PDA

View Full Version : Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami. 34 )



Abdurehimjan
24-10-07, 07:46
Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami. 34 )
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghucisi Alexandra Cavelius hanim yazghan" Rabiye Qadir hanim
ning Biographiesi" )

Tortinji bolum
(Rabiye Qadir)

bir hiyal,bir cush Re'alliqqa aylanghan idi -1992.yili "Rabiye Qadir Soda sariyi" ecildi. u minglighan tijaretci, ishci-hizmetcilerni mushu yette qewetlik Soda sariyigha toplighan idi. ularning kopuncisi hetta tijaretning nime ikenliginimu bilmeydighan kishiler idi. ayallar bilen namratlar bolsa Rabiye Qadirning aldidiki birinji derijiliklerdin idi.

Soda sariyining altinji qewitide u ozige yengi hem korkem Tijaret ishhanisi yasatti. bu Soda sariyi Rabiye Qadirning hayatida zor burulush peyda qilghan, Urumci Shehridiki muhim bir noqtigha aylandi. u ozining barliq mal-mulkini mushu binalarni tiklesh yolida, emeldargha ,yoli barlargha par birip tugetken idi. bu Soda sariyi bolsa uni iqtisadi jehettin qoghdaydighaytti we Uyghurlarning ishencisige nail qilatti. cunki wetinimizning bu payteht Shehride buningdin bashqa yene bir bina- yene bir Soda sariyi yoq idi. bu putun Sherqi turkistan buyce hem birinji bolup qed kotergen,hem zamaniwi, hem korkem, hem guzel bir Soda sariyi idi. awal bu Soda sariyining qurulishini bashlashtin burun, bir kishilik tijaret dukini ucun, 10 000 yuan meblegh selishni ret qilghan Uyghur tijaretciliri,endilkte kicik bir yer ucunmu 50 000 yuan tapshurushni, Rabiye Qadirning ulargha iltipat qilishini telep qilishqili turdi.

ilgiri dukan ucun meblegh salghan kishiler: Rabiye hanim endi qerz qayturush banasida, coqum yuquri bahada ijare telep qilidighan boldi,dep jezim qilishmaqta idi. biraq Rabiye Qadir bolsa undaq qilmidi, u qerzlerni qayturushni oylashmidi. eksice u meblegh salghan barliq klishilerni oz Resturanigha teklip qilip munularni eytti:
silerning manga qilghan yardiminglar, siler oylighandinmu koprek qimmetke, menagha ige! men bugun silerge tijaret dukininglarni otkuzup birimen. ijare heqqige qance biridighanlighinglarni peqet oznglar qarar qilisiler.

tijaretciler, her bir dukan eng towen bolghanda 500 yuandin ijarige qoyulishini telep qilishti.
: yahshi! undaqta her bir dukanni 300 yuandin ijarige elinglar! didi Rabiye Qadir sehilik bilen. tijaretciler doppilirini asmangha etiship, hurra towlashti.
: kiler yildin bashlap silerdin dukangha ijare telep qilmaymen. emma siler meblegh salghan pulunglarni 3 yilghice telep qilmaysiler,didi Rabiye Qadir tijaretci dostlargha.( bu tedbir her ikkili terep ucun bekmu paydiliq idi.)ular Rabiye Qadirni ceksiz soymekte idi. ularning mahtash, medhiyelirini kemterlik bilen rte qilghan Rabiye Qadir, Hantengri mesjitide bolup otken hadisini ulargha eslitip,awal mahtap, keyin yerge urmasliqni utunetti.

U, dukanda turup tijaret qilidighan kishilerning retlik kiyinishini, pakize, yeqimliq bolishini, bolupmu ayallarning Milli qiyapetke, en'enige bek riaye qilishini telep qilatti.

Soda sariyigha minglighan ziyaretciler, huddi kelkundek besip kirishmekte!
_________

"Rabiye Qadir Soda sariyi" adettikice "Soda sariyi" bolupla qalmastin,belki Uyghur tarihida ozgurush peyda qilalaydighan,Rabiye Qadirning hayati pa'aliytini ozgertidighan bir qimmetke ige Soda sariyi idi. bu bina Rabiye Qadir ozi arzu qilghinidek, uni oz helqige tonitidighan bina idi. bu bina Rabiye Qadirning wujudi bilen mujessemleshken, uninggha kuc beghishlighan we bizning dushminimizge qarshi, Rabiye Qadirning Isyankar Rohigha medet bergen bina idi. bu Soda sariyi Rabiye Qadirning mewjutlighini janliq soretlep korsitidighan sihri kucke ige idi.

