PDA

View Full Version : Rabiye Qadir heqqide Dastan( 45.dawami bar



Abdurehimjan
15-02-08, 14:26
Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami 45. )
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghuchisi Alexandra Cavelius hanim yazghan"

Rabiye Qadir hanimning Biographiesi)

Rabiye Qadir, hayat-mamatliq arisida kishini hayajangha salidighan, Atalmish “ Sot”tin keyin,yene Liudawan Turmisige qayturup kelindi.U Turmige kelip deslep korgini, Turme bashlighining yuzidiki hayajan alametliri boldi.chunki, olum jazasigha hokum qilinmighinigha ,Rabiye Qadirmu ozliship bolalmaywatqinidek, Turme bashlighinimu teejjupke salghan idi. Turme hoylisidiki, bashqa elemdarlarmu tesirlengenlikidin,Uning etrapida aylinip, beshidin-ayiqighiche qarishatti. chunki, U, kutulginidek,olumge hokum qilinmighan we etilip ketmestin hayayat qaytip kelgen idi. hetta bir Uyghur gundipay ayalmu ,Uning hayat qalghinini tebriklep:
Rabiye Qadir saq-salamet qaytip keptu!dep, shatlighini bildurdi. Bu hewerni anglighan mehbuslar, tamaq yeydighan tonika qachilirini taranglitiship, tentene qilishatti. shu tapta Uning koz aldidin, sothanidiki menziriler bir-birlep otmekte. U, oz-ozige,munu Misralarni pichirlaytti:

Gunasiz, bugun U, sot aldida,
Jaranglatti, zalni Uning sadaliri.
deytti U:kimning dushmini men?eytqina,
kimlerning qolida helq(adalet) tarazisi?
…….
Dushmenning kishenliri Uning qolida,
Ishkeller jaranglaydu putlirida.
tolmaqta yurikige arzu-umut,
ghalibiyetning Anisidur U,her armanda.
…..
bu hal-ehwal,hitaylarning Uni, olumge hokum qildurushqa, Jinayitini ispatlishi,Uning sotqa tartilishi,bayatinqi buyruq-ijraatlargha qarita Uningdiki his, tuyghular,Uning hayajanliri,umutsizlik,hemde Uning Rohi alimidiki ,tusattin eslige qaytqan hatirjemlik, ishqilip bularning hemmisi tasadipi, kutulmigen ehwallar idi.biraq ,mezkur hadisilerning hemmisi, Uning beshigha kelmekchi bolghan qiyinchiliqlargha, berdashliq birishke,kuch serp qilishqa aldin bir tejirbe bolup qaldi. U, hayat qaldi! Uninggha berilgen jaza - sekkiz yilliq qamaq jazasi!

Uni, yene awalqi yalghuz kishilik kamirgha qamidi.U, ozige chiqirilghan hokumge naraziliq erzini yezip, Uyghur Aptonum Rayonluq Yuquri Sotqa tutti. Yuquri Sottin jawap kelgiche, bir yerim aydin, ikki ayghiche kutush kerek.U,kop qetim, gundipaylardin,ballirining ehwalini soridi.shu tapta U, ballirining qeyerde ikenligini, qanadq ehwalda ikenliginimu bilmeytti.

Bir kuni U, halajaygha kitiwatqinida, bir ayal mehbus Uninggha oghlingiz mushu Turmide,didi pichirlap.ular jiddi pichirlashti-Uning oghli Ablekim ikki yilliq, katiwi Qehriman uch yilliq “emgek bilen terbiylesh” jazasigha hokum qilinghan iken.

