PDA

View Full Version : Rabiye Qadir heqqide Dastan(27.dawami bar)



Abdurehimjan
16-09-07, 10:03
Rabiye Qadir heqqide Dastan( dawami. 27)
Die Himmels sturmerin( Kokni zilzilige salghan ayal)

Rabiye Kadeer chinas staatsfeindin Nr.1
( Rabiye Qadir hitay dolitining .1 nomurluq dushmini)

( izahat- bu kitap German yazghucisi Alexandra Cavelius hanim yazghan" Rabiye Qadir hanim
ning Biographiesi" )

U ozining eghir ayaq ikenligige qarimay, Kantongha yitip kelip burunqi shirikliri bilen ucrashti. ular jemi yette kishi birlikte reht tijariti qildi. tapawet kutkendinmu kop bolmaqta. putun aral buyce eng ezan mal-towarlarni izdep tapatti. bu mallarni awalqidek wetenge yotkimestin, ashu yerning ozidila bashqa tijaretcilerge setishatti. bundaq sodida ikki hesse payda qalatti. u kelginige besh-alte ay bolishighqa qarimay, tijaret shuncilik ronaq tapqan idi. Rabiyemning buyi eghirliship,ay-kuni yeqinlashmaqta. u tughuti ucun wetenge qaytqice, imkanning barice koprek tapawet qilishni , tehimu kop sermayige ige bolushni arzu qilatti. u bu qetimqi tijarette qaq 900 000 yuan neq payda tapqan idi. hetta tamamen qanunluq halda 200 000 yuan bajmu toligen. shugna u hatirjem wetenge qaytish niytide yol teyyarlighini hazirlap, yoldishigha telipun qilmaqci boldi. lekin Universitititiki mulazimet ornidiki sekirtar ayalning: Sidiq Rozi siz bilen ajrashmaqci, u sizdek normalsiz ayal bien birge yashiyalmaydu, kicik bilini tashlap qoyup, tijaret ucun ketken sizdek hutunni ....... bu sozler Rabiyemni tamamen alaqzade qiliwetti.

shuning bilen u keyinki nowetlik Airpilangha olturup, chengdudin urumcige yurmekci boldi. u pul-puceklirini balirigha soghatliq ucun alghan kiyim-kecelerning arisigha qacilidi.bundin burun mushandaq neq pul elip mangghucilar hicqandaq heyim-heterge yoluqmighacqa,u hatirjem halda camadanni sorep Airfortqa kelgen idi. biraq uzundin biri uning mushundaq bir tewekkul qilishini kutup turghan saqcilar, del u zalgha kirishige uning etrapini qorshiwaldi. yigirmige yeqin saqcilar uni top icige elishti. ularning biri Rabiyemning aldigha utup, saqci kimligini korsitip: siz Rabiye Qadir bolamsiz?dep soridi.

kicikkine biroda heywet bilen teptish qiliwatqan ikki neper saqci bashlighi camadanni shire ustige qoyushti. huddi bambuk yaghicidek yadaq kelgen bir hitay saqci bir-birlep ahtrmaqta idi. ayya! ayya dep towlighinice: qance pul bular;dep soridi u, bir qedemce nerida qarap turghan Rabiyemdin.

aldinqi ikki qetimliq musadiride Rabiyem ance uprimighan idi. bu qetim u putunley esebileshti.bundaq bolush mumkin emesidighu!
uning koz aldi qarangghulashti. alem caq pelektek pirqiyartti. u hudini yoqatti.

" u saqcining ustige etilatti. birini oltiriwetip, yene birini olturetti. ularda azraq insani tuyghu bolsa idi, munu tughulmighan bowaq ucun eliwalghan kiyimlerni musadire qilmas idi! "

uning esebliri birde oyghunatti. u hickimni olturmidi.u esige kelgendin keyin bir hitay emeldardin soridi:
bu ishlarni kimning tapshurghi bilen qiliwatisiler?
- biz hokumet,didi u jawaben.
: nime ucun mushundaq qilisiler? men hemme resmiyetlerni toluq otidim,bajlarni toluq tolidim, dokumentlirimmu toluq,didi u bu weqening tigige yetmekci bolup.
- biz bekmu uzun sebri bilen kuttuq, birer Uyghurning mushundaq bay bolup qelishini. biraq Uyghurlar shuni unutmaslighi kerekki, ularning bay bolishi mumkin mes,bu tupraqtin municilik kop pulni kotirip kitishi mumkin emes,biz bugungice sizdek qabilyetlik bir Uyghurni kormigen iduq, siz peqetla oziningznila bay qilmastin, belki nurghun Uyghurlarnimu bay qildingiz,didi heliqi saqci bashlighi kulupturup. bu ahirqi hokum idi.

