PDA

View Full Version : Uyghur Latin Yeziqini Qet’i Birlikke Kelturush Kerek (2)



atawulla
02-04-05, 19:00
Uyghur Latin Yeziqini Qet’i Birlikke Kelturush Kerek (2)

Atawulla


Amerika Indiyanlirining asasen yoqulup ketishining bir sewebi, Cherokee qebilisidin bashqa qebililerning yeziqi bolmighan we herqaysi qebililer oz aldigha zozleydighan, bir birsige ishenmeydighan, chechilangghu, we top yashap yurmigenliktindur. Emma herqandaq sharahitde til we yeziqini, mediniyitini saqlighan millet yoqumaydu, gerche ular dunyaning hemme jaylirigha chechilip ketken bolsimu, eger ozining kimligini bilse, ozini yaratsa, ozini hergizmu bashqilardin towen kormise we bularni ewlatlirigha ugutup mangsa u millet mengu yoqumaydu belki tereqqi qilidu we gullinidu.

Hazir gherip elliride yashawatqan Uyghurlar, asasen otkenki esirning 70-yillirining axiridin bashlap chet memliketlerge chiqip ketken Uyghurlar bolsimu, emma, bularning Internette qolliniwatqan “Uyghur Latin Yezighi” herhil boliwatidu, hem ohshimighan dowletlerde yashawatqan uyghurlarning tili we qolliniwatqan sozliklirimu (terminologiye) gheyri-gheyri bolushqa bashlanmaqta. Bezi Uyghur perzetlirimiz ozining Ana tilini untushqa qedem basmaqta, dimek ular adettiki turmushta ishlitilidighan addi sozlerdin bashqa hechqandaq sozlerni chushenmeydighan haletke kelmekte, buninggha her bir uyghur ata-anilar oylinishi we tedbir qollinishi kerek, eger buninggha tedbir qolanmisaq, perzetlirimiz gunakar emes belkim biz gunakar bolimiz. Shu nerse ayding bolush kerekki, erkin dunyada, demokratiye tuzumde ozengning ana tilingni untupket deydighan neziriye we qanon tehi mewjut emes, bu mesilige kelgende metuluq qilishning aldini elish kerek.

Eger biz hazir Internette qoliniwatqan, yeni ozimizning xiyaligha kelgen, ozimiz yaxshi korgen yaki kongen “Olchemsiz Yeziqlar” ni we tillarni ishlitiwersek 20 yilgha barmighan waqit ichide biz ya Uyghur emes, ya hech qaysi Turki milletlergimu ohshimaydighan bir “gheyri millet”, yaki “Siganlargha” ohshaydighan bir guroh ademlerge aylinip qalimiz, bu bir millet uchun chong apet wetendashlar.

Men ahiride bu maqalini Indianlarning Cherokee qebiliside otken bir ademning qisqa hikayisi bilen ayaqlashturmaqchi, hem wetendashlarning bu hikayidin bir nersini oylinip qoyishini umut qilimen:

“Amerika Indianlarning Cherokee digen bir qebiliside, Sekoya (Sequoya) digen bir adem oten bolup, u Cherokee Indiyanlargha Elippe (Alfabet)
Ijat qilip berip Cherokee Indianlar ozining tilini yezish we oqushqa tohpe qoshqan iken.

Sekoya (Sequoya) 1770-yili Tenesi (Tennessesse) de tughulghan bolup, u bir Indianliq ayal bilen bir aq tenlik ademdin bolghan oghul idi. Sekoya aldida owchiliq qilghan, likin owchiliq qilish jeryanida yuzbergen bir weqedin kiyin u setiqchiliq qilishni bashlighan.

Sekoya mektep terbiyesi kormigen bolsimu, likin u oqush we yezishning neqeder mohumlighini hes qilghan idi. U Cherokee tiligha Alfabet ijat qilip berish uchun ish bashlap, 1823-yili, yeni 12 yil ijadiyet we tetqiqat qilish arqiliq ahirida alfabetni teyarlidi. U 85 hil tawushlarni oz ichige alghan heripler (simollar) arqiliq Cherokee tilining yeziqini tuzup chiqti.

Nechi ay ichide minglighan Cherokee Indianlar mushu yengi alfabet arqiliq yezish we oqushlarni ugunup ketti. Uzun otmey Finikis (Phoenix) deydighan bir Cherokee geziti neshir qilindi hem bu gezitte Engilizche we Cherokee tillirida hewerler besildi.

Sequoya oqutquchi boldi hem Oklahomagha kochup berip, u yerde dawamliq alfabet ugetti. Kaliforniyede bolidighan hazir “Sequoya” dep atilidighan, kolimi chong we nahayite igiz osidighan birhil qarghaygha Sequoya digen bu zadni eslesh we uning qilghan tohpisi we abroyi uchun berildi”
Bu maqale Amerikining Cherokee Indianlar tarihining bir qismidin terjime qilip elindi- Aptor

Wetendashlar, 182 yil burun Cherokee Indianlar nechi ay ichide 85 tawush bilen tuzulgen herip we simollarni ugunip, ozining tilini yazidighan we oquydighan bolup ketken iken, ozimizni 21-esirde dunyaning eng tereqi qilghan elliride terbiye korgen we yashawatqan Uyghurlar deydikenmiz, ejdatlirimiz ghezine qilip bizge teyyar qaldurghan, 32 tawush bilen sozlinidighan we yezilidighan shu ana tilimizni bir “Latin Yeziq Elipbesi” arqiliq yazalishimiz kerek eliwette.


