Yawa Kepter (Qeni Merhemet)

[Mushtiri]

Yawa Kepter

Nurmuhemmed Yasin Örkishi

Tehrir Ilawisi: Weten ichi-sirtida nahayiti zor ghulghula peyda qilghan “Yawa Kepter” namliq bu hékaye toghrisida anglimighan oqurmenler köp bolmisa kérek. Mezkur eser Qeshqer edebiyati jornilining 2004- yilliq 5- sanigha bésilghan bolup, Newruz Edebiyati Mukapati’gha yollaghan. Emma Xitay jallatlirining yawuz tebitiyi Uyghur xelqini bir parche yaxshi hékayini oqushtinmu merhum qildi. Jornal yighiwélindi. Yazghuchi tüwendiki bu hékayisi üchün 10 yilliq qamaq jazasigha uchridi. Eserning aptori hazir kishilik hoquqni depsende qilishta dunya rekortini buzup tashlighan Xitay Koministliri’ning zindanlirida qamaqta. Buni bir parche hékaye désimu, bir milletning tarixi,- bügüni we kelgüsi toghrisida bérilgen yushurun signal bulidu. Bizche bundaq yaxshi eserni qayta élan qilish bir yaxshi ish. Shunga buni tekrar oqurmenlerge sunduq.


Yene ashu köpkök asmanda uchup yürgüdekmen. Ongummu chüshümmu yaki her ikilisi emesmu bilmidim. Qanitim astida ghur-ghur shamal uchup ötmekte. Men hazir nahayiti rohlinip kétiwatattim, wujudumda küch-quwwet urghup turatti. Zenggerreng asman, parlaq quyash nurigha chömülgen bipayan dunya. Bu neqeder güzel menzire-he? Men téximu rohlinip yenimu igiz örlidim.köz aldimdiki bölhürgenzar ghayib boldi. Emdi manga dunya téximu kengri yéyilip köz aldimda bir yéshil dastixandek ochuq namayen boldi. Bu ilgiri men körüp baqmighan menzire, men körüp baqmighan jaylar idi. Lékin, men u yerge öz makanimdek muamile qildim. Hemme yer oxshashla güzel körünetti.
Tuyuqsiz aldimda mehlliler, öyler köründi. Petse ushshaq nesriler qimiqlap yüretti.men uning anam sözlep béridighan ademler ikenlikini hés qildim.Lékin, ular manga anche xeterlik emestek köründi. Anamgha qériliþq yetken bolsa kérek, dep oylidim. Yerde bicharilerche ömilep yürgen ashu janliqning kökte uchup yürgen bizdin qudretlik ieknlikiqe zadila ishengüm kelmidi.belkim méning ularni chüshinishke kallam yetmigen bolushi mumkin. Ýshqilip men ademlerni anche xeterlik hés qilmidim. Anam: “ademlerning qorsiqida hüniri jiq, pexes bolmisang ular séni birdemdila mehbusqa aylandurup qoyidu.” Dégenidi. Birdinla méning ularning qorsiqidiki hünirini bir körüp baqqum keldi. Némishqa ularning qorsiqidiki hünirini qorsiqigha soliwalidighanliqigha eqlim yetmidi. Asta-asta peslep mehle etrapini aylinishqa bashlidim. Manga emdi hemme nesre éniq köründi. Bu yerde ademlerdin bashqa qoy-kala, toxu, ishqilip men körüp baqmighan nurghun nesriler bar idi. Bir top kepterler asmanda uchup yüretti. Az bir qismi bolsa, kepterler qonush üchün yasalghan peghez dégen nersige olturatti. Men ular bilen paranglishish üchün yénigha kélip qondum. Paranglishish üchün qondummu yaki aram élish üchün qondummu bu éniq ésimde yoq. Shu chaghdiki tuyghum bek xire idi. Ýshqilip men ularning turmushigha qiziqip qalghan idim.


Izahat: Bu maqale UKY'da yezildi. Shunga aldi bilen munu tor adrisigha murajet qilghaysiz:
http://www.bizuyghur.com/oyghan/


Xizmitimning aldirashliqidin bu maqalining hemmisini biraqla yezip quyalmidim, imkaniyetning bariche tez putturushke tirishimen. Bu sewenlikim tupeylidin keng oqurmenlerdin epu soraymen

Hormet bilen (Merifet Jornili) mushtiri

[Mushtiri]

Yawa Kepter (2)

Dewami

— Qeyerdinkelding? — dédi ularning ichidiki yéshi chongraq birsi. Men uning mushu topning ichidiki bashliqi emeslikini jezm qilalmidim. Uning néme bolushý men üchün beribir idi. Chünki men bu topning ezasi bolmighachqa uning manga nisbeten héchqandaq ehmiyetke ige teripini bayqighili bolmaytti.
— Böljürgen saydin, — dédim men.
— Bowamdin anglighan. Bizning ejdadimiz ashu yerlik iken, biraq men u yerning bizdin nechche ayliq yiraqliqini anglighan, adette biz nechche künlük yolgha uchup baralmaymiz. Belkim senmu nishandin adiship qalding’ghu deymen.

Men uning nechche künlük ariliqqimu uchalmaydighanliqini anglap heyran qaldim. Beklim qériliq yetkendu, dep oylidim. U dégen böljürgen say men kelgen böljürgen say shumu-emesmu éniq höküm qilalmidim. Eger uning bowisi men kelgen saydin kelgen bolsa démek biz bir jemet tuqqan bolup qalattuq.

— Men bu yerge ézip qélip emes belki, uchushni meshiq qiliwétip kélip qaldim. Bir nechche küngiche bir nesre yémeymu uchalaymen, — dédim hawaben. U manga heyranliq bilen qarap qoydi.

— Beklim sen Yawa Kepter oxshaysen. Ularning hemmisi shundaq déyishidu. Biraq bizde undaq jenggiwarliq yoq.peqet qondaq we qepezdin bashqini oylimaymiz.Menmu mushu mehellidin nérigha ötüp baqmidim. Ötüp néme keptu. Qonay déseng qepizing teyyar tursa japa tartipmu ishmu? Uning üstige bala – chaqiliq bolup qaldim? Emdi uchup nege bararmen.Igimizmu yaxshi qarawatidu. — Yéshi chong kepter tumshuqi bilen peylirini tatilap qoydi.

— Anglisam ademler bek qorqunchluqken. Ular bizni tutuwalsa rohimizni qul qilarmish deydu, bu rastmu?

— Roh? — Yénimizdiki bir kichik kepter heyran qaldi, — bowa, roh dégen néme?

Uning rohining némilikini bilmiginidin men téximu heyran qaldim. Bu kepterler ballirini qandaq terbiyileydighandu? Rohi bolmighan hayatliqning néme kériki, rohsizliq ularni qandaq haletke chüshürüp qoyghan — he? Ular néme üchün buni chüshenmeydighandu. Gerche rohni, erkeinlikni shogha qilghili, tilep érishkili bolmisimu, biraq bu bichare kepterlerge rohiy erkinlikke ige bir makanning neqeder zörürlikini chongqur hés qildim. Ular roh dégen sözni esla anglap baqmighandek qilatti. Yéshi chong kepter héliqi sual sorighan kepterning béshini silap turup sözleshke bashlidi.

— Rohning némilikini memnu bilmeymen. Uni memnu bowamdin anglighan. Hazir ikkinchi qétim anglishim. Bowamghimu bowisi dep bériptiken.belkim bowisighimu bowisi dep bergen bolsa kérek. Bowam hemishe “bizde yoqalghili bek uzun zamanlar boptiken” deytti. Beklim bu kepterning dewatqini yoqalghili bek uzun bolghan ashu roh bolsa kérek. Bizde hazir roh deydighan nersining sayisimu qalmidi.

Dewami Bar.