Rabiyem wetenge qaytip, ishik aldigha kelginide bolsa, oy uning ucun taqalghan idi.bir hoshna ishiktin beshini ciqirip: siz bu oyge kirelmeysiz, Sidiq sizge ruhset qilmaydu,didi.tumuz ayliri bolishigha qarimay,Rabiyemning putun wujudi muzlap, soghaqtin jalaqlap titreytti!

u qizi Aqideni qoyup qoyghan heliqi tuqqanning oyige barghan idi. lekin uyerdimu ajayip eghir deshnam yidi. hetta qizinimu korushtin mehrum idi.uning yenida aranla 50 yuan pul qalghan idi. u hic yerge baralmaytti. ahiri (yaman kunlerde esqatqan) Zunun Qadiriningkige bardi. biraq ozining qiliqlirining toghra bolmighanlighi, balini, ailini tashlap qoyup tijaret qilish toghra ish emesligi heqqide teeddi anglap qaytti. birla care yoldishining qeyerde ikenligini bilish ucun Universtitqa berip tunush biridin yoldishini sorighan idi: yaq, siz Sidiq ependining qeyerde ikenligini bilsingiz bolmaydu, u hazir hotende, oqughucilarni qubul qilish ishi bilen, eger u qaytip kelgende, biz uninggha bir cirayliq qiz tapimiz,didi heliqi adem keskin halda. ishqilip hemmila kishining muamilisi shundaq soghaq idi. bu geplerni anglighandin keyin uning yurigi qepestiki qushtek tipirlaytti. ozini her yaqqa uratti!

u derhal pashta idarisige capti.u hoten maarip idarisige telipun qildi.uyerdin elinghan hewerde yoldishi hazir hizmette iken, keyinki kuni idarige kelidiken. u derhal bir soz qaldurup: ozining Sidiq ependining ayali ikenligi, ay-kuni yeqinliship qalghanlighi, balining qeyerde ,qaysi oyde tughulidighanlighi we ete saet 12 de mushu poshta hanida yoldishining telipun qilishini kutidighanlighi qatarliqlarni, eytti.

u bugun ettigen saet ondin biri telipun kutmekte. waqit shuncilik asta. herbir telipun jiirgnlisa, Sidiq! dep ornidin cacrap qopidu. lekin tehi waqit emes idi. u ceksiz iztirap ilkide minut,sekuntlarni guyaki aylardek ,yillardek sanap otkuzetti. u oz- ozige picirlaytti: belkim bugun mining kelgusi teqdirim yezilidu! eger u saet 12 de telipun qilsila, meyli u qandaq yaman gep qilmisun, nimila dimisun , telipunla qilsa, demek u mini tashlimaydu. eger telipun qilmisicu!- men heqiqeten uninggha yahshiliq qilmidim! u ali mektep oqutqucisi, uning wezipisi eghir idighu! uning yurigini eghir zede qildim! Ah, huda mini soygenlirimdin ayrima! eger senla tashlimisang, meyli putun dunya ehli manga arqisini qilsimu men ucun hic gep emes! peqet senla ghalip! huda men bilen birge! u icide dua qilatti. waqit minutlap yeqinlashmaqta idi.

