PDA

View Full Version : Rabiye Qadir heqqide Dastan( 39 . dawami bar. )



Abdurehimjan
02-01-08, 14:34
Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami . 39 )
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghucisi Alexandra Cavelius hanim yazghan" Rabiye Qadir hanim
ning Biographiesi" )

Aqide,Mustafa,Hanzohre we Kekenoslar , Dadimiz Amerikidin qachan qaytip kelidu-dep tola ghelwe qiliship, Rabiye qadirning qulaq-mengisini yep, biaram qilishmaqta idi.
: yeqindila qaytip kelidu,dep pepileytti mihriban ana ballirini. Lekin shundaq kunlerning biride, Mustafa Mektepte bolghan kongulsizlikni Apisigha eytip datlidi. Yeni Mektep mudiri uninggha dadisi heqqide yamanlighan, uning dadisi putun ailidikilerge bala-qaza kelturup beridighan bir adem,degendek sozlerni eytti. qarighanda endi balilardin emeliyetni yushurushqa amal yoqtek.

Shundaqtimu Rabiye Qadir , Mudir bilen bir qetim sozlishish niytide Mektepke bardi. Uni korgen barliq Oqughuchilar congqur hormet bildurup orunlidirn turushti. Uni barliq oqughuchilar yahshi toniytti we her daim uninggha hormet bildurishetti. Chunki U oqughuchilarni bolupmu namrat Oqughuchilarni oz himayisige elip, iqtisadi jehettin we menewi jehettin yardemde bolup turatti.

Mektep Mudiri uni Ishhanisigha bashlap, aldi bilen bir piyale chay tutti. Mudirning qolliri titrep turatti. Rabiye Qadir chayni qubul qilmidi we : mening yoldishim qaysi hataliqni otkuzdi? Siz oqutquchi we bilim ehli bolush supitingiz bilen manga ochughini eytalamsiz? –didi dadil sual qoyup. Mudir pishanisidiki terni surtup turup jawap berishke bashlidi:

Biz Sidiq Rozi ependidin pehirlinimiz! Menmu uning oqughuchiliring biri, oqushni, yezishni bilgen her bir sawatliq Uyghur ,eslide uning ailisini qoghdashni mejburiyitim, dep bilishi kerek idi. menmu Mustafagha degenlirim ustide kop oylandim, uninggha degenlirim toghra emes idi. lekin biz Hokumettin Mustafagha koz-qulaq bolush, uni nazaret qilish heqqide shundaq buyruq tapshurup alduq! Uning dadisi chet elde Milli bolgunchiler bilen birliship heriket qiliptudek. Men bu heqte ogunush qildurmidim. Emma hokumet alahiten kadir ewetip, Mektepte ochuq-ashkare elan qildurdi. Oqutush ishlirimiznimu dolet biheterlik idarisidin kelgen bir neper hizmetchi teptish qilip turiwatidu.

Shundin itibaren arqimu-arqa Aqide, Hanzohre we Kekenoslarning Mekteplirigimu Hokumettin shundaq buyruq keliptu. Bu halda hatirjem bolush qiyin idi. shunga Rabiye Qadir kenji balilirini chet elge yollashqa tutundi. Bu pilan hich kimning gumanini qozghimaslighi kerek. Bolmisa, bu ahirqi seper tosqunliqqa uchraydu. Ularning Pasportliri putup, seperge az qalghanda, balilar Mektepke berishnimu tohtatti.

_________________


Uninggha Balilardin ayrilish intayin eghir tuyuliwatqan bolsimu, lekin Amerikigha ularning arqisidin baridighanliqigha ishenchisi kamil idi.hemde :
biz yene wetenge qaytimiz! Siler wetenge lazim, oz helqinglar uchun tiriship oginishinglar kerek! Bizning bugun bu yerde tokiliwatqn koz-yashlirimizmu silerning qidri-qimmitinglardur! Bu koz-yashlar bikargha aqmisun! – deytti Rabiye Qadir balilargha teselli birip, ayrilish aldida. sekkiz yashliq Kekenos, aka we hedilirining yigha-zarilirige qarap hichnimini angqiralmay, tengirqapla qalghan idi. Mihriban ana uning aldigha kelip tizlandi we:
jenim koz nurum! Siler hazir bashqa bir Qitege ketish uchun uchqiliwatisiler-didi. shu arida bir Amerikiliq Airpilan kutkuchisi qiz uning qolidin yitilep, balilarni Paspoert tekshurush Ponkitigha , retke turuzushqa elip ketti. Balilarni tehimu qenip koriwelish uchun, Mihriban ana boyinini suzup,putining uchida dessep tik bolatti. we ularning arqisidin egiship:
ballirim ! biz ghelbe qilidighan waqit pat yeqinda yitip kelidu! Biz ghelbe qilimiz!-dep warqiraytti. Uning yenida turghan chong oghli Qahar : Apa, biz kichik chaghlirimizdimu “ghelbe” toghurluq sozleytting! Didi apisidin pehirlinip. ular-Qahar,Ablekimler bilen birge Bejin Airportidiki chushkun qilghan, Mihman hanigha qaytip,balilarning Amerikigha- dadisining yenigha qarap uchqanliqini, Rabiye Qadir Sidiq Rozi ependige Telepun arqiliq hewer qildi. Lekin Sidiq Rozi ependi hoshalliqtinmu yaki hapiliqtinmu ishqilip warqiraytti. Keyin u qahshighili turdi:
Sen qandaq bir ayal Rabiye! Sen daim tuyuqsiz bombidek tigisen. Sen putun bir ailini parchlap nime qilmaqchisen.