Izahat: Bu maqalini kona yéziqqa aylandurup (UyghurEdit Arqiliq ) oqush üchün aldi bilen bu tor bétidin



http://www.lughetler.hmc6.net/uyghuredit/


UyghurEdit’ni chüshürüwalghandin kéyin, töwendiki tor bétidin
http://www.oyghan.com/

“Uyghur Tuz Unicode”ni kombyutér’gha chüshürüp ‘windows, font’qa qachilap’ bolgahndin kéyin “Uyghur Tuz Unicode”da yézighan maqalilarni UKY “Uyghur Kombiyutér Yéziqi”gha, bu font’ta yézilghan maqalilarni Kona yéziq’qa almashturalaysiz.

UyghurEdit’ni

http://www.muzdawan.com

http://www.lughetler.hmc6.net/uyghuredit/ukyindex.html

http://www.misran.cn/modules.php?name=Web_Links&l_op=viewlinkdetails&lid=3&ttitle=UyghurEdit»
qatarliq tor betliridin chüshürüp kombiyutérgha qachilap bolghandin kéyin,

«Oyghan Toolbox for Word 1.0» we «Oyghan Toolbox for Word 2.0» ni
http://www.oyghan.com/ din chüshürüp qachiliwéling. Hemde buning tepsili mezmuninimu shu yerdin köreleysiz.




Pülkül Uyghur xelqining ishlirigha utuq, ténige salametlik tilep

Mushtiri

[musapir]

Rahmat mushtiri ukam

[rehmet]

rehmet sizge

[qiziqqip baqquchi]

paydisiz nersiken ,oqughum kelmidi.

[Mushtiri]

Yawa Kepter (3)

Yéshi chong kepter manga yüzlendi.
— Dep baqe oghlum, sen uning qandaq nersilikini bilemsen?
Men ganggirap qaldim. Özem dégen sözge özem jawab bérelmey qalarmenmikin dep endishe qildim.
— Yaq hazirche bilmeymen, biraq anam sende dadangning baturluq rohi bar, u künséri piship yétiliwatidu, — dégen. U piship yétilse chuqum biliwalimen.
— He, démek sende atangning rohi yétiliwatidu. Emma atilar emes bir pütün kepterler jemetiningmu rohi alliburun yoqalghan. Animiz bizge ezeldin roh toghriliq sözlep bermigen. Atilirimizdinmu héchqandaq birer bisharet ishitmiduq. Hazirqi dewrge kelgende men bu sözni balilargha sözlep bérishnimu untup qaptimen. Shunga biz rohsizliq dewrige alliqachan qedem qoyuptimiz. Hey, ashu yoqalghan rohimizning zadi qandaqliqini tépiwalghan bolsaq bek yaxshi bolatti. Boway éghir xursindi.
— Siler mushu rohsizliqinglar tüpeyli ewladtin — ewladqa ademlerge qul bolup ötisiler. Ularning xalighan chaghda yeydighan ta’amigha aylinisiler. Ular silerni qulluqta shu derijige chüshürüptuki qoyup bersimu héchyerge baralmay ularning tewelikidila uchidikensiler. Kichikkine dandin ayrilip qélishni xalimay ewladliringlarnimu özenglardek qulluqqa tutup béripsiler. Silerge bizlerning kepterler topidikidek bir bashchi kérekken. Biraq, bu eptinglarda silerdin undaq büyük ümid kütkili bolmighudek. Siler aldi bilen rohinglardiki ashu qulluqni yoqitishinglar kérek. Eng muhimi siler rohning némilikini biliwélinglar. Siz némishqa men bilen bérip anamdin sorap körmeysiz? — Dedim men yéshi chong kepterge hésdashliq qilip,men bowayning biliwélishini izdidimmu yaki özem biliwélishni oylidimmu taza éniq emes idi. Beklim her ikki xil héssiyat wujudumda teng qutrawatqandu.
— Bir putum görge sanggilidi. Shundaq bixeter qepizim turup, roh izdep nege barimen. Yene kélip men rohning némilikini bilmisem, uni tapsammu néme paydisi, qara, roh bolmisa néme boptu, yenila mushu qepizimde bixeter yashighili bolidikenghu. Yene kélip héchnémige esqatmaydighan roh dégen u nesrini kötürüp yürüsh neqeder japaliq.
Yéshi chong kepterning sözlirini oylap kettim. Uning dégini bir turup toghridek, bir turup xatadekmu qilatti. Emma héchqandaq yashash étiqadi we rohi bolmighan bir kepter bilen roh toghriliq sözlishish manga nomusluq ishtek tuyulup ketti. Bérip bu mesilini anamdin sorap baqay, dep oylidim.
Bir top kepterler yénimizgha kélip qondi. Andin öz ara guguklashti. Ularning bezi sözlirini peqet uqmudum. Beklim öz tilida sözleshse kérek. Adette biz tereplergimu bezide mushundaq yaqa yurtluqlar kélip qalatti. Ular kimler? Yéshi chong kepterning dostimu yaki jemetimu bilmidim.men bilen sözleshmekchimu yaki öz’ara paranglishiwatamdu peqetla uqmudum.
— Yaxshimu sen qozam, — yéshi chong kepter yénidiki kichik bir kepterning peylirini chuqulap erkilitip qoydi.
— Yaxshi emes, qorsiqim échip ketti. Némishqa anam emdi dan bermeydu? U dan yaki qonaq dégendek bir isimni eytti. Beklim tériq yaki kendir dégendu. Ýshqilip men bilmeydighan yatla isim idi. Hey, ademler bashqurghan kepterler qiziqken. Yeydighan nersilergimu her xil isim qoyup yüridiken, dep heyran qaldim.
— Anang emdi yéngi ukiliringning dunyagha kélishi üchün quwwet toplimisa bolmaydu. Adem kélip dan sélip bergüche saqla, bolamdu?
— Yaq, saqliyalmaymen. Daligha bérip özem dan tépip yep kélimen.
— Obdan qozam, gépimni angla. U yerge barsang bek xeterlik. Séni eski ademler tutup yep kétidu. Barma bolamdu?!
Kichik kepter domsiyip jim bolup qaldi. Qarighanda bu toptikiler mushu qéri kepterning gépini bekrek anglaydighandek qilatti.men ularning özini tutp yep kétidighan ashu ademler bilen yene Birge yashishini peqetla kallamgha shighduralmidim. Beklim men yéyish dégen sözni xata chüshinip qalghandimen. Beklim bu ‘yaxshi qara’ dégen sözdek bir söz bolushimu éhtimal. Yaki bu chet tildin kirgen söz bolsa men menisini xata istémal qiliwalghan bolushum mumkin. Biraq bu méning oyumche hemme kepter bilishke tégishlik muhim söz idi. Anammu hemishe manga ademlerning tutuwélishidin, yep kétishidin hezer eyleshni jékileytti. Biraq, hazir bu sözning menisi bu yerde bashqicgige özgirip qalghandek qilatti. Chünki, ular ademlerning yéyishidin hezer eylise hergiz yene ademler bilen Birge turmaytti. Qanitigha tayinip xalighan yerge uchup ketse boliwéretti. Biraq ularning qanitining barliqinimu untup qalghan bolsa kérek. Beklim yashap könüp qalghan qepezdin ayrilishni xalimasliqimu mumkin.
— Undaqta bizning iqimiz yaxshimu?
Kichik kepter qéri kepterdin so’al sorashqa bashlidi.
— Elwette yaxshi.
— Biraq, umu bizni bashqa ademlerdek xalisa tutup yeydighu?
— Bu dégen oxshimaydu. U bizni qepez ichide baqqandikin tutup yése heqliq. Buning’gha héchqaysimiz qarshiliq qilsaq bolmaydu.
Men axiri yéyish dégen sözning istémal menisining oxshashliqini, bayatin artuqche guman qilip yürginimni chüshendim.
— Biraq igimiz dégen danlarni chonglar yewélip manga ashmisa. Men qandaq qilimen? Men künséri uruqlap, yashashqa amalsiz qéliwatimen.
— Senmu asta – asta shundaq chong bolisen. Chonglardin qandaq yéyish kéreklikini öginisen. Yéyishke tégishlik nesrini hergiz bashqilargha bermeydighan bolisen. Biz yashighan muhit mushundaq oghlum.
— Biraq, bowa.
— Boldi qozam, jiq sözlep ketting, kepter dégen qana’etchan bolushi kérek, artuqche nersilerni talashmasliq lazim. Bildingmu?


