PDA

View Full Version : Uyghur Tiyatiri Quruxning Sevep Ve Imkaniyetleri



kaharbarat
24-03-08, 23:59
Uyghur Tiyatiri Quruxning Sevep Ve Imkaniyetleri

Uyghurlarni eng ahiri saqlap qalidighan ikki nerse: din ve medeniyet. Hazir bizning medeniyitimiz 3 yaqtin tehditke ucirmaqta. Aldi bilen hazirqi Amerika medeniyiti putun dunyada hokumranliq orungha ciqip hemme yaqni Amerikaning kino, jazz, disko, rokleri qaplap ketti. Ikkinci yaqtin Uyghurlar qaysi doletke barsa bolupmu baliliri xu doletning til ve mediniyitini qobul qilmaqta. Ucincidin Hitayda yeqinda hokumet bir buyruq bilen bizning 100 yilliq gherpce maaripimizni uzup taxlidi. Buningdin kiyinki evlatlirimiz Minkavhen bolup ular ucun Uyghur edebiyati bir rivayetke aylinidu. Milli medeniyetning bir milletni saqlap qelixning jeni ikenligini cuxen’gen Dalay Lama yeqinda helqighe: veziyet muxundaq ketiversa 15 yilgha qalmay Tibet medeniyiti yoqaydu dep agahlandurdi. Bizmu bezi Ruslixip yaki Hitaylixip ketken Uyghurlarning qandaq boludighanligini kurvatimiz. Bezi cet’el alimleri, Uyghurlaning aldida tehdit cong, ozenglerni saqlap qalimiz disengler medeniyitinglargha cing esilinglar dep nesihet berdi. Medeniyettin vaz kecix bir milletning umitsizlinip halaketke yuzlen’genligini korsitidu.

Xuni etrap qiliximiz kirekki, kocmen Uyghurlar intayin eghir siyasi, iqtisadi ve rohi besim astida yaxavatimiz. Yalghuzluq gherp elliridiki bir ortaq kisellik. Amerika bir qattiq dolet. Rohi besimni saqaytix ucun aqlar ayda bir qetim dohturgha baridu; Hitaylar axhanigha berip olgidek yeydu; biz yighilip mexrep oynaymiz. Nahxa-usul huddi bir ademning xehsi talanti bolghinidek melum bir milletningmu milli talanti. Bizni nahxa-usulgha mahir millet deydu. U bizning ming yilliq Yipek Yoli hayatimizdin qenimizgha singip ketken bir yahxi adet. Biz dunyaning qaysi burjigige barayli, bu ozimizni korsitidighan eng isil kozirimiz. Ozimizning rohini osturidighan dorimiz, helqimizni ittipaqlaxturup bir-birige baghlaydighan yipimiz. Bizde jamaetning bexini silaydighan “Koriye Cirkavleri” yoq. Bizdiki rohi besim nurghun yahxi ademlerimizni kam soz, negative, jamaetke arlaxmaydighan, horun, terikkek, ve hetta pitnihor, bolgunci qilvetti. Biz bu yat elde yaxaydikenmiz, xuninggha layiq yengidin bir saghlam, rohluq medeniy hayat formimizni qurup ciqiximiz kirek.

Hazir cet’ellerde Uyghur osmurler 10 mingdin artuq boluxi mumkin. Eger ular muxu 4-5 yil icide ana tilini ogunup bolmisa orta mektepke ciqip ketkendin kiyin ogunup kitixi tes. Emma balilirimizni toluq Uyghur qilip ciqix ucun tilla emes, belki ualrgha din, sen’et, orp-adet qatarliq bir yurux aile terbiyelerini teng berixike toghra kelidu. Biz muntizim sen’et programmilerini uyuxturup, ulargha balilerimizni qatnaxturux arqiliq sen’itimizning guzelligi bilen ularni qayil qilip uningdin meghrurlinidighan qilip ciqmisaq ahiri kilip bezilerdek Uyghur turup Uyghurni yaratmaydighan haletke cuxup qalidu. Xunga balilerimizgha Uyghurce nahxa, Uyghurce usul ve Uyghurce sazlarni ogutux milli terbiyemizning muhim bir qismi hisaplinidu.

Bir ali medeniyet terbiyesi istigen adem muzika saheside ozi, hic bolmighanda balisigha nota ve saz ogutux kirek. Klassik muzikantlardin Bach, Beethoven, Brahms, Chopin, Dvorak, Handel, Haydn, Liszt, Mendelssohn, Mozart, Schubert, Schumann, Tchaikovsky, Vivaldi qatarliqlarning muzikilerini ogunux, daim anglax kirek. Guzel sen’et ve ressamliqta Da Vinci, Raphael, Michelangelo, Eyck, Monet, Renoir, Degas, Van Gogh, Gauguin, Cezanne, Repin, Picassolarning eserlerini kop korux ve cuxunux kirek. Yuqurqi fundamental bilimler asasida ozimizning milli nahxa-usul, muzika en’enimizni ogunup 12 muqam, her-hil yerlik meshrep ve sen’etlerdin heverdar boluximiz kirek. Mexhur muzikantlerimizdin Amannisahan, Turdi Ahun, Zikri Elpetta, Quddus Hojamyarov, Ghiyasidin Barat qatarliqlarni biliximiz kirek. Uyghur ressamleridin Ghazi Emet, Abdukerim Nesirdin, Aman (Qazaq), Lekim, Zorem Yasin, Muhter Yasin, Nejmidin Ezizi, Mervayit, Ezimet, Rustem, Gheni, Abdushukur, Turdi Imin qatarliqlarning eserleridin heverdar boluximiz kirek. Hickim bu dunyagha artist bolup tughulmaydu. Men u qatarda yoq digenlik ozini sen’ettin ibaret medeni hayattin mehrum qilix bilen teng. Uyghurlar cirayliq helq. Bizning ejdadlerimiz qaldurup ketken bu isil nahxa-usul, muzikilerimiz her-birimizning cirayigha kulke, vujudimzigha guzellik beghixlisun.

