PDA

View Full Version : Duqning Eng Uluq Muweppeqiyeti



IHTIYARI MUHBIR
04-01-08, 19:23
Gérmaniye Parlamentining Uyghurlar uchun chiqarghan qarari (2008.01.03) - Thursday, January 03, 2008


Gérmaniye Parlamentining Uyghurlar uchun chiqarghan qarari

I. Gérmaniye Parlamenti qararida mundaq dep bekitti:

Az sanliq millet dep atalghan Uyghurlar Xitay teretoriyesidiki “Xinjiang Uyghur Aptonom Rayon“da yashaydu. Ular qedimiy Türk millerlirige tewe. Bir qismi Monggholiye, Afghanistan, we ottura Asiya döwletliride yashaydu. Uningdin bashqa yene Gérmaniye, Pakistan, Indoniziye, Australiye, Taiwen we Saudi erebistandimu az bir qisim Uyghurlar bar. Uyghurlarning köp qismi Islam dinining Suni menzipige ait bolup, bu Suni menzep Uyghurlargha chongqur singgen. Xitaydiki 20 million musulmanning 7-8 milliyonini Uyghurlar igileydu.

Uyghurlarning ejdatliri belki Mongghuliyediki köchmen charwuchilardin bolup, 10-esidin 17-esir arliqlirida islam dinini qobul qilghan.Xinjiang birinji qitim 1884-yili shekil jehettin Xitayning bir qismi bolghan . 1944-yili Sovét itiipaqining qollishi bilen Sherqi Türkistan Junhiryitini qurghan. Xitaydiki ichki urushtin kiyin 1949-yili Xitay kommunist armiyesi bu ziminni bésiwalghan. Bügünki künde Bejing hökumitining zor kölemdiki köchmen yötkesh siyasitining netijiside Xinjiangda burun 90% ni igileydighan Uyghurlar aran 40 % ge chushup qaldi.

Uyghurlarning iqtisadi, parawanliqi we Siyasi jehettiki exwali mushu aldinqi 10 yil ichide asta-asta qiyinlashti.bolupmu 2001-yili 11-Séntebir weqesidin kiyin téximu nacharlap ketti. Beyjing özining köchmen yötkesh siyasitini téximu tézletti. Siyasi we iqtisadi jehettiki hoquqlar pütunley henzularning qolida bolup, Xinjiangdiki Xitaylar asasi siyasetler bilen iqtisadi jehettiki muhim qararlarni Bejingning buyrighigha qarimay turupmu öz aldigha bikiteleydu. Xinjiang Xitayning eng chong xam eshya bazisi , bolupmu Xinjiangda kömur bilen Néfit zapisi eng köp .biraq bu tebi bayliqlardin uygurlar hichqandaq behriman bolalmaydu. Uyghurlar yene ishqa orunlushish jehettimu nahayiti qattiq kemsitishke uchrawatidu sunga Uyghurlarda ishsizliq nisbiti heddidin tashqiri yuquri . Uyghurlarning otturche kirimi döwletning otuturche kirim sewiyesidin nahayitimu töwen.asasiy esliheler intayin nachar we qalaq. Shung zor köp sandiki Uyghurlar özining hazirqi ehwalidin intayin narazi bolup, parawanliq , medeniyet, siyasi jehettin téximu arqigha chikinip kitishtin endishe qilmaqta. Shunga u yerde dawamliq qarshiliq bolup turmaqta. Bejing hökumiti iqtisadi we stratigiyelik jehettin muhim bolghan bu yerning qoldin chiqip kitishidin qattiq ensirep, téximu qattiq siyaset yurguzmekte. Köp sandiki Uyghurlar téchliq yoli bilen Aptonomiye jehettiki hoquqlardin bekriman bolushni arzu qilmaqta. 2001-yili 11-sentebir weqesidin buyan Bejing hökumiti Uyghurlarni Téroris we Bölgunchi dep eyiplep kiliwatidu.shuning bilen bir waqitta nurghunlighan Uyghurlarning kishilik heq-hoquqliri éghir derijide depsende qilmaqta.