Rabiye Qadir uninggha teselli birip, yinik awazda jawap qayturdi:
Sen endi yalghuz qalmaysen, balilar hawada sanga qarap uchiwatidu.ular bundin keyin nazaret astida yashashtin qutilidu. Yeqinda menmu qeshinggha yitip barimen!
- nimishke balilarning yolgha chiqidighanlighi heqqide burunraq manga hewer qilmiding? ,didi u bir az narazi bolghandek.
: eger men sanga bundin , awal kichikkine bir hewer yetkuzup qoyghan bolsam, ihtimal sen balilarni menggu korelmeytting! didi Rabiye Qadir ehwalni chushendurup.

Ular Urumchige qaytip kelgendin keyin, chong oghli Qahar Aqsudin ailisini elip, Urumchige yotkilip keldi.Ablekimmu apisining yenigha kochup keldi. Rushengulmu apisini yalghuzchiliq his qildurmay, yoqlap kelip turatti. yigirme ikki yashtiki oghli Alim Urumchide Tibbi Mektepte oquytti. ular Apisigha hemrah bolushmaqta idi.

Aridin bir qanche hepte otken idi. bir kuni sekkiz neper hitay saqchiliri, Rabiye Qadirning Shirkettiki Birosigha basturup kirishti we namelum birlirining, Rabiye Qadirni olturushke orunghanlighini bilkdurishiti. Lekin U ozining kimlerning olturmekchi bolghanlighini tesewwurmu qilalmaytti. Biraq uni qoghdap oyige apirip qoyush uchun ,heliqi saqchilar birge elip kitishti. Oyge qaytqandin keyin, sekkiz saqchi hitaylar uni muhapizet qilidighanlighini, uning ishiktin siritqa chiqmaslighini bildurushti. uch kundin keyin, heliqi suy qest qilghan kishilerning yoqalghanlighini, endi weziyetning jayida ikenligini bilduriship, qarawullutiki sekkiz hitay saqchiliri qaytip ketishti. Keyin melum bolishiche ashu uchkun ichide, Urumchi shehrige “Helqara Insan heqliri organliri”din Tekshurush omigi kelgen iken. Ular bilen Rabiye Qadirni yoluqturmasliq uchun, shundaq neyrengler oynalghan iken.
_______
Rabiye Qadir yene, bejindiki Merkizi Siyasi meslehetchiler kengishige yighingha chaqirildi. awalqidekla yetmishke yeqin wekiller yighilghan bolup, Uyghur wekiller unchiqmastin , hetta inkas qilishqa qarshi halda olturushqan esnada, Rabiye Qadir Merkizi hokumetke bolghan naraziliq pikrini bayan qildi:

Silerning qolunglar we wang lequanning qoli , bizning helqimizning qeni bilen boyalghan! Ghuljida yuzbergen weqe, siler hazirghiche atap keliwatqandek, “qozghulang, Isyan ”emes. U yerde Teror herikiti yoq! Belki kishilerning kochilarda yurush qilghini putunley tench heriket idi. ular erkinlik telep qilishqan idi. qolumda on alte turluk tizimlik bar. buning hemmiside, tertip we intizam saqlash kuchlirining emelileshturgen zorawanliq qilmishliri korsitilgen.

Merkizi hokumettiki bir qanche yuquri emeldarlar Rabiye Qadirni kutmekte idi. ular helq bilen hokumetning arisini muresseleshturush we helqni hokumetke yeqindin maslashturush wezipisige teyinlengen kishiler idi. Ismail emet bolsa,Shinjang wekillirining eqlini ishlitishi kerekligini tapilimaqta. Uningche bolghanda, kishi hayatliqta bezen ishlargha nisbeten koz yumushi kerek:
Her qandaq insan uyqigha ihtiyajliq , sizmu omur boyi oyghaq turalmaysiz!
Uning “eqilliq bolush” isharitige Rabiye Qadir keskin qilip,mundaq jawap berdi:
Eger men uhlisam, uhlawirimen. Eger men oyghaqla bolidikenmen, kozumdin hichnerse qechip qutulalmaydu! Men keche-kunduz oyghaq turushnimu halap ketmeymen. Lekin ore turupmu uhlimaymen! Mening kozlirim shunchilik otkurki, men kechilerdimu shundaq eniq koreleymen.

Ismail emet peqetla ozini we ailisini chiqish qilatti. Uning bashqilarni korgidek kozimu yoq idi. chunki u ozi eng chong behit- paraghet ichide yashaytti. Uning oy- hiyaliche ,her qandaq bir Uyghur eger azraqla hepileshse, uninggha ohshash bayashatliqqa erishetti.