Biz ta bugungice yengi yil, Newruz kelixitin bir hepte burun yighilip ance-munce repitis qilip qoyup oynap bolup tarqilip yurduq. Buning bilen medeniyetni qutulux qurali qilix, milli obrazimizni tiklex, helqning rohini koturux, balilerimizni terbiyelextek uluq meqsetlerge yitelmeymiz. Bu professionalism yaki istihyelik yoldin birini tallax mesilisi. DC diki Uyghurlar arsida nahxa, usul, saz ve drama saheleride toluq terbiye korgen, yetixken talantlerimiz teyyar. Bir muntizim Uyghur nahxa-usul, muzika omiginining asasini tiklexke teyyarmiz. Bugunki mexhur Harvard Universitini oz vaqtida John Harvard 400 kitabi bilen qurghan. Bir oz-ozige hoja musteqil Uyghur Tiyatirini qurup ciqix Uyghur Medeniyet Merkizi qarargha alghan pilanlarning biri. 3- ayning 11- kuni Rabiye animiz oz oyide tiyatir qurux ve mektepni eslige kelturux ixini kecikturmey derhal baxlap ketixni tapxurdi. Xu sorunda Memet Jume tizimlax ixlerigha yardemlixidighanlighini bildurdi. Etisi UAA betide axu caqiriqnamini ciqarduq. Buning emelge exix-axmaslighi putunley DC Uyghurlerining iradisigha baghliq ix. Atalmix Uyghur Tiyatirining putun ismi-jismi demokratik asasta bolidu. Xuning ucun, kopcilikining muxundaq bir omekni quruxning zadi ehmiyiti barmu-yoqmu? Uning texkili qurulmisi qandaq boluxi kirekligi heqqide keng piker qatnaxturuxini teklip qilimiz.

Kahar Barat

Unregistered
25-03-08, 07:06
Biz Qandaqlarche Naxsha-Ussul Milliti Atilip Qalduq ?

Yalqun Rozi

1980-yillarning bashlirida oyghurlarning tarixi, medeniyiti we ijtimaiy ehwali heqqide yézilghan maqale-eserlerde uyghurlar omumen «batur, emgekchan, eqil parasetlik millet » dep teriplinetti. Yéqinqi yillardin buyan yézilghan shu xildiki maqale-eserlerde bolsa«uyghurlar naxsha-ussulgha mahir millet » dep teriplindighan boldi. Yéqinda shinjang pidagogika unwérsititining proféisori , pelsepe dokturi yawwiy xanimning bir yéngi kitabini körüp qaldim. 2005-Yili shinjang xelq neshiriyati xenzu tilida neshir qilghan bu kitabning nami « shinjangdiki az sanliq milletlerning ijtimaiy pisxikliq haliti we milliy rayunlarning tereqqiyati üstide tetqiqat» bolup, mawzusining özila méni nahayiti qiziqturdi. Doktur yawwiy xanim 1-babning béshidila «jungxua milletliri chong ailiside, oyghurlar «naxsha-ussul milliti» dep teriplinidur. Bu, bashqa milletlerning oyghurlargha bergen bahasi we ular heqqidiki tonushi» dep yazghandi. Men bu jümlini oqup bir haza oylinip turup kettim.« Pisxikiliq halet » dégen kishilerning siyaset, iqtisad, medeniyet we turmush qatarliq jehetlerdiki pozitsiyisi, qimmet qarishi we intilishini öz ichige alidighan uqum. Bir milletning pisxikiliq halitidiki bu xil amillar yeni pozitsiye, qimmet qarash we intilish öz nöwitide shu milletning ijtimaiy we iqtisadiy tereqqiyatning ichki amili we qozghatquchisi bolup hel qilghuch rol oynaydu. Naxsha-ussul, neghme-nawani chong bilidighan pozitsiyimiz, qimmet qarishimiz we intilishimiz jemiy'etning we iqtisadning tereqqiyatida qanchiliq qozghatquchluq rol oyniyalishi mumkin?! «Iqtisadiy tereqqiyatni asas» dep tonuliwatqan bügünki dunyada bizning bu xil pozitsiyimiz, qimmet qarishimiz we intilishimiz milletning riqabetke tolghan dunyada mewjüt bolup turishigha, bilim igilikini belge qilghan jemiy'ette tigishlik izzet-hörmitini tépishigha aktip tesir körsitermu yaki passip tesir körsitermu ? Yawwéy xanim kitabida 467neper oyghurni obikt qilip, ularning «öz millitini qandaq alahidilikke ige dep tonuydighanlqi» ni tekshürgen. Tekshürülgüchilerning qatlimi kadir, oqutquchi, déhqan, ishchi we oqughuchilardin terkib tapqan: bashlan'ghuch mekteptin aliy mektepkiche bolghan her derijilik mekteplerning oqutquchi we oqughuchiliri qatnashqan.

Tekshürülgüchilerdin tüwendiki 14 tür boyiche öz millitining alahidilikini körsitip biqish telep qilin'ghan.

1.Dostluqqa ehmiyet béridu:
2. Naxsha-ussulgha mahir;
3. Yumurluq;
4.Ümidwar;
5.Bikinme;
6. Ochuq-yoruq;
7. Ümidsiz;
8.Eqilliq;
9.Estayidil; .
10.Ich-mijez;
11.Ishchan;
12.Tüzköngül;
13.Batur,;
14. Merd.