U wetinimizning payteht Shehrining merkizide bir simwol tiklidi - U ozining kucluk iradisini, ceksiz arzusini eks etturdighan bir simwol tiklidi. bu simwol eyniwaqitta, bir Uyghur ayal bu ishlarni qilalighan iken, Uyghur erliri nimishke bundaq ishlarni wujutqa ciqarmaydu? degen oygha salidighan simwol idi.

Rabiye Qadir uningdin keyin saldurghan herqandaq bina, ashu desleptiki Soda sariyidek menagha ige bolalmaytti. keyince bashqa Uyhgurlarmu nurghunlughan cong we yuksek Soda saraylirini saldurghan bolsimu,lekin kocidin otken kishiler yenila "Rabiye Qadir soda sariyi" heqqide alahide tohtilatti. Uning bu Soda sariyini saldurushta tartqan eziyet, japa-musheqqet, qeyinciliqliri heqqide sozlishetti.
keyince hokumet Rabiye Qadirgha riqabet qilish ucun, nurghun hirajet qilip, Turkce uslupta zamaniwi bazar saldurghan boldi.bu bazargha Qeshqerdin we wetinimizning hemme jayliridin tijaretcilerni teklip qildi. bazargha Uyghurce en'eniwi kiyim-kecek, mal-towarlarni saldurdi.lekin helq Rabiye Qadirgha bolghan sadaqitini hic tewrenmestin dawam etturdi.

bugunki kunlerdimu bu soda sarayi shuncilik awat. Urumcige kelgen herqandaq kishi bu Soda sarayini ziyaret qilmay qalmaydu. kece,kunduz- yigirme tort sa'etlep, kelkundek eqip kiriwatqan helq topi,ishqilip bu Soda sarayidin bosh orun korgili bolmaydu. Uyghurlar bu bina "behit kelturidu",dep eqide qilidu. bu bina icide kishiler yat sirimaydu, oz oyliride turghandek rahet his qilishidu. bu binada kishiler oz-ara sozlishidu, tonishidu, siritta bolsa, oz tuprighida az sanliq bolup qalidu. nurghun hitay tijaretciliri bu Soda sariyigha putini tiqishqa qiziqidu. biraq uzun otmeyla cekinip ciqishidu. cunki hic kim u hitaylardin bir nerse setiwalmaydu. bu bina bugunki kunde Urumcining birdin bir Uyghurce parcisi we hitay hokumiti meynetleshturelmigen jayi bolup qalmaqta.

belkim U hergizmu turmige kirmigen bolatti, eger u ashu deslepki Soda sariyini saldurmighan bolsa! belkim u, eng towendiki, addi dihqandin bashlap, hitay dolitining Dolet Re'isigice, u qeder kop insanlar icide , hergizmu tonulup ketmigen bolatti! eger u ashu soda sarayini saldurmighan bolsa!!!
______________

qaq ikki yil kutkendin keyin Rabiye Qadirning Ottur asiyagha ciqishi testiqlinip, Pasport ishlendi. Rabiye Qadirdek netijilk bir Tijaretci ayalning cet'elge ciqishini, nime ucun hokumet shu qeder kecikturdi? uninggha qarighanda bashqilarning ishi kashila bolmastin hel bolatti. yuquri derijilik Uyghur emeldarlirimu uninggha tosqunliq qilishqa jur'et qilalmaytti. qandaqla bolmisun ahiri hokumet, ashu yuquri derijilik Uyghur emeldarlirining, eghir shikayet qilishiliri arqisida,Rabiye Qadirning Pasportini ishlep birishke ruhset qildi.

U qazaqlar yaqturup kiyidighan, Sport kiyimlirini derhal teyyarlap, qazaqstan cigrisidin otti. Puma, Adidaslarning jing markiliqlirini qazaqlar setiwalalmaytti. shunga hitayda sahta Marka bilen teyyarlan'ghini erzan bolup,asasen shangheyde ishlep ciqirilatti.

Otuur asyada Uyhgur,hitay we bashqimu Milletler nahayiti tizla Milyonir bolup ketishken idi. peqet Uyghurlar u yaqtiki tapqan bayliqlairidin shundaq tiz ayrilip qelishti.cunki Uyghurlarning shundaq tiz beyip ketkinini ,Hokumranlar billishkenliride, heset qilishti. Uyghurlar oz Firmilirini yurguzush ucun, Import-Export qilish hoquqlirigha ige bolalmidi. shehsi Firmilar peqet Hokumet bilen birlikte,shirikliship, peqet paydining 10 % elishqa razi bolghandila andin tijaret qilishqa bolatti.shuningghimu Uyghurlar maqul bolushmaqta idi. aran degende Uyghurlar - Uyhgur bolup yashashqa, yaki hic bolmighanda en'enimizning bir parcisini bolsimu tirildurushke imkaniyet yaritilghan idi.