U, Mart eyidin, Noyabirghiche yalghuz kishilik kamirgha qamaldi. Sottin keyinki uch ay shundaq asta otti. Lekin Yuquri Sottin, Uning erzige tehichila jawap kelmidi. Shundaq bolsimu U,sekkiz yilliq qamaq jazasini tugitip, Turmidin hayat chiqishigha ishench baghlidi-
sekkiz yil! Men choqum yengip chiqimen! ular Meni uzun yillap mushu yalghuz kishilik kamirgha bent qilishi mumkin. Helqim Meni untup ketkiche mushu yalghuz kishilik kamirda! Ah.
U,birde umutsizlinetti we tehimu endishlinetti:
Ihtimal, bu hokum siritqa korsitish usulidur. Kim bilidu, qachandur bir kunliri, Meni zeherlep wujuqturiwetip, helqaragha “ yurek kesili bilen olup ketti”dep, bildurishi turghan gep. Belkim ongushluq bir peyt kutiwanqandur!

aridin uzun otmeyla U, ularning planlirining bashqiche ikenligini perqitip qaldi. Yeni Uning eqlidin adiship, sarang bolishini kutken iken. Uni qarangghu kamirdin ayda bir-ikki qetimla sirtqa chiqirip, bir qanche kelime sozlitipla, yene solap, shundaq dawam itiwerse, U, heqiqeten Rohi keselge giriptar bolatti. bir qetim U, ozini qerellik kuzitip turidighan Dohturni kutup olturghinida, Dohtur yandiki ishhanida Uning gipini qiliwatqanlighini anglap qaldi-“Uning eqli- hoshi tehi jayida”

Uyghur gundipay ayallarmu, qerellik halda Uningdin ehwal igellesh uchun:
Bir qanche ehgiz gep qilip baqe! qanadq? ehwaling jayidimu?dep, sorap turatti. U, shuninggha jezim qilattiki, ular hergizmu Uni Turmidin,saq-salamet qoyup bermeydu.

Eger Uning yoldishi Sidiq Rozi ependi, tohtimastin heriket qilip, helqaraliq Insan heqliri Teshkilatlirigha melumat yetkuzup, Uning halidin hewerdar qilip turmighan bolsa, jezmenki U, ashu qarangghu kamirgha uzun yillap bent qilinghan bolatti. Sidiq Rozi ependi arini uzup qoymastin,Amerika Pirezidentige, Amerika Kongrisige , Yaurupa ittipaqigha, helqara kechurum teshkilatigha, shuningdek putun Insan heqliri teshkilatlirigha ,Rabiye Qadirning omumi ehwalini bayan qilip,het- alaqe, erz-shikayet yollap turghan idi. Amerika hokumitimu Imkaniyetning beriche degendek,Rabiye Qadirni qutquzush toghurluq tirishti.
( Chunki Uning qolgha elinishimu, eslide Amerika Kongres ezasi bilen korushush uchun, ketiwatqan yol ustide yuz bergen idi. U, 2000.yili hitay dolitidiki “Eng yuquri shereplik Insan heqliri qehrimani”bolup,helqaraliq teqdirlinishke nail boldi. Lekin U, bu qeder alemshumul hadisilerdin hewersiz idi.)
__________
Uning ashqazini nacharliship, Meydisi kuyup echishidighan bolup qalghan idi. mejburi heriketsizlendurilish tupeyli, Uning putlirimu iship ketken idi. U, oz puligha dura aldurup, istimal qilishni utunginide bolsa:
Eger sen ashu keseller bilen olup ketidighan bolsang, oliwer!,dep, shunadq soghaq, shundaq ochuq jawap birishti.

U, ikkinji qetim“ ashliq elan qilish „tin awal, oz teleplirini bir gundipay ayalgha eytti:
1.Men ballirim bilen korishishni telep qilimen.
2.Ozem bir terep qilishqa tegishlik, nurghunlighan tijari ishlirim
tashlinip qalghanlighi uchun, Men sekirtarlirimning bireri bilen korushishim kerek.
3.Men Adukatim bilen korishishim kerek.
4.Senler Meni dohturhanigha apirishing kerek.
5.Senler tamighimni yahshilishing kerek
6.Mening erzimge alte ay boldi, tehiche jawap kelmidi. Jawap birishni telep qilimen.
7.Mening bu kamirda her kuni ikki saet, uyaqtin - buyaqqa heriketlinip
yurishimge ruhset qilishisen! Eger senler mushu teleplirimni ada qilishsang, andin tamaq yeymen!

U, qaq toqquz kun ashliq elan qildi! Uni toqquz kun ach qoyushqandin keyin, Uning teleplirining hemmisi digidek ada qilindi. Hetta Uning, kamir ichide, her kuni ikki saet , uyaqtin - buyaqqa qedemlep mengishighimu ruhset qilindi.