Tekshürüshni qobul qilghan 467 neper kishining 369 nepiri « oyghurlar naxsha-ussulgha mahir » dep körsitip , bu jehette birinchi orunda turghan.Tarixta at üstide quyundek chépip kitiwitip oqni aldigha qandaq atsa, arqisigha qaritipmu shundaq ustiliq bilen étip iskender zulqerneyindek dunyawiy ghalib istilachini heyran qaldurup«oqyachi millet » dep atalghan xelqimiz; Chinggizxan dewride türlük sahe boyiche yitilgen ixtisas igilirining köpliki bilen «meripetchi millet » dep atalghan xelqimiz qandaqlarche bügünki kün'ge kelgende «naxsha-ussul milliti» digen tajni kiyip qaldi?! Shu tapta özimizmu özimizni ulughlaydighan , bashqa milletlermu bizni shu shüpet bilen teripleydighan boldi? Elwette, her ishning sewebi bolidu. Millitimizni naxsha-ussul, neghme-nawagha baghlap ulughlishimiz, bashqilarningmu bizni mushu jehette teriplishining tülük konkirit hem murekkep sewebi bar. Aldi bilen turmushimizda radiu-téléwizur ,ün'alghu-sin'alghu, VCD apparatlirining kem kölemde omumlishshi bir seweb. Radiu istansiliri bilen téliwiziye istansilirining bu jehettiki xizmetni eng yüksek orun'gha qoyiwilishi, etigendin kechkiche dunyada neghme- nawa, naxsha-ussuldin bölek ishlar yuqtek shunila anglitish, shunila körsitishke küchishi yene bir seweb. Bazar igilkining naxsha -ussul, neghme-nawa sen'itige keng kölemlik bazarlishish pursiti ata qilishi yene bir seweb. Roshenki bu seweblerning hemmisi tashqi seweb. Eng muhim seweb yeni ichki seweb shuki, bizning «naxsha-ussul milliti bolush» tek hazirqi halitimiz bilen «neghme-nawagha ziyade hérismen bolush» tek pisxikimiz bilen ong tanasiptor.

Mushu künlerde neghme-nawa, naxsha-ussulgha mestanilerche intilish xeliqimizning omumiy keypiyatigha aylinip ketmigen bolsimu, emma eng tüp, eng yitekchi xomar-héssiyatigha aylinip boldi, diyishke bolidu. Uyghurlar tarixtin buyan naxsha-ussul, neghme-nawa jehette etirapidiki milletlerge nisbten ezeldin üstün halette bopkelgen. Emma herbiy ishlardiki jenggiwarliqni naxsha-ussul, neghme-nawagha hamiy qilghan. Soda tijaretni muhim, ilim meripetni chong bilishni, hüner emgekni qoldin bermeslikni aldinqi qatardiki ish hésablighan. Aldi bilen moshu nersilerge intilgen. Aldi bilen moshu nersilerge intilmey we érishmey turup naxsha-ussul, neghme-nawagha düm chüshüshini mes'uliyetsizlik, normalsizliq, oyunqépiliq dep hésablighan. Emelyette bir milletning ijtimaiy hayatida naxsha-ussul, neghime- nawaning ziyade üstünlük élip yamrap kitishi jemiy'etshunasliq nuqtisidin élip éyitqanda bir xil milliy chüshkünlük , dep qarilidu. Bu xil passip pisxikiliq halet «sen'etxumar millet » digen'ge oxshash her qandaq chirayliq sözler bilen süpetlinishidin qet'iy nezer , milletning omumiy qimmiti bilen maslashmaydiken, u külkilik ish bop qalidu.

Buningdin 1000 yillar ilgiri Uyghurlar at üstide zeper quchup, Ottura Asiya étekliride zor herbiy küch bolup tonulup, qudiretlik xanliqlarni qurghan, medeniyet jehette qérindash milletlerge bashlamchi bolghan chaghlarda Uyghurlarning naxsha-ussul, neghme-nawaliri qoshna milletlerning, sayahetchi seyyahlarning neziride ajayip zor artuqchiliq hésablan'ghan. Emma, buningdin 100 yillar ilgiri xelqimizning siyasiy,iqtisadiy, medeniy hayati we turmush sewiyesi tüwen haletke chüshüp qalghanda, bu jehettiki artuqchiliqimiz kishilerning közige sighmay qalghan. Misalen:1906-yili Qeshqerge kelgen Fillandiyilik ékispiditsiyichi Mannér Xéyim (Manner Heim) özining kündilik xatiriside :«Uyghurlarning tebiiti bikar telep, keyip-sapa turmushqa adetlen'gen, teyyar tap, kün-künlep laghaylap yüridu, ishley dimeydu. Bolupmu qoghun pishshiqida ular topliship olturushup, bir-ikki qoghun tawuzni pichip dastixan'gha qoyiwilip, ettigendin tün yérimghiche neghme-nawa qilishidu», dep xatirilen'gen. Buningdin köriwilishqa boliduki, naxsha-ussul, neghme-nawa milletning ijtimaiy ehwaligha, iqtisadiy quwwitige gahida yarishidu, gahida yarashmaydu.

Bügünki sharaitimizda naxsha-ussul, neghme-nawagha ziyade hérismen bolush bizge yarishamdu-yarashmamdu? Dégen mesilige kelgende , chongqurraq oylinip béqishqa toghra kélidu. Méningche bügünki dunyada köp jehette bashqilarning keynide qalghan, iqtisadiy quwwiti ajiz, ijtimaiy tereqqiyati nisbeten qalaq, pen-téxnikisi rawajlanmighan, maarip süpiti tüwen insaniyetning hazirqi we bügünki zamandiki tereqqiyat netijilirige bir ülüsh hesse qoshalmighan bir milletning oyun- tamasha hésablinidighan naxsha-ussul, neghme-nawagha xuddini yuqatqan halda hérismen bolushi, shek-shöhbisizki chüshkünlük, téximu keskinrek éyitqanda, dewir bilen hamaqetlerche qarshilashqanliq.

