PDA

View Full Version : Rabiye Qadir heqqide Dastan( 28. dawami bar)



Abdurehimjan
19-09-07, 08:35
Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami. 28)
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghucisi Alexandra Cavelius hanim yazghan" Rabiye Qadir hanim
ning Biographiesi" )

ucunji bolum
(Rabiye Hanim )

Rabiye Hanim Urumcige qaytip kelip ilgirki(kok bayraq renggidiki) Hawareng dukinini qayta acti. u yengi tijaritini bashlap 13 kun icidila 2000 yuan neq payda aldi. u (1.Aughust 1983.yili) oghli Mustapa tughulghandin keyin, qisqila dem eliwelip,wetende tijaret ornini qurup ciqti.uninggha nisbeten kishilerning neziride ikki hil nam yamrighan idi-biri yaman ataq, yene biri yahshi nam.yaman ataq bolsa" irini, ballirini, oyini tashlap qoyup, tijaretke birilip ketken ayal".yahshi nami bolsa " Jahangir-yeni tijarette hemmini besip cushken,ghalip,qorqmas ayal." bu nam bilen kishiler uni cinggizhandek batur dimekci idi.

Rabiye Hanim tijarette ghelbe qazinip, nam, shohret tikliggenge qeder" Uyghur ayalliri ocaq beshi bilen, baligha mesul" idi.ular tijaret ishlirigha arlishalmaytti. Rabiye Hanim tijarette ghelbe qilghandin keyin,Uyghur Ayalliri oz ozige ishinishke bashlidi. Uyghur ayallirimu oz aldigha ish qilalaydighanliqini tonup yetti. bu Rabiye Hanimning Uyghur jemiyitide cong bir Islahat elip barghanliq netijisi bolup qaldi.

Bazar riqabiti barghance kuceymekte. bu seweptin Rabiye Hanim hiridarlarni imkan barice jelip qilishqa tirishatti. u dukinining aldigha " parce hem top setilidu"dep elan asti. bu bir riqabet carisi idi. yene u mal-towarlarning tenerqi towen bahada setishqimu mejbur idi.u tijaretni yengi bashlighan kunliride, kunige bir qance ayaq, birer dane koynek setilsimu memnun bolatti. lekin uning dukinida yuzdin artuq top reht, yuz kishiliktin artuq ayaqlar tizilip turghanlighi ucun, uning tijarettiki dangqi putun wetenge purketken idi. shunga terp,tereptin kelgen tijaretciler uning dukinidin top mal elishqa bashlidi. Rabiye Hanimning mallirining supiti yahshi, bahasi erzan bolishi seweplik, uning tijariti tiz abrot bolatti.Uning Shangheyde turushluq yardemcisi(ishcisi)U bergen tohtamgha binaen yengi mallarni yollap biretti.bundaq yengi mal turi arisida kozni caqnitip turidighan, ayalce nuqut renglik "car capan"mu baridi. bu capanning rehti erzan, supiti bek yahshi,qara-aq uc bulungluq nuqut danciliri sheklide ,toqulmisi yuquri supetlik bolup,bu capan herqandaq dihqan ayallarnimu "sodiger ayal"qiyapitige kirguzetti. Rabiye hanim bu capandin deslepte, Shangheydiki ishcisigha hawale qilip,40 dane zakaz buyrutti. capan yitip kelguce tikkuci ayallargha buyrutup,capangha mas kelidighan pasunda qara yopka tikturdi.capan yitip kelgendin keyin, Pilat-yopka sheklide teyyarlap,aldibilen nupuzluq,ali mektep oqutqucisi hanimlargha ,kadir ayallargha,Urumci,qeshqer,Artush,Hoten qatarliq sheherlerdiki nupuzluq erbaplarning ayallirigha soghat yollidi.

Uyghur ayallirining shundaq bir alahidiliki barki, eger melum bir tewelikte birqance neper ayallar ohshash bir nushida kiyingen bolsa,kiyim ulargha yarashqanla bolas qalghan barliq ayallarmu shuninggha egiship kiyinish aditi bar.ular ohshash kiyinish ucun pidakarliq korsitishidu.

keyinki seperde Rabiye hanim mal yollap bergucige ashu capandin 2000 dane ewertishni buyridi.capan kelgendin keyin shundaq bazar taptiki, wetenning hemme yaqliridin kelgen tijaretciler Rabiye hanimnig dukinidin bes-beste top elishatti. aldin zakalet puli ornida yerim baha tapshursila tartiship olturmay malni biretti. qisqila waqit icide 100 000 dane capnni qoldin otkuzup boldi.(1983.yili putun weten miqyasida "Nuqut renglik cacapan" dewr surgen idi.)capanning qeyerdin,qaysi Firmadin alidighanlighini herqance mehpi tutsimu, mushu nuhsidiki capanni izdep yurgen yuzlerce sodigerler bolghini ucun, riqabetci otturgha ciqti- Rabiye hanimning qarshisidiki dukandar ayal mushu capanning oz eynini dukingha saldi. shuning bilen Rabiye hanim qolidiki 1000 danige yeqin capanni elishigha sattide, capan tijaritige rayi qalmidi.