Wekiller Shinjang toghurluq pikir tekliplerde boliwatqan mezgilde, 8.Mart 1997. Bejing shehride nurghunlighan kocha Aptowuzliri partilitip hawagha uchuruldi. Bu hewer del waqtidila wekillerge yitip keldi.

hitay hokumitige qarshi yuz beriwatqan mezkur hadisiler, hitay hokumiti dunyagha elan qiliwatqandek, qandaqtur Bin Laden Teror herikiti bilen yaki “Radikal Islamchiliq” herikiti bilen hichqandaq baghlinishi yoqtur. Belki hitay hakimyitining helqqe seliwatqan eghir zulumlirigha we hitay dolet Terorigha qarita qisas elish we ghezep-nepretni ipadileshtur.
_______

(Merkizi Siyasi meslehetchiler kengishi yighinidin keyinla , Memliketlik helq qurulteyi chaqirildi.)

Memliketlik helq qurulteyida sozge chiqidighan her qandaq bir qurultay ezasi, sozlimekchi bolghan nutqining Tekistini aldin tapshurishi kerek. Mezkur Tekistni mesul kadirlar tekshurup, eng muwapiq,doletning tup Siyasitige oyghun bolghanlirini tallap testiqleydu. Rabiye Qadirmu sozlimekchi bolghan nutqining Tekistini testiqlitishqa tapshurdi. Lekin u Tekistni ikki turluk teyyarlighan bolup, Hokumetke yaqidighan, mundaqche eytqanda tekshurulup testiqlinishke “layaqetlik” sahta Tekistni tapshurup, ozi sozlimekchi bolghan esli meqsettiki Tekistni yushurun saqlidi. Shundaq qilmighanda, nutuq sozlesh pursitige erishelmigen bolatti. uning meqsidi putun wekillerning koz aldida, hitay hokumiti, Uyghurlargha nime qilip bergenligini ochuq sozlep anglitish idi.

Ashu chong qurultay yighin zalida , sehnige chiqip nutuq sozlesh,besh-alte neper wekiller arisidiki riqabet idi. Rabiye Qadir tapshurghan Tekist nazaketlik, yeqimliq sozler bilen pedazlanghan bolup,
“shinjang helqi nimdigen bay-bayashat, Partiyening himayisi astida
Uyghur helqining bay bolishi we behitke erishishi,Nifitlik we tumur yollarning qurulishi, ilgiri Uyghurlarning bilimsizligi, hitaylarning Uyghurlargha oqushni, yezishni ogitip qoyghanlighigha teshekkur” degendek medhiyeler , riqabettiki tekistke yezilghan idi.

U ashu tekistni tapshurup qoyup, qattiq biaram bolup ketti. U yighin bashlinidighangha bir kun qalghanda, Terjiman bilen mehpi uchrihsip, uninghga sozlimekchi bolghan eslidiki toghra Tekistni korsetti. we “sizge hich qandaq mesile kelmeydu, ish qilip men nimini sozlisem, shuni eynen Terjime qilip bersingzla bolidu”didi , U Terjimanni hatirjemlendurup.

Bu Rabiye Qadirning bejinda chaqirilghan ,Memliketlik helq qurulteyi yighinida tunja qetim sozge chiqishi idi. u bugun kechiche yahshi uhliyalmidi. Uning yurigi suqup, bughuzigha qapliship qalidighandek, tehimu biaram bolatti.

Chong sehnidiki nutuq shiresige kelgen Rabiye Qadirning arqa teripide, Sehnide Siyasi meslehet kengishing ezaliri olturushqan idi. uning aldida bolsa 3000 ge yeqin qurultay wekilliri. Zalning birinji we ikkinji qewetliride asasen wekiller, yuquri qewette jornalistlar, muhbirlar orun elishqshqan idi.

Yighinda nutuq sozlewatqan kishini , hichkim sozdin tohtitishqa we yaki uni tutup , yighin zalidin elip ketishke ruhset qilinmaytti. Bu purset Rabiye Qadirgha jasaret bermekte idi. U popkisidiki esli sozlimekchi bolghan Tekistni elip, yenida olturghan Uyghur Terjimangha berdi. Terjiman yuquri awaz bilen oqushqa bashlapla, tereddut ichide bir qetim tohtap qelip, yene oqushni dawam etti.

“ Biz kim? Biz kimler iduq? hitaylarning wetinimizni igelliwelishi bizning gunayimizmidi?
Biz shu tapta intayin eghir, qiyin ehwalda hayat kechurmektimiz! “

Terjiman bu sozlerni shunchilik tiz oqushqa tirishtiki, ahirghiche achiqmayla yutiwetkili tasla qaldi. U mangliyidiki terni surtetti. Rabiye Qadir Tekisttiki bezen muhim noqtilarni sherhileytti. U hitaychini rawan sozlisimu , oqiyalmighanlighi uchun bekmu iztiraplinatti. Lekin shundaqtimu U muhim uch turluk temini tallap otturgha qoydi: namratliship ketiwatqan dehqanlar, kesipilishish- bilim igilesh we Siyasi mehbuslargha qarita hokumetning muamilisi .

