PDA

View Full Version : Xitay, Ölüm jazasi berishni toxtat!



Unregistered
20-12-07, 08:55
B d t yighinida, ölüm jazasini emeldin qaldurush teklip layihisi köp sanliq awaz bilen maqulluqtin ötti
2007.12.19
Muxbirimiz shöhret hoshurning bu heqtiki toluq melumati
Awaz köchürüsh
Tünügün yeni 18 ‏- Dékabir küni axirlashqan,birleshken döletler teshkilati 62 ‏- Nöwetlik omumiy kéngishining 76 ‏- We 77 ‏- Qétimliq yighinlirida, ölüm jazasini emeldin qaldurush layihisi qayta muzakirige qoyuldi. Muzakiride jiddiy talash-Tartishlardin kéyin, teklip layihe awazgha qoyuldi. Teklip layihisi 54 ret awazgha qarshi 104 maqulluq awazining üstünlüki bilen qobul qilindi.

Xitay: qarshi awazdikiler sel qaralmasliqi kérek
Yighinda, yawropa birlikige eza döletler, ölüm jazasini emeldin qaldurushni insan heqlirige munasiwetlik mesile dep qarap xelqara qanun ramkisi ichide qarar bérishni otturigha qoysa, xitay qatarliq döletler, bu mesilining xelqaraliq emes, belki döletlerning qanun sistémisigha munasiwetlik mesile hem döletlerning ichki ishi dep qarilishini, otturigha qoydi. Bir terep, bu layihini b d t insan heqliri komitétining muzakire témisi dése, yene bir terep bu mesilini b d t ning omumiy kéngishining muzakire témisi bolushi kéreklikide ching turdi.Xitay yighinda mezkur layihige ret awaz qollanghan döletlerning béshida turdi. Yighin axirida xitay wekili, yawropa döletlirini, döletlerning perqliq ehwalini nezerde tutmidi, özlirining köz qarishini bashqa döletlerge tangdi, bu jeryanda diplomatik hüner we bésim ishletti dep eyiblidi.

Ölüm jazasini emeldin qaldurush teklip layihisi, b d t da 1994 ‏- We 1999 ‏- Yilida otturigha qoyulghan bolsimu, maqulluqtin ötmigen. Shunga bu qétimliq awazning netijisidin memnun bolghan b d t bash katipi ben komin, layihining qobul qilinishini ölüm jazasini dunya boyiche emeldin qaldurush üchün tashlanghan muhim bir qedem dep medhiyilidi. Emma yighinning xitay wekili: " qarshi awaz qollanghanlarning sani, üstünlükni teshkil qilalmisimu, az mölcherlinishiche bolmaydu, bu san, dunyada téxi ölüm jazasini emeldin qaldurushta omumiy pikir birliki shekillenmigenligini ipadileydu dep körsetti.

1976 ‏- Yili dunyada ölüm jazasini emeldin qaldurghan döletler sani aran 16 bolghan bolsa, hazir 133 ke köpeydi؛ peqet 64 dölet yeni dunya döletlirining üchtin biri ölüm jazasini saqlap kelmekte. Ölüm jazasini dunya boyiche emeldin qaldurushqa terepdar bolghanlar asasen démokratik döletler bolsa, qarshi turghuchilar arisida, namrat we diktator döletler asasi salmaqni igilimekte. Ölüm jazasining emeldin qaldurulush mesilisi, amérika bilen xitay xelqara mesililerde birlikke kéleleydighan nahayiti az témilardin biri bolup, amérikimu ölüm jazasining emeldin qaldurulushigha qarshi awazdikilerdin biri, emma amérikining 12 shtatida, ölüm jazasi emeldin qalghan, bularning ichide michigan shtati 1846 ‏- Yildila ölüm jazasini emeldin qaldurup bolghan.

" Ölüm jazasi emeldin qalmisa, az sanliq milletler ziyangha uchraydu"
Ölüm jazasini emeldin qaldurush mesilisidiki pikir ixtilapi mahiyette, kishilik hoquq igilik hoquqtin üstünmu yaki töwenmu ? dégen talash-Tartishning yene bir xil shekli bolup, emeldin qaldurushqa qarshi turghuchilar, ölüm jazasi emeldin qalsa, jinayetchiler tégishlik jazasini tartmighan bolidu, jemiyette muqimsizliq amilliri köpiyip kétidu dep qaraydu. Yawropa döletliri bolsa, ömür boyi qamaq jazasimu ölüm jazasigha oxshashla jazalash küchige ige, eger ölüm jazasi emeldin qaldurulmisa, insan heqliri dexli-Terüzge uchraydu, az sanliq milletlerning heq- Hoquqi dexli-Terüzdin saqlinalmaydu dep qaraydu.

2004 ‏- Yili xitayda ölüm jazasigha bérilgenlerning sani, 3400 bolup, bu shu yili dunya boyiche ölüm jazasigha buyrulghanlarning %90 ni igiligen.

2006 ‏- Yili dunya boyiche, ölümge buyrulghanlar sani 5628 neper bolup, buning ichide, 5000 i xitayda ijra qilinghan. Xelqara kechürüm teshkilatining bildürüshiche, siyasiy seweblik ölüm jazasigha yoluqiwatqanlar peqet uyghurlardur. Bu melumatlar, yawrupaliqlarning ölüm jazasini emeldin qaldurulmisa, az sanliq milletler hoquqi ziyankeshliktin xaliy bolalmaydu dégen qarishini ispatlimaqta. Bu nöwet b d t da qobul qilinghan ölüm jazasini emeldin qaldurush layihisi téxi teklip layihe bolup, qanuniy küchke ige emes, bu peqet, dunya döletliri ichide tunji qétim kop sanliqning qollishigha érishkenliki üchünla, ilgirilesh dep qaralmaqta. (Shöhret hoshur)

Uyghurche

--------------------------------------------------------------------------------

© 2007 Radio Free Asia
--------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------
Munasiwetlik maqalilar
Sir tutulghan toqunush -- Shayar weqesi
Axbarat erkinliki we xelqara olimpik komitéti
Xitay sotining 6 uyghur üstidin chiqarghan hökümnamisi üstide --- Ruqiye turdush xanim bilen söhbet
Rabiye qadir qeshqerdiki ölüm jazasi munasiwiti bilen xelqara olimpik komitétini eyiblidi
Türk metbuatida sherqiy türkistan mesilisi
Uyghur teshkilatliri qeshqerde ölümge höküm qilinghan uyghurlar heqqide bayanat élan qildi
Meshhur dawa qayta sehnide
Guantanamodiki uyghurlar kanada metbuatlirida
9 Yil burun qorghas nahiyiside étip öltürülgen 7 yashning qebrisi yötkiwétildi
Albaniyidiki besh neper uyghur ereb téléwizorida
Ürümchidiki saqchi - Ediliye mektipide toqunush yüz berdi
40 Yildin artuq xitay türmisige élinghan qazaq yazghuchisi qazghumarning armani