PDA

View Full Version : Toqinaqning bayani



Abdushukur
11-09-07, 14:34
Ilawe

"Gherip shamili"jornilining merhum kuresh kosenning namigha beghishlanghan yengi sanini ishlewatqan waqtimda namelum bir aptor terpidin "Toqinaqning bayani " namidiki bu maqalini tapshurup aldim. aptor yazghan hetide oz ismini eskertmigen yaki tehelus ornida bolsimu bir nam qoymighan.aptor hetide peqet bu maqalisini "gherip shamili"jorniligha birishimizni ,eger jornalda ilan qilinmisa bu munazire meydanigha chaplap quyushumnu eskertken iken. men aptorning digini buyiche maqalini Jornalning tehrir heyet ezalirigha yollidim,biraq maqale tehrir heyiti terpidin testiqlanmidi,men aptor bilen alaqilishishni oylap uning Emailini Email het sanduqumdin izdidim,likin adirisini tapalmidim hetta uning qandaq Emailda het yazghinimu isimde yoq.maqale oz jayida tashlinip qaldi, aptormu qayta het yazmidi.yeqinda kopuyoturumdiki matiriyallarni retlewetip bu maqalini qayta uchurtup qaldim.aptorning hawalisi isimge kilip bu yerge chaplap qoydum .eger aptor maqalisi heqide men bilen alaqilishishni oylisa towendiki Email adirisimgha het yazsun :abdushukurinel@yahoo.com ,eger maqalisini bu jaydin uchurwitishni istise bu munazire meydanining bashqurghuchisi bilen alaqilishishini tewsiye qilimen.eyni chaghda aptor maqalisini bu munazire maydanigha chaplap quyushumni awale qilghanliqini uchun bu yerge chaplap qoydum.eserdiki barliq koz qarash peqet aptorghila tewe.
Abdushkurdin


Toqinaqning bayani

Atalmighan erdin, atalghan döng yaxshi
uyghur xelq maqal-temsili

Qizil közlük,körelmeslik we ya ozi qilalmasliq,
qilay dep bel baghlighanlarni urup yiqitqanimiz bardur.
Abduxaliq uyghur

U uzun , bu qisqa dep, hawship yürüydu beziler,
oghri tegse öyde malgha, iz tépishni istimes.
Abduxaliq uyghur

Qilishsa beziler saqal ghowghasi,
qaynaydu herkimning külke oghisi.
Kördüngmu, marks hem darwinda saqal,
saqaldur ötkünchi yillar sowghisi.
Toqunaqtin

essalamueleykum! Qedirlik dostlar, méning bu hékayida démekchi bolghan asasiy meqsitim peqet bir ochum qérindashlirimizgha bashqa bir millettin bolghan dostumning biz uyghurlar heqqide sözligen tenqidiy pikrini yetküzüshtin ibaret
U kishining ismini özining telipi boyiche eynen atimidim, shuning üchün men u kishini (toqinaq ) dep atashni muwapiq kordum. Démisimu u kishi heqiqetenmu toqinaq geplerni köp qilidighan kishi bolup, sözliri bekmu orunluq. Xosh, u kishi biz uyghurlar heqqide qandaq toqunaq geplerni qilidu? Qéni towendikilerge diqitimizni aghdurup baqayli.