Uninghga birilgen qamaq jazasi kuchge ige bolup, jawap keldi.shuningdin keyin U,her uch ayda bir qetim balliri bilen korushushke ruhset qilindi.

Korushush bolimide, arini ayrip turidighan eynek tam bolup, mehbuslar bilen, ziyaretchiler yuz turane qariship turup, eynekning ikki teripide Telepun arqiliq sozlishetti. Uning chong oghli Qahar, Qizi Rushengul we bir Sekirtari korushush bolimige elip kelindi. Eynek tamning Her ikki teripide sanaqsiz kuzetchiler ularning soz-heriketlirini kuzitishke mesul qilinghan idi. Rabiye Qadir balliri bilen korushishtin awal,korushush jeryanidiki qaide, intizamlarni ochuq chushendurishti. Peqetla ten salametlik, yimek,ichmek toghurluqla sual- jawaplardin bashqa, her qandaq bir gep bolup otse, qayta korushushke ruhset yoq!

(Her qetim U, balliri bilen korushidighan kuni,alahide biheterlikni kozde tutuqanliqtin, bashqa barliq mehbuslarning, ailisi bilen korushush meni qilinidu.)

U, ballirini, Sekirtarini korginide, hayajandin Uning putliri pukilip,yiqilip chushkili tasla qaldi. Ular yighlashqa bashlidi.heqiqeten ular, Uning chihridiki sulghunluqni, tamamen bashqiche ozgirishni, Uning teqi-turqidiki yurekni izidighan haletni , azap ichide kormekte idi.

Rabiye Qadir, anglatquchni qoligha eliwidi, oghli Qahar gep bashlidi:
Apa,“ jinayiting „ni tapshurdingmu? utunup qalay Apa, saqchilar bilen hemkarlashqin! Hataliqliringni eytqin. Hokumetke egeshkin. ……

U, ozini aran teslikte tizginlep soridi:
Ukiliring qeyerde?
- Ablekim Turmide, Alimnimu Turmige solighan idi, onbesh kundin keyin qoyup birishti. Shirkitimizdiki her bir mesul kishi, az degende on kundin Turmige qamaldi.

Qahar ehwalni qisqiche eytqandin keyin , Apisidin yene utundi:
Apa, eger Sen qobul korseng,bizning sendin utinidighinimiz shuki, Sen bir parche heti yezip, qararingni bildurishing kerekki, Alim Shirketni ustige elip, bash Mudir bolishi lazim. Bolmisa, Shirket heter astida qalidu.
Ularni hokumet shundaq qistighanlighi eniq idi.

U, Yoldishi Sidiq Rozining ehwalini, Amerikidiki kenji ballirining ehwallirini soridi. Ularning salamet ikenligini bildi. Aridin on minut otken idi, :
Korushush waqti tugidi,didi biri, ularni agalandurup. U, eynek tamning u yeqida timen turup,saqchigha bir nimilerni dewatqan oghligha qarap, korushush waqtining uzartilip qelishini umunatti. Biraq heliqi saqchi buttek qetip turghanche, bir nerse dimeytti.
________

Rabiye Qadirning, Turmidiki ehwali toghurluq, helqarada kuchluk inkaslarning boliwatqanlighini tonup yetken, hitay merkizi hokumet emeldarliri alaq zade bolushqa bashlidi. Shuning uchun, Rabiye Qadirni yalghuz kishilik kamirgha qamashni tohtitip, yene bir aydin keyin, eng biheter bolghan Bajiahu Turmisige yotkeshni qarar qilishti.

Ular qatnash bilen, Tehminen yigirme Minut yurgendin keyin, kop qewetlik ayallar Turmisige yitip kelishti.bu Turme ,Mehbuslarning eghir emgekke mejburlinishi bilen we eghir emgek tupeyli nurghun mehbuslarning olup ketkenligi bilen meshhur idi.

Turmining qara Tumur derwazisi aldida, U yene “ Baodao „dep warqirishi kerek. Lekin U, ret qiliwidi :
Eger sen“ Baodao „ dimiseng, saqchilar bilen, mushu kochida kechiche turisen, didi Uninggha chushendurup. Hawa soghaq, shiwirghan huyqirtip turatti. shunadq qilip U, ozi nepretlinidighan“ Baodao „ni didi. lekin U, arqimu arqa uch qetim tekrarlishi kerek idi.