Biz közimizni yughanraq échip bügünki dewirge qarap baqayli! Dewir bizni nimige chaqiridu, bügünki dewirning mahiyiti nime ? Xeliq nime oyda, biz nime koyda?! Bügünki dewir bilim igiliki dewiri, riqabet dewiri! Dewirning telipige biz naxsha-ussul, neghme- nawagha telwilerche hérismen bolghan pisxikiliq halitimiz bilen qandaqmu taqabil turalaymiz ?! Köp xil iqtidar igiliri yéterlik bolghan, onwérsal sapasi hazirlan'ghan milletlerla bu xil telepke yéqinlishalaydu we teshebbuskarliq bilen bu riqabetke qatnishalaydu. Bizge oxshash rohiyitide «sen'etxumarliq » terkibi ziyade artip ketse, teb'iy halda eqliy terkibni cheklimige uchiritidu. Eqli terkibi kemtük milletler qandaqmu eqil we bilimni desmaye qilip yashashqa adetlen'gen milletler bilen riqabetlishelisun?! Bundaq boliwerse axirqi hésabta riqabette ghelbe quchqan milletlerge bir chette turup alqish yaghdurushtin bashqini bilmeydighan «chawakchi millet » bopqalmaymizmu ?


Xeliq özila özining bilginiche yashawerse, nimini yaxshi körse qedirlewerse, nimini xalimisa chörüp tashlawerse özining tallishi. Emma, axirida halak bolidighini xelq! Bilishimiz lazimki, insaniyet peyda bolghandin bashlap yitekchi dahiylar bilen danishmen muteppekkürlargha izchil muhtaj bopkelgen. Shunga , ulugh muteppekkür bowimiz Yüsüp Xas Hajib öz dastanining 265-biyitide nahayiti éniq qilip mundaq yazghan:«Qara, ésil kishiler ikki türlük bolidu: Biri beg, biri dana, (ular) insanlarning bashlamchisidur». Bu yerdiki beg el bashchilirini yeni yitekchi dahiylarni, dana digini danishmen-muteppekkürlerni körsitidu. Ulugh bowimiz Yüsüp Xas Hajib bizge ularni insaniyet jemiy'itidiki eng ussul kishiler, ular insanlarning bashlamchiliridur, dep körsitip bergen.

Beziler «Bizge Seidiye Xandanliqidin 12 muqam miras qalghan . Bügünki künde bizni 12 muqam dunyagha tonutti, biz dunyada «naxsha -ussul milliti» dep étirap qilinduq. Biz ya ilim-pende, ya téxnikida tonulmiduq, shunga xeliqimizni dunyagha tonutiwatqan naxsha-ussul, neghme-nawani undaq-mundaq diyish xata!» deydu. Toghra, biz milltimizni bashqilargha, dunyagha tonutidighan milliy bayliqlirimizni qedirleymiz, hem uning bilen pexirlinimiz. Emma bizni naxsha-ussulgha mahir bir millet süpitide dunyagha tonutushtinmu awal, biz millitimizning dunyadiki milletler qatarida uzaq mewjüt bolup turishigha kapaletlik qilidighan hayati küchke ige milliy bayliqlargha téximu muhtaj. Oyghan'ghan milletler onwérsal milliy küchini ashurush bilen aware boliwatsa, biz naxsha-ussul, neghme-nawalirimiz millitimizni dunyagha tonutiwatidu,depla qanaet qilsaq bolmaydu, chünki tonulushqa qarighanda mewjütliqni saqlashqa kapaletlik qilish téximu muhim! Dunyagha tonutushning yilliri tola, bezi hallarda u bir demlik ish. Emma mewjütluqqa kapaletlik qilishning yolliri intayin tar we müshkül. Shunga biz naxsha-ussuldin ibaret birla ishqa benit bop qalmayli, neghme-nawadin ibaret birla ishni unchiwala chong biliwalmayli, onwérsal milliy küchimizni hazirlashqa tirishayli.Neghme-nawa, naxsha-ussul bizning bayliqimiz, emma barliqimiz emes! Eger naxsha-ussul, neghme-nawa jehettiki ewzellikimiz bilenla qanaatlinip, pexirlinip,millitimizning milliy xaraktirini «sen'etxumar » digen süpetke mixliwitip, neghme-nawa, naxsha -ussulni millitimizning tüp xumari qilip yashashqa adetlinip ketsek , ömiri kotam bexti qara teghdirge muptila bolmay qalmaymiz.

Muteppekkür alimimiz Abdüshkür Muhemmet'imin özining «Yipek yolida qayta oylinish » namliq chongqur mulahizilik maqaliside, qaraxanlar xanliqi we idiqut Uyghur xanliqi dewridiki onwérsal ewzellikimiz, eqliy tepekkürge ehmiyte biridighan , emelyetchil, hayati küchke ige jushqun milliy xaraktimiz heqqide söyünüsh bilen qelem tewritip kélip, 1400 yillardin kiyinki milliy hayatimiz heqqide ökünüsh bilen mundaq qurlarni yazghan:«Ulughbeg pajiesidin kéyin edib-shairliqtin bashqa bizde közge körün'gidek alemshumul alimlirimiz chiqmidi. Meniwiy medeniyet xezinimiz héssiy sen'et we edebiyatni birdin-bir iptixar pellisi qilishqa mejbur boldi. Qolimizning yetkini ussul, démimizning yetkini naxsha boldi! Biz «étnologiyilik millet» katiguriyisidiki naxsha-ussul milliti bolup qéliwerduq, buyaqchidin artuq ximik, tömürchidin artuq Fiziklirimiz bolmidi ..... Sen'ette dangq chiqarghan , sen'etke yölinip tirikchilik qilidighan Siganlarning aqiwette yurt-makansiz jahan kizip, tilep-térip yashashqa, chüshkenla makanliqi bilen Yehudiylarning nezeriywiy tepekkür we ötkür penlerge bolghan yüksek étibaridin «alimlar milliti», qudiretlik, zamaniwiy millet kamalitige yetkenlikini nimishqa köz aldimizgha keltürmeymiz?!» (Abdüshkür Muhemmet'imin : «Yipek yolida qayta oylinish ».«Shinjang Medeniyiti »jornili 1995-yil5-6 (qoshma san); «Yipek yolidiki 9 hékmet» Shinjang Xelq Neshiriyati 2000-yil neshiri )