u keyinki tijaretni kiyimlik Reht tuqutishqa yotkidi. yipek, sun;i rehtlerni,Girip setin,Mehmel girip,shaye girip qatarliq Rehitlrni turluk renglerde, turluk jelip qilarliq gul ,ceceklik nushilarda tuqitip bazargha saldi. u bu qetimqi reht tijaritige barliq desmayisini biraqla salghan idi. cunki birinji qetimdila ishni cong qilmighanda, bashqa tijaretcieler yene uning izidin besip mangidighan gep.shundaq qilip Rabiye hanimning gez mallirinimu sheher,sheherlerdin kelgen sodigerler mashinilirigha hawapelek besip yotkishetti.u bu tijaretni asasen birla qetimliq niyet bilen qilmaqta idi. shu peytlerde ickiridin nurghun hitay sodigerliri Urumcige kelishti. ular Urumcige tumen turluk mallarni elip keliship, top tarqitish baziri acti. hitay sodigerliri kucluk idi. cunki ularning arqisida hokumet bar. Uyghurlar bolsa ulargha riqabet qilalmaytti.Uyghurlar bazarni idare qilish, tijaretni qol astida tutush hoquqidin mehrum! bundaq bir weziyet Rabiye Hanim ucun bekmu kungulsiz idi. shuning bilen u tijari yolini ozgertip, "oy-muluk shirkiti" ecish qararigha kelgen idi.
___

Rabiye hanimning alte yeshliq qizi Aqide bir kuni ah-peryat urghan halda oyge kirip keldi.u apisining boynigha mehkem gere selip, beshini apisining murisige qoyp yighlashqa bashlidi.
:nime gep, qizim, sanga nime boldi?dep soridi Rabiye hanim uningdin.
- sawaqdeshi Hanzohrening apisi nan yeqiwetip tonurgha cushup ketiptudek. Aqide heqiqdap yighlaytti. Rabiye hanimning koz aldida alliburun uning ulumi korulmekte. bir andila uc bala ata-anisiz yitim qalghan idi.ballarning dadisi Medeniyet inqilawining zerbisi seweplik wapat bolghan.Oqutqucilar,Oqughucilar Rabiye hanimdin bu ehwalgha yardem qilishini utunmekte. Hanzohre yette yashta,otturanci akisi -Tahir on yashta,cong akisi- Turdijan on ikki yashta , ular Kucardin urumcige kocup kelgen idi.tul ana uc balisi bilen Urumcidiki kocmenler mehellisige yerleshken idi.bu kocmenler mehelliside awal kelgen tungganlar, keyin kelgen hitaylar asasliq ahale bolup hisaplinatti.Tahir bir qetimliq hadiside beshi eghir zehmilinip, eqli jehettin omurluk zehmige ucurghan idi hem sozliyelmeytti.
bu ehwal astida Rabiye Hanim balilarni oz yenigha ekiliwelishke, ulargha anidarciliq qilishqa teyyar ikenligini bildurdi.biraq Turdijan ularningkide turushqa unimidi. u keyinki kuni un-tinsiz oydin ciqip ketti. Rabiye hanim uni Tungganlarning tumanliq- tumur qorghanidin izdidi. Turdijan shuncilik cirayliq baliki, uning burni qingraqtek eqip cushken,tumarce egim lewliri,tum qaracacliq, up-aq ongluk. emma uning wujudi qorqunc bilen tolghan idi. Tungganlar ashundaq atisiz qalghan aililerdin oz qurbanlirini tallaytti. ular kicik balilargha oghurluq qilishni, hiroin setishni ogitetti. Rabiye hanim uni sheherning bu rezil jaylidin elip ketmecki boldi.lekin u bu yerdin ayrilishni qeti ret qilatti. Rabiye hanim uninggha birge kiteylicu,dep yalwergen idi, u koz-yeshini tukup turup:
eger men siz bilen birge ketsem, Tungganlar ukamni olturup qoyidu, ular ukamghimu hiroyin satquzmaqci,hem Hanzohrenimu ekiliwalmaqci,didi.u koynigini ustunge qayrip,etsiz- bir tere bir ustihan bolup qalghn dumbisini korsetti. uning siriti tayaq zerbidin kokirip ketken idi. uning quwurghiliri sanilip turatti. u tekrarlaytti: eger men mushu yerde qalsam, ukam Thir biheter bolalaydu,ular manga uc yuz atmish kun tamaq biridu hem mushundaq tauaqmu yeymen, hemde ularning tijaritinimu qilimen, didi u zar,zar yighlap. uning nalisi kishining yurigini pare,pare qilatti. u Rabiye hanimning ayiqigha ozini tashlapla: mining pishanemge sizdin bashqa hickim suyup baqmighan, sizla mihiribanliq korsettingiz! deytti u Rabiye hanimning anidarciliq qiliwatqan mihridin minnetdar bolup.
u Tungganlar tamaka coghini yeqip,azapliq iz qaldurghan paqalceklirini ecip Rabiye hanimgha korsetti.
:qacan shundaq qildi?
-apam hayat caghlarda.
: apang bu ishlardin hewiri barmidi?
- yaq.
:u caghlarda her kuni oyge barattingmu?
- yaq, heptide bir qetim apamni korgili ruhset qilishatti.men apamgha Tungganlarning salghan zulumlirining hicbirini eytmayttim.
Turdijanning eytishice:merhum ana oz oghligha bir kimlerning iskenj qiliwatqanlighidin herhalda hewerdar bolghan.shunga u bu yerdin kocup ketish ucun ketiwatqanda tunurgha cushup ketken.
tunurgha beshicilap cushup ketken ademning hayat qelishi mumkin emes. jezmenki bu ayal olgendin keyin, uning yitim qalghan uc balisigha Tungganlar ige bolmaqci....bu ishning arqisida bir qoli uzun, qolligide bar birining - bir kolengguning barlighi eniq idi. shunga Rabiye hanim derhal saqci hanigha berip, ehwalni melum qilishni eytti. biraq Turdijan qorqunc icide warqiraytti:
yaq bolmaydu, undaq qilsaq ular mini olturiwatidu! saqcilarmu ularning ademliri, men her ahshimi saqcliarning ashu Tungganlar bilen birge haraq icishkenligini korimen.
men ulardin qorqmaymen, birinila emes, hemmisini yoqitalaymen, didi Rabiye hanim Turdijangha medet birip. lekin u Rabiye hanimning ayiqigha ozini tashlap turup undaq qilmasliqni utunetti. uda uc kun uni elip kitish ucun heriket qilghan bolsimu lekin u bu yerdin ayrilishqa konmidi.
aridin uc ayce otkendin keyin ,Turdijan ghayip boldi.Rabiye hanim uni kop qetim adem ewetip izdetti. ozi Tungganlarning yenigha berip, uning iz-derigini qiliwidi, Tungganlar bizge qara caplawatisiz, u balni biz uzundin biri kormiduq,diyishti. hetta Rabiye hanim uni izdesh ucun saqcilarghimu bildurdi.