U, Turme kardurigha kiripla,endikip ketti.chunki U, nurhgunlighan yash erkihsilerni korgen idi. keyin U, sinchilap qariwidi, beshini soymidek chushurup tashlighan,yaki chachlirini qolaq tuyidin qirqiwetken ayallarni kordi. Siritta Uyghur ayal Mehbuslar qorqunch, hezer ilkide, ihtiyat bilen dessep heriket qilishatti. belki ularning gewdiliri putlirigha eghir keliwatqandek, putlirini sorep, qedemlirini aran teslikte yotkeytti. Mehbuslarning arisida onsekkiz bilen, yigirme yashtiki Uyghur qizliri ishinip bolghusiz derijide kop idi.

Muawin Turme bashlighining ishhanisida, Rabiye Qadirning Qolidiki kishen we putidiki ishkellerni echip eliwetishti.Muawin Turme bashlighi Uning beshidin, ayiqighiche sep selip chiqqandin keyin:
Shundaq, mana bu heliqi meshhur ayal!,didi.
bir gundipay ayal Uninggha buyruq qilip,Uning aldida yerde turghan yotqan – tushek we tamaq yeydighan tonika qachisi qatarliq nerse, kereklirini elip,kamirgha mengishini eytti.
- Men ikki qetim tushishim kerek,chunki uzun waqit yalghuz kishilik,qarangghu kamirgha qamalghinim uchun, bu nersilerni bir ulguche kotirip aparghidek kuchum qalmidi, didi U, buyruqqa jawaben. Lekin heliqi gundipay ayalning ,chikirlishishqa taqiti qalmighan idi. shunga buyruqni tekrarlidi:
men buyrighanni qil!
- eger yene dimekchi bolsam, Men bu nersilerni kotirelmeymen!
U, buyruqni tekrar ret qilip,nerse-kereklerning ustide asta olturdi.
: tur orningdin!,didi gundipay,qattiq warqirap.U, gundipay bilen majralishishni halimidi,de- ornidin turdi.
: Nersiliringni kotirip, Kozumdin yoqal!,didi gundipay, Uning ustidin zorawanliq qilip.U,ozini aran teslikte kotirip turiwatqinigha qarimay, gundipay ayal, Uning murisidin qattiq qamallap tutqiniche arqigha tartti. U, maghdursiz,zeip gewdisini tohtitalmastin, modurlup yerge yiqilghili tasla qaldi,de- shundaq bir ghezep, tolup tashqan bir neprte Uni bashqa bir halgha kelturup qoydi. U, wujudidiki maghdurning qandaq peyda bolup qalghanlighini ozimu tesewwur qilalmighan halda,Umu heliqi gundipay hitayning murisidin qamallap tutup, bir ittiriwidi, gundipay deldenglep, yerchishleshke azla qalghanda, tamni tutiwelip,ozini aran tohtitiwaldi.ghezep achchighini basalmighan hitay,usteldiki tok kaltekni elip,Uninggha etildi we Uning qollirini keynige qayridi.del shu esnada, Muawin Turme bashlighi:
diqqet! Boldi qil! Uni urmasliq toghrisida yuquridin kelgen buyruq bar!didi ,derhal arigha kirip.shuning bilen,teridin dozah yeghip turghan gundipay, sazang qurtidek midirlap,tok kaltekni biryaqqa tashlap, Uning qollirini bashatti.hemde :
men ozemning kim ikenligimni sanga korsitimen tehi! didi, shalisini chachritip.
Uning wujudidiki Inkas, shundaq bir nepretni qozghidi,de-
Menmu sanga ozemning kim bolghanlighimni korsitip qoyimen!didi, jawapliship.
: men desliwide ozini chong korgen, seningdek nurghun ayallarni nahayiti tizla mumdek qiliwetken!
- Meni u ayallargha selishturup qalma!
Gundipay ayal, Uning aldigha ikki qedemche kelip:
Sen Turme hizmetchiliri bilen, hayasizlarche zukumlishiwatisen! bu qilmishing uchun, sekkiz yilinggha yene uch yil qetilidu,didi.
Rabiye Qadirmu gundipayning dekkisini berdi-
sen bir mehbusni urdung! bu jinayiting uhcun, uch yil turmide yatisen. bu Madda,Senler boysuniwatqan qanunlar belgilinidighan- qurultayda Men wekili waqtimda maqullanghan.Menmu imza qoyushqa qatnashqan.