Din we dinning mahiyiti toghrisida

Nahayiti shepqetlik we méhriban allahning ismi bilen bashlaymen
-ulugh allah özining möjizilik kitawi bolghan qur'anda herqandaq bir nersining üstidin peqet özining höküm chiqiridighanliqini éniq éytqanidi. Lékin özini "dindarlar" dep atiwalghan bir ochum ebga uyghur qérindashliring héch bir tep tartmastin bezibir uyghur qirindashliringning üstidin xalighanche höküm chiqirip kupurluq bilen shughullanmaqta. Undaq bolsa ular dinni chala oqup qaldimu yaki ulugh allahning ayetlirini untup qaldimu! Yaki ular allah teripidin meslihetchilikke teyinlendimu! Dunyada uyghurdinmu ebgaraq yene bir millet bar dése, hergiz ishenmeymen. Uyghular shundaq bir ebga xelqki ularning qalaymiqan biljirlashliri manga eqlidin adashqan bir top saranglarni eslitidu,- deydu méning bashqa millettin bolghan bu toqinaq dostum men bilen uyghurlar toghrisida hemsöhbet bolghanda. Gerche bu sözler manga bek éghir kelsimu, men uninggha hergiz qarshi söz qilalmaymen, chünki u uyghurlarni mendin bekrek bilidighan, uyghurlarni uzundin buyan közitip, ularning hemme ishlirini bekmu inichkilik bilen ögen'gen bir insan. U herqandaq waqitta söz qilsa, peqet yüz-xatir qilmaydighan hemde gep- sözliri orunluq bir kishi bolup, uninggha qarshi söz tépip bérishmu mumkin emes. "ularning qilghan bezi sözliri hetta maymunlarnilarningmu mesxirisige uchrishi mumkin" deytti u manga qarap külüp turup. Men uningdin: "néme üchün mundaq deysen?" dep sorighinimda, u munularni manga misal qilip sözlep bérett
Uyghurlar din toghrisida sözlise bekmu mewhum sözleydu yaki bekmu ashurup sözleydu. Ularni mewhum sözleydu déyishim ular ademni yéngi pikirler bilen rohlandurmastin, yenila kona muqam boyiche yaman bolidu dep ademlerni rohiy bésim astigha élip, ularning hemme ishini chüshep qoyidu. Netijide ularning bir xil mashina ademge aylinip qélishini keltürüp chiqiridu. Ularni bekmu ashurup sözleydu déyishim ular brawning din'gha uyghun bolmighan ishni körup qalsa, u kishige chirayliq terbiye bermestin, dinda allah wede qilghan eng éghir gunah bilen uni eyiblep shu yerning özidila uni udul dozaqqa yolliwitidu. Ular, yeni silerning ichinglardiki dindarlar tebligh qilsa, allahning ayetlirini silerge yetküziwatqandek emes belki xuddi özliri biwasite yetküziwatqandek keypiyat ichide
sözleyduki, ular bu ishliri üchün intayin meghrurluqqa chömüp, körenglep térisige sighmay qélishidu. Bu bekmu epsuslinarliq ishtur
Silerning bezi dindarliringlar namaz oqughan bolsa allahning buyrighan perzini ada qilip oqighan bolidu. Bu ularning allah aldidiki qerzi. Ular buningliq bilen maxtinishqa yaki körenglep, bashqilarni mensitmeslike héchqandaq heqqi yoq! Eger ular buning üchün maxtansa, bu eng éghir gunah. Chünki allah riya üchün oqulghan namazni qobul qilmayla qalmastin, riyadin peqet ötmeydighanliqini özining ayetliride siler musulmanlargha éniq bayan qilghan'ghu?
Ular özlirini bekmu üstin sanaydu. Ular özlirini ulugh allahning addiy bir quli emes, belki eng yéqin perishtisidek sanaydu. Ularning namaz oqushi, roza tutushi allahning perzini ada qilish bolmastin, eksiche özlirini "dindar" körsitishtin ibaret. Ular shu arqiliq silerning ichinglarda bolünüshni keltüridighan keypiyatni shekillendürgen. Lékin siler, ebga uyghurlar, bularni sezmestin, hedise küreshlirimiz netije bermeywatidu, dep qaxshaysiler. Allahqa özini shirik qiliwalghan, xelqning diniy paaliyetlirini bir kuppar hakimiyet bilen birliship tosawatqan mollilar bilen tolup ketken bir xelq qandaq qilip hörlükke chiqsun!
Men kündilik xewerlerde silerning wetininglar sherqiy türkistanda boliwatqan ishlarni anglap turimen. Xitay silerning oghul-qizliringlarni namaz oqumasliqqa, roza tutmasliqqa buyrusa, silerning bezi diniy olima-imamliringlar buninggha qarshi chiqmastin maqul déyishi, hokümetning sözige boysunup ularni namaz oqumasliqqa ündishi we tosushi allahning aldida eng chong gunah emesmu! "balaghetke yetken, namaz oqush imkaniyiti bolghan herqandaq bir musulman, meyli nede bolsanglar manga ibadet qilinglar" dégen ayet ularning neziride addiy bir gep bopqaldimu! Ular allahtin qorqushni untup qalghanmuya! Ular üchün allahning buyruqi üstün bolmastin, hökümetning buyruqi ustun orunni igellewatsa, allahning buyruqi ijra bolmaywatsa, silerning ishinglar qandaqmuilgiri bassun!?
Silerning aranglarda mundaq üch xil ademler mewjut.
1-allahning buyruqini padishahning yeni hökümetning buyruqliridin towen tutidighanlar we hökümet buyruqini qet'iy ijra qilidighan, ijra qilghandimu ashurup ijra qilidighanlar
2-hemme ishni dinning ramkisigha séliwilip, bashqilargha bésim qilidighanlar. Yeni milliy örp-adetlerni jénining bériche tusidighanlar
3-islam dinini dunyada hökümran orun'gha qoyimiz dégüchiler
Aldinqi ikki türdiki kishiler xitay hakimiyitining uyghur millitini yer sharidin tüptin yoqitish siyasitige masliship béridighan kishiler bolsa 1-türkümdiki kishiler, yeni hemmini bilip turup "amalsizliqtin" xitay bilen hemkarlishishqa mejbur bolghuchilardur. 2-türkümdiki kishiler özliri bilip turup, islamni qalqan qiliwélip kishilerni qiynighuchilardur. Ularning meqsiti uyghur millitini milliy örp-adetliridin ayrilghan gheyriy bir uyghurgha aylandurushtur. Epsus, uyghur milliti islamni qobul qilghandin buyan, özige xas milliy örp-adetlirini saqlap qélish bilen birge uyghur musulmanliri dep atilip kéliwatatti. 1000 yildin buyan bu uyghur musulmanlirining örp-adetliri ulugh islam alimliri we meshhur uyghur erbapliri teripidin qollashqa ériship dawamliship kéliwatqan bolsimu, lékin "shahqa yarighan éshim, tazgha yarimaptu" dégendek bügünki künde bolsa anchikim "dindarlar" teripidin tosushqa we boghushqa uchrawatmaqta. 3-türkümdiki kishiler bolsa silerni dunyada yétim qaldurushqa seweb boliwatqan kishiler. Jümlidin bularning hemmisi silerning erkinlik yolida élip bériwatqan herikitinglargha bekmu ziyanliq kishilerdur.
Uyghur qérindashlar bilen bolghan bir qétimliq söhbette "uyghurlargha hej rawa bolamdu?" dégen mesilide qisqiche mulahize bolup otken idi. Men bu söhbettin toqunaq dostumni xewerdar qilip tashlaptimen. Eslide millitim ichide boluwatqan bir qisim ishlarni bashqa kishilerning bilishi hajetsiz iken. Chunki ular mesxire qilip sanga aram bermeydiken.
Mundaqche éytqanda, ularning gepliri séni azablaydiken. Men uninggha uyghurlargha hej qilishning rawa bolidighanliqi heqqide petiwa bolghanliqini éyttim. Uyghur qérindashlirimizning chiqarghan bu xulasisni anglighan toqunaq dostum shundaq achchiqlap kettiki, uning elpazigha qarap méni urup qoyamdikin dep qorqup kettim.
-uyghurlargha hej rawa bolidu déyish uchigha chiqqan exmeqliq-dep söz bashlidi toqunaq dostum.
-sining qérindashliringning déyishiche, muhemmed eleyhissalam mekke pethi bolmighan sharait astida, mekkini ziyaret qilip hej paaliyiti élip barghan, shunga uyghurlarmu xitay zulmidin azad bolmay turup hej qilsa rawa bolmaydu, dégüchiler bolsa bir qisim erkinlik dewasini qilghuchilar bolup, ularning erkinlik dewasi qilishigha iqtisad kérek bolghachqa, hej qilghuchilarning pulini oshuq chiqim, dep hésablaydu. Shunga ular uyghurlarning hej qilishqa serp qilghan pulini erkinlik yolidiki dewagha serp qilsaq dégenni bahane qilip uyghurlarning hej qilishini toghra emes dep qaraydu, deptudek. Mana bu pikirni qilghuchilar héssiyati eng ajiz, pikir qilish qabiliyiti eng towen adimiy mexluqlardur. Toghra, din héssyatqa baqmaydighan eng ulugh muqeddes qanuniyet. Shunga, din héch bir mexluqning yaki mundaq yaki undaq héssiyatigha boy sunmaydu. Héssiyati yoq millet gumran millettur, xar millettur. Silerni milliy héssyati ölgen millet dégendin köre, milliy ghururini yoqatqan millet, dégen durus. Hazirqi dunyada yigirme milyon uyghurni héchkim bilmeydu. Lékin ikki milyon qirghiz xelqini hemme adem bilidu. Chünki ular özlirining heq-hoquqi üchün siyasiy özgirish qilalidi. Mana senmu özüngning kimlikini bashqilargha bildürüsh üchün, dunya xeritisini özüng bilen bille ilip yürüydikensen-dep sözini dawam qildi u aldimdiki dunya xeritisini körsitip turup. Démisimu, men chet'ellikler bilen uchrishishni bashlighan tunji kündin bashlap, ta bügünki kün'ge kelgiche ularning "sen kim? Qeyerdin kelding?" dégen soallirigha aghzakiy jawab bérelmey, dunya xeritisidiki wetinimning xitaygha qoshuwétilgen ornini, in'glizchigha yaki bashqa tillargha terjime qilip körsitish arqiliq özümning kimligini chüshendürüp kéliwatattim. Bu kitabtiki wetinimning orni chüshürülgen bet tola échilip qaridap ketkenla bolmastin, özining esli halitini yoqitip qélinlap, shu betni qiynalmayla achqudek derijide belgilik bolup qalghan idi. Men bu kitabqa qarap yene bir qétim qattiq azablandim. Chünki, men bu kitabni achqanda, kitabning bétini achmaytim. Her qétim, yürikimdiki achchiq azabni, qelbimdiki yarini, özüm bilen bille élip yüriwatqan ar-nomusumni achattim. Ata-anam ölüp kétip ularni untup qaldim désemmu bolidu, uruq-tughqan el-yurttin ayrilghan künlermu men üchün anche azabliq emes. Lékin, men üchün we méning bir qisim nomuschan qérindashlirim üchün, özimizning kimlikini bir éghiz söz bilen bashqilargha bildürelmeslikimiz eng éghir azab désem hergiz xatalashmaymen.
Men mushu yashqa kelgüche, ustazlirim, dost-buraderlirimning mendin sorighan herqandaq bir soaligha ular we özüm qanaet qilghudek jawab bérip kelgen. Biraq, on besh yildin buyan méni bir soal bekmu qiynap kéliwatidu: sen kim?nedin kelding? Bu soallar özi bek qisqa, lékin méni qiynash küchi bek yuqiri, jawab bermek bek qiyin soallardur. Men mendin mushu soal soralmisiken dep bek éhtiyat qilimen. Emma, her küni men uchritidighan insanlar yéngi-yéngi insanlar bolghachqa, méni azablaydighan, méni qiynaydighan, méni xorlaydighan, méning yurikimni yara qilidighan bu soallarning mendin sorilish sani kündin-kün'ge éship barmaqta. Mana hazir bolsa mawu toqinaq méni mesxire qilip yürikimni yene bir qétim azablidi.