Tahir bilen Hanzohre bu ailide turiwatatti. lekin Tahir peqet Rabiye hanimghila yeqinliq qilatti.Rabiye hanim siritqa ciqip ketken caghlarda bolsa, oyni beshigha keyip, Sidiq Rozi ependining kitap,keceklirini cecip, haman qiliwiteti. uni korse oyde qiyghetip, tutuq bermeytti.u Sidiq Rozi ependini intayin eghir biaram qilmaqta idi. shunga Rabiye hanim uni oz balisidinmu bekrek suyishige qarimay, amalsizliqtin yitim hanigha orunlashturdi. uning kiyim - kecek, yimek - icmeklirini yetkuzup biretti. Hanzohre bilen birge hepte arilap yitim hanigha berip, Tahirni korup kilishetti. ( 28. dawami bar. shu namliq kitap 197-204 betlerdin)
******************

Rabiye hanimning tijarette shundaq Mahir ikenligi eyni waqitta kishining eqlini lal qilghan idi. u tijaret qedimini" Qarangghu bazarci"dewrdin bashlighan bolup, hitay dolet tuzimide ozgirish bolghangha qeder, hayat-mamatliq heterge ozini urup heriket qildi. ickiri hitay olkiride qilghan tijaretliride gerce putunley musadire qilinish arqiliq ziyan tartqan bolsimu, tijaret taktikisini mukemmel oginip, Uyghur Milliti icide ,hetta hitay doliti buyicimu tijarette ulge yaratti. uning tijaret uslubini belgulishide bazar ihtiyajigha qarap emes,belki Riqabet tesirige we waqit qimmitige qarap tedbir qollinishi, uning tijarette uslup yaritish alahidiligini korsitetti. ahsundaq tohtamgha wapa qilmaydighan, tijaret qanuni kucke ige emes, mulukdarlarning hali heterlik bir dolette uning doletke beqinmay, oz aldigha musteqil qed kotirip tiklinishi uning yengilmes Rohqa ige ikenligini ispatlaytti.