Shu esnada,ishhanigha onbesh-yigirme etrapida saqchilar kirip kelsihti. Ular hemmisila oz-ara sozliship ketishti:
Pah! Rabiye Qadir buyaqlargha kelip boptu,shunqad! bu Rabiye Qadir!
ular kem tepilidighan, etiwarliq qushni tutup, qepezge soliwelsihqandek besbeste Uninggha qarashmaqta idi. ularning arqisida , bet-beshire set, igiz bir hitay hutun turatti.uning yuzliridin muz yeghip turidu.u , Rabiye Qadirning aldigha kelip, bir qedemche nerida tohtidi we :
men jiang bolimen,didi, ozini tonushturup.bashqilar jianggha hormet bildurushkendek, ozlirini bir chetke elishti.jiang Uninggha telim birip munularni didi:
men sanga mesul, sen itaet qilishni, intizamgha boysunushni ogen! Sen jemiyetning eng meynet qatlimigha mensup birisen! Sen peqet jemyettiki dashqal!
Rabiye Qadir, bir kimning bashqiche baha berishidin,anche bek adapmu ketmeytti.jiangning sozige mundaqla jawap qayturdi-
Men oylaymenki,sen ehlet toshuydighan biri! Supundichi!
:aghizingni yum! Sozleshke kim ruhset qildi sanga? Seni uzunghiche gep qilishtin chekleymen,didi jiang heywe qilip.
- eger sen bir insan bolsang, sanga insan qatarida sozleshke heqliqmen,didi U, qattiq teddi bilen.
Jiangnning kozliri ghezeptin chekchiyip ketti we :
Sen tehi hazirla kelip, turme saqchisini urghili teyyar turdung,didi chalwaqap.
- Men hayatimda hichqachan, hichkimni urup baqmidim,lekin men hayatimda birla ademni, Men hemmidin bek yahshi korgen adimimni bir testek urghan.(*) Mening qolum qedirzis qol emes, ehletni uridighangha.
: hey!sen kim iding eslide, he? ,didi jiang, Uni horlash ahangida dimighini qeqip we gundipaylarning birige:
mau nersini elip ket! ,dep buyridi,Rabiye Qadirni korsitip.
(* Mezkur kitap 155. Bet , 9. qurgha qaralsun)
_______

Turmining ikkinji qewititide,yigirmidin artuq kamir bolup,yaghachtin yasalghan ishikliri tamdek qelin hem eghir,kopunche ochuqla turatti.kardurning ahirini yoghan bir Tumur ichik tosup turidu.kardurning ikki yeqida, tort bolum kuzetchilerge ait bolup,ular bolumlerde yigirmetort saetlep turidu.kardurning yene bir beshida chong bir yighin zalimu bar.

Rabiye Qadirning yenidiki gundipay chiao-chiao isimlik bir ayal mehbusni chaqirdi.aghizi shundaq yoghan, boyi pakar,beshining arqa doqisi poltiyip chiqip turidighan,dungge pishane – bet beshire bir hitay, adem teleti korunmeydighan biri idi. gundipay uninggha buyruq qildi :
Uning uchisidiki hemme kiyimlirini saldurup, koyduriwet!Uninggha mehbus kiyimini ber.Uning chachlirini eliwet.

chiao-chiao, kundeshlik qilip, dostini pichalap olturiwetken qatil idi.uning ontort yili mushu Turmide otti.baqawul gundipaylar Rabiye Qadirni kuzitishi uchun , u hitayni tallighan idi.u hemme kishiler uchun eng qorqunchluq idi.

chiao-chiao, kiyim tarqitidighan yerdiki ayalgha beshini igip,bir nimilerni pchirlidi. Shuninggha binaen Uninggha , pahta rehtidin tikilgen,qeniq kulreng ishtan, chapan berdi.kiyim shunhcilik yirtiq, hem yoghan bolup, ishtanning eghi tizgha chushetti.

