PDA

View Full Version : Uyghurlarda wetenperwerlik ...



RFA obzori
23-11-07, 09:03
RFA obzori, 2007.11.23
aptori: Perhat Muhemmidi

Xitay hakimiyiti bilen Uyghur teshkilatliri otturisida dawam qiliwatqan “ wetenperwerlik „ heqqidiki teshwiqat kürishi

Hörmetlik radio anglighuchilar, keyinki birqanche yildin buyan, Kommunist Xitay hakimiyiti bilen chetellerdiki Uygh teshkilatliri otturisida “ wetenperwerlik „ terbiyesi jehette intayin keskin bir teshwiqat kürishi dawam qilmaqta.

( 1 ) Bir – birige zit “ qosh bayram „ lar

Xitay hakimiyiti her yili 10 – ayning 1 – künini, yeni, Xitay xelq jumhuriyiti bilen, atalmish “ Xinjiang Uyghur aptonom rayoni „ qurulghan künni Uyghur xelqighe qaritilghan “ wetenperwerlik „ terbiyesining yuquri pellisi we siyasi qiblinamisi qilip kelgen bolsa, chetellerdiki Uyghur teshkilatliri 1933 we 1944 – yilliri musteqil Sherqiy türkistan jumhuriyetliri qurulghan 11 – ayning 12 – künini özlirining wetenperwerlik terbiyesining siyasi bayraqdari qilip, Sherqiy türkistan xelqini Xitay hakimiyiti terghip qilip keliwatqan yuqarqi atalmish “ qosh bayram „ gha emes, belki özlirining heqiyqi iradisige we arzusigha wekillik qilidighan “ qosh bayramgha tentene qilishqa chaqirip kelmekte.
Undaqta, wetenperwerlik „ digen zadi nime ? Xitay hakimiyiti terghip qiliwatqan “ wetenperwerlik „ bilen, chetellerdiki Uyghur teshkilatliri teshebbus qiliwatqan “ wetenperwerlik otturisida qandaq bir periq bar ?

( 2 ) “ Wetenperwerlik „ digen uqum heqqide

Meningche “ wetenperwerlik „ digen bu uqumning asasi menisi, ejdatliri yashap kelgen we ejdatlirigha tewe bolghan yurtini, tupriqini, wetinini söyüsh, wetinidiki xelqini söyüsh, öz xelqining mediniyitini we milliy miraslirini söyüsh we ununggha sadiqliq bilen warisliq qilish hem qoghdash, öz xelqining qayghu we shatliqigha ortaq bolush, öz wetinini muqeddes bilish we uni janpidaliq bilen qoghdash, wetini we xelqining menpeetlirini hemmidin ela bilish …
Dimek, “ wetenperwerlik „ digen bu uqum, mahiyette cheksiz söygü we sadaqet bilen mujessemlengen xasiyetlik bir uqumdin ibaret.

( 3 ) Chetellerdiki Uyghur teshkilatliri teshebbus qiliwatqan wetenperwerlikning yetekchi idiyesi

Chetellerde paaliyet elip beriwatqan Uyghur teshkilatlirining öz xelqighe qarita sestimilik we jiddi halda elip beriwatqan “ wetenperwerlik „ teshwiqatining asasi mezmonigha qarighinimizda, ularning, yuqurida dep ötülgen “ wetenperwerlik „ heqqidiki chüshenchilerni chörüdigen asasta, töwendikidek birqanche qarashni yetekchi idiye qilghanliqini körüwelish tes emes:
Birinchidin, mustemlikichilikning mehsuli hisaplanghan “ Xinjiang „ ni emes, belki Uyghur xelqining hör iradisining mehsuli hisaplanghan “ Sherqiy türkistan „ ni söyüsh, “ Xinjiang „ kelimisini eghizgha elishni nomus dep bilish !
Ikkinchidin, Xitay hakimiyiti teripitin “ qosh bayram „ dep tentene qiliniwatqan 10 – ayning 1 – künini, “Uyghur xelqi üchün matem küni we qarangghu, zulmetlik bir dewirning bashlinishi „ dep tonush !
Üchünchidin, qehriman ejdatliri teripidin 1933 we 44 – yilliri 11 – ayning 12 – küni qurulghan ikki qetimliq musteqil Sherqiy türkistan jumhuriyitini qibliname qilip, uni Uyghur xelqining hörlükke we azatliqqa erishkenlikining simowuli süpitide her zaman iptixarlinish tuyghusi ichide yad etip turush !
Tötünchidin, ana wetinini zorluq bilen ishghal qilghan, wetinining bayliqlirini talan – taraj qiliwatqan, xelqining mediniyitini, shundaqla pütün milliy qimmetlirini yoqutushqa uruniwatqan, xelqighe rehimsizlerche zulum seliwatqan we ayaq asti qiliwatqan Xitay hakimiyitige bolghan ghezep – nepritini eniq ipade qilish, Sherqiy türkistan xelqining insani heq – hoqoqlirini we hör – azatliqini qolgha keltürüsh, shundaqla Xitay hakimiyitining Sherqiy türkistan xelqighe seliwatqan yuqarqidek shepqetsiz zulumlirini erkin dunya xelqighe pash qilish üchün küresh qiliwatqan erkinlik jengchilirini we teshkilatlarni qollap – quwetlep, ularning shereplik sepidin orun elish … !
Dimek, chetellerdiki Uyghur teshkilatliri teripidin teshebbus qiliniwatqan buxil yetekchi idiyedin, ularning Xitay hakimiyitige qarshi nahayiti zor bir idilogiyelik jeng elan qilghanliqini körüwelish tes emes. Bolupmu buyil 11 – ayning 12 – küni cheteldiki 10 din artuq döwlette Sherqiy türkistan jumhuriyetlirining qurulghan künining Uyghur musapirliri teripidin tarixta hech körülüp baqmighan derijide nahayiti keng we daghdughuluq halda bir tutash xatirilengenlikimu, chetellerdiki Uyghur teshkilatliri teripidin elip beriliwatqan wetenperwerlik terbiyesi teshwiqatining zor siyasi we ijtimai ünümge erishkenlikini ispatlap turmaqta.