Dewami Bar

[Mushtiri]

Yawa Kepter (4)
— Uning erkinlikini bek boghuwapsiz, — dédim men, — uning’gha téximu kengrek imkaniyet béring. U öz erki boyiche yashisun.

Men qéri kepterning sözige söz qisturushni xalimisammu biraq süküt qilip turiwergüm kelmidi. Bundaq tengsiz muhit méningche kepterlerning bir – birige bolghan méhribanliqini yoqilish xewpige bashlap baratti.

— Hey, siz bizning weziyitimizni chüshenmeysiz. Ýgimizning achchiqini keltürüp qoysaq bolmaydu. Eger birersimiz uning belgiligen dairisidin halqip yoqap ketsek u hemmimizni qepez ichige soliwétidu. Nechche ayghiche sirtqa chiqalmaydighan gep. U chaghad hazirqi mushu kichikkine qondaqtinmu ayrilip qalidighan ish chiqidu.

Qepezning zadi qandaq nersilikige peqet eqlim yetmidi.kepterler uning’gha solinip qélishtin hem uningdin ayrilip qélishtin bek qorqidiken.kepterlerning eng chüshiniksizi ademler arisidiki kepterken dep oylidim. Bu oyumni bowamgha bildürgüm keldi. Biraq dédimmu – démidimmu hazir ésimdin kötürülüp kétiptu. Beklim bir éghizmu reddiye yaki maqulluq sözi bildürmidi.

— Siler chonglar ajizlarning risqini yewalidikensiler, yene kélip ularning qarshiliqini chekleydikensiler, uni toghra ishtek chüshendürüshke tirishidikensiler, bundaq muhit qandaqmu kepter balilirining ösüshige, yashishigha mas kelsun? Siler özenglarning qandaq halette yashawatqanliqinglarni bilmigüdek derijide bixutliship kétipsiler, rezillikte ademlerge yétishiwalghili turupsiler, — dédim men.

— Ademlerge til tekküzüshke bolmaydu. Ular bolmisa bizning bügünimizmu bolmaydu. Tetür teshwiqliringizni bashqa yerge bérip qiling, — dédi boway zerde bilen.men bowayning yaxshi könglün üchün bunche zerde qilghinini chüshenmidim.belkim u meqsitimni chüshenmey qalghan bolsa yene chüshendürüp qoyush kérektu.

— Silerde mus’uliyet dégen nesre yoqken. Öz ewladliringlarni qarap turup otqa ittiridikensiler, — sözümning dawamini téxi tesirlik chüshendürimen dep oylighanidim. Biraq, shu arida taraq qilghan awaz bilen teng putum qattiq aghrip ketti. Uchush üchün qanat qaqqan bolsammu, qanitim boshluqta ésilip qaldi. Kepterler purride uchup ketti. Andin etrapimda aylinip uchushqa bashlidi.

Dawami bar.

[Rahamat]

Nima digan obrazlik yahxi asar bu. Rahmat Mushtiri apandim ahorono kutuman. hammisi elan kilinghanda aldirimay toluk bir naqqa ketim ukup qikiman.

[Mushtiri]

Yawa Kepter (5)

— Ha, — ha, — ha, erkin yashighuchi, axiri qepezge chüshidighan boldung. Séning yene chong sözligenlikingni bir körey.

Özemning qisturmigha chüshüp qalghinimni hés qildim. Men birdinla bowayning méni etigendin béri gepke tutup, igisining tutuwélishi üchün aldap turghinini chüshendim. Qelbim cheksiz azabqa toldi. Manga kelgen bu xeter ademlerdin emes, belki kichikkine menpe’etige aldan’ghan öz qérindashlirimdin kelgenidi. Ularning ademlerge masliship méni tutup bérishi peqet kallamdin ötmidi hem méni bek échindurdi. Xiyalimda hergizmu ademlerning qoligha chüshüp qalmasliq kérek, dégen idiye chaqmaq tézlikide chaqnap ötti. Ýkki putumni üziwételisemla men yene erkinlikke érishettim. Shunga bar küchüm bilen ikki terepke palaqshishqa bashlidim.

— Balam, orningdin tur, néme boldi sanga? — közümni achsam anam béshimda qarap turuptu. Xuda’gha shükri saqkenmen dep oylidim. Ýkki putum silap baqsam héchnéme bolmaptu.

— Séni qara bésiptu, — dédi anam.
— Bek qorqunchluq chüsh körüptimen, — dédim anamni quchaghlap turup we chüshümde körgenlirimni sözlep bedrim.

— Sen buningdin kéyinki ewladliringning qismetlirini körüpsen oghlum. Ademler künséri bizning yashash muhitimizgha qistap kirmekte. Ularning bizning ezeldin yashap kelgen zéminimizdin bizni qoghlap chiqarmaqchi. Yerlirimizni tartiwalmaqchi. Ewladlirimizning neslini özgertip ashundaq öz neslini tonumaydighan qilip shalghut sortlargha aylandurmaqchi. Beklim uzaqqa qalmay bu yerlerge égiz binalar, zawutlar sélinishi mumkin. U chaghda kéreksiz sana’et mehsulatliri, is- tütekler arisida bizning bu güzel muhitimiz bulghinidu. Sheher arisida qépqalghan deryalirimizda hazirqidek sherbet sular emes, belki yunda aqidighan bolidu. Ademlerning tajawuzchiliq bek qorqunchluq oghlum. Sen buni sezmeyle qalisen. Ewladliring sen yashighan pakiz muhitni körelmeydu. Tughulupla jahan mushundaq oxshaydu, deydu. Amalsiz ularning iskenjisige chüshüp qalidu. Ular bizni künséri qistap kelmekte. Hetta nahayiti yéqinlap qaldi. Biz emdi bashqa chiqish yoli tapmisaq bolmaydu. Özümizni özimiz qutquzmisaq bizni héchkim qutquzalmaydu.yür sirtqa chiqayli, sanga emdi dadangning qismitini sözlep béridighan waqit kep qalghan oxshaydu.



Dawami Bar.




Izahat:
Bu maqale UKY’da yézildi. UKY (Uyghur Kompyutér Yéziqi) gha a’it tor betlirige muraji’et qilinsa bezi oqushmasliqlarning adlini élish mumkin. Bolupmu öz’ara pikir almshturush, UKY’da yézilghan maqalilarni UEY (Uyghur Ereb Yéziqi yaki Kona Yéziq) da yézilghinidek chüshünüsh üchün qolayliq yaritilishi mumkin.