Insaniyet yéngi esirge qedem qoyghan mushu sharaitta, dunyadiki barliq chong-kichik milletler özlirining nime qilishi zörürlikini künsayin chongqur tonup yitiwatidu. Ular hergizmu naxsha-ussul, neghme-nawani özlirining eng aliy xumari , eng aliy xoshalliqi qilishining koyida izdenmeywatidu. Belki, medeniyetning hemme amillirigha ortaq köngül bölüp, birlemchi amillar bilen ikkilemchi amillarning muhimliq derijisini, maharet tipliq kishiler bilen paraset tipliq kishilerning qimmet tertipini éniq perqlendürüp muamile qiliwatidu.

Qazaqistanda neshir qilin'ghan «qazaqistan, özbikistan , qirghizistanlarda 20-esirde tonulghan meshhur Uyghurlar » dégen bir qimmetlik kitab yéqinda qolumgha chüshüp qaldi. Shu kitabning munderijisige qarisaqla, esli nimige bekrek köngül bölüsh, qaysi xildiki kishilerni köp yitildürüshke kücheshning zörürlikini hés qilip yerkili bolidu. Bu kitabning munderije tertipi mundaq :

1.Hakimiyet .Üstide bolghanlar:
2. Iqtisadiy sahede bash kötürgenler;
3. Armiyide dangiq chiqarghanlar;
4. Teshkilatchilar;
5. Alimlar-akadimiklar;
6.Doxturlar;
7.Maaripchilar;
8.Edbiler;
9.Axbaratchilar;
10 Arxiktorlar;
11.Ressam-heykeltarashlar;
12. Tiyatir, muzika, kinu, ussul sahesidikiler;
13. Tenherketchiler.

Hazir bizde bolsa ehwal bashqiche: Ikki közimiz neghme-nawa, naxsha ussulchilarghila tikiklik; Rohimiz naxsha-ussul, neghme-nawalarghila köngül bölüklük . Eng aliy hewisimiz, eng yoqiri intilishimiz, eng omumiy xoshalliqimiz peqetla neghme-nawa, naxsha-ussul! Milliy iptixarimizmu shuninggha merkezlishiklik . Shöhbisizki, bu bir ghelite qismet

Unregistered
25-03-08, 07:13
hitaylarda; "adem qoglimise yer qogileydu digen gep bar". bundin on yil burun, kahar ependim kiyinki on yilda urumqide;"ju yuan" ning ertisliridin baxka uyghur kalmaydu, hitaylar ughurlarni heydep ulambayning u teripige qikiriwitidu digen idi. mana bugun gep "ju yuan" ning ertislirini bolsimu saklap kilix hekkide boliwatidu. yolluk pikir. liin mushu koriyelikler bilen ozingizni silixturghiningz taza kamlashmidimu kandak, unisi ozingizning pikri, pikrimiz yok.

Unregistered
25-03-08, 08:35
hitaylarda; "adem qoglimise yer qogileydu digen gep bar". bundin on yil burun, kahar ependim kiyinki on yilda urumqide;"ju yuan" ning ertisliridin baxka uyghur kalmaydu, hitaylar ughurlarni heydep ulambayning u teripige qikiriwitidu digen idi. mana bugun gep "ju yuan" ning ertislirini bolsimu saklap kilix hekkide boliwatidu. yolluk pikir. liin mushu koriyelikler bilen ozingizni silixturghiningz taza kamlashmidimu kandak, unisi ozingizning pikri, pikrimiz yok.


Meningche Kahar akining digenliri bu yerde bir tereplime chushuniliwatidu, Men Kahar akining peqet sen'etnila tutayli diginini hechbir his qilalmidim, u kishimu Yalqun Rozigha ohshashla gep qiliwatidighu! Biz bashqa muhim ishlirimizni ghelibilik orundishimiz uchun sen'etni(halighanlar dinni) ozimizni dawalaydighan dora ornida ishliteyli dewatidu. Hayajanlinip ketip qalaymiqan munazirilishiwermeyli, jamaetning ishida her bir yetekchining ozige chushluq wezipisi bolidu, hemme adem bir ishqila mes'ul bolmaydu. Yalqun Rozi bilen Kahar Baratning gepide peqetla ziddiyet yoq, ziddiyetni munu munazire extremistchiliri chiqiriwatidu. Dunyada sen'ettin bashqa ishni qilmaymiz deydighan sarang millet yoq, chet'eldiki uyghurlar tehimu undaq emes.

Unregistered
25-03-08, 08:52
Wetendashlar, yaxshi oylinayli, biz wetende emes chet'ellerde bashqa bir medeniyet we muhitta yashwatimiz. Men Dr Qahar Baratning pikirini qollaymen. Gepning qisqisi Uyghurning mewjutlighini dunyagha tonushturushta Uyghurlarning medeniy paaliyitlerni elip berish siyasi paaliyetler elip berishke oxshashla teng muhimdur.

Emeliyetke koz yummayli. London Uyghur Ansambili http://www.uyghurensemble.co.uk
Uyghur medeniy paaliyitlerni elip berishning yaxshi bir ulgusi boluwatidu.

http://www.stethelburgas.org/worldmusicthelondonuyghurensemble.html

http://www.soas.ac.uk/academics/departments/music/cds/soasis/track-9-track-9-sayrang-bulbulum-sayrang-sing-my-nightingale-sing.html

http://www.uyghurensemble.co.uk/en-html/nf-events.html

Unregistered
25-03-08, 08:57
Uyghur Tiyatiri Quruxning Sevep Ve Imkaniyetleri texkili qurulmisi qandaq boluxi kirekligi
---------------------------------------------------------------------------------
qiyin emes,chushinip yetelisingiz.