saet del 12 boldi. telepun zil caldi. u Sidiqning- suyumluk yoldishining awazini anglashqa juret qilalmaytti. u qorqatti! u taghni yudigendek eghirciliq ilkide yoldishining awazini anglidI: hey! hey! gep qilsangcu!
u aranla: men, men,deytti titrek awazda.
- hey ! sanga zadi nime boldi? men hicnimini angqiralmidim, tuzukrek birnime disengcu!,dep warqiridi yoldishi.lekin u nime dep jawap birishni bilmeytti.
- mening sanga lazimim yoq! sanga balilarmu kerek emes! boldi hazir bu geplerni quyup turayli,men utunup qalay sendin , peqet bir eghiz bolsimu gep qil, sening shu taptiki haling zadi qandaq?men ucun peqet shula yiterlik,didi yoldishi zerdi belen qaynap.
: ular pullirimni tartiwelishti, yenimda aranla 50 yuan bar idi, 20 yuanni hejlep boldum,diginice awazini quyiwetip yighlap ketti u .
- boldi yighlima, sen ashu turghan yerigndin qozghalma, sanga birini ewetimen,didi yoldishi mulayim awazda.
shu tapta Rabiyem yoldishining qancilik shepqelik, kecurumcan bir er ikenligini qayta tonup yetmekte idi. lekin yenila ozini heqliq dep qaraytti. cunki u hata qilmighan idi! cunki u pul tapsa ashu guzel ghaye- wetenni azat qilish ucun tapatti emesmu!
birer saettin keyin bir adem mashiniliq kelip uni oyge apirip qoydi. Sidiq Rozi hotenge megnishtin burun Aqideni ghuljidiki singlisining oyige apirip qoyghan iken. singlisining herqance narazi bolishigha qarimay, balini tizlikte urumcige ekelturup berdi. Sidiq Rozining inisi Rabiyem bilen aqideni birlikte Artushqa elip bardi.

yoldishining mehellisidiki herbir kishi digudek yaman kozide qarihsatti. hetta uning uruq tuqqanlirimu tetur qarishatti. peqet qeyn anisila uni baghrigha besip, bash-kozini silap turup: boptu qizim, bashqilar qandaq qarisa qarawersun, sen mening kilinim, kilinimla emes, bizning oyimizge kelgen quyash sen! oghlum menggu ayrilalmaydighan, oghlum ihtiyajliq ayalsen! sen men arzu qilghan ayalsen,deytti koz yeshi qilip turup. yashinip qalghan bu annining ahirqi umudi oghli Sidiqning balisini bir qetim koriwelish idi. shunga u Aqideni baghrigha basti we uni kotirip hoylida bir qance qedem mangdi. hayat ahirqi qirghaqqa yitip kelgen bolsa kerek. u yerge yiqildi. Rabiyem uninggha etildi.
: men oghlum Sidiqning balisini kordum! men ceksiz huzur icide, men behitlikmen,didi ana we koz yumdi. bu sozler qeyn anining ahirqi sozi bolup qaldi. biraq el-mehelle, uruq, tuqqanlarning aldida Rabiyem bir "shum pishane, soghoq nepez, tajihanning jenigha zamin bolghan bir ayighi yarashmighan ayal" bolup qaldi. bu gheywet oydin-oyge ot bolup tutashqan idi. hetta yoldishining tuqqanliri uninggha aram alghudek jaymu korsitishmidi. uning ay-kuni bekla yeqinliship qalghan idi.uning belliri aghrip, ore turghidek maghdurimu qalmighan idi.

keyinki kuni namazgha toplanghan kishiler matem yighisini nezme qilishiqa bashlidi:

bir natunushning yurigi,
bir kelgundining qedimi,
melimizge kelipla
behitsizlik kelturdi!
anam!anam! tajihan anam!

napak ayal peyda bolup,
tajihanni olturdi.
uni oydin ciqarsaq,
tajihan shatlanghusi.
Anam,anam tajihan anam.....
................
bu matem yighisining Rabiyemge qaritiliwatqanlighi eniq bilinip turatti.shunga Rabiyem matem yighisini elip, barliq kuci bilen matemni bashlidi.

: bu yerdiki kishiler Tajihanning namini tilgha elishqa heqqi yoq!
cunki Tajihanning oghli turmidiki caghlarda, tajihanni qoyniogha elishmighan kishiler bu.cunki bu ademler tajihanni aramida qoyushmighan! shuning bilen Tajihan keselge giriptar bolghan.Sidiqning anisi mining anamdur! u ahirqi nepisini meni korushke elip qoyghan. u mini kutken.
ey jenim anam! sen qeyerge ketting anam! mini mushu yaman kishilerge tashlap qoyup kettingmu anam!.............
..........
u awazini barice qoyiwetip, konglidiki barliq dert-hesretlirini birni qoymay tukiwetti. hemde bu matem uning (mekteptin ayrilghandin buyan) tunja qetim 300 yuzdin artuq kishilerning arisida nutuq sozlishi bolup qaldi.u hetta pulni nime ucun tapqanlighi, kim ucun tapidighanlighi, kim ucun yoqatqanlighi heqqidimu sozlep otti.