( 4 ) Xitayning Uyghurlargha qaratqan atalmish “ wetenperwerlik „ teshwiqati

Undaqta Xitay hakimiyiti teripidin Sherqiy türkistandiki Uyghurlargha qarita heshem bilen elip beriliwatan atalmish “ wetenperwerlik „ terbiyesi teshwiqatichu ?
Bu heqte artuqche toxtalmisaqmu, Xitay hakimiyitining bu jehettiki teshwiqatining mundaq birqanchila nuxtigha merkezleshkenlikini körüwelish tes emes:
Xitay hakimiyitining pütün derdi, “ Xinjiang „ digen uqumni Uyghurning kallisigha zorlap singdürüsh, “ Xinjiang memlikitimizning ayrilmas bir parchisi „ digen kona sepsetisini mejburlap qobul qildurush, Xitay kommunistik hakimiyitige we unung emir – permanlirigha xuddi qoy – kalilardek shertsiz – sadasiz halda cheksiz itaet qilishni qolgha keltürüshtin ibaret.

( 5 ) Xitay köchmenlirige qaritilghan “ Getlerche wetenwerwerlik „

Buyerde yene shuni qisturup ötmekchimenki, Xitay hakimiyitining Sherqiy türkistanda Uyghurlargha qaratqan yuqarqidek “ wetenperwerlik „ teshwiqatidin sirt yene bu ziminda yashawatqan Xitay köchmenlirige qaritip keliwatqan ayrim birxil “ wetenperwerlik „ terbiyesi teshwiqati bar, buxil teshwiqatining xarektiri we mezmoni Getlerning 2 – dunya urushi harpisidiki German xelqighe elip barghan atalmish “ wetenperwerlik „ teshwiqatidin qilche perqi yoq, Getlermu özini dunyadiki birichi nomurluq wetenperwer zat dep qaraytti, unung terghip qilghan wetenperwerliki, Nemis millitini zugulisi chong üzülgen esil iriqqa mensup millet dep qarash, Nemis bolmighan milletlerning hemmisini pes we xor körüsh, Germaniyediki bashqa ajiz milletlerning yashash heqqini etirap qilmasliq, ularni xalighanche qirghin qilish, bulap – talash we ezish … Getlerning buxil “ wetenperwerliki „ sewebidin, eyni chaghda milyonlighan bigunah insan hayatidin ayrilghan, aqiwet getlerning özimu beshini yep, Germaniye xelqighimu cheksiz balayi – apetlerni elip kelgen idi.
Xitay hakimiyitimu Sherqiy türkistandiki Xitay köchmenlirige qarita del buxil teshwiqatni yürgüzüp kelmekte, yeni, buyerdiki Xitaylar özini hojayin millet dep qarishi kerek, öz hakimiyitining mustemlikichilik siyasitige masliship, hakimiyetning yerlik milletlerni ezishige, xorlishigha, talan – tajar qilishigha, hetta rehimsizlerche qirghin qilishigha yantayaq bolup berishi lazim, ene shundila ular hakimiyetning tili bilen eytqanda “ büyük zhung hua millitining esil ewlatliri „ bolalaydu.

( 6 ) Chetellerdiki Uyghur ösmürlirining “ Xinjiang „ kelimisidin xewiri yoq

Emma, Xitay hakimiyitining teshwiqat jehette shunche zor imkaniyetlerge ige bolushigha qarimastin, bügünki künde uyghurlar arisida, bolupmu chetellerde yashawatqan Uyghurlar ichide Xitay hakimiyiti terghip qiliwatqan atalmish “ wetenperwerlik „ idiyesige pütünley qarshi bolghan birxil chüshenchining omomiy yüzlük halda küchüyüshke bashlighanliqi, Xitay hakimiyitining bu jehettiki süni teshwiqatining hech bir ünüm bermigenlikini körsetmekte.
Eng addi misal, hazir Yawropada yashawatqan Uyghurlarning bu jayda tughulup ösken perzentlirining hech biri “ Xinjiang „ digen bu kelimini bilmeydu, ular özlirini “ Sherqiy türkistanliq „ yaki “ Uyghuristanliq „ dep bilidu, bu döwlet namini hetta sawaqdashlirigha we oqutquchilirighimu qobul qildurghan, ular chetellik dost we sawaqdashliri bilen weten heqqide söhbetliship qalsa, wetinini Xitaylarning besiwalghanliqini we Uyghurlarning hazir qandaq zulum körüwatqanliqini zerikmey – terikmey anglitishqa bashlaydu, mana bu, chetellerdiki Uyghur ösmürlirining ehwali, ösmürlerning weziyiti bundaq iken, dimek chonglarning bu jehettiki rohi – dunyasini tesewwur qilish tes emes !