-ey exmeq millet! Siler qandaq qilip özünglarni allahning elchisi muhemmedke ishliringlarni, uning ish-izlirigha oxshitishqa pétin'ghansiler! Shuni bilip qoyki, muhemmed eleyhissalamning her bir sözi we ish-herikiti allahning buyruqi bilen bolghan, qisqisi jibrail arqiliq uninggha buyrulghan yaki chüshide bésharet bolghan! Mana bu salahiyet jehettin senler bilen muhemmed eleyhissalamning otturisidiki asman-zémin perq. Emdi sharait jehettin, allahning elchisi muhemmet eleyhissalamning arqisida özlirini islamgha atiwetken, resulillahning buyruqini jan-dil bilen orunlaydighan 1400 neper sahabe bar idi. Démek, bu chaghda muhemmed eleyhissalam mekke mushrikliri üchün chong bir tehdid küch idi. Senler bügünki künde, yeni bügünkidek eng xeterlik bir peyte, toqquzung ottuzgha bölinip yürüpmu yene téxi misal tapalmighandek özünglarni allahning elchisige oxshatqininglar némidégen exmeqliq he?!
Toqunaq dostum mushu sözlerni dewatqanda, men özümni bekmu bichare, bekmu azabliq hés qildim. Hoshumdin kéteyla dédim, biraq hoshumdin ketmidim. Chünki men her qandaq xorluqqa berdashliq béreleydighan, eng éghir azabqimu chidiyalaydighan, izani ghiza deydighan, nomusni bilmeydighan bolup ketkenidim.
-sen uyghurlurunggha dep qoy,-dédi u manga mesxirilik külüp turup,-ulugh allah özining muqeddes kitabida ezgüchi we ézilgüchilerning her ikkilisige dozax wede qilghan. Allah wediside turghuchi. Siler allah wede qilghan dozax kütüp turiwatqan bir millet...
Uning bu sözi manga qattiq tesir qilghachqimu yaki azraq nomusum oyghinip qaldimu etimalim qattiq titrep kettim. Méning bu halitimni körgen toqunaq dostum sözini toxtitip, ichide bir némilerni déginiche öydin chiqip ketti. U chiqip kétip xéli uzun'ghiche azablandim. Öydiki bir nersilerni qalaymiqan tashlighum, bir nersilerni chaqqum keldi. Eytawur bir xil xorluq méni azablawatatti. Méning bu halitim bir nechche kün dawamlashti. Bu bir nechche kün ichide toqunaq méni izdep kirmidi, menmu uni izdep, uning öyige kirmidim.
Shu söhbet bolunup aridin ikki hepte ötkendin kéyin, toqunaq dostum ushtumtut öyümge kirip keldi-de, oyige méhmini kelgenlikini, méningmu kirip bille olturushup bérishimni éytti. Men ornumdin des turup uninggha egiship mangdim. Gerche méning uning öyige kirgüm bolmisimu, bir xil haqaret méni mejburlawatatti. Qandaq haqaret demsiz? Men bu toqunaq bilen tonushqandin béri uni bir nechche qétim tamaqqa teklip qilghan idim. Men uninggha millitimning hemme tamaq türidin teyyarlap, körsetken idim. Eziz millitimning her qandaq tamiqi uning teriplep yéyishige sazawer bolghan idi. Aridin xéli uzun waqit ötüp, u bir küni méni öyige teklip qildi. Men uning öyige kirip peqet chéyini ichip, teyyar chilan'ghan terxemek, zewze dégendek köktatlirighila éghiz tegküzüp, uning men üchün mexsus teyyarlighan tamaqlirini qet'iy yémidim. U buninggha heyran bolup bashqa tamaqlarni yéyishke teklip qildi. Men uninggha özümning musulman ikenlikimni,
musulmanlarning halal yémekliklerni yeydighanliqini, uning tamiqining halal emeslikini déginimde, u manga bekmu mulayimliq bilen sésiq tene qilip turup mundaq dégenidi:
-méning sen üchün teyyarlighan mawu yémekliklirim séning awu yanchuqungdiki pullardin ming hesse halal. Chünki, sen xejlewatqan pullar bizlerning sediqe qilghan pullirimiz. Ixtiyariy we yaki mejburiy élin'ghan bajning pulliri. Munu yémeklikler bolsa özüm ixtiyar qilip, séni méhman qilish üchün sétiwélin'ghan. Mundaqche éytqanda, özümning mihnet qilip ishligen ish heqqimning béjidin ayrilghan qismigha sétiwalghan nersiler. Bu, chin dilimdin dostluqni izhar qilish üchün teyyarlighan nersiler. Tola tétiqsiz geplerni qilma. Méning bundaq tétiqsiz geplerni séningdin anglighim yoq,-dep méni tolimu osal ehwalgha chüshürüp qoyghan idi. Shundaqtimu, uninggha yalghan bahane körsitip, ghipla qilip tikiwetken idim. Shuningdin étiwaren, u méni öyige chaqirsa, aldimgha suda pishurulghan tuxum , nan, chay bilenla méhman qilidighan bolghandi. Men uning bu qilmishidin bekmu razi idim. Bügün bolsa uning teklipini ret qilip dekkemni yewalmay dep, uninggha derhal egiship mangdim.
Öyge kirsem, uning besh-alte dosti bilen ottura asiyadin kelgen bir uyghur qérindishim qizghin parangliship olturuptu. Bu uyghur qérindishim toqunaq dostumning dostlirining dosti iken. Men körstilgen orun'gha olturghandin kéyin, u méni méhmanlargha tonushturdi:
-bu méning dostum. Özi uyghur, hazir til kursida oquwatidu.
Toqunaq dostum méni tonushturup "uyghur" dégende, hemmisi manga qiziqip qarighandek boldi. Lékin, til kursida oquwatidu déwidi, ularning hemmisi birdinla alliqandaq heriketler bilen qesten meshghul boliwalghandek qiyapetke kiriwélishti. Ularning néme üchün mundaq qilghanliqini men bilimen. Chünki, men bir parazit, men yashawatqan munu jem'iyette ishlimigen ademlerning qet'iy inawiti yoq. Bu men üchün yene bir xorluq. Awu uyghur qérindishim bolsa bir orunda xizmet qilidiken. Shunga, bu yerdikilerning hemmisi uning bilen qizghin söhbette boliwa-tatti. Men zorlap bolsimu bir saettek olturup baqtim, olturghandimu eng qiyin ehwalda olturdum. Chünki, héchkim men bilen illiq muamilide bolmighandi. Xorluq... Yenila éghir xorluq. Aridin bir saet ötkendin kéyin, özre sorap, taza köngüllük boliwatqan, lékin men üchün xorluq boliwatqan bu sorundin chiqip kettim.
Kech bolay dep qalghan idi. Öyde kitab oqup oltursam, toqunaq dostum kirip keldi. Uning keypiyati bek yaxshidek körinetti. Biraq, uning öyümge kirishide birer seweb barliqini séziwaldim. "yene néme gépi bardu bu bishem toqunaqning" dédim ichimde. U öyge kirip bolghiche aghzi échilishqa bashlidi.
-men bügün sen uyghurlarning arisida bolghan iplas sözlerni anglidim, sen buning tepsilatini manga chüshendürüp qoy!- dédi u bir xil mensitmeslik bilen. Uningdin gepning néme toghrisida boliwatqanliqini sorisam, u manga:
- héliqi "dindarliring" ottura asiyadin kelgen uyghur qérindashliringning diniy teleplirini-yeni ularning arisida toy yaki ölüm bolup, béjirishke tégishlik bezibir diniy telepler bolup qalsa, ularning butelipini orundimaydighanliqini éytiptu. Bu néme üchün? Manga chüshendürüp qoy!-uning sözliri bekmu qopal chiqiwatatti.
"hey, mushundaq püchek gepler qachan'ghiche dawamlishar? Qachanmu bashqa öyge köchüp, munu bishem toqunaqtin qutularmen" dep oylidim balilarche xiyal bilen.
Démisimu bu mendiki balilarche xiyal idi. Men bashqa öyge köchüp, munu toqunaqtin qutulghinim bilen, özüm bilen bille ilip yüriwatqan ar-nomus mushu öyde qalattimu?
-him,-dep sözini dawamlashturdi u,-xewirim yoq dégin. Senlerning mehkumluqta uzun muddet qélishinglar intayin heqliq bir ish iken. Chünki, sen xeqning gep-sözliri, ish-heriketliri kupri bilen liq tolghan xeqkensen. Toqquzung ottuzgha bölünüp yashashni talliwalghan xeqkensen. Senlerning ötküzgen gunahinglarni hem mushundaq kupriliq bilen yashashni özünglargha rawa köridighanliqinglarni allah bilgechke, ulugh allah sen xeqni ejüji-mejüjilerge yéqin qilip orunlashturghan. Sen awu rezgi uyghurliringgha dep qoy. Ular "biz dindarlarlarmiz" dégen sözni qollinishni toxtatsun! Ularning tashqiy qiyapiti, alchanglap méngip yürüshi, aranglardiki öz ara muamilenglar ularning qandaq "dindar" liqini korsitip turuptu. Ular shu ishi we herikiti arqiliq, bashqilarning dilini renjitti we renjitmekte. Ular xalighan ishini qilsunki, lékin ittipaqliqqa tesir yétidighan ishni qilmisun! Ulugh allah birawning dilini yene birsi artuqche renjitip qoymisun dep "yer we zémindiki, hem uning arisidiki nersilerning hemmisi méning ilkimde. Ularning üstidin peqet menla höküm chiqirimen" dégen ayetni qur'anning hemme yéride bikargha tekrarlimighan. Bu ayetlerning tekrar-tekrar qaytilinishi sen uyghurlardek méngisi éliship qalghan, eqli dümbisige chiqip qalghanlar üchündur.
Uning bu geplirini anglap, qet'iy taqet qilalmidim we ünlük qilip:
-ey ulugh allah, sen manga mawu sarang tuqunaqni qandaq qilip yoluqturdung! Bu bishemning haqaritisizmu men bashqa haqaretlerge mangdamda bir uchrap kéliwatattimghu?-dédim.
Bu bishem toqunaq méning némilerni dégenlikimni soridi. Men uninggha: "séning sözliringni untup qalmay dep, öz tilimda ünlük qilip bir qitim tekrarliwettim" dep qutuldum. Chünki, men uning aldida birer éghiz xata gep qilip qalmay dep éhtiyat qilidighan bolup qalghantim. Uninggha zadi gep qilmasliqqa wedimu bergen idim.
-"insan néme bilen mömin we musulman bolidu?" dégen soalgha qandaq jawab bar, bilemsen?
Men uning soaligha jawab bermey jim olturdum. Meyli men qandaq jawab bérey, uninggha méning jawabimning yarimaydighanliqini bilettim.
-kelime teybining menisige dilida ishenmek bilen bolur.
bu kelime teybe qaysidur
-lailahe illellahu muhemmedun resulillah.
-bu kelime teybining menisi nimedur?
-bir allahtin bashqa hich ilah yoqtur, muhemmed allahning elchisi we berheq peyghembiridur
Bu toqunaq özi soal sorap, özi jawab bériwatqanda, men özümni bekmu rahetsiz séziwattattim. Chünki, mushundaq illiq we mushundaq toghra sözleshni menmu, méning qérindashlirimmu biletti. Lékin, men allahning buyrughan perzini otturigha tosaq qilip, "iman" éytqan, allahning perzini ada qilmighan qérindashlirimni özümdin yiraq qildim. Eger mushu tosaqni buzup tashlap, aridiki "boshluqni" yoqitip alalighan bolsam, xar-qul bolmighan hemde mawu toqunaqqa oxshash yatlarning aldida mazaqqa qalmighan, azablanmighan bolattim. Bügün bu azablar méning bu kichikkine yürikimge sighmay, qeghez yüzige yézilip chiqti. Buni oqughan qérindashlirim renjishi we beziliri méni haqaretlishi mumkin. Men bu rahetsizliktin qutulush üchün uningdin "qursiqing achmidimu?" dep soridim öz tilimda. U méning néme dégenlikimni chüshenmidi. Men uninggha peytni ching tutup: "sen'ghu bashqa millet, méning néme dégenlikimni méning tilimgha yéqin tilda sözleydighan türkiy milletlermu chüshenmeydu. Lékin, ular sözlise, biz uyghurlar ularning néme dégenlikini héch bir qiynalmastin chushiniwalimiz" dep maxtiwaldim özümche.
