilidu heqiqet seni shermende,
Waqtinche qilsangmu alemni-malem.
http://bbs2.xilubbs.com/cgi-bin/bbs/view?forum=yulduzlar&message=906

Unregisteredææ
29-10-05, 09:59
ææææææææææææà ¦Ã¦Ã¦Ã¦Ã¦Ã¦Ã¦Ã¦Ã¦Ã¦

Unregistered
12-11-05, 16:21
hnhnghnghnhgnghn

Unregistered
14-11-05, 05:23
gnhhgnhgbnhgng