Bu heqtiki melumatlargha töwendiki tor betliridin érishishi mumkin

http://www.biliwal.com/
http://www.biliwal.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&p=284
http://www.ukij.com/
http://www.ukij.com/uly/index.htm
http://uighurdict.uni.cc/
http://www.izdiyari.com/
http://www.izdiyari.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=104&view=next
http://www.izdiyari.com/modules.php?name=News&file=print&sid=15
http://www.voy.com/37018/489.html
http://www.bizuyghur.com/oyghan/unicode/Converter20.htm

Bu heqte yene bu yerdimu qimmetlik uchurlar bar iken:
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=4032
http://www.voy.com/37018/500.html

UKY Imla Qaidisi
http://www.yengiesir.com/teshwiq/UKY_Heqqide.htm

[Mushtiri]

Yawa Kepter (6)


Anam méni özige egeshtürüp sirtqa élip chiqti. Etrap pütünley yawa ot – chöpler bilen toghan, héchqandaq yol yaki iz chüshmigen kengri dala idi. Bu derya boyidiki égiz yardanglirta idi. Bu yerde nechche minglighan kepterler uwa sélip ejdad qalduratti, astimizdila éqip ötidighan süpsüzük derya süyi bizge yéqimliq elley naxshisi oqup béretti. Nezirimde bu yer jahandiki eng güzel, eng bixeter makan idi. Eger ademler bolmighan bolsa, biz menggü mushu bextlik zéminda yashighan bolattuq, hey ademler siler zadi…

— Mana bu séning makaning. Mana bu ejdadliring yashighan zémin. Séning bowang, dadang, mushu makanni güllendürüp, mushu kepterler topigha bashchiliq qilip ötken. Shunga, bizning ularning arisidiki inawitimiz yuqiri. Shundaqla zéminimizdiki yükimizmu éghir. Men séni dadangdek batur ezimet bolsun dep, her küni tang seherdila oyghitip, nechche yüz chaqirim yerge apirip, uchushni meshiq qildurimen. Qanatliringning küchini ashurimen. Muskulliringni chingitimen. Eqil – zéhningni urghutimen. Her waqit segek turushni ögitimen. Sen hazir jismaniy jehette xéli piship yétilding. Emdi eqliy jehette piship yétilishing kérek. Ademlerdin her waqit segek bol. Ular yerde yürsila bizge chéqilalmaydu dep oylima.miltiq dégen nersisi arqiliqla ular séni nechche ming métir égizliktin mollaq atquzuwételeydu. Dadangning qandaq ölgenlikini bilemsen?


Dawami bar.



Izahat:

Ene shundaq roh, étiqad we milli puraqtin ayrilalmisa kérek. Bu rohni téximu urghutup bipayan upuqta jewlan qildurush üchün aldi bilen xelqimiz üzlüksiz dawam qilduruwatqan we yirtquch chilbörilerning yüreklirige neshter bolup sanchilghan étiqadi, tarixiy we tili bilen chongqur tonushush bilen zich munasiwetlik bolsa kérek. Bu heqte nurghunlighan yazghuchilirimiz, alimlirimiz, ziyalilirimiz we dostlirimiz özlirining qimmetlik pikir-teleplirini otturigha qoyup ötti. Buni qayta tilgha élishning zörüriyiti yoq.

Xelqimizning meniwi tayanchi bolghan Islam bilen chongqur tonushush üchün töwendiki tor betliri bir qeder asas bolalaydu, elwette.

Uyghurche
http://www.musulmanlar.com/
http://groups.yahoo.com/group/islam_munbiri/
http://www.munber.org/
http://www.muzdawan.com/
http://www.xsada.com/
http://tograyol.tripod.com/index/3.htm
http://www.uighurislam.com/
http://xahzada.net/new/2j.asp?id=74
http://www.islamawazi.com/


Erepche
http://www.islamway.com/
http://www.hablullah.com/
http://www.al-eman.com/Quran/
http://al-islam.com/arb/
http://www.geocities.com/Hollywood/Academy/7702/menu.html
http://www.islamonline.net/arabic/index.shtml
http://members.lycos.co.uk/altayeb2/islam.htm
http://www.islamawazi.com/arab/arebic.htm
http://www.islamweb.net/
http://www.lukol.com/Top/World/Arabic/%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D9%80%D8%B9/%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85


In’gilizche
http://www.islamworld.net/
http://www.islamicity.com/
http://quran.al-islam.com/
http://www.quran.net/
http://www.online-islamic-store.com/
http://www.islamonline.net/english/index.shtml
http://groups.msn.com/Nida-e-Islam
http://www.islamcall.com/

Türkche
http://www.topsitelists.com/bestsites/islam500/topsites.html
http://www.interturknet.com/islam/
http://www.enfal.de/tarih.htm
http://www.hakyolislam.5u.com/
http://www.islamisite.com/modules.php?name=Web_Links&l_op=MostPopular
http://www.muhacir.cjb.net/
http://www.islamtarihmecmuasi.8m.com/
http://alp.tevhidweb.net/liste2/index.php?a=stats&id=28

Xenzuche
http://www.islam-guide.com/cs/
http://www.zongjiao.net/
http://www.zongjiao.net/class/glj/
http://islamtoday.net/chinese/default.cfm
http://www.norislam.com/
http://www.islambook.net/
http://www.2muslim.com/index.asp
http://www.islamzs.org/
http://www.yich.org/
http://www.booksir.com/culture/sixiang/yswh/zgys/yslj.htm
http://www.chinaaffairs.org/gb/nice-step1.asp?categoryID=14
http://www.cnctrip.com/culture/islam/resource/isl_res_a1013.asp
http://www.makuielys.info/index.php

[Mushtiri]

Yawa Kepter (7)


— Yaq, siz manga téxi waqti emes dep, éytip bermigen.
— Emdi waqti keldi. Men nechche kün ilgirila bu yerde bir qanche ademning timisqilap yürgenlikini kördüm. Démek ularning bizge közi chüshti dégen gep. Shunga ular yétip kélishtin burun biz téximu bixeter makan tapmisaq bolmaydu, dadangmu del ashu ademlerning qolida jénidin ayrilghan.

— Ana dep béringe, dadm néme bolup ularning qoligha chüshüo qalghan?
Anam bir pes jimip qaldi. Belkimköngli bozuluwatqandu, dep oylidim.
— Shu küni dadang bir top kepterlerni bashlap biz üchün ozuqluq izdep chiqip ketken. Adette kepterler hemishe özimizge xeter yetmeydighan ozuq – tülük mol jaylarni tallaymiz. Dadang kepterlerning bashchisi bolghachqa bu éghir wezipe tebi’iy halda uning zimmisige chüshken. Dadang shu chiqip ketkenche bir qanche küngiche kelmidi.men uningdin bekla ensirep qaldim. Adette biz yérim künlük oshuq yol bolsa uwilirimizni yötkeyttuq. Dadangning unche uzungha ozuq izdep kétishi mumkin emes. Yürikim uning bir xewpke uchrighinini sézip turdi. U chaghda sen we ukiliring emdila toxumdin chiqqanidinglar. Shunga silerni tashlap dadanglarni izdep baralmidim.aridin bir qanche ay ötüp, dadang bilen Birge ketken bir kepter qaytip keldi. Shu chaghdila qiyasimning toghriliqini, dadangning ademlerning qurghan qiltiqigha chüshüp qalghinini bildim. Kéyin uning aman qalghan dostliri bir – birlep qaytip keldi. Biraq, dadang shu ketkenche kelmidi.

— Dadam némishqa qaytip kélelmeptu? — men teqezzaliq bilen soridim.
— Dadang dégen kepterlerning padishahi. Uningda shuning’gha chüshluq roh bolushi kérek. Eger u özini qoghdiyalmisa bu kepterler topini qandaq qoghdaydu? Bir padishah bashqilarning qulliqi astida yashap qandaqmu yene qaytip kélip, bu topqa bashchiliq qilalaydu. Uning birdinbir yoli hergizmu bashqilarning qulluqigha boysunmasliq. Dadang ademler teripidin tutulup qepeske solap qoyulghandin kéyin, biz yawa kepter shahlar jemetining aditi boyiche tilini chishlep üzüwaptu. U bir deqiqe bolsimu, qepeste yashashni özige rawa körmeptu. Qepes uning qizil qéni bilen yoyuluptu. Dadang ademler sélip bergen dan – suni ichmey toptoghra bir hepte yashap, axiri ularning qolida baturluq bilen qurban boptu. Mana bu bizdiki heqiqiy erkinlik rohi oghlum. Senmu dadang’gha oxshash meng’gü erkinlikning qoghdighuchisi bol.