U manga qarap achchiq külüp turup:
-likin, zulumgha uchrawatqan künliringlarni héch bir sezmestin, haram kalidek pushuldap yüriwérisiler. Silerning sezgürlikinglar bu yerge kelgende ishlimey qalidu. Shermende bolup yashash silerning talliwalghan yolunglar
Tughulmighan baligha at qoyush silerning shereplik ishinglar. Millitinglarning 98 pirsenti musulman. Eger, siler musteqil bolsanglar, xuddi ottura asiyadiki qazaqistan, özbékistan, qirghizistan, tajikistanlardek islam döliti dep atilishinglar éniq gep. Démek, siler üchün "sherqiy türkistan" dégen dölitinglarning namigha "islam jumhuriyiti" dégen namni zorlap kirgüzüshning hajitining yoqluqi, milliy erkinlikning millitinglarning hemme erkinlikini öz ichige alidighanliqi silerning idrakinglarning sirtida. "qongumda ishtan yoq, étim majan büwi" dégen shude. Bir ish wujutqa chiqquche taqet qilish, purset kütüsh, ghelibidin kéyin chare körüsh dégenler silerning sezgür eqlinglardin chiqip ketken. Naheq qanlar töküliwersun, sansiz janlar öliwersun, siler üchün eng mohimi yenila özümningkini rast qilish.
Toqunaq bu sözlerni dewatqanda, aldimda turghan nan toghraydighan pichaqni uninggha tiqiwetküm keldi. Biraq, buni qilidighan jür'et mende yoq. Mende undaq jür'ettin esermu yoq. Chünki, ata-anamni mendin tandursa, men tan'ghan qérindashlirimni her xil yol bilen qirsa, süküt qilghan we qiliwatqan, acha-singil hem hammilirimning qarnidiki bowaqlarni qan-daghliri tazilanmighan kariwatlarda yatquzup tirik élip öltürüp, qolumgha tutquzup qoysa maqul dep gösh kalisidek yashawatqan, dunyada adem balisi chidiyalmaydighan ar-nomusluq ishlar méning öyümde, méning etrapimda yüz bériwatsa, chidap yürgen, nomus we azabtin yüriki yérilip ketmigen mendek bir iplasta qandaq qilip uninggha pichaq tiqqudek jür'et bolsun!
Nomusini aqlash üchün ölümni talliwalghan, ademdek yashash yolida ghorurini satmighan, mertlik yolida hemmidin waz kechken, bowilirim, dadilirim we taghilirimning hemmisi ölüp tugigen. Hazir hayat yashawatqanlarning hemmisi dégüdek manga oxshash leqwalar, nomusini bilmeydighanlar we eqlidin adashqan bir top telwilerdin ibaret.
-ular némige asaslinip shundaq deptu?-soridim men uningdin bir hazadin kéyin.
-ottura asiyadin kelgen qérindashliring ularning shertige toshmaymish. Siler mushu halinglar bilen qandaq qilip wetenperwer bolalaysiler?
-sen wetenperwerliktin söz achma, chünki ular weten üchün olgenler shéhid bolmaydu, dewatsa...-bu gepler aghzimdin posuqqide chiqip kétip qaldi
-néme?
"güm" qilip üstelge urulghan mushning zerbiside üstel üstidiki hemme nersiler yerge chüshüp ketti. Shuning bilen birge azabqa liq tolghan yürikimmu bille chüshüp ketkendek boldi.
-rezgiler, iplaslar, haywanlar! Yaq, haywan sözi senlerge artuq kétidu, chünki késel bolup qalghan haywanlarni qandaq dawalap qutuldurghanliq heqqidiki xewerlerni künde dégüdek téléwizorda körsitidu. Yoqilip kétish éhtimali bolghan bezi haywanlarni qandaq qutuldurush charisi gézit-jurnallarda yézilip turidu. Emma sen rezgiler hichkimning étibarida yoq. Shunga haywan sözi senler üchün artuq. "eger düshmininglar zémininglargha bésip kirse, düshmenler bésip kirgen minuttin bashlap jihat wajip" dégen hedis barghu?! Hemde "eger düshmen zémininglargha bésip kirgende qolunglarda bulmaq bolsa, shu bulmaq sowup bolghiche ariliqta jengge atlininglar!" dégen hedismu barghu!? Düshmenlerning wetininglarni bésiwalghinigha 57 yil boldi. Bulmaq sowup qalmaq tügül, meshhur köllerning birsi bolghan lopnur kölining süyi qurup tügigini newaq. Senler téxiche... Senler qachan'ghiche yene mushundaq yürishisen!?
-sayram köli, boghda köli qurup ketkiche, tengri téghi yer bilen bir tekshi bolmughiche,-dédim azab ichide boghulup turup.
U méning bu jawabimgha anche iren qilmidi, likin ishikni qattiq yépip chiqip ketti. Men bolsam öyde yalghuz qaldim. Yaq, men yalghuz emes, méning bir hemrahim bar. U dawamliq men bilen bille, u méni bash kötertküzmeydighan, méni xorlaydighan, méni dawamliq azablap kéliwatqan ar-nomustin ibaret.
Bugun shenbe, toqinaqning aram alidighan kuni, némishqidur u öyümge kirmidi. Men qilidighan ishimni tapalmastin, qolumgha qelem aldim we shéir yazmaqchi boldum. Men özüm shair emes, shéir yazalmaymen, yazalmaymen emes, eger méni pirisqa sélip siqsa, mendin bir kuplit shéir chiqmaydu, shuninggha qarimay men bashqa shairlar yazghan shéirlarni qet'iy yaratmaymen. Bügünmu bir shairning yazghan shéirini oqudum, uning yazghan shéiri manga qet'iy yarimidi, shunga qolumgha qelem aldim-de, bir parche shéir yézish qararigha keldim. Némishqidur héch héssyatim kelmidi. Birer kuplit emes, birer misramu yazalmidim. Uyan oylandim, buyan oylandim. Özümge özüm qattiq epsuslandim, likin shunisi"quchqachni bolsimu qassap soysun" dégen temsil ésimde bolsimu, yenila özümge ökündim. "awu qongaltaq bilen ikkimiz birge oynap chong bolghan, qara uninggha, u bolsa shéir dégenni yézip tor bétini toshquzuwetti..." xiyalim shu yerge kelgende toqunaq kirip keldi. U turqidin bekmu mulayim körünetti. Men uning bu ehwaligha qarap bügün adettikidek paranglishidighan oxshaymiz dep oylidim.
-qorsaq échip ketti, men séni bir nerse qildimikin dep kirgen idim, héch nerse qilmapsen-de,-dédi.
-hazir tamaq qilsammu kéchikmeymiz, oltur,-didim uninggha.
Uning bu gépige achchiqim kelgen bolsimu chandurmidim. Shundaq qilip uninggha asanraq tamaq qilip bérishni oylap, halwa qilip berdim. Men halwini qilip uning aldigha qoyiwidim, u bir haza qarap turup kétip:
-bu qandaq tamaq,-dep soridi.
-buning ismi halwa,-dédim jawaben.
-mundaq qarisang, ademlerning chong teritige oxshaydiken, shunga soalimdin renjime.
-héch gep yoq, bizde buni eng yéqin méhmanlar üchün teyyarlaydu,-dédim.
U ün chiqarmastin halwini yéyishke bashlidi. Kiyin:
-séning uyghur qérindashliring öz ara soqushuptudek. Ular némini taliship shunchila setlishiptu?
-méning xewirim yoq.
-sen waqitni bikar ötküzgiche, ittipaqlishish toghrisida birnerse yazsang bolmamdu?
Men héchbir oylanmastin ediplirimizning ittipaqliq heqqide yazghan yazmiliri toghruluq sözlep kétiptimen:
-néme dewatisen, bizning yazghuchi, shair, ediplirimizning ittipaqliq, inaqliq toghrisida yazghan maqale, shéirlirining ariginal nusxisini barghu bir yerge jughlaydighan bolsa dunyadiki eng chong kutupxanigha sighmay qalidu. U yazghuchi, shairlarning aldida men bir nerse yazsam, xuddi aq tamgha qara lay suwighandek ish bolmamdu? Loqman hekimning demsen, hatemning demsen, qisqisi ewliya-embiyalarning, shair-yazghuchilarning ata sözliri qatarliqlarning hemmiside inaq-ittipaq bolush toghrisida ajayip aqilane sozler yézilghan.
-mushu toghrida yézilghan maqalilerning shunche koplüki rastmu?
-rast,-dédim bir xil meghrurluq bilen. Démisimu bu toghrida yézilghan yazmilar bekmu köp idi.
-undaqta, néme üchün shu yazmilarni qobul qilip uninggha ruaye qilip ish élip barmaysiler? Eng chong kutupxana dep öttüng. Bu dégenlik ajayip bir chong teshwiqat bolup sanilidighu? Shunchila chong hejimdiki yazmilar silerge tesir qilmamdu? Bu soal méni heqiqetenmu azablidi we gépimdin toxtitip qoydi.
Méning maxtiniwélish üchün éytqan bu sözümning özüm üchün düshmen bolup qélishini hergiz oylimighanikenmen.
-he, boldi, bashqa gepler bolsa qilaylichu...
-méning sen bilen sozleshkidek buningdin bashqa gépim yoq, peqe...
-boldi, sen bizge köngül bölmeyla qoy, chünki séningsizmu...-men néme déyishimni bilelmey qaldim. Biraq, u:
-silerning mawu tamiqinglar bekmu mezzilik iken, likin men dégendek ademning poqigha oxshaydiken. Démek, siler uyghurlarning köpchiliki poqni "halwa" dep yep salghan millet oxshaysiler, shunga silerde ittipaqliq we inaqliq taki bügün'giche yoq. "uyghur" dégen sözni "uyushmaq" dep chüshendürgen iken. Lékin, silerde...
-kim sanga shundaq, deptu?'uyghur dégenning lughet menisi"oyghabay" dégen menini bilduridu. Mesilen, uyghur sözidiki "uy" ning eslidiki teleppuzi "oy" dep teleppuz qilin'ghan. Bu démek oy-pikirdiki "oy" dur. Uninggha söz yasighuchi qoshumchisi "ghur" qushulup kelse, "oy-pikri urghup turghan" dégen mene chiqidu. Ghur-ghur shamal, ghuruldap aqqan su, dégendek. Lékin "oy" dégen bu bash tomur söz kéyin "uy" dep yumshaq
teleppuz qilin'ghan. Shunga, uyghur dégen namni "uyushqaq" dések mas kelmeydu. Eslidiki teleppuzi bilen uninggha mene bersek bekmu muwapiq kilidu.
-shunga siler hemminglar öz aldinglargha danishmen boliwélip, bashqilarning orunluq gépini bir tiyin'gha almay, bashbashtaq bolup yüriydikensilerde!? Sen bolsangmu aranglardin saylap chiqirilghan bashliqinglargha boy sunup, ishliringlarning tézraq wujutqa chiqishini oylisang bolmamdu?
-némishqa undaq qilghudekmen. Eger undaq qilsam, méning oyghurluq salahiyitim yoqap kétip, bashqa bir milletke oxshap qalmamdim. Uning bashliq ikenlikini bashqilar étirap qilsimu, bizning yurtluqlar étirap qilmaydu. Eger bizge bashliq bolimen dése, bizning yurttin bolsun, shu chaghda uninggha boysunimen.
-uningghimu boysunmay qalarsen?
-elwette, qarap baqimen, eger manga yaqmisa...unimu
étirap qilmaymen.
-undaqta sanga yarighidek bashliq chiqip bolghuche waqit ötüp kétidighu?
-uning bilen néme ishim.
U bir haza jim olturup kétip, kéyin manga anglan'ghudek qilip:
-oy-pikri urghup turghan, he... Shunga hemme adem özining oylighini boyiche ish élip bérish, bashqilarning pikri herqanche toghra bolsimu, uni hörmet qilishning ornigha uning toghra sözidin putaq tépip, uni sésitish bilen meshghulkende. Qiliwatqan dewa heq dewa. Aranglarda hemmige bash bolghudek adem yoq, yaq undaq adem bar lékin uninggha orun yoq. Némidégen échinishliq? Hey...bu milletning yéqinqi ewlad ata-bowilirining poqni halwa dep yep tashlighinida shek yoq. Shunga bu yingi bir ewlad uyghur xelqi mushundaq eqilsiz yétilgen. Shunche chong hejimdiki teshwiq, shunche échinishliq pajie özini öy-makanidin ayrilip kétishke qistighan düshmen'ge bolghan qarshiliqning susliqi yaki yoqluqi bularning kelgüsini téximu qarangghu qiliwetken. Yaki ular weten tézraq azad bolup qalsa, chet'eldin weten'ge qaytip kétishke mejbur bop qalimiz dep qesten mushundaq ittipaqsizliq qiliwatamdighandu. Wu burni bolmisa, poqni halwa dep yeydighan millet...