barliq qurultay wekilliri bolsa, “hitay tuprighi”ning altiden birini teshkil qilidighan-1,6 Milyon kuadrat metirliq chong bir tupraq – wetinimiz heqqide hichnimini bilishmeytti. Terjiman Rabiye Qadirning yenida huddi sugha chushken mushuktek shumsherep turatti.
U ozila nutuqni dawam etti:

“Siler dihqanlarning , bashqa bir ishni tallap qilishigha ruhset qilmaysiler. Mesilen sanaet-tehnik , ishlep chiqirish ishlirini ulargha bermeysiler. Eger dihqanchiliq terilghu yerlerde, doletlik qurulush qilinsa, hokumet dihqanlarning ziyanliri uchun eng az 500 yuanchilik tolem berishke teyyar emes. Hemde ularni oz yerlirige qurulghan sanaet- ishlep chiqirish
orunlirigha ishchiliqqa almastin,belki ichkiri olkilerdin ozenglarning ademlirini bizge ewertisiler. Tijaretchilirimiz hitay Import, Exportchi Firmilirigha yuquri heq toleydu. Nimishke biz ozimiz Uyghurlar bilen tijaret qilishimizgha ruhset qilinmaydu?”

U arqa arqidin turluk baj we tolemler ustide tohtaldi. U nimini sozlishi kerekligi ustide anche oylapmu ketmidi. Belki eqlige kelgenni, ozi otturgha qoyushqa zurur dep qarighanlirini shundaq sozlewerdi. U imkan bar qisqa waqit ichide, nurghunlighan qiyinchiliqlarni bayan qiliwelishni muhim, dep qaraytti:

“ nimishke hokumet ichkiri hitay olkiliridin Hoten, Qeshqer we Ili tereplerge Aydiz keselligini tarqitidu? Uyghurlar bu apettin yuqumlinishining aldini elishni bilmeydu! Hokumet buning bilen qaysi meqsetke yetmekchi? ( Siyasi “mesile” bilen) adem etish , huddi birer qushqachni atqandekla,kundilik adetke aylinip ketti.”

U ahirqi jumlilerni , diqqet bilen, hayajenini besiwelip mundaq bayan qildi:
“ men qeti jezim qilimenki, Reis we mushu zalda olturghan wekiller, Shinjangning heqiqi ehwalidin toghra hewerdar bolalmighan. Oz ozige hoja bolush hoquqi, bizning Aptonum Rayonimizda emeli ijra qilinmighan. eger ijra qilinsa idi, Merkezmu we Aptonum Rayondiki heliqmu , arzu qilghan muqimliq ruyapqa chiqqan bolatti. hemmimizge Tenchliq kerek!”

U qolgha elinishtin, hokumetning tutup ketishidin qorqmaytti. Belki meqsettiki sozlirini toluq yetkuzelmesligidin ensireytti. Jemi on alte turluk mesilini , yigirme alte minutta otturgha qoyup boldi. wekiller uni alqishlap, shundaq kuchluk we uzaqtin - uzaq chawak chelishti.
_________

adette Dolet Reisi we Meslehetchiler kengishi ezaliri, yighin tugishi bilenla , zalni tashlap chiqip ketihsetti. Lekin bugun undaq qilishmidi. Rabiye Qadirning nutqi tugishi bilen, Jiang , bash ministiirini egeshturup, udul uning yenigha keldi.dolet Reisi, Rabiye Qadirni tebriklesh yuzisidin qol elip turup iltipat bildurdi:

“siz heqiqeten ,adettin tashqiri ,bek yahshi sozlidingiz! Siz daim mushundaq sozlishingiz kerek! Bugun siz teqdim qilghan mesililer, diqqitimizni alahide qozghidi. Biz Shinjanning heqiqi ehwalini qayta tekshurup, ubdan hel qilimiz!”

bash ministir Li pengmu uni tebrikligech:
bek yahshi sozlidingiz! Lekin bundaq mesililer ustide biz bilen sozlishishingiz kerek-didi.

bu muhim kishilerning, Rabiye Qadir bilen alahide korushkenligini korgen Qurultay wekillirimu, uning bilen hatire soretke chushush uchun, bir biridin qizghiniship beshleshmekte idi. hitayning bulung-bulungliridin kelgen bu yahshi wekiller ,ozlirining shinjangning ehwaligha bolghan hisdashliqlirini korsitetti.

Rabiye Qadirning pikri eghir besim qilghan bolsa kerek, yuquri derijilik emeldarlar uning bilen “sohbetleshmekchi” bolishti. Shuning bilen uni elip ketishti. Shundaqla bashqilardin tosap qelishti. Uning bilen sohbetlishish uchun, perwanidek egip yurgen, Jornalistlar bilenmu yoluqturulmidi. U bayan qilghan mesililerdin peqet ikkila noqta muzakire qilindi:
Dihqanlardin bajni yiniklitish, bilim we kesip ogitish. Qalghan telepler ustel ustide qaldi.