— Ana, dadam üchün bashqa kepterlerde purset tépip qéchip kelmeydu?
— Dadang balilirining qul bolup qélishini xalimaydu. Ular dadangni tutuwélip uni bashqa kepter bilen jüplep ewlad qaldurmaqchi bolghan. Biraq dadang hergizmu kéyinki ewladliri üchün bundaq nomusluq yashash muhitini qaldurushqa yol qoymighan. Sen chüshüngde körgen kepterler del balilirini qulluqqa tashlap hayatini saqlap qalghan kepterlerning ewladi balam. Ular hazirgha qeder ademlerning qolida rohiy qulluqta yashawatidu. Bundaq yashighandin ölüm mimg ewzel. Sen del ashundaq batur kepterning perzenti. Sen meng’gü mushu rohni untup qalma!

— Anamning sözliri rohimda uzaqqiche zil – zile peyda qildi. Özemning shundaq bir batur dadining perzenti ikenlikimdin cheksiz shadlandim.manga tégishlik bolghan intayin iptixarliq, bextlik bir rohning ténimde birdinla bash kötürgenlikini hés qildim. Pütün qelbim, wujudum küch we iptixargha toldi. Qelbimdiki barliq muhebbet bilen anamni mehkem quchaqlidim.

— Barghin balam, séni elge, kepterler topigha béghishlidim. Ular bashsiz qalmisun. Yéqindin béri ademler bizni her xil yollar bilen tutup kétiwatidu. Shunga sen biz üchün téximu bixeterrek makan tap. Xosh balam.

















Izahat

Bu rohni urghutush, tarix tetqiqatidin ayrilalmaydu, elwette.
Tama tama köl bolar.

Tarix we Uyghurlar heqqide qisqiche melumat bérilgen tor betliri (buningdin sirt köpligen tor betlirimu bar…).

Uyghurche
http://istiklalgazetesi.com.tr/yeni_sayfa_43.htm
http://www.izdiyari.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=554
http://www.newruz.com/din/islam/UyghurLarda%20islam%20medeniyiti.htm
http://groups.yahoo.com/group/uygurlar/message/4505
http://www.omniglot.com/writing/uyghur.htm
http://www.bashkortostan.net/tugan/News/article/sid=14.html
http://www.uygur.org/uygurche/omumi/uygurlar.html
http://www.gokbayrak.com/turkistan.asp?inc=tarihd&numara=21
http://www.hurgokbayrak.com/yeni_sayfa_88.htm


In’gilizche
http://www.utoledo.edu/~nlight/uyghpg.htm
http://www.uygurworld.com/_sgt/m2_1.htm
http://www.geocities.com/CapitolHill/1730/buh.html
http://www.archaeolink.com/uygur_people_asian_social_studie.htm
http://www.ozturkler.com/data_english/0001/0001_06.htm
http://freeud.tripod.com/abc/uky.html
http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Sinkiang-Uighur
http://www.travelphrases.info/gallery/Fonts_Uighur.html
http://www.britannica.com/eb/article?tocId=9074113
http://www.eurasianet.org/departments/rights/articles/eav012902.shtml
http://en.wikipedia.org/wiki/Uygur
http://www.eastturkestan.net/china03.html
http://www.uygur.org/enorg/history/khans_uyghur.html
http://ymyt.com/ru/3/61_4.shtml
http://www.geocities.jp/hrpsurrspvm/pf9002.html
http://www.meshrep.com/Uighur_Empire.html
http://www.uglychinese.org/uygur.htm
http://encyclopedia.laborlawtalk.com/Uigur
http://homepages.utoledo.edu/nlight/uyghpg.htm
http://www.uygurworld.com/_sgt/m2_1.htm

Türkche
http://www.dallog.com/devletler/uygur.htm
http://www.turkleronline.com/turkler/uygurlar/turkler_uygurlar.htm
http://www.turan.tc/turktar/uygur/
http://www.ulkuocaklari.org.tr/trktrh/1/uygur.htm
http://www.geocities.com/turklerintarihi/uygurlar/uygurlar.htm
http://nedir.antoloji.com/uygurlar/
http://www.turkhaber.org/149.html
http://www.cavityalcin.com/dunya_siyaseti_07.html
http://www.nihalatsiz.org/turk_edebiyati_tarihi_kisa.htm
http://www.fatih.edu.tr/~ozden/china.htm
http://www.harunyahya.org/Makaleler/turkistan.html
http://www.doguturkistan.com/
http://fikiryazilari.net/islam_dunyasi/islam_dunyasi122.html
http://www.uygur.org/doguturkistan/TR/
http://www.turkislambirligi.com/riza_begin.php
http://www.turkstudent.net/art/3647
http://www.antakyarehberi.com/mu/2.htm
http://www.bilyay.org.tr/default_ic.asp?kat=2&id=20

Xenzhche
http://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%96%E7%95%8C%E7%BB%B4%E5%90%BE%E5%B0%94%E9%9 D%92%E5%B9%B4%E4%BB%A3%E8%A1%A8%E5%A4%A7%E4%BC%9A
http://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%9C%E7%AA%81%E5%8E%A5%E6%96%AF%E5%9D%A6

[Mushtiri]

Yawa Kepter (8)

Qanitim anamning köz yashliri bilen höllendi. Körgen chüshlirimning mushundaq bir seperning bishariti ikenlikini chüshendim. Hergiz ademlerning qiltiqigha chüshüp qalmaymen dep oylidim.

Nahayiti uzaq uchtum. Bashta éqin boylap uchtum. Kéyin bir mehellige kirip qaldim. Men chüshümde körgen héliqi mehelle emes idi. Hem uningdek qorqunchluqmu körünmeytti. Biraq, men shundaq bolsimu uningdin hezer eylep nahayiti égiz uchtum. Qanitimda yéterlik küch bar idi. Quliqimda emdi ademlerning shawquni emes belki shamallarning ghur – ghur soqqan awazi anglinishqa bashlidi,men bu uchushumda öz nishanimdin bek yiraqlap ketsem bolmaytti. Eger bek uzap kétidighan bolsam bizning köchishimizge tesir yétetti. Rastini éytqanda men anamning köchüsh toghriliq pikrige anche qoshulmayttim. Bizning makanimiz nahayiti égiz yan baghir – tik qiyaning üstide idi. U yerge ademler tügül uchar qushlarmu teste qonalaytti. Biz ewladtin – ewladqa ashu jayda makan tutup, bixeter yashap kelgen turup, emdilikte köchmekchi boluwatattuq. Ademlerning unchiwala qudretlik bolushi natayin. Mana men hazir ademlerning üstide uchup kétiwatimen. Héchqandaq xeterni sezmidim. Beklim anam ziyade sezgürliship ketken bolsa kérek.

Kech kirip etrap gugum qarang’ghuluqi ichige gherq boldi. Bir kün uchup harghinliq yetkenidi. Gerche ademler bar bu yerge qonush oyum bolmisimu, biraq qarang’ghuda nishandin adiship qalmasliq üchün aram almisam bolmaytti. Jenub, shimal, gherb tereplerni közitip boldum. Bu yerlerde biz yashighandek birer yaxshi makan uchrimidi.belkim, bek égiz uchuwetken bolsam kérek. Ete sherq terepni aylinip pes uchushni könglümge püktüm. Kéche yultuzliri üstümde chaqnap turatti. Men mushundaq güzellikke tolghan bir dunyada undaq qorqunch ichide yashashning tolimu exmeqliq ikenlikini hés qildim. Asta – asta peslep bir derex üstige qondum. Ete qandaq menzire ichide turidighanliqim namelum idi. Men heddidin ziyade éhtiyatchanliq qilip, égiz uchuwetkechke köngüldikidek bir makan téxi uchratmighanidim. Shunga ete usulumni özgertip pesrek uchushni oylidim.


Dawami bar.