lekin Hokumet Uyghurlarning yolini turluk qanunlar bilen turmuzlashqa bashlidi. birer tijaretci Ottur asyagha ciqishtin burun, hokumet organlirigha melum qilishtin sirt,eger u yaqta pilandin artuq turup qalmaqci bolidiken, elip mangghan malning bejini hitay emeldarlar muqimlashturupla bekitidighan gep . meyli payda alsun, meyli ziyan tartsun, qet'i nezer. bir tijaretcining Rabiye Qadirgha shikayet qilishice, u bir ayda aran 480 yuanlik soda qilghan, lekin u 1500 yuan baj tolishi kerek iken. shunga u dukinini taqashqa mejbur bolghan.

Rabiye Qadir tijaretciler arisida eng tirishcan ayal bolup,u bu olkilerde nahayiti tizla yol tepip ketti. qandaq Towarning qaysi olkide baziri yahshi,ishqilip u barliq tirishcanlighini korsitetti we ickiri hitay olkiliride eng erzan bahada mal teyyearlitip, orta asyagha yotkeytti. u her qandaq bir tusaqtin yengi bir yocuqni ecip, ilgirlep kitiwiretti.u putun Orta asiya elliride eng cong we eng unumluk sodiger ayal,dep tonulup ketti.

hitayda kona tumur hokum surgenlik hewirini alghandin keyin, Rabiye Qadir qazaqistan hokumet hadimliri bilen, cong Firmilar bilen tohtam tuzup, her turluk kona-yengi tumurlerni toplashqa kirishti. kona mashina, pacaqlanghan Tanka,welispit qatarliq tumurge yatidighan her qandaq shekildiki nersilerni yighishqa kirishti.bir tonna tumur hitayda 4000 yuan'gice soda bolatti. u qazaqistan hokumiti bilen yahshi munasiwet qurup, deslepki yolda qance ming tonna malni yotkidi. asman pelek cang-tuzan kotirip,hitay cigrisige yeqinlap keliwatqan yuzlerce kamaz mashinida Rabiye Qadirning tumurlirini tushimaqta idi. hitay hokumiti terep ming tonna tumurni tapshurup otkuziwaldi. Rabiye Qadir ashu birla waqit icide bu tumur tijaritini besh qetim bejiriwaldi.

Ottur asya tijaret ishigi ecilip,ikkinji yiligha kirgende bekla ozgurush boldi. tijaretning rawajlinishigha egiship,bir turluk yushurun gorohlar, Ottur asyaning yollirini tusap, Uyghurlarning mallirini, pullirini bulap kitidighan hadisiler yuz birishke bashlidi. hitay tijaretciliri derhal hitay ellci hanisigha melum qilishti. bashqa doletlerning tijaretcilirimu bandit- bulangcilarni mallirigha yeqin yolatmidi. bu hil bulangci, oghri, qaraqcilar , Uyhgurlarni himaye qilidighan ne doliti bolsun , ne elci hanisi bolsun, qoghdighucisi yoq bir Millet ikenligini tiz aridila biliwelishti.

Qazaqistanda peqet Uyghur Aptonum Rayonidin kelgen Uyghurlar bulang - talanggha yoluqatti. banditlar Uyghur sodigerlirige ozlirini korsitish we ularni aghalandurush ucun, eng bay ikki neper Uyghurni olturdi. ularning biri Rabiye Qadirgha tonushluq kishilerdin Tursun saqal idi.awal uning mal-mulkini elip, aindin uni bughuzlap, beshini kesip bir tehsige elip qoyushti. bir parce agalandurush hetinimu qaldurdi" kimki pulini bizge ozligidin tapshurmaydiekn, uni coqum olturimiz!" Rabiye Qadirgha tonushluq yene bir Sodiger ademni bolsa, parcilap olturiwetti. bu qetimqi qatilliqning jeset tekshurushige we namizigha Rabiye Qadir ozimu qatnashqan idi.