Unregistered
25-03-08, 09:23
Meningche Kahar akining digenliri bu yerde bir tereplime chushuniliwatidu, Men Kahar akining peqet sen'etnila tutayli diginini hechbir his qilalmidim, u kishimu Yalqun Rozigha ohshashla gep qiliwatidighu! Biz bashqa muhim ishlirimizni ghelibilik orundishimiz uchun sen'etni(halighanlar dinni) ozimizni dawalaydighan dora ornida ishliteyli dewatidu. Hayajanlinip ketip qalaymiqan munazirilishiwermeyli, jamaetning ishida her bir yetekchining ozige chushluq wezipisi bolidu, hemme adem bir ishqila mes'ul bolmaydu. Yalqun Rozi bilen Kahar Baratning gepide peqetla ziddiyet yoq, ziddiyetni munu munazire extremistchiliri chiqiriwatidu. Dunyada sen'ettin bashqa ishni qilmaymiz deydighan sarang millet yoq, chet'eldiki uyghurlar tehimu undaq emes.

kahar ak halighanlar uni halighanlar buni kilalyli dewatkan gep yok. bir milletni ozinging bir putunligi bilen saklap kalsak dewatkan bolushi kirek, emilyette bir medinyet bir milletning bir putunlikini yurutup turudu. shuning uqun kahar aka buni jamatning semige uni buni dep baksun dep bu meydangha taxlaydu. kahar aka yaki yalkun rozining makalirini munazire kilip bakkini bolmaydighan ewliyalar emes. emilyette yalkun rozining malasi ulughwar ghayiwi kurunsimu, uyghur helki bir seklep kiliwalaydighan kurbet xaraiti hazir yok. emilyette kahar emilyetke yikinlixip pikir kiliwatidu.

Unregistered
25-03-08, 09:23
Meningche Kahar akining digenliri bu yerde bir tereplime chushuniliwatidu, Men Kahar akining peqet sen'etnila tutayli diginini hechbir his qilalmidim, u kishimu Yalqun Rozigha ohshashla gep qiliwatidighu! Biz bashqa muhim ishlirimizni ghelibilik orundishimiz uchun sen'etni(halighanlar dinni) ozimizni dawalaydighan dora ornida ishliteyli dewatidu. Hayajanlinip ketip qalaymiqan munazirilishiwermeyli, jamaetning ishida her bir yetekchining ozige chushluq wezipisi bolidu, hemme adem bir ishqila mes'ul bolmaydu. Yalqun Rozi bilen Kahar Baratning gepide peqetla ziddiyet yoq, ziddiyetni munu munazire extremistchiliri chiqiriwatidu. Dunyada sen'ettin bashqa ishni qilmaymiz deydighan sarang millet yoq, chet'eldiki uyghurlar tehimu undaq emes.

kahar aka halighanlar uni halighanlar buni kilalyli dewatkan gep yok. bir milletni ozinging bir putunligi bilen saklap kalsak dewatkan bolushi kirek, emilyette bir medinyet bir milletning bir putunlikini yurutup turudu. shuning uqun kahar aka buni jamatning semige uni buni dep baksun dep bu meydangha taxlaydu. kahar aka yaki yalkun rozining makalirini munazire kilip bakkini bolmaydighan ewliyalar emes. emilyette yalkun rozining malasi ulughwar ghayiwi kurunsimu, uyghur helki bir seklep kiliwalaydighan kurbet xaraiti hazir yok. emilyette kahar emilyetke yikinlixip pikir kiliwatidu.

Unregistered
25-03-08, 12:22
kahar aka halighanlar uni halighanlar buni kilalyli dewatkan gep yok. bir milletni ozinging bir putunligi bilen saklap kalsak dewatkan bolushi kirek, emilyette bir medinyet bir milletning bir putunlikini yurutup turudu. shuning uqun kahar aka buni jamatning semige uni buni dep baksun dep bu meydangha taxlaydu. kahar aka yaki yalkun rozining makalirini munazire kilip bakkini bolmaydighan ewliyalar emes. emilyette yalkun rozining malasi ulughwar ghayiwi kurunsimu, uyghur helki bir seklep kiliwalaydighan kurbet xaraiti hazir yok. emilyette kahar emilyetke yikinlixip pikir kiliwatidu.

"Ikki közimiz neghme-nawa, naxsha ussulchilarghila tikiklik; Rohimiz naxsha-ussul, neghme-nawalarghila köngül bölüklük . Eng aliy hewisimiz, eng yoqiri intilishimiz, eng omumiy xoshalliqimiz peqetla neghme-nawa, naxsha-ussul! Milliy iptixarimizmu shuninggha merkezlishiklik . Shöhbisizki, bu bir ghelite qismet"

siz quxenmepsiz. bu Yalkun Rozi oz makalisida otturgha koyghan idiye.

Unregistered
25-03-08, 18:09
Meningche Kahar akining digenliri bu yerde bir tereplime chushuniliwatidu, Men Kahar akining peqet sen'etnila tutayli diginini hechbir his qilalmidim, u kishimu Yalqun Rozigha ohshashla gep qiliwatidighu! Biz bashqa muhim ishlirimizni ghelibilik orundishimiz uchun sen'etni(halighanlar dinni) ozimizni dawalaydighan dora ornida ishliteyli dewatidu. Hayajanlinip ketip qalaymiqan munazirilishiwermeyli, jamaetning ishida her bir yetekchining ozige chushluq wezipisi bolidu, hemme adem bir ishqila mes'ul bolmaydu. Yalqun Rozi bilen Kahar Baratning gepide peqetla ziddiyet yoq, ziddiyetni munu munazire extremistchiliri chiqiriwatidu. Dunyada sen'ettin bashqa ishni qilmaymiz deydighan sarang millet yoq, chet'eldiki uyghurlar tehimu undaq emes.