Merkizi Siyasi meslehetchiler kengishining muawin Reisi ,Huddi (dengizde kemini yiteklep ketiwatqan )Kapitandek, Rabiye Qadirni yitekliwalghan idi.U ozini toshuydighan has mashinisi bilen, Rabiye Qadirni Mihman hanigha apirip qoydi. U hitay dolitini idare qilidighan, ghalip toqquz shehsning biri bolup, bular 1,3 – Milyart helqning ustidin qarar chiuqiridighan kishiler idi. U Uyhgur aptonum Rayonini bir qetim kozdin kechurgen idi. shunga u :
Siz bugun bizge anglatqan mesililer, bizni bek tesirlendurdi. Bu chushendurushliringiz, bizning hizmitimizge yardem bergusi. Biz silerge adem ewetip, ehwalni meghizidin tekshurup chiqimiz- didi, Rabiye Qadirgha.

U hokumet bergen wedilerning, yolgha qoyulishigha anche ishench qilalmaytti. Shunga :

Men oylaymenki, bu bizning ahirqi uchrishishimiz. Men siziwatimenki, yeqinda, men Uyghur Aptonum Rayungha qaytip barghinimda,u yerde meni chong dishwarchiliq kutup turghan bolidu- didi , konglidiki shubheni eytip.
hitay emeldar kuldi we tekitlep mundaq didi:
yaq,yaq! Hergiz undaq bolmaydu. Nimishke shundaq bolishi kerek? Bu yer degen Siyasi meslehet kengishi, ashundaq mesililerni muzakire qilidighan jay. Siz toghra qildingiz! Bizning qanunimizda ,mushu yerde sozlengen ehwallarning yolluq ikenligi, ochuq belgulengen. Eger men bir Uyghur bolghan bolsam, elwette shundaq sozligen bolattim. endishlenmeng! eger birliri sizni biaram qilmaqchi bolsa, men arlishimen. Bizler - hemmimizla , oylap qelishingiz ihtimal bolghinidek,undaq yaman kishilerdin emesmiz!

Rabiye Qadir uninggha rehmitini bildurdi. Lekin U bundaq chirayliq, emma kop uchrap turidighan, quruq geplergimu kunuk idi. her qetim ashundaq wediler anglinip turatti, biraq emeliyet, netije bashqiche bolatti.

“belkim bu , sozide turidighan, ehlaqliq, nomusluq adem bolishi mumkin! Belkim u peqet yuquri orlesh uchunla hoquqni igellimigen biridur” (degen hiyalmu uning megniside ghil-pal peyda bolghan idi.) U Mihman haninidiki hujurgha kiripla, tunja bolup Sidiq Rozi ependige Telipun qildi:
Men bugun bir chong ghelbige erishtim! Men bilen birge tentene qililishing kerek! Sen qayaqlardidur taghning ustide! Men bolsam otqa sekridim.

-yaq! Sen undaq qilmaslighing kerek idi! sen yenimgha salamet kelishing lazim idi. sen bashqurghili bolmaydighan, itaetsiz bir insan sen! Men endi seni qayta korushtin umutni uzsem bolghidek!- didi Sidiq Rozi ependi qaynap. Lekin U oz qilmishining toghra ikenligide ching turup, ozini aqlimaqta id:

- Men toghra qildim! Endi mening birla arzuyum bar- utinip qalay, sen men bilen bu ghelbini birge tebrikle!

Sidiq Rozi ependi uning purchighini pushurup qoydi:
Sen peqetla bir qetim ghezipingni, achchighingni chiqiriwalding! Elwette sen yahshi , guzel arzuliringni teqdim qilghansen! Lekin epsus, ish undaq, sen arzu qilghandek bolmaydu! Hichnime ozgermeydu. Sen merkizi Siyasi meslehetchiler kengishining ezasi bolghanlighing uchun, sanga derhal qol salmaydu. Lekin ular keyin ,Sening qilghanliringning ulargha yaqmighanlighini , sanga korsitip qoyidu.

U yene tekrarlidi:
Ular nime qilsa beribir! – helqimiz uchun bir chare tapamdu, yaki yoq! Lekin men bugun bir qetim meqsidimge yettim! Utunimen! Men bilen birge bu ghelbini tebrikle!
Endi Sidiq Rozi ependi artuqche takallashmidi. Eksiche,uni neqeder seghinghanlighini eytti.

Eger , Uyghur Aptonum Rayunidiki heqiqi ehwalni , ashu uchming neper wekiller ichidiki , heqiqetni koridighan, qarni- koksi keng peqet birla ademge bolsimu anglitalighan bolsa, ashuning ozila Rabiye Qadir uchun yahshi bir netije bolghan bolatti.
______

Rabiye Qadir bejindin qaytip uch aydin keyin, U barliq Siyasi we idari orunliridin, Nam- unwanliridin, wezipiliridin bikar qilindi. May aylirida hokumet uning wezipidin elip tashlanghanlighini maqullidi. Iyulda resmi ijra qilindi. Bu ehwallar Rabiye Qadir uchun heyran qalarliq emes, u alliburun hesapliship qoyghan idi.

Uyghur Aptonum Rayunluq Siyasi birlik sep heyiti, Rabiye Qadir heqqide bir qarar chiqartmaqchi. Ashu chiqirilidighan yengi qarar-qanunni yeqinda heliqqe elan qilmaqchi.