-néme déding?-qattiq ghezeplendim,-bikargha bergen éshimni yep yene méni haqaretlewatisen'ghu?sen...
-sanga bikargha bergen nersini manga bikargha berding. Özüngningkini berdingmu?-u méning könglümni mushundaq bishemlik bilen renjitti. Ah... Échinishliq azab. Qachanmu bu ahanettin qutularmen. Men munu toqunaq bilen tonushmastin burun, nurghunlighan olturush-qopushlarda charchap halimdin ketkiche bu eziz uyghur millitimni maxtighan we nurghun milletlerning aldida biz uyghurlar aq, biz uyghurlar kök, dep maxtan'ghan idim. Ularmu qiziqip, qulaq sélip anglighan idi. Mana emdi mawu pit toqunaq maxtininshqa emes, éghiz échishqimu yol bermeydighu? Mawu it toqunaq dégendek, méning méhriban anam, qedirlik dadam rastinla poqni halwa dep yep tashlap, men mushundaq eqilsiz, arsiz, yarimas, rohi ölük yarilip qalghandimenmu?
Shularni oylighach ornumdin turup qazan-qumushlarni taziliwétey dep qazanning yénigha keldim-de, qazan'gha bir qarap, qazanda qalghan halwa yuqini körüp könglüm seskinip ketti. Rastini désem, qazanni yuyushqa rayim barmidi. Chünki qazandiki halwa yuqundiliri aptapta qurup qalghan shatiraq poqni esletti. Néme amal, qazanni yuydum. Men heqiqiy poq yuqi hajetxanilarni tazilawatimen'ghu? Uning aldida bu néme?
Men bügün yalghuz, bügünla emes, méning yalghuz yashawatqinimgha uzun boldi. Tuqunaqning öyümge kirmiginige ikki hepte bolup qaldi. Démek, men uningdin, uning sésiq gepliridin emdi qutuldum. Özümni sel yénik hés qilip mungluq muzika anglap yatattim ishik qongghiriqi jaranglidi. Ishikni achsam, yene shu toqunaq iken. Gepning ochuqini qilsam, uni öyge kirgüzgüm yoq idi. Biraq men undaq qilalmayttim. Chünki, méhman kelse, kanidek chaplishiwélip, öyge bashlap, kéyin uningdin qaxshash mende kichikimdin yétilgen adet yaki ata-bowamdin qalghan adet. Men uni teklip qilmastin, u öyge üssüp kirip ketti. Démek, bügün söhbet bashqiche dep oylidim men.
-hey, mushu uyghur dégen sen millet qandaq millet zadi?
Men téxi ishikni yépishqimu ülgürmigen idim. Bu toqunaqning aghzi échilip, közi yumulup boldi.
-mawu radioni achsam, héliqi ismail tiliwaldi dégen bir némeng alitaghil sözlep yüriydighu?'uyghurlarning pichaq asmaydighan bolghini nachar ademlerning azayghanliqi dégini, qipqizil sarangliqqu? Pichaq ésishni uyghur diyarining jughrapiyilik orni, yashash aditini yitildürgen. Siler dégen déhanchiliq, charwichiliqni asas qilip turmush kechürüp kelgen bir xelq. Étiz-ériq, bostan-yaylaq, chöl-jezirilerde ademler pichaqtin ayrilip qalsa zadi bolmaydu. Mesilen alayluq, étizda taza ishlewatsang ketminingning sépi boshap ketse, shine yasap, uni chingitish, charwilar ölüp qélish xewpige duch kelse uni del waqtida boghuzlap, uning haram bolup qélishidin saqlinish, at-éshek harwiliri azgalgha chüshüp ketse del waqtida qoshqun tasmilirini késip at-ishek, kala-tögilerni birinchi qilip qutuldurush, kélidighan ziyanni azaytish, seper üstide adem we yirtquch haywanlardin qoghdinish, peyti kelgende özining erlik ghorurini saqlap qilish, chishi yoq ademler yémekliklerni özige qolay bolghan halda késik istimal qilish, su yuq yerde méwe-chiwilerni soyup yéyish, qoghun-tawuzlarni tilip-toghrap israpchiliqning aldini ilish qatarliqlarning hemmiside pichaq yanda bolmisa bolmaydu. Qisqisi, pichaq dégenning rolini siler heqiqiy türde jari qilduralighan. Hazirqi mawu yawropaliqlarning pichaq-wilkini her qétimliq tamaq waqtida ishlitishimu oxshashla shuning misali bolalaydu. Bügünki künlerde bolsa penning tereqqiyatigha egiship, étiz-ériq ishliri mashina arqiliq élip bérilip, doxturluq sahesi tereqqiy qilip, chish sélish téxnikisi yuqirilap, hemme yerde su turbiliri qoyulup taziliq ishliri qolayliship, kishilerning pichaqqa bolghan éhtiyaji barghanséri aziyip bardi. Bu hergizmu eski ademlerning azayghini bolmastin, bir mediniyetning yene bir medeniyetke sharaitqa maslashqan asasta almishishi bolup hésablinidu. Pichaq ésish erlerge erlik hösn qoshupla qalmastin, küchlüklerge yene bir hesse qudret ata qilghan bolsa, ajizlargha gheyret ata qilip kelgen idi.
U bu geplerni qiliwatqanda, yurttiki waqtimda pichaqni pulanglitip ésip yürgen rohluq hayatim bir birlep ésimdin kechti. Démisimu, toy-tökün, nezir-chiraqlarda dastixan'gha qoyulghan yémekliklerni hemme ademler yanliridin pichaqni chiqiriship késidighanni késip, toghraydighanni toghrap, soyidighanni soyup, oyidighanni oyup yéyishliri heqiqetenmu ademni hayajan'gha salidighan ish iken. Eger birsining ustixan ghajilawatqan halitini köz aldingizgha keltürüp béqing, u ademning ustixan ghajilishi bilen itning söngek ghajilishidiki perq peqet ademning öre olturghanliqidin ibaret. Eger u ademning ittek yatqan halette ustixan ghajilighinini körsingiz, tuyghungizda ajayip bir ghelitilik yüz béridu.
Bügün namayish bolmaqchi idi. Némishqidu bu namayishqa qatnashqum yoq. Shundaq qilip, namayishqa chiqmidim. Emma, tünügün méning bir qérindishim manga kök börining ajayip heywetlik körünüshi, wetinim sherqiy türkistanning ay-yultuzluq kök bayriqini, yeni chongaytip köpeytilgen foto nusxisini bergen idi. Men bu resimni öyümning qaysi témigha chaplisam, hemme ademlerni özige bekrek jelp qilar dep kéchiche oylandim. Mana hazir bolsa namayishqa chiqmay, bu resimni özüm muwapiq körgen tamgha astimde, uninggha tikilip qarighanche iptixarliqqa chömüp kettim. Pah, némidégen heywetlik körünüsh he? Bu resimge qarighanche iptixarim örlep, hayajandin béshim kökke taqashqandek bolup, bir xil hayajan méni pepilewatatti. Démisimu, mundaq heywetlik körünüsh chüshürülgen bayraq peqet biz uyghurlardila bar... Hayajandin özümni qoyuwétip, ongdamgha yétiwélip, bayriqimdin hozur éliwatsam, ishik échilip toqunaq kirip keldi.
-ishikni ochuq qoyupsen, bir yerge barattingmu?-u ishiktin kire-kirmey, soal sorashqa bashlidi.
-anglisam, bügün namayish élip baridikensiler, senmu bararsen?
-bu chaqqa namayish tügep, kishiler öylirige qaytiwatqandu,-dédim jawaben.
-néme? Sen barmidingma?-uning elpazidin méni tillaydighandek qilip turatti.
-taza xushyaqmay, barmidim.
-xushyaqmay emes, ögzige chiqiwaldim, ittin qorqmaymen. Bashqa qérindashlirim burunmu japagha ölüp qalmighan, hazirmu héch nerse bolmaydu, derdke adem ölgen nede bar,-dep chiqmidim dégin, tayinliq.
-néme dewatisen? Bügün keypiyatim yaxshi bolmay chiqalmidim. Qamlashmighan geplerni qilma.
-sen özüng qamlashmighan geplerni qiliwatisen. Héchqachan qilalmaymen dégen söz bolmaydu. Del sen hazir dégendek qilghum yoq dégen söz mewjut.
U tamgha téxi hélila ésip qoyulghan resimni körüp:
-"arman'gha tuchluq derman yoq" dep halinggha baqmay ésiwalghan resimige qarimamdighan buning!sen qachanmu bir emeliy ish qilish tuyghusigha kélip, heqiqiy türde köyünüp ish élip bararsen-he! Eger sen bügün namayishqa chiqqan bolsang, elwette bir kishlik awaz qoshulup, towlighan shoarliring téximu jarangliqraq chiqqan bolatti-he!?'awu bayriqingdiki itmu yaki börimu?- dep ketti.
-u qandaqisige it bolsun. U dégen kök böre.
-méningche, u it bolghan bolsa yaxshi bolattiken, shundaq bolghanda silermu ittek bir biringlargha wapadar bolup yashighan bolattinglar.
-séning meslihetingsizmu bizning bezi kishilirimiz özgilerge ittek wapadar bolup ötiwatidu.
-siler uyghurlar börini özünglargha tutém qilghan ikensiler, sen bu janliqqa qandaq baha bérisen?
-u bolsa jesur hem heywetlik.
-lékin, silerde heywet bar, jesurluq yoq, exmeq-dédi u manga qarap mesxirilik külüp,-börilerning alahidiliki ularning jesurluqidila emes, ularning yashash qanuniytide. Böriler gerche yirtquch haywan bolsimu, ularning yashash qanuniyiti bashqa yirtquch haywanlarningkidin alahide perqlinip turghachqa ularning ichki qismidiki özgiche yashash aditi kishilerning pewqul'adde qiziqishini qozghap kelgen we qozghap kelmekte. Böriler topigha chishi böre bashliq bolidu. Bashqa janliqlargha hujum qilghanda, topliship hujum qilidu. Hujum qilishtin burun, ular özlirining hujum nishanini belgiliwalidu. Birinchi qedemde tunji hujum qilghuchi böriler hujum nishanini top ichidin qoghlap chiqirish rolini ötep, hujum nishanini melum tochkida teyyarliq halette turghan hemrahigha yetküzüp bérip, özining yügiresh sür'itini sel astilitidu. Ikkinchi guruppa hujum nishanini shiddet bilen qoghlap, üchinchi tochkidiki teyyarliq halette turghan hujumchilargha yetküzüp bérip, ularmu birinchi guruppa hujumchilar bilen birge nishanning arqidin yügireydu. Mana mushu shekilde ular hujum nishanini charchitip halsizlandurghandin kéyin, andin toplishp hujum qilip, özlirining nishanini tutup öltürüp jim bolishidu.
Mana shuningdin kéyin chishi bore, mundaqche éytqanda guruppa bashliqi böre, teqsimat ishlirini bashlaydu we böre béshining teqsimatigha qalghan böriler shertsiz razi bolup, ruxset qilin'ghandin kéyin her qaysisi özlirige tegken ülüshni yeydu. Uningdin bashqa, ularning öz aldigha tüzümi bar bolup, kimiki shu tüzümge xilapliq qilsa hergiz yüz-xatir qilmay, öz béshimchi ish ilip barghan eyibkar börini böriler topidin qoghlap chiqiridu. Böriler yalghuz ow owlash xususiyitige ige bolmighachqa, palandi böre melum mezgil ötkendin kéyin, achliqtin ajizlap, zeyiplik bésip halak bolidu. Ularning öz ara chiqarghan hökümi shunchilik yosunda küchke igiki, jazalan'ghuchi börining échinishliq ehwali közlirige chéliqip tursimu, hergiz yene birsi uninggha rehim qilip, azraq bolsimu hésdashliq qilalmaydu. Eger shundaq ehwal sézilip qalsa, hésdashkar börimu héliqi jazalan'ghan börining yénigha bérip qalidu. Uning halimu birinchi böridek échinishliq bolidu. Qisqisi, börilerning, bu bir qatar qattiq, rehimsiz, mustehkem qanuni mutleq köp sandiki gherb döletliridiki jem'iyet teshkilatliri teripidin yüksek étibargha élinip, öz jem'iyitide böre qanunini yürgüzüp, yuqiri inawetlik jem'iyet teshkilati süptide mewjut bolup kelmekte we shundaq bolup saniliwatidu. Siler bolsanglar, börini özünglargha tutém qilghininglargha uzun yil boldiyu, likin aranglarni axturup chiqsa, börilerning xisliti heqqide zerrichilik izna tapqili bolmaydu yaki tépilmaydu. Silerning qelbinglarda uning heywetlik obrazila qalghan. Séning bügün namayishqa chiqmay öyde olturushungmu mana buning janliq delili. Eger dunyada tutémni emeldin qaldurush ishi élip bérilsa, birinchi qilip silerdin bashlisa bolidu!