Tiliseng taparsen, térisang orarsen.
_____ Ëë(Éé),Üü,Öö herplirini kompiyuter kunupka taxtisi arqiliq kirgüzüsh usuli
Töwendiki tor betliridin körüng!
__________________________
http://www.yengiesir.com/teshwiq/eou.HTM
http://www.xjpi.edu.cn/bm_web/hgx/harip.htm
http://support.microsoft.com/default.aspx?scid=kb;zh-cn;306560&sd=tech
http://www.forlang.wsu.edu/help/keyboards1.asp
http://www.uri.edu/artsci/langlab/foreign.html
http://www.lrc.salemstate.edu/keyboard.htm
http://library.reed.edu/lang/typing_win.html

[Mushtiri]

Yawa Kepter (9)

Mungluq bir awaz shérin uyqumni buziwetti. Harghinliq ichide shunche shérin uxlap kétiptimen.bir top kepter etrapimda uchup yüretti. Ularning qanitidin mungluq awaz kéletti. Men heyran qaldim. Ular be’eyni manga op’oxshash kepterler idi. Turup ular men chüshümde körgen kepterlergimu oxshap qalatti. Turup oxshimaytti. Tünügün bir kün héchnéme yémey uchqachqa hazir qorsiqim échip ketkenidi. Men ulardin bu yerde bixeterrek bir otlaydighan yerning bar – yoqluqini sorimaqchi boldum. Ular yönilishni özgertip, birdinla mehelle sirtigha qarap uchushqa bashlidi. Memnu ularning keynidin egeshtim.

— Nege barisiler? — arqidiraq qalghan birsidin soridim.
— Xaman’gha.
— U yerde néme qilisiler?
— Dan izdeymiz.
— Dan dégen siler yeydighan nersimu? — u manga xuddi yat bir mexluqqa qarighandek ghelite chekchiyip qarap qoydi:

— Sen Yawa Kepter’kensende?
— Shundaq men böljürgen saydin keldim, — men kepterlerge egiship xaman’gha chüshtüm. Bu yerde heqiqeten kömülüp qalghan bughdaylar bar iken, temi shundaq tatliq idi. Bu yer bolidiken, dep oylidim. Bu jayda ademlerning qarisimu körünmeytti. Bashqa kepterlerning xatirjem turqigha qarap memnu xatirjem halda qorsaq toqlashqa bashlidim. Sirtqi dunya hergizmu anam éytqandek undaq xeter bilen tolghan emes idi. Xatirjem halda aldimdiki yoghan bir tal dan’gha boyun uzattim, shiddet bilen étilip kelgen bir xil küch kaniyimni kélip boghdi. Nahayiti tézlikte kötürülüp, özemni chetke almaqchi boldum. Biraq, namelum bir küch méni yene shunche téz yerge tartip chüshti. Özemni her terepke urushqa bashlidim. Kepterler gürride kötürülüp uchup kétishti. Axiri halsizlinip yétip qaldim. Bu men chüshümde körgen héliqi menzirige bek oxshaytti. Ademlerning qoligha chüshüp qaldimmu – néme, dep oylidim. Biraq, hazir yéqin etrapta héchkim körünmeytti. Qanchilik waqit öttikin bir chaghda ikki adem yénimda peyda bolup qaldi. Ah, ademlerning qoligha chüshüptimen, dédim men. Biraq, ular méning boynumni siqip turghan ghayet zor küchni boshatti.



Dawami bar.



Atilar sözzi, eqilning közi.

________ Ene shundaq rohni ewladlirigha miras qaldurup ketken büyük alimlirimizning biri Mehmud Qeshqiri we Yusup Xah Hajib qatarliqlardur.
_____________________________
http://www.izdiyari.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=487&start=0&postdays=0&postorder=asc&highlight=
http://www.shehrizat.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&p=824&sid=9f7a60baa6c5b3720992a2fbe2f727c7
http://sio.midco.net/mapstamps/kashgari.htm
http://www.unesco.org/dialogue2001/en/Regard1braquegrammont.htm
http://www.eurasianhistory.com/data/articles/a/1268.html
http://www.princeton.edu/~batke/itl/chron.html
http://www.ku.edu/carrie/texts/carrie_books/paksoy-4/2-3.html
http://www.theorientalcaravan.com/pages/postcard_from_xinjiang.htm
http://www.bilimtarihi.gen.tr/kimkimdir/katib_celebi.html
http://www.harunyahya.org/kitap/seciye/TYS03.html
http://www.xjyw.gov.cn/han/lunwen/2002-3-pulichake.htm
http://www.izdiyari.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&p=543

[Mushtiri]

Yawa Kepter (10)

— Yawa Kepter iken…dédi ularning ichidiki yashraq birsi.
— Mehkem tut, qéchip ketmisun, qanitini boghup qoyayli, — ular birlikte qanitimni boghushlap andin boynumdin tutup közlirimge qarashqa bashlidi.
— Way, bek ésilken, taza amet keldi, — chongraqi méni qoligha élip qarap ketti.
— Buning bizge qilche paydisi yoq, qoyuwéteyli, qara, u alliburun tilini chishlep üzüwaptu. Bundaq kepterge uchrap qalghanda qoyuwetmet amal yoq. Adette kepterlerning bashchiliri shundaq bolidu.
— Hech bolmisa uni bir uwa köpeytiwalayli.
— U emdi dan yémeydu, su ichmeydu, taki ölüp ketküche sen bilen qarshilishidu.
— Qarap turup qoyuwétemdim? — dédi yashraq adem.
— Ixtiyaring, biraq, hayal ötmey sözümning rastliqini bilip qalisen, memnu mushundaq bir kepterni tutuwalghan, deslepte qoyup bérishke közüm qiymidi.bir heptidin kéyin ölüp ketti.
— Men buni choqum köndürimen, — dédi u.
Hergiz qolung’gha chüshmeymen. Bir amalni qilip choqum qéchip kétimen, dep oylidim ichimde, anamning sözini ésimde tutmay, bu künge qalghinimdin tolimu nomus hés qildim. Küch bilen yulqunup uning qolidin boshap uchup chiqtim, biraq anche uzun barmayla yerge goya bir parche chalmidek pokkide chüshtüm.

Dawami bar.

Kéyinkin pushayman özige düshmen.
Düshmenni kündüzi oyla, kéchisi payla

___________ Bu roh héchqachan untulmas we meng’gülük jush urup téximu tereqqi qilghusi. Bu rohning küshendiliri xuddi quyashni körüp quyrughini xada qilidighan chirik we hayasiz qara tumanlargha oxshash kukum talqan bolghusi. Biraq, bu rohning eng esheddi düshmini bolghan qara tumanlar “su uxlisa uxlar, düshmen uxlimas”, dégendek bu rohning etrapida kéche – kündüz timisqilap yürmekte…
_________________________________
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=1201
http://bizuyghur.com/tarix/1944/index.htm
http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199900/cmselect/cmfaff/574/574ap20.htm
http://coranet.radicalparty.org/pressreview/print_right.php?func=detail&par=2862
http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA170212004
http://www.rfa.org/uyghur/mulahize/analiz/2005/04/20/musteqil/
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=2010
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=226
http://www12.epochtimes.com/gb/4/12/13/n746131.htm
http://secretchina.com/news/articles/4/12/13/77545.html
http://***********/arabic.html
http://www.islamonline.net/Arabic/history/1422/08/article25.shtml
http://www.albayan.co.ae/albayan/seyase/2004/issue659/facts/4.htm
http://www.aljazeera.net/News/archive/archive?ArchiveId=10060
http://www.farajat.com/minbarhur/mtkal_04_4_05.htm
http://www.ebaa.net/khaber/2005/04/12/khaber007.htm
http://www.amnesty-turkiye.org/sindex.php3?sindex=vifois1509200402
http://ara.amnesty.org/library/Index/ARAASA170322004?open&of=ARA-2S2
http://www.amnesty.org/ailib/intcam/china/china96/report/chinese/gbch03.htm
http://www.epochtimes.com/gb/2/5/29/n193085.htm
http://www.turkhaber.org/84.html
http://www.bozkurt.net/modules.php?name=Dosyalarim&file=doguturkistan

[Kozum tixiley dedi]

Hekayening oquymen dep aherigha kozum tixiley dedi

[Mushtiri]

Hörmetlik Kozum tixiley dedi Efendim/Hanim, bu maqalini oqurmenler bilen imkaniyetning bariche téz yüz körüshtürüsh üchün tirishiwatimen. Biraq waqtimning zich bolushi tüpeylidin hemmini biraqla yézishqa yaki téximu köprek yézishqa mumkin bolmay qaldi. Shundaqtimu eng qisqa muddet ichide püttürüshke tirishimen.