Uni,chiao-chiao bilen yene bir mehbus elip mengip,kardurning u teripidiki bir bolumge ekirishti,de-Uni bir orunduqqa besip,yene bir Uyghur mehbus ayalni chaqirip :
Uning chechini kisiwet! dep, buyruq qildi.
U,qoghdinish uchun ornidin chachrap turdi we chachlirini qamallap:
Yaq,chechimni keskili qoymaymen! didi.
ular , yene besh neper mehbus ayalni yardemge ekilishti.ikki terepte,ikkidin ayal Uning qollirini mehkem besip turdi.arqisididn biri Uning beshini aldigha besip ingishturdi.andin Uning sumbulchachlirini, qulaq tuyidin kesip tashlidi.chiao-chiao qaychini Uning kozlirige shiltip, yanam niytini korsetmekte idi. Uning kesilgen chachlirini ,edepsizlerche churup oyinishatti. Shu halda, Uni chong bir eynek aldigha elip kelshti.
: qara ozengge,didi tohtitip.
U, orulup- chorulup eynekte ozige sinchilap qarighandin keyin-
Pah, heqiqeten chrayliq korinimenghu,bu kiyimler, chechimning pasuni bekmu yarishiptu manga,didi U,lekin yurekliri lehte-lehte qan bolup ketiwatatti. andin Uni, jiangning aldigha elip kelishti.
: onbesh kun ichide, elliksekkiz maddiliq Turme qanunini yadlap bolisen. Sen awalqi Turmide hichnime qilmapsen!,didi jiang.
u ,Rabiye Qadir toghurluq hemme nersidin toluq hewerdar idi.shunga yene dawam qildi
:siritta seni kutiwatqan nurghun kozler bar.ular sening qoyup birilishingni chushimekte! Lekin men yashanghiche, seni yenimda tutimen.sening Rohingmu, bu Turmini tashlap kitelmeydighan bolup qalidu. Nimishke endi sozlimeysen? bir az awal, bulbuldek sayrap ketiwatattingghu!
- Men bulbuldek sayrashni ogengen, sayriyalaymen.lekin sanga ohshash ishektek hangriyalmaymen, ishittek qawiyalmaymen.sanga qarita hichnime ogenmigen!

Uning jawabidin qattiq ghezepke kelgen jiang :
Men sanga , ozemning kim ikenligimni korsitimen, men bolsam jiang! Liudawan Turmisidiki “ Y „ emes. Isingde bolsun, men jiang!didi, shireni mushtlap.
- sen oz- ozengni tonighanlighing uchun, men shatliniwatimen.sen ozengdin kuchluk birige duch kelginingde berdashliq birelmey qalarsen!,did Rabiye Qadir we yene dawam qildi-
sen Turmige bugun kelgen mehbus bilen, shertsiz majralishishing kerekmidi? sen Meni bu yerge ekelturdung.shunga Men bu yerde. Nimishke warqirawirisen? Men sening Turmengde bolup qaldim. Sen degen maashqa ishleydighan bir ishchi.eger sen herkuni men bilen shundaq urushsang, qachanla bolmisun keselge tutulisen.Men derdingni his qiliwatimen.

Bajiahu jaza lagirida, Rabiye Qadirgha mesul bolghan hitay gundipay jiang bilen, yene bir “Bu „ isimlik Uyghur ayal gundipaymu bar. Bu uzun sumbul chachliq, mawi koz,igiz, zilwa, huddi sorettek korinidighan guzel ayal.hetta u, qaramtul- Tumur koki saqchi pormisi ichidimu yenila guzel korinetti.