Men néme déyishimni bilelmey, jim olturdum, özüm jim olturghan bilen yürikim cheksiz azabliniwatatti. Démisimu, méning bügün namayishqa chiqmighinim xata idi. Chünki, men eziz millitimning bügünki tartiwatqan azab-oqubetlirini desmiy qilip turup, weten-xelqim béshida boliwatqan azabliq ishlarni téximu tesirlik hékaye qilip sözlep, insan heqliri teshkilatlirining hésdashliqini qozghap, mana bügün mushunchilik kün'ge érishken idim. Men xelqim üchün héch nerse qilip bérelmidim, méning we bir qisim qérindashlirimning xorluq tarttuq dep qaxshighinimiz yalghan. Men bu yerge peqet yaxshi kün kechürgili bolidiken dep kelgen. Eger men heqiqiy xorluqni tartqan bolsam, ömilep bolsimu namayishqa chiqqan bolattim. Chünki, men tartqan azab manga heydekchilik qilatti. Mende qoral yoq, bolishimu mumkin emes, shundaq iken namayish men üchün élip éytqanda xitay mustebitlirige qarshi ilip baralaydighan, mende bügünki künde bar bolghan birdinbir mumkinchilik. Bügün bolsa mende bar bolghan mumkinchilikni qoldin berdim, yene bir qétim purset kélishi üchün bir yil kérek.
Mawu toqunaq dégendek, men hazir yaqa yurtta, turmushum yaxshi, künüm xatirjem, ishlirim rawan tagh süyidek. Turghanlar turup tursun, mangghanlarni yep turili, dégendek awu azabliniwatqanlar azablinip tursun, men üchün inawet muhim. Aldi bilen özümning inawitini tikliwalay, buning üchün qanchilik bedel ketse meyli, teshkilatlar hélighu ikkige bölinip kétidiken, men inawitimni tiklesh üchün yigirmige parchilansimu meyli. Hemmimizning xewiri bar, nanni yéyish üchün parchilash kérek, bolmisa pütün nan yéyish üchün qolaysiz, shunga nanni qanche kichik qilip parchilisaq, yéyishke shunche qolaylishidu-de... Xiyalim mushu yerge kelgende, toqunaq mendin:
-qara, men uyghur bolushni oylawatimen, sen dep baqqine, uyghur bolush üchün qandaq qilish kérek?-dep sorap qaldi.
Men uning soaligha héch ikkilenmestin mundaq jawab berdim:
-özüngni bekmu meghrur tutalishing, özüngning emeliyiting yoq bolushung, emeliy ish qiliwatqanlarning artuqchiliqini, kemchillik qilip körsitelishing we ularni qedemde bir tillap, qiliwatqan ishini yoqqa chiqiralishing, eger birsi séni on yil béqip séni özige egeshtürüp kétiwatsa, sen méning bashqiche héssyatta sözligen sözümni
anglapla, burunqi ghemxorchungdin yüz örüp men taman'gha ötüp kételishing, aridin uzun ötmey, yene biraw sanga tesir qilghudek ikki éghiz söz qilsa, derhalla ménimu tashlap, tillap uning tamanigha ötüp kételishing, millet üchün jan köydüridighan ishlar chiqip qalsa, uningdin özüngni élip qéchip, kishiler ara boliwatqan sorunlargha jamaettin ayrilip qalmasliq üchün del waqtida baralishing, eger töt adem bir nachar ademni hörmetlise, sen alim bolghan teqdirdimu ulargha qoshulup u nachar ademni hörmet qilishing, eger sanga birsi ömür boyi yaxshiliq qilsa meyliki, bir qétim könglüngni renjitip qoysa, hemme yaxshiliqni untup, u ademdin menggülük ada-juda bolalishing, hajiting chüshüp qalghanda qanjuq ittek quyruq pulanglitip, müshüktek özüngni chaplap, pile qurtidek yumshap kételishing, ishing pütkende, burunqi halingni tizla untup kételishing, hetta sanga yardem qilghan kishilerge mensitmeslik neziri bilen qarap yürelishing, eger sen ming yil azab oqubet ichide ötken bolsang, birsi séni u azablardin qutuldurup qoysa, azabtin qutulghandin kéyin awu sen bilen birge azablan'ghan qérindashliringni qutuldurush üchün birer heriket qilmastin, héch nerse bolmighandek azadilik ichide yashiyalishing, awu nijatkaringni tézla untup kételishing, gézi kelse unimu tillap-söküp lata qiliwételishing, özüngning haligha baqmay, bashqilarning ghémini yeydighan héssyatni özüngde yétildürelishing, özüngning pikrini rast dep ching turuwélip, ziyan tartqanda azabqa chidap yürelishing, ghorurunggha tégidighan ishlar künide yüz minglap boliwatsimu qanjuq ittek yalghan qawap yurelishing kérek. Mana shu chaghda heqiqiy bir uyghur bolalaysen.
-qara, mawu öyüngde qible terepni perq ételmidim, manga dégine, qible qaysi terepke toghra kilidu.
Men uning bu soalidin heyran boldum, chünki u musulman emes, bashqa din'gha étiqad qilidighan bir kishi idi. Uninggha qible némige kérek ikenlikini sorimastin korsitip qoydum. U ikki qolini xuddi biz musulmanlardek duagha kötürüp, dua qilishqa bashlidi:
-ey allah! Qudretlik allah! Özüngge asan, biz bendiliringge bekmu müshkül, biz bendiliringning müshkül ishlirini asan qilghin! Bolupmu mawu musulman uyghur bendiliringning müshkül ishlirini asan qilghin! (amin!) bu musulman uyghur bendiliring bekmu qarangghuluq ichide qaptu ey allah! Sen ata qilghan yoruqluq nurliri bularning közige körünmes bop qaptu, bulargha rehim qilip, közliridiki perdilerni yirtip tashliwetkin ey allah!(amin!) séning heqiqiy hidayet yolungni körüp, özlirini shu hidayet yollirigha atisun (amin!) ularning qulaqliri perdilen'gen oxshaydu, ularning qulaq perdilirini yirtiwetkin, muzlighan yürikini éritiwetkin, ularning yürekliri xorluqni sézip, tenlirini titrek bésip, xorluqtin tézraq qutulush yolini izleydighan qilghin!(amin!)
sen bendiliringni méhriban yaratqansen. Yoqilish xewpi astidiki haywanlarni qutuldurush yolida, tagh-derya, chöl-jezirilerde kéchini kün'ge ulap japaliq ishlewatqan kishiler buning eng yarqin delili bolalaydu. Ey allah, séning yaratqan mewjudatliringni saqlap qélish yolida bash qaturuwatqan insanlarni mawu xar we zebunluqta yashawatqan, musulman uyghur bendiliringge azraq bolsimu mehliya qilghin, ey allah!(amin!) ey qudriting ulugh allah, hemmidin muhimi, mawu musulman uyghur bendiliringning ichidiki chichilangghuluqni yoqitip, ularni bir-birige méhriban qilghin (amin)! Sen burun bu qowmge börining özlirige yetküzgen paydisini sezgüdek hés-tuyghu ata qiptikensen, hazir ular özlirige payda yetküzüshni oylawatqan qérindashlirigha öchlük qilidighan bolup qaptu, sen ulargha rehim qilip, heq bilen batilni, payda bilen ziyanni ayriyalaydighan, küchlük sézim ata qilghin! Ey allah! (amin!) törelme anining qorsiqida 50 kün turghandin kéyin, sen perishtilerni iwetip, u torelmige roh püdetküzidikensen, démek u törelmining dunyagha köz échishi öz dergahingda qarar élin'ghan. Hazir bolsa mawu musulman uyghur bendiliringning ana qarnidiki perzentliri qebihlik bilen élip tashlinip, séning hökümingge qarshi ishlar künige yüz minglap yüz bériwatidu. Séning hökümingge qarshi ishlarning yéqin arida yoq bolushigha sharait yaritip bergin! Ey allah! (amin!) ular yoq ishlarni taliship olturmay, séning hökümingni depsende qiliwatqan, séning we özining düshmini bolghan kommunist xitay hakimiyitige shiddet bilen ot échishqa teyyar turidighan jür'et ata qlghin! Ey allah! (amin!) séning hökümingning ijra bolushini biz hemmimiz qolliyalisaq we qoghdiyalisaq, bu biz üchün eng chong sawab idi, biz buni qilalmaywatimiz. Sen bizni kechürüsh bilen birge, sen bizge séning hökümingning emelde körsitilishige küch qoshalaydighan jasaret ata qilghin allah! (amin!)
sen herqandaq bir qowm özini bilip hidayet yoligha mangmisa, sen ularni gumran qilip kelgen iding. Sendin shuni ötünüp soray ulugh allah ! Mawu musulman uyghur bendiliringge rehim qilip, ularni mushu yosunda gumran qiliwetmigin! Hidayet bergin! (amin!) ey allah! Mawu musulman uyghur bendiliringning perzentliri sanga tézraq yéqinlishish pursitidin mehrum bolmaqta. Hetta chonglarmu sanga ibadet qilsa eyiblik sanalmaqta, sen mawu musulman bendiliringning sanga yéqinlishish purstini aldigha sürüp bergin! (amin!) ularning qelbide hayatqa we yashashqa bolghan qizghinliqi qanche küchlük bolsa, séning hökümingning heqiqiy ijra bolushigha küch qoshush qizghinliqini uningdinmu nechche hesse qilip ashuriwetkin ey allah! (amin!) bulargha ghayet zor pem-paraset ata qilghin ey allah!(amin!)
uning awazi barghanche boghulup, tiniqi qisilghandek bolup, xuddi dua qilishtin toxtap qalghandek boliwidi, men uninggha chaqchaq qiliwélishqa aldirap:
-taharet alghininggha qanche uzun bolghan?-dep sual qoydum.
U qattiq ghezeplen'gendek boldi, likin nahayiti temkinlik bilen:
-men sen bilen tonushqandin béri, séning ming tonna shiker bilen qaynatsimu, temi özgermeydighan bir milletning ewladi ikenlikingni chushinip yettim. Shunga, séning bu soalinggha anche renjimeymen. Siler heqiqetenmu bir ulugh allah özi medet bérip, hidayet ata qilmisa, özlükinglardin hidayet yoligha mangmaydighan xeq ikensiler. Men sendin mundaq bir nersini sorap baqay. Sen biz yawropaliqlarning öyliride béqiwatqan itlirigha diqqet qildingmu?
-hee, men diqqet qildim.
-sen némini sezding?
-silerning baqqan itinglar bekmu tertiplik, hemme gep we isharitinglarni bilidighan, hetta qatnash chirighiningmu qizil yaki yéshil chiragh ikenlikini perqlendüreleydighan, qizil chiragh yénip turghan bolsa, yéshil chiraghning yénishini kütüp, yéshil chiragh yan'ghandin kéyin, yolini dawam qilidighan xususiyetlerge ige iken. Hetta siler it we müshüktin ibaret bu tughma düshmenlernimu bir öyde inaq-ittipaq yashaydighan qilip köndurelepsiler.
-barikalla, eqlingge barikalla! Démek, dunyada zadi tüzigili bolmaydighan nerse yoq. Gep terbiyide. Sen dep otkendek, silerde teshwiq yéterlik iken. Yenila terbiyileshke küchlük ehmiyet béringlar. Insan emesmu. Qayghan chéghida, terbiyini qobul qiliwatidu. Buning delili qilip, hazir it-müshükning ishini özüng sözliding. Herhalda, yenila hemmidin qudiretlik, hemmidin ulugh, hemmidin méhriban, hemmidin shepqetlik allahtin kéche- kündüz hidayet tileyli! (amin!)