Buninggha ayit konkirit plan we tehnika jehetdiki tedbirler kiyinki maqalilerde elan qilinidu.



2005-Yili 31-Mart

kasimjan
03-04-05, 05:25
uni kim kilidu?

bundak geplerni weten azat bolghanda deng. bolmisa hazir bundak gepni hitay anglimaydu!

isingizde bolsu, bizning kona yeziktin yengi yezikka kuqiximiz hitayning meksetlik elip berilghan pilani!!!!!!!!!!!!!!!!

Guest
03-04-05, 10:04
Hormetlik Qerindishim,

Nahayti muhim bir mesilini otturgha qoyupsiz. Sizni chin yurektin tebriklymen. Bu mesilide hemmimiz yaxshi oylinishimiz kirek. Uyghurlar otturisidiki birlik we ittipaqliq yeziqtin bashlash kirek. Awal oz yeziqimizni birlikke keltursek, andin pikir we chushenchide birlisheleymiz.

uyghur sadasi
03-04-05, 11:47
toghra deysiz , uyghur helqi kelguside choqum yeziq islahati ilip
berishqa mejbur bolidu . biraq , bu hazir talash - tartish qilidighan
mesile emes . eger hazirqi sharayitta yeziq ozgertimiz , deydikenmiz ,
u halda hitay hakimiyitining uyghur helqini assimilatsiye qilishigha
ozimizmu sezmigen halda yol echip bergen bolimiz .
kelguside helqimiz musteqilliqe erishkende , oz -ozige huja bolghan
halda , uyghur yeziqini qandaq ozgertish mesilisini ozliri belguleydu .
shunglashqa hazir bu mesilini qozghap heliqning idiyesini
qalaymiqanlashturush meningche orunsiz herket .

emma
03-04-05, 13:04
emma
sel kicikp bu timini qolgha ep qapsiz
bu toghrisiida heli burunla talax tartix bolup yeziq birlikke kelip bolghan.

eger kireklik ucurlar kirek bolsa towendeki betleni ziyaret qiling

Uyghurlar Het alaqe Gurupiusi

http://groups.yahoo.com/group/uygurlar


Uyghurlar Kompyuter Ilmi Jemiyiti
http://ukij.org/

http://f6.grp.yahoofs.com/v1/ABNQQtfwuZ5AXPcPwhsQybf_-YgBtPfhKGYvhgZ2Ux_GswKi-pGME0DHZasJHSqnwunyif8xZakPheki1Tog/IUY.jpg

http://f6.grp.yahoofs.com/v1/ABNQQsSS6_dAXPcPOjuJ5hnXMjWARsNBbN5J-MJWcMwWFScJ_5IHoMyblbCCeQ1Flkq4ejIFyKfaQr4HApzk/Uyghur%20Kompyuter%20Yeziqi.jpg


http://ukij.org/

birsi
03-04-05, 15:44
Nahayiti mohim bir mesilini bek yahxi yizipsiz.Menmu uzundin biri bu heqte bir nerse yizixni oylap yurettim.siz mini otup kitipsiz,tebrikleymen.Dimisimu biz uyghurlarning birlikke kelgen bir elfabagha ihtiyajimiz bar,gerche "Uyghurlar komputer ilmi jemiyiti"we baxqa alaqidar orunlar hili burunla bu heqte bezi ozgertix-islahetlerni ilip barghan bolsimu biz buni emililextürelmeduq,birlikke keltürüp qollinalmiduq,korüp turupsiler bu yerge yizilghan yazmilaerni,qollanghan herplirimiz kop perqliq.mesilen E,J,Q,W,X,CH,GH,ü,H,SH,K...larni ohxaxmighan kixiler ohxaxmighan xekilde qollinidu bu bezide melum uquxmasliqnimu keltürüp chiqirwatidu.yuqarqidek ohxaxmasliqlargha hatime birix üchün biz alfabetni birlikke keltüximiz lazim. Bu ix üchün Wetenning azat bolixini saqlap olturuxning hajiti yoq,eger ozgertixke toghra kelse yene xu waqittimu resmi halda ozgertsekmu boliwiridu,bu ixni pirinsipqa kotürüp siyasetke baghliwilixningmu hem hajiti yoq.eger Hitay bu ixqa kongül bolmise(kongül bolmeydighanlighini bizmu bilimiz)Helqaradiki Uyghur texkilatliri mesilen UAA,DUQ....lar orunlaxturup texkiilep qilsa boliwiridu.
21-esirdiki pen-tehnikaning uchqaqndek tereqqiyatigha maslixix üchün jiddi yiziq islahati ilip barmay bolmaydu,Qollunuwatqan herplirimizni birlikke keltümey tihimu bolmaydu,bu dewirning teqezzasi,buni biz Uyghurlar telep qilmaymiz belki dewir telep qiliwatidu.Hemminglargha melum Biz Uyghurlarda"jandin kechmigiche janan,gha yetmeptu"digen gep bar,bizmu meqsetke yitix üchün QEDİRDAN alfabemiz- Uyghur kona yiziqini(gerche tehminen ming yildek qollunux jeryanda putun medini- miraslirimizni bu yiziq asasigha qurghan bolsaqmu) 2-plan,gha qoymay amalimiz yoq.