Miningqe siz Yalkun Rozining makalisini okup, quxinip andin jawap bergen bolsingiz.
Yalkun Rozi oz makalisini mundak yighinqaklaydu.

"Ikki közimiz neghme-nawa, naxsha ussulchilarghila tikiklik; Rohimiz naxsha-ussul, neghme-nawalarghila köngül bölüklük . Eng aliy hewisimiz, eng yoqiri intilishimiz, eng omumiy xoshalliqimiz peqetla neghme-nawa, naxsha-ussul! Milliy iptixarimizmu shuninggha merkezlishiklik . Shöhbisizki, bu bir ghelite qismet"

Unregistered
25-03-08, 18:14
kahar ak halighanlar uni halighanlar buni kilalyli dewatkan gep yok. bir milletni ozinging bir putunligi bilen saklap kalsak dewatkan bolushi kirek, emilyette bir medinyet bir milletning bir putunlikini yurutup turudu. shuning uqun kahar aka buni jamatning semige uni buni dep baksun dep bu meydangha taxlaydu. kahar aka yaki yalkun rozining makalirini munazire kilip bakkini bolmaydighan ewliyalar emes. emilyette yalkun rozining malasi ulughwar ghayiwi kurunsimu, uyghur helki bir seklep kiliwalaydighan kurbet xaraiti hazir yok. emilyette kahar emilyetke yikinlixip pikir kiliwatidu.


Biz közimizni yughanraq échip bügünki dewirge qarap baqayli! Dewir bizni nimige chaqiridu, bügünki dewirning mahiyiti nime ? Xeliq nime oyda, biz nime koyda?! Bügünki dewir bilim igiliki dewiri, riqabet dewiri! Dewirning telipige biz naxsha-ussul, neghme- nawagha telwilerche hérismen bolghan pisxikiliq halitimiz bilen qandaqmu taqabil turalaymiz ?! Köp xil iqtidar igiliri yéterlik bolghan, onwérsal sapasi hazirlan'ghan milletlerla bu xil telepke yéqinlishalaydu we teshebbuskarliq bilen bu riqabetke qatnishalaydu. Bizge oxshash rohiyitide «sen'etxumarliq » terkibi ziyade artip ketse, teb'iy halda eqliy terkibni cheklimige uchiritidu. Eqli terkibi kemtük milletler qandaqmu eqil we bilimni desmaye qilip yashashqa adetlen'gen milletler bilen riqabetlishelisun?! Bundaq boliwerse axirqi hésabta riqabette ghelbe quchqan milletlerge bir chette turup alqish yaghdurushtin bashqini bilmeydighan «chawakchi millet » bopqalmaymizmu

Unregistered
25-03-08, 19:06
"Muteppekkür alimimiz Abdüshkür Muhemmet'imin özining «Yipek yolida qayta oylinish » namliq chongqur mulahizilik maqaliside, qaraxanlar xanliqi we idiqut Uyghur xanliqi dewridiki onwérsal ewzellikimiz, eqliy tepekkürge ehmiyte biridighan , emelyetchil, hayati küchke ige jushqun milliy xaraktimiz heqqide söyünüsh bilen qelem tewritip kélip, 1400 yillardin kiyinki milliy hayatimiz heqqide ökünüsh bilen mundaq qurlarni yazghan:«Ulughbeg pajiesidin kéyin edib-shairliqtin bashqa bizde közge körün'gidek alemshumul alimlirimiz chiqmidi. Meniwiy medeniyet xezinimiz héssiy sen'et we edebiyatni birdin-bir iptixar pellisi qilishqa mejbur boldi. Qolimizning yetkini ussul, démimizning yetkini naxsha boldi! Biz «étnologiyilik millet» katiguriyisidiki naxsha-ussul milliti bolup qéliwerduq, buyaqchidin artuq ximik, tömürchidin artuq Fiziklirimiz bolmidi ..... Sen'ette dangq chiqarghan , sen'etke yölinip tirikchilik qilidighan Siganlarning aqiwette yurt-makansiz jahan kizip, tilep-térip yashashqa, chüshkenla makanliqi bilen Yehudiylarning nezeriywiy tepekkür we ötkür penlerge bolghan yüksek étibaridin «alimlar milliti», qudiretlik, zamaniwiy millet kamalitige yetkenlikini nimishqa köz aldimizgha keltürmeymiz?!» (Abdüshkür Muhemmet'imin : «Yipek yolida qayta oylinish ».«Shinjang Medeniyiti »jornili 1995-yil5-6 (qoshma san); «Yipek yolidiki 9 hékmet» Shinjang Xelq Neshiriyati 2000-yil neshiri "

Unregistered
25-03-08, 20:53
Dunyada eng qalaq milletler bizge oxshash naxsha usulidin iptixarlinip korgenla yiride usul oynap naxsha iytip kunini otkuzidu. kahar Barat emdi uyghur tiyatiri qurup qandaq qilarkin? naxsha usulimizde wetende hichkim chekligini yoq. atalmish "xelq tiyatiri" 12 muqam ensembili medeniyet senet ensembili digenlerni wetende kuchep tereqqi qilghuziwatidu? Dilnar abduqadirdek usulchilar xelq wekili bolup koturiliwatidu. medi cheteldiki uygurlar qaldimu tiyatir qurmighan???!!!