U bugun (bezen nakes Uyghurlarning mensitmigini bilen,) Dunyaning hojayinlirini tang qaldurmaqta! tekrarlap eytishqa erzyduki: eqilliq gherp elliri kishilik qimmetni tonuydu. kimning kim bolup putkenligini bilidu.bu yerde Amerika Congres Ezasi Christopher Smith ependining Rabiye hanimgha bergen bahasini misal qilip kureyli:

"Bugun men ulugh bir xanimning pewqul'adde jasaritini etirap qilghan qararnamini qollaydighanliqimni bildurmekchimen. Melum xelqning teqdirining burulush nuqtilirida shundaq bir er yaki ayal tuyuqsiz otturigha chiqip, oz xelqining azablirini yenggillitidu we ularni tutqunluqtin qutuldurup chiqidu. Qedimqi Misirda bu adem Musa peyghember boldi. Mustemlikidiki Amerikida bu adem Georg Washington boldi. Polshada bu adem Jon Pol ikki boldi. Tibetta bu adem Dalay Lama boliwatidu. Uyghurlar uchun bu adem Rabiye Qadirdur........"

Congrestiki dangliq erbaplar "ebga Uyghurlar"yaratmaywatqan Rabiye hanimgha ene shundaq baha berip, dunyagha jakarlidi. yuqurqi sozni Rabiye hanim bundin ikki yil awal Germanyede bizlerge eytqan idi: ballirim manga ishinignla! manga medette bolunglar! meni qollanglar! men eslide hckim emes, emma yaratqan Allah bugun meni tallaptu. Uyghurning dredini dunyahga anglatsun, Uyghurni azat qilsun,dep, meni yitishturuptu. huddi hezirti Mosani Pirewnning qoynida yitishturup, ahiri Pirewnge qarshi ghalip qilghan Allah, menimu aldida hitayning yuquri orunlirigha ulashturup, andin ashu hitayning oz qoli bilen zindanlargha solitip, bugun erkin dunyada Uyghurning dawasini sozleshke yol biriptu. bu Hudaning Uyghurgha bergen uluq nimiti. Men Allahqa ceksiz ishinimen! u bizge yardem biridighan waqit yitip keldi. lekin ozimiz cing turmisaq bolmaydu! ajiz Mosa kucluk Pirewnning ustidin ghelbe qilghandek,ajiz Uyghurmu Allahning yardimi bilen kucluk hitaygha qarshi ghelbe qilidighan waqit keldi! wetinimiz mushu yeqindila azat bolidighanliqigha ishencim kamil......

dimek U ozining kim bolghanliqini aldi bilen ozi bayqap bolghan idi. u ozining kim bolghanliqini oz helqige anglitalmaywatqan peytte, dunyaning ogzisidikiler putun dunyahga jakarlimaqta. endi bizge tallash peyti yitip keldi. yaki kuresh yolini, yaki tosqunluqni.Rabiye Qadir dewri, Uyghur Inqilawi dewrni bolgen uluq jenggiwar dewrdur.bundin burunqi barliq (Weten-Milletning azatlighi yolda) toghra elip berilghan heriketler otkunci tarihqa ait heriketlerdur. u heriketler bugunki Rabiye Qadir dewr ucun ul salghan, bashlanghuc qedem heriketliridur.

Uyghur herikitining shanliq bayrighi bugun Rabiye Qadirning qoligha otken iken, tumurida Uyghur qeni mewj urup turghan herbir Uyghur bu bayraqning arqisidin egiship mengip, Musteqilliq herikiti ucun bir kishilik tohpisini qoshishi kerekki, tosqunluq peyda qilishqa , Rabiye Qadirni yitim qoyush ucun ,yaman niyetlik ademler bilen til birikturup, Milletni qaymuqturushqa yol qoyulmaydu.bundin burun teyyarliqsiz peytimizde, yaki ishenc qiliwatqan semimi peytte,tuzaq qoyushqa tirishqanlar,Rabiye Qadirni dawadin waz kecturushke urunup, Milletni alaqzade qilghanlar bolghan idi. endi ular ozlirini biliwelishsun! Uyghur herikiti Riqabetni qubul qilalmaydu! bu heriketning Riqabetleshkudek dermani yoq. icki ajizliqni bilip turup, yene muhalipetcilik qilishqa urunghanlar , elwette Millitimizning dushmenliridindur.

Uyghur Herikiti Inkar qilidighanlargha Inkar qilidighan, Ispatlaydighalarni ispatlaydighan , keskin peytke yitip keldi. endi hemmige teng muamile qilalamaydighanliqimizni ocuq,ashakre otturgha qoyimishimiz kerek.bu Inqilapning teqezzasi! Rabiye Qadir dwerning teqezzasi.

Abdurehimjan
19.09.07