Rabiye Qadirni, ishhanidin elip chiqishtin awal,jiang Bu din soridi:
Uninggha eytidighanliringiz barmu?
- bugun U, ishlimisimu bolidu.men Uni kamirgha apirip qoyimen,didi Bu jawap birip.
Yene bir hitay gundipay bilen birlikte, Uni kamirgha elip kelishti.ular kamirgha kelgiche sozsiz mengishti.Rabiye Qadirning qewetlik karwiti aldida, Bu chiao-chiaogha kayidi:
Nimundaq gheyri nersiler bu karwattiki ?
chiao-chiao, ishittek quyriqini oynaqlitip, Bu gha erkilimekte idi.
: bu nersilerni eliwet,didi Bu, yataqni orunlashturup.
chiao-chiao yengi yotqan, edyallarni sirttin elipkirdi.uning teletidin taza biaramliq chiqip turatti. uni Bu yene chaqirdi.
-hop bashliq, men bar,didi u , Bu ning aldida tik turup.
: bu ayalgha qandaq kiyimlerni berding? Bizde Uninggha kelgidek, yiterlik kiyimler barghu!
- kechurung, men bir az hata qiliptimen, didi pakar hitay, hingildap.
Shuning bilen Uningha kelgidek, layiqida kiyimler birildi we kiyimlerni kamirgha elip kirish uchun, Bu chiao-chiaoni buyridi. Bu ning muamilisi uchun, Rabiye Qadir, chungqur minnetdar idi. lekin Bu, Uning yuzige qarimighanlighi uchun, U, Minnetdarlighini korsitelmeytti.undin bashqa Bu ning yenida, daim didigek yene bir hitay kuzetchi birge bolatti.
: u,mening qol astimda turidu! U,Kamirda hichqandaq weqe chiqarmaydu! Weqe chiqmaslighini umut qilimen,didi Bu,Uning bilen soghaqqnia hoshliship.
gundipay Bu, Rabiye Qadirgha gep qilghanda, uchunji shehske sozlewetqandek- U, deydu, qilidu,mangidu, deytti.

_________

kamirning ishik beshidila, qap-qara kozdek vidio aparatining kozi tikilip turidu.sirittin yoruqluq kiridighan, kichikkine derizining ichki teripi, quyuq tumur rishatka bilen torlanghan. Kamirning bir teripide ikki yurush tort qewetlik, yene bir terepte ikki yurush uch qewetlik tumur karwat bar. Bu kamirda ontort mehbus qamaqliq. Kamirning tamliri,Rabiye Qadir bent qilinghan awalqi, yalghuz kishilik kamirningkige qarighanda, ap aq aqartilghan. Nimdigen guzel he!

Her bir mehbusning birdin ayrim , yolenchuksiz igiz orunduqi bar bolup,lazim bolghanda karwatning astidin elip ishlitidu.ich kiyimlirini yastuqning ichige tiqip saqlaydu. Ishtan, chapannimu oz karwatlirida saqlaydu. Eksiche, qoyghidek bashqa bosh yer yoq. Gundipay Bu kamirdin endila chiqip ketishigila, chiao-chiao Uning kiyim-kecheklirini karwattin elip, pirqiritip yerge tashliwetip:
Men hichqachan kiyimlirini kotirip yurgen, sendek mehbusni kormigen, nersiliringni ozeng yighishtur! didi , Uninggha yuqunup. U, sukut ichide hemme nersilirini yihgishturdi.
bu kamirdikiler- tort neper Uyghur , bir neper qazaq qizi, qalghini hitaylar bolup, bularni Turme bashlighi Rabiye Qadirgha qarita, alayten orunlashturghan idi. ular her bir buyruqni ada qilishta ,huddi ogitilgen ow ishitliridek itaetmen idi.bu kamirdiki yene bir ozgichilik- bashqa kamirgha selishturghanda, hitayning bekla kop bolishi idi. putun Turmide 80% Uyghur, qalghini bashqa Turluk Milletler idi.

Turmining her bir qewitide, yuzseksendin, ikkiyuzgiche mehbus bar bolup,hajethana birla.barliq mehbuslarni, ikki gundipay hajethanigha elip kiridu.ular halighanche, oz hajetlirige baralmaydu.Turme intizami buyche, mehbuslargha qalghini yerim kechigiche ishlep, terlep purap ketken,yol - nem kiyimliridur.