Kahar uyghurlardin tunji bolup harvard ni puturup alim bolghan uyghur. xundakla kunguldikidek hizmet taplmighan pajielik bir uyghur. U ozining bundak bolup kilixini ozi tunughan uyghurlarning amerkida kaharge heset kilixidin bolghan dep karaydu. Eng kamida kahar bu pajiening sewebini ozidin kurmeydu, mana bu nuhtisi manga yaraydu. Uyghur lar hemme mesilini ozidin kurushke adetlengen millet, herkandak bir ix kamlashmisa ozining yaramsizlikidin kurudu, yaki etraptiki uyghurlarmu, shu yaramsiz uyghurning, shu ixni kamlashturalmighanlikidin kurudu. Mana bu nuhta uyghurlarning pajiesining asaslik seweblirining biri. Uyghurlar ozlirini rikabet dunyasida yashawatimiz dep karayduyu likin rikabetqilarning esli kuqluk dushmenler ikenligini balilarqe qushunudu. Uyghurlar pen tihnika ilim penke ottek bir birini kizikturuduyu likin ashu ilim penning kimlerge tewe ikenliginimu balilarqe qushunudu, qunki ular ishlarning hemmisi kitaptikidek bolidu dep karap kalidighan qagliri kop. kaharning pikiri bilen uning jan bikiwatkan bakmaytkanlikining anqe munasiti yok. eng keng digende u sizdin pul sorap bir wak tamak yimeydu, uningdin endixe kilip kitixning hajiti yok diyerlik.

Unregistered
25-03-08, 20:59
Yipek yolida qayta oylinish digen maqalining tor bet adrisini yezip qoyghan bolsingiz. Rexmet.


"Muteppekkür alimimiz Abdüshkür Muhemmet'imin özining «Yipek yolida qayta oylinish » namliq chongqur mulahizilik maqaliside, qaraxanlar xanliqi we idiqut Uyghur xanliqi dewridiki onwérsal ewzellikimiz, eqliy tepekkürge ehmiyte biridighan , emelyetchil, hayati küchke ige jushqun milliy xaraktimiz heqqide söyünüsh bilen qelem tewritip kélip, 1400 yillardin kiyinki milliy hayatimiz heqqide ökünüsh bilen mundaq qurlarni yazghan:«Ulughbeg pajiesidin kéyin edib-shairliqtin bashqa bizde közge körün'gidek alemshumul alimlirimiz chiqmidi. Meniwiy medeniyet xezinimiz héssiy sen'et we edebiyatni birdin-bir iptixar pellisi qilishqa mejbur boldi. Qolimizning yetkini ussul, démimizning yetkini naxsha boldi! Biz «étnologiyilik millet» katiguriyisidiki naxsha-ussul milliti bolup qéliwerduq, buyaqchidin artuq ximik, tömürchidin artuq Fiziklirimiz bolmidi ..... Sen'ette dangq chiqarghan , sen'etke yölinip tirikchilik qilidighan Siganlarning aqiwette yurt-makansiz jahan kizip, tilep-térip yashashqa, chüshkenla makanliqi bilen Yehudiylarning nezeriywiy tepekkür we ötkür penlerge bolghan yüksek étibaridin «alimlar milliti», qudiretlik, zamaniwiy millet kamalitige yetkenlikini nimishqa köz aldimizgha keltürmeymiz?!» (Abdüshkür Muhemmet'imin : «Yipek yolida qayta oylinish ».«Shinjang Medeniyiti »jornili 1995-yil5-6 (qoshma san); «Yipek yolidiki 9 hékmet» Shinjang Xelq Neshiriyati 2000-yil neshiri "

Unregistered
25-03-08, 23:17
bu tor bitide turupla ehlet arisidiki goherdek nur qaqidigan pikirler korulidu.sizning yazghiningiz bek xundak.rexmet sizge kerindishim.

Unregistered
25-03-08, 23:19
Kahar uyghurlardin tunji bolup harvard ni puturup alim bolghan uyghur. xundakla kunguldikidek hizmet taplmighan pajielik bir uyghur. U ozining bundak bolup kilixini ozi tunughan uyghurlarning amerkida kaharge heset kilixidin bolghan dep karaydu. Eng kamida kahar bu pajiening sewebini ozidin kurmeydu, mana bu nuhtisi manga yaraydu. Uyghur lar hemme mesilini ozidin kurushke adetlengen millet, herkandak bir ix kamlashmisa ozining yaramsizlikidin kurudu, yaki etraptiki uyghurlarmu, shu yaramsiz uyghurning, shu ixni kamlashturalmighanlikidin kurudu. Mana bu nuhta uyghurlarning pajiesining asaslik seweblirining biri. Uyghurlar ozlirini rikabet dunyasida yashawatimiz dep karayduyu likin rikabetqilarning esli kuqluk dushmenler ikenligini balilarqe qushunudu. Uyghurlar pen tihnika ilim penke ottek bir birini kizikturuduyu likin ashu ilim penning kimlerge tewe ikenliginimu balilarqe qushunudu, qunki ular ishlarning hemmisi kitaptikidek bolidu dep karap kalidighan qagliri kop. kaharning pikiri bilen uning jan bikiwatkan bakmaytkanlikining anqe munasiti yok. eng keng digende u sizdin pul sorap bir wak tamak yimeydu, uningdin endixe kilip kitixning hajiti yok diyerlik.

bu tor bitide turupla ehlet arisidiki goherdek nur qaqidigan pikirler korulidu.sizning yazghiningiz bek xundak.rexmet sizge kerindishim.

Unregistered
26-03-08, 08:55
1- Uyghur yax- osmurlerni terbiyelex merkizi{buning iqide balilargha til ugitemsiz, din ugitemsiz muzika ugitemsiz kop hillik bolsa boliwiridu}
2-uyghur ahbarat uqur merkizi
3- tebii pen sahesi boyiqe uyghur kiyinki ewlatlarni terbiyelex merkizi{ buningda wetendin iktidarlik okughuqilarni suruxturup ulargha iktisadi jehettin yardem kilip qetellerge eqikix. kilimen dise bir yollar qikidu}
4-uyghur yaxlar potbol etridi.
5-Muhajirettiki kirindaxlargha yardem birix merkizi,
Kurimen disek nurghun box orunlar bar.

Unregistered
28-03-08, 09:40
Amitaba>>>>>>>>>>