Qazaqitsanda merkezlik halgha kelgen banditliq jinayiti, qirghizstandimu ohshash shekilde hokum surmekte idi. bu banditliq gorohini kishiler "Rekit"(yaki Regit)dep atishatti. eger ular kocida birersining bilikidiki sa'etni kordimu boldi, uning bilikidin ashu sa'etni mejburi sughurup alidu.eger ziyanlanghan kishi saqcigha melum qilsa, saqcilar jinayetcini emes, belki ziyanlan'ghucini tutup ketip qamap qoyidu.

bu Rayunlarda hatirjem , ziyangha yoluqmay tijaret qilishni oylighan kishi, jezmen Banditlargha qerellik heq tolishi kerek. Tijaretcilermu Mafya gorohigha eza bolup qalidighan ehwallar nahayiti kop korilip turidu. eger shundaq qilmighanda, ular mal-mulkidin ayrilip qalidighan gep.
( 34 .dawami bar. shu namliq kitap 238 - 247.betlerdin)
*******************************
tekrar, tekrar bayan qilishqa erziyduki, Rabiye Qadirning iqtisadi hayati Uyghurlarni qiziqturghan bolishi natayin. cunki Millitimizning tili, Millitimizning kozi we Millitimizning eqli bolghan Ziyalilirimiz, yazghuicilirimiz, hitayning Sotsiaylistik mepkurisige mejburi beqinghanlighiqtin, yawuz hitay dolitining wehshi ,zorawan siyasitini teshwiqat qilidighan Mikropin bolup qalghanlighi ucun,meyli dolet yurguziwatqan siyaset bolsun, meyli Ziyali, yazghuci-Sen'etkarlirimiz "ishlep ciqiriwatqan" Milli teshwiqat wastiliri bolsun helqimizde "hitay purulitariyat" idyesini ewzel bilish qarishini keng yiltiz tartquzghanlighi seweplik, helqimiz tehi yeqinqi yillarghice iqtisadqa qiziqmaytti.

lekin bizdin qance esir awal iqtisadni bilgen, bilimni iqtisad ucun, iqtisadni helq ucun,insaniyet ucun ishlitishni emelileshturgen eqilliq gherp elliri , Rabiye Qadirni bizdin carek esir keyin tonidi.emma ular bizdek heset bilen emes, hormet bilen tonidi. uning 40 yuan pul bilen, kicik bir kirhanidin ish bashlap, bugunki Multi Milyonir bolghice arliqtiki jeryanigha , peqet bir mojize supitide heyran qelishti. derweqe Rabiye Qadirning besip otken nurghun otkelliri, uning ozi ucunla emes, belki Uyghur Milliti ucun bir mojize teriqiside mu'eyyenleshturilishke tigishlik qimmettur.

kitapning mushu bolumlirigice Rabiye Qadirning Iqtisadi hayatini bayan qilish bilen, Uyghur Milliti iqtisadi jehettin qaysi derijide yoqitilghanlighi janliq, ispatliq yuritilidu. bu Millet hitayning iqtisadi jazasighila ucrap qalmastin, hetta hoshna, qerindash ellerdimu jazagha duc keliwatqanlighi, yimirlip kitiwatqanlighi tepsili korsitilidu. beshkek shehridiki "Tor baza"da 2001.yili koydurulgen, 300 Milyon dollerlik Uyghur mulki toghrisida, putun cet'ellerdiki teshwiqatlirimizmu buncilik tesir qozghiyalmighan idi.

Rabiye Qadirning hayatidiki muhim noqtilar, deslep Iqtisadi menpe'et toqunushi bilen belgilengenliki ucun, U payda-bilen ziyanni nahayiti ocuq perq itidu we aldin molcerlep, tedbir alidu. bu uning yitilishi, uning kishilik qimmitining putup ciqishidur. uning bugunki Milli Rehberlik salahiytinimu ene shu "payda bilen ziyanni aldin, toluq perqtish"iqtidari belgilidi.

Rabiye Qadir menpe'et bilen ziyanning temini eng kop tetighan, hemmidin ela menpe'etning qandaq nerse ikenliginimu nahayiti yahshi bilgenliki ucun, u bugun bir Milletning menpe'eti ucun wekil we dawager bolup belgulendi. Tijaretci ziyan tartish ucun tijaret qilmaydu. tijaretci ucun qimmet yaritidighan amil hergizmu meblegh emes, belki waqit! shunga biz Milli menpe'etimizge paydini ziyandin ela bilidighan, waqitni hemme nersidin ela bilidighan, peqetla payda kelturidighan ashu Rabiye Qadirni wekil qiliwalduq. u bashqilardek" tehi waqti emes! inilirim! aldirap ketmegnla, her ishning waqti kelidu! bu yolda nurghun kishiler mengip otken, bizdinmu qalidu, purset tehi piship yitilmidi!"dep, dawarimizni turmuzlap qoymaydu. u waqitni ozi belgulesh maharitige ige! u pursetni ozi yitildurush qabilyitige ige! bu heqte aldimizdiki bolumlerde bir qeder ocuq melumatlarni bayan qilishimiz mumkin!

Abdurehimjan
24.10.07