Bei jing hökumitining bu siyasiti bilen Uyghurlar dinniy erkinlik jehettiki hoquqliri éghir depsende boliwatidu.Gerche Xitayning asasi qanunida bu jehettiki hoquqlar bikitilgen bolsimu biraq hemme yerde döwletning “ ténchlighini buzdi” dep cheklimige uchrawatidu. Xinjiangda nuqtuluq halda Mesjitler bilen imamlar qattiq teshurulidu we ularning herketliri qattiq cheklimige uchraydu. Dinniy derisler mekteplerde ötush qet´i meni qilinidu. Quran oqughan Mualim we uqughuchilarning qolgha ilinip turmilerge tashlanghanlirimu az emes. 18 yashqa toamighan yashlarning we kadirlarning mesjitlerge kirip namaz oqushi qet´i cheklinidu. Roza tutishigha qet´i bolmaydu. Manu bu ehwallar chitayning xeliq ara qanunungha qattiq xilapliq qilghanlighining roshen ispatliridur. Dinniy etiqat erkinligini cheklesh bolsa yene Birleshken döwletler teshkilati kilishimi boyiche xeliq ara qanunining milletlerning örp-adet , puqralarning dinniy erkinlikini qoghdash paragiraplirigha qattiq xilapliq qilghanliq bolidu. Xitay hökumiti bu qanunulargha imza qoyghan bolsimu emma tahazirghiche emelleshturmnidi. Xitay yene Birleshken döwletler teshkilatining balilarning dinniy erkinligini qoghdash qanunigha xilapliq qilip, Uyghur balilirining dinniy erkinligini boghuwatidu. Uyghur ata-anilirining öz perzentlirini dinniy jehettin terbiyelep yétildurishini cheklewatidu.

Dinniy jehettiki erkinlikning yolgha qoyulmighanlighi bolsa yene bir jehettin Xinjiangdiki Uyghurlarning kishilik heq -hoquqlirigha dexli-teruz qilghanliq bolidu. Uyghurlarning öz aldigha erkin herket qilish erkinligi qattiq cheklimige uchrighan bolup, Uyghur yashlirining chet´ellerge oqushqa chiqishi eghir cheklimige uchrimaqta.Ularning yighilish , toplushup paaliyet elip berish we öz-ara erkin pikirni otturgha qoyush qattiq cheklengen.

2003-yildin biri Uyghurche til-yéziq mekteplerde we axbarat saheside qollunishni emeldin qaldurdi. Türmiler we mejburi emgeg bilen özgertish lagérliri Uyghurlar bilen toshup ketti. Xinjiangda ölum jazasi bilen etip ölturulgenler pütün memliket boyiche aldinqi qatarda turidu.

2001-yili 11-septembir weqesidin bashlap Bejing hökumiti bilen Xinjiang Uyghur Aptonom Rayoni nurghunlighan bahane seweplerni we herxil derammilarni oynap, Uyghurlarni atalmish Terroris we Bölgunchi, bezilirini islamchi dep, ulargha qarshi zor kölemdiki qattiq basturush herkitini bashlidi. Bu herkettiki nurghun “Ispat” larni iniqlap chiqish bekmu qiyin. Mesilen Xitay hichqandaq bir nimini pakitqa asas qilmay turup, ghelibilik halda “Sherqi türkistan islam herket” teshkilatini birleshken döwletler teshkilatining Terroris tizimlikige kirguzdi. Atalmish bu teshkilatning Gérmaniyediki uyghurlar bilen héchqandaq bir baghlinishi yoq.Xitay hökumiti dawamliq Terrorisqa qarshi herketni özining siyasi meqsitidiki emelge ashurushtiki qorali qiliwaldi . chünki ularning Terrorislar bilen baghlinishi barlighigha héchqandaq bir pakit-ispati yoq.

Gérmaniye hökumiti 2007-yilidiki Amerika kingesh palatasining Uyghurlarning kishilik hoquqi toghrisida we Nobel téchliq mukapatining namzati bolghan, Uyghurlarning lédiri Rabiye Qadir xanimgha we Xinjiangdiki ailisige bésim ishlitishni qet`i toxtutush toghrisida alghan qararini qollaydu. Burun bir qisim döwletler we Amerika Xitay hökumitini Xinjiangdiki Uyghurlarni basturishta biwaste weyaki wastiliq halda qollighan. 2004-yili Xitay bilen Rosiye birlikte Xinjiang bilen Chéchenistandiki “Térroris bilen Bölgunchilerge” birlikte qarshi turidighanlighini ilan qildi. Amerka bolsa ispatlar toluq bolmighan sharait astida Xitayni qollap, “Islam herkiti teshkilatini” birleshken döwletler teshkilatining Térroris tézimlikige kirguzdi. Ottura asiyadiki döwletler Xitay bilen birlikte Shanghey ittipaqini qurup “Uchke qarshi” yeni Térroriske, Bölgunchilerge , radikalchilargha qarshi birlik sep qurdi. Hemde birlikte Térrorisqa qarshi herbi maniwir ötkuzdi.shuningdek Terrorisqa qarshi bu uqumni özlirining siyasi reqiplirige qarshi turushtiki qoraligha aylandurwaldi. Bu döwletlerde paaliyet elip beriwatqan Uyghur teshkilatlirini taqidi hemde nurghun qitim bu döwletlerde siyasi panaliq tiligen Uyghurlarni Xitaygha qayturup berdi. Buning ichidiki bezilirige Xitay ölum jazasi bérip itip tashlidi. Gérmaniye hökumitimu birnechche Uyghurni Xitaygha qayturdi. Gérmaniyege kelgen Uyghurlarning siyasi panahlighini qobul qilmidi, Xitaygha qayturulishi toghrisida iniq bir qarar ilinmidi. Bu toghruluq nurghunlighan kishilik hoquq teshkilatliri buning ichide Amnesty International we Human Rights Watch qatarliq teshkilatlar Xitaygha qayturulghan Uyghurlarning kishilik hoquqi éghir depsendichilikke uchraydighanlighi toghrisida nurghun qararlarni aldi.