Unregistered
12-09-07, 05:01
Bu makalida Awistiraliyadiki watandaxlarning iqki dunyasi nahayiti atraplik wa rasqillik bilan yahxi taswirliniptu

Unregistered
12-09-07, 10:29
Men mundaq maqalilarni yezish yaki bu yerge chaplashning qilchilik ijabiy unumi bolidighanliqigha ishenmeymen.

Abdurehimjan
13-09-07, 08:59
bu eser shuncilik etrapliq yezilghanki, Yaurupada yashawatqan Uyghur hayatining gholluq qismini eynekte korsetkendek ocuq teswirligen. kashki ashu "toqunaq" herbirimizge ashundaq sesiq,acciq sozlirini oz tilimiz bilen eytalighan bolsa, ozimiz kormeske selip yurgen eyiplirimizni ashundaq yuritip bergen bolsa, qancilik yahshi unumge irishken bolatti.

Men bu eserni yenishlap-yenishlap oqup ciqtim. Apturning herbir bayani, Toqunaqning herbir sesiq teeddiliri yurigimni mujup otti. cunki menmu ashu ebga uyghurning bir parcisi. menmu Germanyege kelip, ishlirim ongshilip bolghice bir qance yil "doletlik yardem"bilen hayat kecurgen. bu yardemler heliqi toqunaq eytqandek, yerlik puhralar toligen bajlardin kelgen, we bashqimu sadiqe yolliridin kelgen.

Yaurupaliqlar ajayip yardem suyer,ocuq qol helq. emma bir sentning ustide ming qetim tik turidighan, hisapta qattiq qol helq. biz Uyghurlar- bu ellerge panaliq tilep kelgen biz bicariler bulargha hicnime qilip birelmeymiz. buni ular yahshi bilidu. ularning bizge qilghan yardimi bezen kishiler eytqandek" bizning imanimizni elip kitish ucun"emes.( cunki bizning imanimiz ozimizgimu yarimaywatqan tursa, bular nime qilatti! ) belki bir janliq qatarida, buyun qisip busughisigha kelgen bir bicarige sadiqe bergenning ornida qiliwatqan heyr haliqtin bashqa nerse emes.

hudagha shukriki hazirghice Germanyede Uyghurlar icide bezen"tuzini yep tuzluqqa siydighan" kishiler korulmidi. cunki bu dolet bek qattiqciliq, her adem ornidin turalighudek( ikki- uc ay til ogunup, oz ishini qilalighudek) bolghnadila ozi mihnet qilip, oz nenini ozi tepip yiyishke mejbur. bu yerdukiler uzun yillap sadiqihge qarap qalmaydu. dselepte dolet bergen yardemni keyin ishligendin bashlap, hessilep toleydighan gep. eslide sadiqe mal- mulkning kiri diyidighan. uni peqet emgek qilalmaydighan, mihnet qilishqa yol tapalmighan, bezen ilmi emgek tupeylidin jismani mihnet qilishqa waqit yar bermeydighan kishilergila durus bolghan bir teminattur. uning sirtidiki kishiler daim sadiqe bilen jan beqishqa adetlinip qalsa, qelbini kir besip,teyyar tap bolup, eqli jehettinmu , Rohi jehettinmu bulghinip kardin ciqidu.

mushu noqtidin eytqanda men Germanyediki Uyghurlarni ceksiz hormetleymen. bular til bilmigen caghlirida hajet hana tazlap tapqan pullirinimu, weten-Millet yolida serp qilishqan idi. hetta weten- Millet ucun hejleydighan orunlargha oz-ara besliship, sendin men qalmaymen digen roh bilen ciqim qilishatti. hazirmu shundaq. mana bu roh halal mihnetning, pihsanidin aqqan halal terning netijisi. shuning ucunmu dawaning salmaqliq ornini biz ustimizge eliwatimiz.gerce biz kambighel bolsaqmu, Rohimiz halal mihnet bilen yughurulghini ucun qelbimiz bay.

endi gepning gezi kelgende azraq qoshup otushke toghra keliwatidu. Yaurupa ellirining bezen Rayunlirida saqdiqe bilen bay bolup kitiwatqan kishilermu barmish. biz buningdin suyinimiz.cunki Uyghurning yancuqidiki bir tiyinmu Milletning baylighidur.biraq sadiqe insanning konglini kirleshturidu. kongli kirliship ketken bezen wetendashlirimiz, bizning halal terimiz bilen qurup ciqqan we jan-tinimizni pida qilghan dawarimizni "kupriliq"dep yaman korermish. delili bolsa bizge korsetsun! biz herzaman jawap birihske teyyar. ularce huddi toqunaq eytqandek"weten-Millet"diyish kupriliqmish. Musulman peqetla Allah yolida jihat qilishi kerekmish. yene ular oz ehwaligha, ozining hirstiyanlar biriwatqan sadiqini yep bodilip kitiwatqan , hurun, teyyar tap bolup ketken ebga haligha beqishmay tehi putun dunyadiki Musulmanlarning ghemini yimise, ularce heqiqi Musulman bolalmasmish! mana bu del toqunaq eytqandek" Uyghur Millitini dunyada bashqilarning kozige tikendek set korsitip, ahirida yitim qaldurush"ucun elip beriliwatqan bir yaman gherezlik pitne-pasattur.