Siyasi birlik sepning bashlighi bir hitay emaldar bolup,u yighinda Rabiye Qadirgha yalit qilip “ghelbe tentenisi” neziride bir qariwalghandin keyin:
“ Kommunist Partiyesining qanun – nizamigha asasen, Siz, Aptonum Rayunluq helq qurulteyi, shuningdek Memliketlik helq qurulteyi daimi heyet ezaliq orningizdin we Uyghur Aptonum Rayunluq Tijaretchiler birleshmisi Muawin Reislik wezipingizdin mehrum qilindingiz!” dep jakarlidi. We Rabiye Qadir bundin burun hich anglapmu baqmighan, ozining nurghun idare we turluk rehberlik orunliridiki wezipiliridinmu bikar qilinghanlighini bildurup “ siz bugundin itibaren addi bir puhra bolup qaldingiz!” dep , wezipidin elip tashlash elanini ahirlashturdi.

: Nimishke meni addi puhragha aylandurup qoyisiler? Siler menigndin bu addi puhraliqni bikar qilalaysilerghu! Undaqken,meni tayliq Amerikighia ewertiwetinglar-didi U, soz ahirida teklip birip.


Eger siz mezkur wezipidin elip tashlash qararigha, qayil bolmisingiz, herqandaq waqitta,yuquri sotqa erz qilsingiz bolidu, didi u hitay emeldar, sozini tamamlap.

Bu hadisiler Rabiye Qadirgha hichqandaq eghir tuyulmidi. Eksiche U ozini yiniklep qalghandek his qilatti. Belki u ozini endila insani qimmitige, Insani ornigha qayta erishkendek, oz ornini qayta tapqandek memnuniyette idi. awal u oz ihtiyari bilen helqqe yardemde bolghanlirida, guyaki hokumetmu bu ishta birge boliwatqandek rahetsiz his qilatti. Siyasi nopuzmu mushu idare-orunlarda bundin artuq Imkaniyet birelmigen idi. endiki mesile wang lechuan Uning barliq ishlirigha , tijaretlirigimu qattiq tosqunluq qilishi melum idi.

Rabiye Qadirning barliq tijari shirketliri birdinla muhasire qilindi. U bir hitay tijaretchi bilen Pahta sodisi ustide tohtam tuzgen idi. uning tijari shirigi, on besh kun ichide hitaygha, Tajukistandin Pahtini yollap bermekchi idi. Rabiye Qadir shirikige umumi soda sommisining 15% ni aldin tapshurup bolghan. Uning shirigi yolgha ishench qilalmighini uchun,U ozi deslepki 200 tonna pahtini yotkishi kerek idi.

Rabiye Qadir Urumchidin Almutigha, andin Tajukistangha uchush uhcun Airportqa kiriwidi, Urumchi Airportida, biheterlik idarisi uning Pasportini tartiwaldi.
“ Rabiye Qadirning yoldishi her daim Kommunist partiyesining qanunlirigha qarshi bolishi, uning RFA da ishligini, uning, hitay hokumitining Uyghurlargha tutqan Siyasi muamilisige qarshi munazire qilishi,uningdin sirt Merkizi hokumetning buyrighi- Rabiye Qadirning chetelge chiqishige ruhset yoq we uni derhal nazaret astida tutup turush” qatarliq seweplerdin , uning Pasporti tartiwelinghan idi. Uning Adukatimu bu qarargha qarshi hichnime qilalmidi. Birla shert Sidiq Rozi ependi we ularning Amerikidiki balliri qaytip kelishi kerek!

U oyge qaytip kelip, telipun arqiliq Sidiq Rozi ependige bolghan ishlarni yetkuziwidi,
“ ah! Biz endi tugeshtuq! Men sanga awal kop qetim eytmighanmidim- hitaylar qanunni tonimaydu, ehlaqni toni,maydu,dep! didi, Sidiq Rozi ependi hesretlinip.
-shundaq,didi Rabiye Qadir tekrarlap,lekin bu umutsizlinishning sewebi bolmaslighi kerek! Men umut qilimenki, men bashqa bir imkan tepip, sening yeninggha choqum barimen!

Sidiq Rozi epndi :
eger hitaylar seni qolgha alsa, qamap qoysa, mening hayatimning ahirqi kuni bolidu! Sensiz hayatning qimmiti, menasi qalmaydu! didi , bughuq awazda.

Eger U hitay tijaretchige Pahtini tohtamlashqan waqitta tapshurmisa, tohtamdiki putun iqtisadi qimmetni tolishi kerek idi. shunga U (ayal)Adukatini Tajukistangha yolgha saldi. Lekin uning Tajukistandiki Shirigi Pahtini bermidi. hitay tijaretchi ( ayal) uning ustidin erz qildi. U bu tijaretning ziyini uhcun hitaygha 2,7 Milyon yuan tolishi kerek! Mana bu hitay hokumitining oynighan uyuni boldi. awal ular uning Pasportini tartiwaldi. Andin iqdtisadi jazagha muptila qilish, Undin keyin Uning ballirining, inisining Pasportinimu tartiwelishti. Mushu tijarettila toplam yigirme tort kamaz Pahta ottur asyada ghayip boldi. shuning bilen Rabiye Qadir tartqan omumi ziyan 13 Milyon yuan bolup hulasilandi.