II.Gérmaniye parlamiti Gérmaniye hökumitidin töwendikilerni telep qilidu.

1.Xitay hökumitige kishlik hoquqni yaxshilash jehette qattiq agahlandurush birish, bolupmu atalmish Térrorisqa qarshi herkitige qattiq naraziliq bildurushi lazim.

2.Gérmaniye –Xitay ikki terep qanuni döwlet bilen kishilik hoquq kilishimi , Yawropa bilen Xitay asasi qanuni we xeliq ara qanunlargha asasen Xitay hökumiti pütun Xitay millitining, Uyghurlarning dinniy jehettiki erkinligini qoghdaydighanlighini emeli herkiti bilen körsutushi lazim.

3.Xinjiangdiki Uyghurlarning ehwalini közde tutup, Xitay hökumiti ularning parawanliq, medeniyet we iqtisadi jehettiki erkinligini qoghdaydighanlighini bildurushi kirek.

4. “Térroris “ dep gumanlanghan uyghurlar ustidin . Qanuni döwletning heqiqi menisi we muhimlighi boyiche, qanuni resmiyetlerge asasen Xitay bilen Yawropa ikki terep sökpetlishishi kirek.

5. Xitay hökumiti bilen yuzmu-yuz turup, bundin kiyin qiynap soraq qilishni qet`i toxtutushni telep qilish kirek.

6.Xitay hökumitidin bundin kiyin ölum jazasi birishni toxtutushni telep qilish kirek.

7. Xitay hökumitidin shuni telep qilishi kirekki yeni Xinjiangdiki pütün Türmiler bilen emgeg bilen özgertish meydanlirini, birleshken döwletler teshkilatining kishilik heq-hoquqlirini teshurush guruppisi shuningdek Xeliq ara qizil kiris jemiyitining teshurushige qarshiliq qilmay yol qoyushini telep qilish kirek.

8. Xitay hökumitige Birleshken döwletler teshkilatining xeliq ishliri toghrisida alghan qararliri boyiche agahlandurush berish kirek.

9. Xitay hökumitidin qanuni döwletning resmiyetliri boyiche Nobél ténchliq mukapatining namzati, chet´ellerde muhajirette yashawatqan Rabiye Qadir xanimning aile tawabatlirigha bolghan nezerbetni bikar qilishni telep qilimiz.

10. Yawropaning ottura Asiya siyasitini,ottura Asiya döwletlirining Uyghurlarni Xitaygha qayturup bermeslikini aldinqi shert qilghan halda belgilishi kirek.

11. Birleshken döwletler teshkilatning dairisi ichide Atalmish Térroris diyilgen shexsler we teshkilarlarning ishlirini iniq teshurup , bir terep qilishni kün tertipke kirguzush lazim.

12. Birleshken döwletler teshkilatning dairisi ichide mushu tizimliktiki kishilerni xata yaki héchqandaq pakit yoq asasta qarlinishni tézlik bilen qoghdash lazim.

13. Mölcherlinishimizche siyasi panaliq tiligenler ichide Xitaygha qayturulghan Uyghurlarning pütün Xitay boyiche xeterge uchrash nispiti eng yuquri we bularning arqisigha chöshup, réjim astigha elinidighanlighini közde tutushimiz kirek.

14. Gérmaniyening köchmenler idarisidin Uyghurlarni qobul qilish jehette küch chiqirishini. Siyasi jehettiki ishlirini közde tutup qobul qilishini we hazir Uyghurlarni Xitaygha qayturush eng töwen derijide bolsimu , bunimu qilmasliqini telep qilimiz.

15.Uyghurlarni Xitay hökumitige qayturushni toxtutushni Gérman hökumitidin telep qilimiz.

16. Gérmaniye hökumiti Yawropadiki hemrasi bolghan 13 döwlet bilen Guantamodiki uyghrlarni qobul qilishni oylushup biqishi kirek, gerche Amerika “Xeterlik emes” dep qarighan bolsimu bular Xitaygha qayturulsa Qolgha elinish xewipi bolghanlighi üchün Xitaygha qayturlmaslighi lazim.

Berlin. 5. Dezember 2007.

Dunya Uyghur Qurultiyi Neshiryat- Teshwiqat Merkizi