Eskertip qoyghiningizgha rexmet.


Maqaleini yézish biraz uzun’gha sozulup ketkenliki üchün pütkül oqurmenlerdin ötünüp kechürüm soraymen.

Hörmet bilen

Mushtiri.

[Mushtiri]

Hörmetlik Admin(s)! Diqqetsizlikimdin «Yawa Kepter (9)» qismidiki «Atilar sözi, eqilning közi (sözi dégen söz — sözzi)» we «Yawa Kepter (10) » qismidi « Kéyinki pushayman özige düshmen (Kéyinki dégen söz — Kéyinkin» bolup qaptu.

Toghrisi: _________________
Atilar sözi, eqilning közi
Kéyinki pushayman özige düshmen

Tüzitip qoyghan bolsingiz (ler)! Köp rexmet.

Mushtiri

[Mushtiri]

Yawa Kepter (11)

— Kasapet, hélimu yaxshi qanitingni boghup qoyuptimen. Bolmisa qeyerlerge kétip qalar bolghiyting? U méni xaltigha bir nersige solap negidur élip bardi. Andin qanitimni mehkem qamallap, simdin toqulghan bir torning ichige soliwetti. Tor ichidiki bir qanche kepter gürride bir bolung’gha qistaldi.

— Qarighanda ach qalghan oxshaysen, bolmisa bir tal danni dep méning qismiqimda palaqlap yatmasting…u qepezge bir siqim danni chéchip su qoydi. Kepterler gürride yighilip danni yéyishke bashlidi. Biraq, méning çchmenlikim shu derijige yetken idiki,mumkin bolsa hazirla qepezge üsüp ölüwalghum kéletti. Biraq, qanitim bek ching téngiwétilgen bolghachqa peqetla midirliyalmidim. Béshimni aran kötürüp, emdila tikleshken quyash nurigha qaridim. Ah öydin ayrilip bir kün bolmay turupla ademlerning qoligha chüshüp qaldim- he, anam bu halimni körse néme oylap qalar? Halsiz halda pokinimni yerge qoyup yattim.

Chüshümde anamni körüptimen. U köpkök hawa boshluqida turup méni yénigha chaqirghudek. Turupla yénida dadammu peyda bolup qaptu. Uning qamiti shundaq körkem bolup tolimu hewisim keldi. Ular méni chaqirghandek qildi. Beklim quliqimgha shundaq anglan’ghandu. Men ulargha qarap uchtum. Uchqansiri ular mendin yiraqlashti. Uchushtin toxtisam ularmu yiraqlashtin toxtaytti. Uchuwétip aghzim qurup ketti. Ana, su, dep oyghinip kettim, béshimda héliqi adem sözlewatatti.

— Bu bek jahil kepterken, besh kün boldi héchnéme yémidi.
— Uni baqqanning paydisi démidimmu?
— Bu héliqi kündiki yashta congraq kishi idi.
— Emdi bundaq turuwerse ölüp qalidu. Uningdin köre balilirigha shorpa qilip bérey.
— Uningdin qanchilik shorpa chiqmaqchidi, beklim, emdi yéseng sanga ziyan qilip qélishimu mumkin. Yazshisi qoyuwet. Bundaq ésil sortluq kepterni qarap turup öltürüp qoysaq bolmaydu.

— Biraq uni qoyuwetsekmu bizge héchqandaq paydisi bolmaydu- de.
— Bashtila shorpa qiliwétidighan gepkentuq.

U sang’gilap turghan qanitimni bir pes tüzeshtürüp andin méni qoyup qoydi.


Dawami bar.

Düshmining chashqandek bolsimu, küchüng yolwastek bolsun!
Düshmenning hesilini yégiche, dostungning süyini ich!

________ Bayawandiki Gülxan. Üch Qisimliq Roman. Aptori: Ghulam Ömer.
_____________________________
http://www.freasturkistan.org/Edibiyat%20Gulzari.htm
http://www.freasturkistan.org/Bayawandiki%20Gulhan1.htm (1)
http://www.freasturkistan.org/Bayawandiki%20Gulhan2.htm (2)
http://www.freasturkistan.org/Bayawandiki%20Gulhan3.htm (3)

____________ Bu kitaplarni sizmu oqughanmu?
___________________
http://www.izdiyari.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&p=923
________ Bir qisim Uyghurche kitaplarning tizimliki
_______________
http://www.l.u-tokyo.ac.jp/IAS/6-han/database/ChinaBooks.html
_______ Eng köp anglaydighan kirme sözler
______________
http://uighurdict.uni.cc/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&p=133
__________ Imagining the Uyghur Literary Tradition
________________
http://homepages.utoledo.edu/nlight/bookcoll.htm
__________乌鲁木齐市图书馆
________________
http://library.urumqi.gov.cn/tshggk.htm

[Mushtiri]

Yawa Kepter (12)

— Kökte quyash küchlük nur chéchip turatti.men pütün wujudumdiki küch — quwwitimni yighdim. Köke qarap uchmaqchi boldum. Biraq, qepez, sim tor yenila yolumni tosup turatti. Men nechche kündin béri uning’gha özemni urup uni bösüp ötelmeydighanliqimgha közüm yetkenidi. Lékin, wujudumda azraq küch yðighilip, eslige kelgen haman uning’gha tashlinip baqattim. Men bösüp ötmekchi bolghan sim tor shundaq qudretlik yasalghanidi. Uning’gha ademlerning yüksek eqil — parasiti jemlen’gen bolup, uningdin sirttiki barliq erkinlikni körüp turghili bolatti.

Biraq, uning’gha hergiz érishkili bolmaytti.

Qepez, ichidiki hawa bilen sirttiki hawa oxshash. Biraaq, yashash shekli oxshimaytti. Bu torni toqighan ademlerning niyiti shundaq qara hem baghri shunchilik qattiq idi. Öz erkinliki üchün tinimsiz küresh qiliwatqan bu kichikkine janning jasariti ularni qilche tesirlendürelmeytti. Emdi ulargha qilche paydam tegmeydighanliqini bilip turupmu méni rohiy qulluqqa almaqchi bolatti. Jandin bashqa héchnéme qalmighan bu kichikkine jismimni qiynash arqiliq öz meqsidige yetmekchi bolatti. Eng qebih yéri ular méni öley depmu ölelmeydighan haletke keltürüp qoyghanidi. Ýchimde shundaq nida qilattim. Ey, erkinlikning qatili bolghan rehimsiz adem, ya méni ölgili qoy, ya bolmisa erkinlikimni ber!

Tuyuqsiz tutush bir hid burnumgha uruldi. Wujudumda birdinla küch yighildi, “ana”…men hayajan ichide béshimni kötürdüm. Anamning közliri bir xil jiddiylik bilen chaqnap turatti. U méning yulun’ghan qanitim, sang’gilap qalghan tumshughum, porliship, eski kigizdek bolup ketken qanatlirimgha bir xil échinish ichide qaridi.