her qandaq bir Musulmanning Allah korsetken yol boyce eqide-itiqad qilishi, ibadet qilishi heqliq we mejburiyettur. emm aherqandaq bir Musulmanning oz koz qarishi bilen Allah we Peyghember namidin, Quran namidin bashqilargha hokum qilish, bashqilarni oydurma petiwaliri bilen azdurush heqqi yoqtur. Allah Peyghemberdin bashqa hic kimge Allah namidin hokum qilishqa wakaletcilik bermeydu. emma dinni mukemmel bilgen, teqwadar kishilerla "Peyghemberning warisi"supitide, Qurandin, sehi hedislerdin we Mujtehid-Mezhep sahipliridin delil , ornek elip, Peyghemberge wakaliten petiwa birishke ruhsettur. emma kunimizde namaz oqushni, Ruza tutushni bilgen, halal,haramni perq etken bezen kishiler huddi toqunaq eytqandekla ozlirini dinning igisi qilip korsitip,bashqilar ustidin dini hokum ciqirishni, kupriliq bilen eyipleshni kundilik tamaq yigendek addi adetke aylanduriwelishmaqta. shuni ocuq eytish kerekki Quran Allahning ilahi mojizisidur. uni parcilap, halighan adem halighan meqsette ishlitish, bashqilarni mat qilish ucun ishlitish,hokum ayetlerni quranning "lepzi" (sozluk) terjimisige qarap hulasilash ocuq ashklare azghunluqtur!

bezen azghunlar Allahning Muqeddes kalami bolghan Quranni ozlirining Siyasi buzghunciliq gherezliri ucun alet ornida qollinishqa orunmaqta. biz ozimizning kucluk Siyasi hoquqimizgha asaslinip ularni agahlandurimiz. eger yenila jayilliq qilishidiken, u caghda bizmu Muqeddes Quran bilen ulargha reddiye birimiz. u caghda ular Millet aldida reswa bolup, shermendilerce yaman aqiwetke ducar bolidu. ularning sesiq namliri hazirce mohlet teriqiside ashkarilanmydu. ularning nami ashkarilanghan zaman ular shermende bolishidu. biz Millet ucun hizmet qiliwatqankenmiz, elwette bir qisim azghunlarmu bizning Millitimizdin bolghanliqi yuz hatirsidin ulargha waqit birimiz.

ahirida sebdeshimiz Abdushukurge mushu eserni elan qilghini ucun minnetdarlighimni eytimen we herbir Uyghurning bu eserni("Toqunaqning bayani"ni) oqup ciqishini umut qilimen.

Unregistered
14-09-07, 05:14
Man Awistirliyaning Adelaide Xahrida olturiman. Manghu arapqini manisini quxanmay okuztin baxka hiqnimini okuyalmayman. Man bu yerga kalgini 10 yil boldi. 5 balilik boldum. Biz yatta jangha har ikki haptida helila jik pul beridu. Okux dawalinix katarliklargha pul tolimayman. Oy ijaramningmu yerimini hokumatin aliman. Man nurghun adamlarni osumga oy aldi, namaz okumaydu, hajga barmaydu, haram yaydu dap tillapla yuriman. Hatta muxmu koturiman.
Hazirghiqa kop ixlidim birak putunlay baj tolimaydighanla ixni kiliman. Ata anamnimu akiliwaldim. Ularmu eliwatidu ham hokumat oyiga kirdi. Yekinda ar ayal hajga jabduduk. Manga pakat manla jannatka kiridighandakla koriniman. Mining bundak ulpatdxlirim bu yerda helila kop ularning hammisi namazdin kalmaydu. Okughan namazlirimiz yigan haramlirimizni koturiwitarlarmu?

Unregistered
14-09-07, 07:51
Second, today’s Uyghurs are not the same as the ancient Uyghurs from Mongolia. Most ethnic groups today are the products of dynamic human history. They are forged by the interaction and mixing of several ancient ethnic groups. In other words, no major ethnic group today shares a "pure blood" with any one group lived in the past. The English has a well known mixed ancestry, so does the French, the German, the Spanish, the Chinese, the Arab and any one you name it. The Uyghurs are not exception. Our mixed heritage is clearer than any one else. If one travels from Qumul in the eastern part of East Turkistan along the Tarim Basin to Korla, Kucha, Aksu, Kashgar, Yarkent and Hotan, he can witness the mosaic of peoples, dialects and customs that form the fabrics of the Uyghur nation today. The ancient Uyghurs who lived in Orhon Valley in today’s Mongolia may have passed down the name to us, but they were only one of our ancestors. By the time the ancient Uyghurs were defeated by the Kyrgiz tribes in 840 AD and moved to the Northern and Eastern East Turkistan, Kashgar was a long established city inhabited by other peoples. When Mahmut Kashgari wrote his famous encyclopedia—“Turk Language Dictionary” two hundred years later, he wrote that his ancestors lived in Kashgar many centuries before his time. Even though the event of 840 AD was within the living memory of his time, he did not mention it. If his people moved from Mongolia to Kashgar roughly 150 years before he was born, he would known about such a dramatic historical event, because people in the area were writing, even if the oral story telling deemed unreliable, long before he was born. That means the people who lived in the 11th century Kashgar did not come from the ancient Uyghur Kingdom in Mongolia as the Chinese wants the world to believe. The fact that Mahmut Kashgari named his book “Turk Language Dictionary” not “Uyghur Language Dictionary” also proves the point. Then, have the people of the 11th century Kashgar moved away to somewhere else since then?” There is no historical evidence to that. Therefore, most Uyghurs live in Kashgar region today are not likely to be the descendents of the ancient Uyghurs from Mongolia. Based on geographical facts, the same can be assumed for people who live further south, such as Yarkend and Hotan, because if some one wants




Man Awistirliyaning Adelaide Xahrida olturiman. Manghu arapqini manisini quxanmay okuztin baxka hiqnimini okuyalmayman. Man bu yerga kalgini 10 yil boldi. 5 balilik boldum. Biz yatta jangha har ikki haptida helila jik pul beridu. Okux dawalinix katarliklargha pul tolimayman. Oy ijaramningmu yerimini hokumatin aliman. Man nurghun adamlarni osumga oy aldi, namaz okumaydu, hajga barmaydu, haram yaydu dap tillapla yuriman. Hatta muxmu koturiman.
Hazirghiqa kop ixlidim birak putunlay baj tolimaydighanla ixni kiliman. Ata anamnimu akiliwaldim. Ularmu eliwatidu ham hokumat oyiga kirdi. Yekinda ar ayal hajga jabduduk. Manga pakat manla jannatka kiridighandakla koriniman. Mining bundak ulpatdxlirim bu yerda helila kop ularning hammisi namazdin kalmaydu. Okughan namazlirimiz yigan haramlirimizni koturiwitarlarmu?

Unregistered
14-09-07, 12:42
Man Awistirliyaning Adelaide Xahrida olturiman. Manghu arapqini manisini quxanmay okuztin baxka hiqnimini okuyalmayman. Man bu yerga kalgini 10 yil boldi. 5 balilik boldum. Biz yatta jangha har ikki haptida helila jik pul beridu. Okux dawalinix katarliklargha pul tolimayman. Oy ijaramningmu yerimini hokumatin aliman. Man nurghun adamlarni osumga oy aldi, namaz okumaydu, hajga barmaydu, haram yaydu dap tillapla yuriman. Hatta muxmu koturiman.
Hazirghiqa kop ixlidim birak putunlay baj tolimaydighanla ixni kiliman. Ata anamnimu akiliwaldim. Ularmu eliwatidu ham hokumat oyiga kirdi. Yekinda ar ayal hajga jabduduk. Manga pakat manla jannatka kiridighandakla koriniman. Mining bundak ulpatdxlirim bu yerda helila kop ularning hammisi namazdin kalmaydu. Okughan namazlirimiz yigan haramlirimizni koturiwitarlarmu?


hoy adashoy nimandaq qiziq gep qilisile. ozenglaning qan terige emes bashqilarning mehnet terige kelgen pulni hokumettin elip yashap olturup olumni hech oylimapsilide.
bu dunya buning bilenla otup ketmeydu. u dunyaningmu sorighi bar.
hokumet berdi digen bilen u pullarning hemmisi kishilarning heqqi. hejenglar qobul bolamdu bolmamdu ozengla kallanglini taza bir silkiwetip oylushup beqingla.
eger muwapiq korsengla ashu pulliringlarni wetendiki ajiz bir parche nangha zar boluwatqan yaki ballirini oqutalmaywatqan ajizlargha iane qilip.
erkek bolsangla belinglaning jeni bar, belikinglarning kuchi bar waxtida ishlep ozenglining mehnet terige kelgen halal pulungla arqiliq hejjige bararsile.
eng yaxshi jawap bu. obdan oylushup beqingla.

Unregistered
14-09-07, 18:04
hoy adashoy nimandaq qiziq gep qilisile. ozenglaning qan terige emes bashqilarning mehnet terige kelgen pulni hokumettin elip yashap olturup olumni hech oylimapsilide.
bu dunya buning bilenla otup ketmeydu. u dunyaningmu sorighi bar.
hokumet berdi digen bilen u pullarning hemmisi kishilarning heqqi. hejenglar qobul bolamdu bolmamdu ozengla kallanglini taza bir silkiwetip oylushup beqingla.
eger muwapiq korsengla ashu pulliringlarni wetendiki ajiz bir parche nangha zar boluwatqan yaki ballirini oqutalmaywatqan ajizlargha iane qilip.
erkek bolsangla belinglaning jeni bar, belikinglarning kuchi bar waxtida ishlep ozenglining mehnet terige kelgen halal pulungla arqiliq hejjige bararsile.
eng yaxshi jawap bu. obdan oylushup beqingla.

barikalla! top-toghra.........................................

Unregistered
17-09-07, 07:15
barikalla! top-toghra.........................................

aldida tursun. bek yahshi yezighan yazmiken.

Unregistered
20-09-07, 04:29
chuqum uquxqa tigixlik bolghan yahxi maqale iken. torgha kiridighanlarning zirikmey uqup chiqisini tewsiye qilimen.