U tijaret ishlirini yene dawamlashturdi. Uning tijariti yahshi kitiwatatti. U yene helqni iqtisadi jehettin himaye qilishni dawam etturmekte idi. uning dostliri, uni yahshi koridighan helq uning bilen soda qilishatti. hetta Ablet Abdurishitning hanimimu sodisini Rabiye Qadirning dukidin qilatti.

Rabiye Qadir saqchi idarisining ruhsitisiz, bir yurttin yene bir yurtqa kitelmeytti. Shuningdek u qeyerdila bolmisun, uning yenida, arqisida qara kiyimlik paylaqchilar, huddi sayidek egiship yuretti. hetta u teklip qilinghan ziyapet- olturushlardimu, uning qarshisidiki shirede heliqi paylaqchilar peyda bolishatti.
******* ( shu namliq kitap 299-311.betlerdin. 39.dawami bar)
______

Weten sirtida “Weten perwerlik”, Weten sirtida “Milletchilik”, Weten sirtida “Inqilawi Qehrimanliq”, Weten sirtida “……?” ishqilip Weten sirtida, hemmila adem mezkur namlarni, pishanisige Mohor bilen basturwelishqa tasla qalidu. Bizde, ashundaqlargha qarita “ogzige chiqiwalsam ishittin qorqmaymen”degen ihcham, emma chungqur teeddi bilen tolghan bahalarni bergen temsiller az emes.

Biz Wetendiki chaghlirimizda, Weten sirtidiki herqanadq Uyghurni “Wetenni azat qilghuchi”kishi,dep qarayttuq. Chetelge chiqqandin keyinmu, uzun yilghiche taza bayqap bolalmiduq. hetta birer koplit Sheirni Hissiyatliq oqup qoyidighan, bezen “Shair”gha ohshapraq ketidighan kishilernimu, “Weten perwer Shairken”dep, hormetlepmu qalattuq.

Chunki biz Wetende yashap turupmu , Wetenge bek ijtiyajliq iduq!…. horliktin mehrum bolghachqimikin. Ozimiz Wetenni jan jenimizdin suyup turupmu, “Wetenni suyidighan kishi”ge bek mohtaj iduq. Sanimiz bek az bolghachqimikin….

Biz uzun yildur oyghunup kettuq! Endi bizni elleylimenglar janaplar! “Sheir” oqup, “qeside” oqup, “nezme” toqup, “ bohtan” chaplap, “tohmet” artip, ishqilip yolimizni tosiyalmaysiler. Bizni aldap bolalmaysiler. – “Kim”ning kim ikenligini besh qoldek bilip kettuq.

hetta ajayiplarmu yoq emes, biz yashwatqan “gherp”te. Uyghur heq “Lengmen”ge bek omraq. Shundaq turupmu, bir tehse Lengmenni yep, hijil bolmay “Weten uchun lengmen yidim”deydighan, ajayip “ Weten suyer”lirimizmu barken. Shuningdek- bir az ochuqraq disem: Hissiyati qozghulup qelip, bir Qanche Misra “Sheir” yezip qoyghan bir adem, yazghan Misrasigha “Weten otida”dep mawzu qoyiwaptu….hetta we hetta ozige qoyghan “Famile” naminimu, teptartmay “ Weten ishqida” dep chushnche beripmu qoyidiken.

hetta gherpte yigirme yilche oz hayatini yahshi qamdighan birimu, “Yigirme yil Weten uchun hizmet qilghan” bolup atilidiken. Bashqilardin yahshiraq kun korush uhcun, “Kalla ishlitip” gherpte inawetlikrek birer kesipni oqighan “ Student”larmu, “Weten , Millet uchun oqughan”bolarmish! Way way! Nime degen kop bu “Ogzige chiqiwalsa, ishittin qorqmaydighan”lar! ( mening jawabim: hey nochi erbaplar! Siler weten perwerlik dawasi qilishtin awal, yurtinglardiki saqchi idarisidin kelgen Telepungha , titrimey turup jawap birip beqinglarchu. Tehi nomus qilishmay, Rabiye Qadirdin tehimu chong ishlarni telep qilisiler)

Bezen Erbaplarning mundaqmu “Kuresh pelsepisi” barken:
awal ozini oylash. Yeni bugunum qandaq otidu, etem qandaq bolidu,
kiler yilim, on yilidin keyinim, qerighandiki turmushum….. tende maghdurum bar chaghda, keyinlikimni oylanmay, barlighimni “Weten”ge atap qoysam, kuchumdin qalghanda, kochida tashlinip qalsam, kim baqar? Shunga 1- qedemde ozemni oylishim kerek.
2- ailisini , ballirini oylash. Yeni men “weten” uhcun ishlewersem, aile ishlirim, yoldishimning hali qandaq bolar. Ballirim chong bolsa, qanadq qilar. Shunga 2- qedemde aile- ballirimni we ularning kelgusini oylishim kerek.
3-bolup “Weten” uchun.