— Ana kechürüng. Ýshenchingizni yerde qoydum. Men hergizmu sizning perzentingiz bolushqa layiq emesmen, — men gunahkarlarche béshimni egdim. Wujudum nomus küchidin örtinip ketti. Némishqimu anam kelgüche öliwalmigahliqimgha échindim.

— Yaq, sen özüng qilalaydighan ishning hemmisini qilding. Emdi uni axirigha chiqar.

— Biraq, ana, men bir mehbusqa aylinip qaldim. Ajizliqta shu derijige yettimki ölüwalay depmu ölüwalalmighudek halgha chüshüp qaldim.

— Bu mana men dep bilinip turuptu,men séni erkinlikke érishtürüsh üchün keldim.

— Biraq, méning emdi erkinlikke chiqqum yoq.men emdi bu eptim bilen hergizmu sizning balingiz bolushqa layiq emes.

— Men sanga erkinlik élip kélimen balam. Sen yenila méning batur balam bolisen. Sen hergizmu qullarche emes, baturlarche ölüshüng kérek, — anam shundaq depla boghuzidiki danlarni yandurdi, — bu zeherlik böljürgen, sen buni yésengla ularning qulluqidin azad bolisen. Shundaqla jemetimizning abroyinimu saqlap qalisen. Ésingde bolsun! Erkinlikni meng’gi hésdashliq arqiliq qolgha keltürgili bolmaydu. Uning üchün qan aqquzush kérek. Qéni, tumshuqungni yéqin ekel.

Men anamning qet’iylik chaqnap turghan közlirige axirqi qétim tikildim. U shunchilik xatirjem, shunchilik qeyser idi. Men puchulup sang’gilap qalghan tumshuqumni uning’gha tenglidim. Bu erkinlik üchün qurulghan tosaqlarning qurbanigha aylinip ketken eng qudretlik qoralim idi. Biraq, u rehimsiz tosaqni choqulawérip axiri sunup, mushundaq haletke kélip qalghanidi. Zeherlik böljürgen wujudumda bir erkinlikning jarchisi bolup orunlashti. Eng axiri erkin ölüsh pursitige ige boldum, dep shadlandim. Rohim bir xil azadilik ichide yélinjashqa bashlidi. Asman shunchilik süzük, etrap shunchilik timtas, dunya yenila güzel idi. Bulungdiki bir top kepterler manga heyranliq bilen qarap turatti.

2004 – Yil 24- Mart, Maralbéshi.



Tügidi.


Mushtiri Ilawisi.

Qeshqer Edebiyati Jornili’ning 2004- yilliq 5- sanigha bésilghan bu maqale, xelqimizning qizghin söyüp oqushigha érishish bilen Birge, Noruz Edebiyati Mukapati’gha yollaghan. Biraq, bu maqalining bash egmes batur we éziz xelqimizning harmas kötüreng’gü rohining jush urup, eks sada yangritishida türtkilik rol oynap, bu rohning pütkül wetinimizning bipayan zéminida mujessemliship, öchmes yalqun’gha aylinip kétishining adlini élish üchün mezkur jornal yighiwélindi we APTOR 10 yilliq qamaq jazasigha mehkum qilindi.
Wetende yighiwélin’ghan bu maqalining keng qedirdan xelqimiz bilen qaytidin yüz körüshtürüsh meqsidide «Pesillik Unwirsal Jornal» (Meripet Jornili)ning 2005 – Yilliq 2 – Sanida tekrar neshir qilindi.

Bu jornalgha érishish pursitige ige bolalmighan (yaki bolalmaydighan) oqurmenlirimizni nezerde tutup, Meripet Jornili Tehrir Hey’iti’ning ijaziti bilen bu maqalini bu munazire meydanigha yézip qoydum. Buning bilen kichikkine bolsimu wijdani borchumni ada qildim, dep oylaymen. Hemde, bu maqalining millitimiz bilen qanche köp yüz körüshse, aptorning shunche hursen bolidu, dep qaraymen.

Özining bu hikayiside tilgha élip ötkünidek, aptor hazir jahalet tumanliri qaplighan zulum qepizide yatmaqta….biraq uning aliyjanap rohiy, keng Uyghur xelqining, jümlidin erkinlikke teshna milletperwer zatlirimizning qelbidin meng’gülük orun aldi we alghusi…


Hörmet bilen.

Mushtiri

mushtiri@hotmail.com



Ana yurtung aman bolsa, reng’giroyung saman bolmas.

Izahat.

Azraq bolsimu paydisi bop qalar, dégen meqsette her qétim yézip bolghandin kéyin Uyghurlargha munasiwetlik (bashqa mezmunlarnimu öz ichige alidu) tor betlirinimu qoshup qoydum. Héchbolmighanda qiziqquchilar we tetqiqatchilargha nisbeten paydiliq bolushigha tilekdashmen hemde bashqa ilghar zatlirimizningmu shundaq qilishini chin dilimdin ümid qilimen.

_______Bu maqale http://www.rfa.org/uyghur dimu üch qisimgha bölüp anglitilghan bolup, bu yerdin angliyalaysiz.
______________
http://www.rfa.org/uyghur/programmilar/medeniyet-senet/2005/04/08/yawa-kepter/ (1)
http://www.rfa.org/uyghur/programmilar/medeniyet-senet/2005/04/11/yawa-kepter/ (2)
http://www.rfa.org/uyghur/programmilar/medeniyet-senet/2005/04/12/yawa-kepter/ (3)
http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=4208 Yawa Kepter(1,2,3)

_______ Xalisingiz: Uyghurlar musteqil dölet quralamdu? Dégen maqalinimu oqup qoyung!
¬__________________
http://www.rfa.org/uyghur/mulahize/analiz/2005/04/20/musteqil/ Sibriyidiki Munaziriler (1)
http://www.rfa.org/uyghur/mulahize/analiz/2005/04/21/musteqil/ Sibriyidiki Munaziriler (2)

[Mushtiri]

Hörmetlik Admin!

Yawa Kepter namliq hikayini bu yerge yézish arqiliq xelqimghe yetküzüsh pursitige ige bolalighanliqim üchün silerge köp minnetdarmen. Hemde bu tor bétining buningdin kéyin téximu rawajlinidighanliqigha chin qelbimdin ishinimen. Shuning bilen bir waqitta, meyli bu maqaligha oxshash nadir eserlerni yézip qoyush jehettin bolsun, meyli millitimizge paydiliq dep qaralghan pikir, köz-qarash jehettin bolsun (nawada bu tor bétining qa'ide -tüzülmisige uyghun kelgen teqdirde), küchümning yétishiche bir kishilik hesse qoshushqa tirishimen.

Wetendiki we pütün dunyadiki pütkül qedirdan xelqimiz we millitimizning barliq ishlirigha muweppeqiyet tilep.

Mushtiri.

[Mushtiri]

Hörmetlik Oqurmen!

(RFA Uyghur Bölümi) Yawa Kepter namliq bu maqalini PDF Formati arqiliq (Uyghur Kona Yézir Nusxisigha) Aylandurup qoyuptu. Buni bu yerdin chüshürüwélip oqung!
http://members.cox.net/isyan/yawa-kepter.pdf
__________http://www.meshrep.com/wforum/viewtopic.php?t=4443


Eger kompyutéringizda "Adobe Reader" bolmisa bu yerdib chüshürüp kompyutéringizgha qachiliwéling

http://www.adobe.com/

[Mushtiri]

Bu maqalining xelqimiz bilen qayta yüz körüshüshi üchün zor tirishchanliqlarni körsitip tekrar neshir qilghan, péqirning bu yerge yézip qoyushigha aktipchanliq bilen qoshulghan we méni bu heqte jasaretlendürgen Merifet Jornili Tehrir Hey'itige chongqur rexmet éytimen, hemde bu jornalning buningdin kéyin téximu mol mezmunlar bilen tereqqi qilishigha tilekdashmen.

Hörmet bilen,

Mushtiri.