Herbir mehbusning birdin cheligi bolup,chelekke tamaq yeydighan tonika qachisini,qushuq, supun,ayaq,chsh melhimi we paypaqlirini selip qoyishi kerek. Bu nersilerning hemmisi,melum waqittin keyin yeqimsiz, sesiq puraq chiqiridu.
********( shu namliq kitap 354-365.betlerdin. 45. dawamibar.)
_____

bir chaghlarda-buningdin16 yil ilgiri, Wetinimizning jenubi Rayunliridin, “ Siyasi jinayetchi „lik bilen tutqun bolghan,nurghun kishilerni, 3 yilliqtin kisim chiqirip, Aqsu – chaghraqtiki“emgek bilen terbilesh meydani „ dep atalghan jaza lagirigha yotkidi.
Oqutquchi, oqughuchi, Shair, yazghuchi, Damollam, qarim, Taliplar qatarliq hitayning neziride“ heterlik „ dep qaralghan kishiler, bezide eng addi kishilernimu, oz yutridiki saqchilarning“ yaman adem, bashquralmiduq „ digen guwalighi bilenmu, mushu jaygha 3 yilliq kisim bilen palighan idi.

Bu jaza meydanida emgek adettin tashqiri eghir, adem balisi taqet qilghusiz derijide. Horluq, tayaq azabi, achliq, yighip eytqanda Insan chidighusiz bir dozah. Bir kuni eghir emgektin qaytip kelgen ziyalilar bilen Taliplar arisida“ Insan „ degen sozning menasi heqqide qiziq bir sohbet bolup qaptu. ular Insan degen soz uqum jehettin- qabilyetlik haywan, sozleydighan haywan, oz iradisi bilen heriket qilghuchi haywan, ali tepekkurge ige, oz iqtidari bilen heriket qilghuchi haywan, degendek, Insanggha birilgen tebirning hemmisini sozlep, ahirqi hulaside“ kunup qalghuchi haywan „ degen tonushqa kelip tohtaptu.chunki ularning shu chaghda tartqan azaplirigha, peqet Insandin bashqa hich qandaq haywan berdashliq birelmeydighan derijide dehshetlik iken. Biraq ashu azap we horluqlargha bizning ademlirimizning berdashliq bergini- del kunup qelishtin ibaret iken. Shunga ular hemmisi birdek ,Insan dimek-kunup qalghuchi haywan, degen chushenchige kelgen iken.

Biraq, Rabiye Qadirning Turme hayatidin, mezkur tebirning toghra bolmighanlighini,yaki“ kunup qelish „ ning ozi, Insanliq mahiyetke oyghun bolmighan bir harektir ikenligini his qilip qaldim.

Herbir yekke ademning qimmiti ,Insanliq mahiyti bilen namayen bolishi mumkin.Insanliq Mahiyet Insanliq qimmetni belgileydu. kunup qelish bolsa kishini eslidiki Insanliq mahiytidin ayrip qoyidu.chunki kunup qelish we kondurlush haywanda kuchluk ipadilengen Reflexliq hususiyettur.dimek herbir yekke adem beshigha kelgen“kun „ge kunup qeliwerse,“biz „ge ohshash oz wetinide har, yat elde namsiz, yeni yerge tekkenla elde kunup qelip, haywanlardek direksiz yoqalmaqta. Uyghurlar ketkenla elde kunup qelip, keyinki nesilning wetensiz Siganlardin perqi qalmidi.
Sowit ittipaqigha ketken jenggiwar atilarning, ghalip jengchilerning nesilliri, yerim esirdila shalghut bir helqqe aylinip ketti. Turkiye, Erep we yiraq gherpni hisapqa elish hajetsiz. Yeqinqi charek esirdila Germanyede, Amerikida, Norweg, Shiwet, qatarliq nurghun doletlerde Shalghutlar meydangha kelidu. Chunki bolghusi shalghutlarning hazirqi ata,aniliri, eyniwaqittiki Sowit ittipaqigha ketken ata,anilargha selishturghili bolmaydighan derijide sawatsiz, Milli kimliklirini tonup yitelmigen kishilerdur.

Cheteldiki Uyghurlarni saqlap qelish uchun, Rabiye Qadirdek Isyankar, kunup qalmaydighan ,Insangha has mahiyetke ige bolush lazim.

Abdurehimjan
14.02.08
Munchen