ahshimi kishiler tarqilip ketishkendin keyin Rabiyem yoldishigha gep qilish pursiti tapqan idi. u gepni mundaq bashlidi:

sen mining sewebimdin kop awaricilikke yoluqtung, sen korup turupsen kishiler ustumdin neme dewatqanlighini,eger kelgusing ucun ayrim mengishni halisang,oz yolungni tallisang bolidu. sen guzel bir ayal bilen oy tutup, behitlik yashisang bu sening heqqing! men ballirimni ozem beqishqa teyyar. sen hazirdin bashlap oz hayatingni bashlashqa heqliqsen.
yoldishi kulumsirigen halda mundaq jawap berdi:

men sanga qoshilishim kerek. men sen bilen birge nurghun ishlarni qildim. yene cong ishlar korulup turidu. lekin sening harektiring shundaq yaritilghan iken. men ozgertishke qadir emes. birla ciqish yoli ashu petim qubul qilishim kerek! men seni cushinimshim kerek!
bu geplerni anglap Rabiyemning yurigi shatliqtin tipirlap ketti. ( 27.dawami bar. shu namliq kitap.187-195.betlerdin)
*******************************
bu qetimqi yoqitish Rabiye Qadirning hitaygha bolghan koz-qirishni, Milli mewqiesini, kuresh iradisini yene bir qetim eniq belguligen idi. cuni u qucaqtiki balisini, suyumluk yoldishini qoyup, qorsighidiki balisini kotirip, ashu japaliq seperge atlanghan idi. uning birla umudi: Urumcide ayda yigirme-ottuz ming yuan tepip, ahirqi ghayige yetkili bolmaytti we waqitni cing tutup, ickiri hitay olkisidiki tijaret alahidilikliridin unumluk paydilinip, kozligen iqtisadi mebleghni hel qiliwelish idi. biraq uning eng ahirqi arzusimu ashu hitaylarning qoli blen berbat boldi. bu qetimqi musadiride hitay hokumitining Rabiye Qadirgha nisbeten eniq pirinsipi barlighimu ashkarilandi. yeni Rabiye Qadirning bay bolishini hokumet halimaydu. cunki U bay bolup qalsa, bashqa Uyghurlarnimu bay qilip qoyidu- Uyghur mIllitining bay bolishini hitay hokumiti halimaydu.diemk Rabiye Qadir hitay dolitining tup siyasitige hilap heriket qilghuci bir heterlik shehs halas. mana bu hokumni Rabiyem oz qulighi bilen anglidi we oz kozi bilen kordi.

bu qetimqi musadire Rabiyemning "Rabiye Qadir " bolishi ucun muhim bir asas salghan sermaye bolup qalghan idi. biz pelsepiwi qaide buyce " zulum qqance eghir bolsa, qarshiliq shunce kucluk bolidu" degn hokumni asasen Rabiye Qadirda kormektimiz. uning balilq caghliridin bashlap kantondiki ahirqi musadiregice bolghan arliqtiki uning ustige cushken barliq zulumlarni inciklep korginimizde, uning herbir zulum ustidin yengip ,eng kucluk qarshiliq bilen algha ilgirlewatqanlighini korimiz. u ozi eytqinidek: nurghun tijaretciler, yaki hitay saqcilirining tayaq zerbisidin eqlidin ezip sarang bolup ketti yaki ziyanni qubul qilalmay eqlidin ezip rohi kesel bolup tugeshti. biraq Rabiye Qadir peqet ahirqi qetim bir qance minutla esebileshti. emma u pulni ozi ucun tapmighanlighi ucun, Millitini azat qilish yolida tapqanlighi we izdengenligi ucun u yenila qed kotirip, ghalip bir Roh bilen yolini dawam qildi. emma "zulum qance eghir bolsa, qarshiliq shunce kucluk bolidu"degen bu hokum her qandaq bir Uyghurgha tetbiqlash mumkin bolmighan bir heqiqettur. buni tarihimizdin korushke nurghun we sanaqsiz pakitlar mewjut.
u ozi eytqandek " uni peqet bir Allah tohtitalaydu! 1.3 milyart hitay tohtitalmighandek, bizmu uni zirikturup, uni bu dawadin waz kecturelmeymiz! shunga biz uni peqetla qollishimiz we uningha yardem qilishimiz kerek"

Abdurehimjan
16.09.07