Bu zadi qandaq shekildiki “Kuresh pelsepisi”? mezkur pelsepini sen bilen men eytsamghu kari chaghliq. Biraq “ataqliq”biri dep salsa, sen bilen men, yaki mamut bilen awut “Rehber”dep, egiship yurgen bir “Kim” dep yurse, sen qandaq tuyghuda bolarsen! Yaki uningmu “oylaydighini bar”dep, huddi erining “pashiwaz, humsi”ikenligini bilip turupmu, “gep qilsam, quwrghamni sundurup qoyidu”dep, sukutte emma “kundeshlik”azabida ortinip yashaydighan, bichare mezlum hotundek,kun otkuzemsen…. Bu tuyghu mesilsila emes. Belki Siyasi ang, Milli sizim, Insani qimmetke baghliq. Kishi ozining Insani qimmitini toluq his qilalmighanken, uni “dosti”mu, dushmenimu horlaydu.

Endi heliqi atalmish”kuresh pelsepisi”ge kelsek, undaq bir namertlerche , uchigha chiqqan shehsiyetchilik tuyghusi, hergizmu “Kuresh pelsepisi”bolalmaydu. U “jan baqti”liq yoli. Undaq adem bilen , bejindiki, hitay hakimyiti uchun hizmet qiliwatqan Ismail emetlerning perqi qeyerde? Umu aldi bilen ozini, andin hotun ballirini oylap, shu nishanni boylap hizmet qiliwatidu. Aridiki perq birla nerse. – chigara . ikki dolet arisidiki tikenlik sim. Biri simning u yeqida, biri bu yeqida. Lekin her ikkisining hayatqa bolghan bahasi ohshash.- yahshi yashash! Hetta ewlatliri uchunmu “yumshaq tushek”hazirlap qoyush.

Bizmu ozimizni, ata,animizni, ballirimizni, hotun we ailimizni oylap, aldi bilen ashu nishanni boylap ish qilghan bolsaq, sergerdan bolup nime qilattuq. Ozimizni qoyup turayli.( chunki biz nime qilghan?) Rabiye Qadirgha nime kamliq qilghan? Sulalisi qiraldek yashiyalaydighan mal-dunya. Sulalisige miras qalghudek nam-ataq, Mensep, abroy. Umu qolidin kelishiche, qolidin kelgenni qilip yashawergen bolsa, kim uningdin narazi bolatti? narazi bolushqa kimning heqii batti? U tapqan dunyasining 40% 1 yilliq “zakat”qa ajirtip qoysa, mal-dunyasining 10 000 % 1 yilliq “heyr-sahawet”, yardem ishlirigha ajirtip qoyghan bolsa, yaki “Darul yetim” saldurup, yitim-yesirlarning beshini silighan bolsa, Mesjid ,medris saldurup, dindarlarning konglini alghan bolsa, u namratliship qalattimu? Uni kishiler yaman korettimu? Uni ashu qilmishliri uchun hitay hakimyiti berbat qilattimu? Uning yoli tosulup qalattimu?

Bezen aljip qalghan “Shair”lar, uninggha atap, “nesihet” sheklide “qeside”oqushlirichu. Kishining ghidighini kelturup, uninggha “Siyasi” ders berishke intilishlirichu. Nomus qilishmay, bezen ikran aldida olturushup, ozilirining “hiyalliri”ni “Siyasi qarash” sheklide elan qilishlirichu. ((bir kishidin Rabiye Qadir Siyasi sawat soraptudek. Yeni “Musteqilliq” bilen, “Kishilik hoquq”heqqide – aridiki perqni soraptudek. Nomus qil adash, nomus! ) adem balisi nomustin ayrilsa, qipyalingach kishilerge korineleydu. Bezenler, yenimu bezenler nomusni yoqattimu, yaki ularda ezeldinla “Nomus”degen nerse yoqmu, oz mahiyetlirini yalingachla korsitishke tirishiwatidu.

Bu tarih ispatlighan heqiqet. Endi uzun yillarghiche “Weten perwerlik”taji Rabiye Qadirdin ashmaydu. Bu taj bashqilarghimu yarashmaydu. Kimki bu tajgha ichi qotorliq qilidiken, uninggha qol uzitidiken, choqumki bu taj uning beshigha qalpaq bolup keyilidu.

Abdurehimjan
02.01. 08
Munchen

Unregistered
02-01-08, 15:49
Nayiti toghra analiz beripsiz......biz özimizni we barliqimizni ewel WETEN üchün atap mangghanda andin qurbanliq bireleymiz.....amma u öz menpetini dep saxtipezlik bilen xizmet körsettuq dep köz boyughanlar, haman bir küni aydinglishidu....chünki heqiqet igilidu sunmaydu...ALLA Kerim kimning nime oylap qiliwatqaliqini körüp turghuchidur. Rabiye animizni Janabi ALLAH öz panahida saghlighay(amin) ALLAH rizasini izdep özini toghra yolgha atighanlar heqiqi wetensöyer, wetenperwer insanlardur, ular bolsa nayiti az kilidu hem yoshurun halda sediqe-zakat bergendek ish qilidu.....

Qelimingizge berikkalla Abdurehimjan, ALLAH siznimu öz panahida saqlisun we Ilhamingizni tehimu ziyade qilsun(amin)
-------------------

Hurmet bilen sizning yazmiliringizni yaxturup oqughuchi Uighur qerindishingizdin!

Aman bolghaysiz.