PDA

View Full Version : Merhum Yusup Qader Dwutni Esleymen!



A. haji kerimi
28-08-07, 17:11
Merhum yüsüp qadir dawutni esleymen
merhum yüsüp qadir dawut, mekit nahiysidin bolup, muhemmed imin qadirning birinchi derijilik qoghdighuchisi hemde zerepshan musteqil polkining muawin qumandanliridin birsi idi. Uninggha ölüm jazasi bérip 1970 - yili 5 - ay etrapida mekitning zerepshan derya boyida qetle qilin'ghan idi. Merhumning jesitini élip kélishke barghan ata - anisi we aka ـ singilliri merhumning jesitini körgendin kéyin özini tutalmay, hükirep yighlap kétidu, uning pütün bedenliri titma – katang bolup, saq yéri qalmighan iken. Jarahet izini körgen ata - anisi, aka – uka, singilliri merhumgha chidimay yighlap hushidin kétishidu. 14 yashliq singlisi yighlighan piti jesetning üstige özini tashlap jan üzüp kétidu, merhumning jesitini élip kétishke kelgen yüsüp qadir ailisi, jesetni ikki qilip élip kitidu. Merhum shu yili 22 yashlarda idi.
Men yüsüp qadir dawut bilen mekitte tonushqan idim. U chebdes, qolidin ish kélidighan yaramliq bir yigeit idi, muhemmed imin qadirning hemme ishigha dégüdek hemkarlishidighan bir jesur ezimet idi. U qoralgha bekmu hirismen idi, qoralning eng yaxshisini tallap ésiwalatti. Bosh waqitlirida herbiy meshqni qoldin bermey uni ـ buni étip öz maharitini östüretti. U düshmenning 20 eskirini öltürwilip bu alemdin ketsem közüm yumulatti deydighan. Derweqe u düshmen eskiridin rastinla xéli öltürgen iken. Men uning höküm namisini körgende uning qehrimanliqigha apirin oqughan idim.
Men uning bilen qeshqerdiki "öginish kursi" da bir kamirda bir qanche kün bille bolghan idim. U künlerde men "sarang" idim. U men bilen bir nechche kün turghandin kéyin méning qéshimdin mekitke élip ketken idi. U manga nurghun ishlarni dep bergen idi. Uzun qalmay uning shéhid bolghanliq xewiri keldi, hökümni bizning kamirgha chaplap qoyghan idi. Uning hökümide: bir qanche xitay bashliqlarni öz aldigha soraq qilip öltürülgenliki yézilghan idi. U özining ölüp kétishini biletti. Bir küni manga: men haman ölimen. Emma bir ewlad qalduralmidim dégen idi. U shu chaghda téxi öylenmigen bir bala idi.
Merhumning yatqan yéri jennette bolsun, amin!

Merhum abdulkérim sawotni esleymen
merhum abdulkérim sawot (leqimi lengwaza), esli yurti yéngisheher nahiyisining xan ériq gungshisidin bolup,kéyinki mezgillerde qeshqerge köchüp kélip orunlashqan idi. Men merhumni burundinla bilettim. Hazirmu qeshqer shehiride hashimaji saetchi, iminjan dodey deydighan iniliri bar. Merhum abdulkérim sawot 1970 - yili 7 - ayning 18 – küni qeshqer shehiridiki höküm élan qilish chong yighinida ölüm jazasi bérilip ijra qilin'ghan idi. Jaza élan qilish meydanigha bille chiqtuq. Emma u axiretke seper qilip ketti. Bu kün sherqiy türkistan tarixidiki éghir musibet küni bolup, shu küni wetinimiz sherqiy türkistan boyiche 78 kishige ölüm jazasi bérip, birla waqitta her qaysi sheher we wilayetlerde ijra qilin'ghan idi. Ularning hemmisi sherqié türkistan xelq inqilabiy partiyisining ezaliri idi.
Men abdulkérim sawot bilen ta ölümge höküm qilishqa chiqqan'gha qeder bir kamirda yatqan idim. U özining ölümge höküm qilinishigha zadi ishenmeytti we bilmeytti. "men gunasiz, méning héch qandaq gunahim yoq, men peqet qeshqerge kétiwilish üchün muhemmed imin qadirning mashinisigha chiqiwalghan idim" deytti. U mekittin kelgen muhemmed imin qadirning mashinisi bilen sughun'gha kélip esirge chüshken idi. Höküm élan qilish chong yighinigha chiqqanda, hemmimizni wilayetlik türmining hoylisigha yighip, put ـ qollirimizgha koyza – kishen sélip, üstilep qattiq baghlap jaza meydanigha élip mangghan idi. Uning béshigha ölüm jazasi bérilidighan kishiler ge kiygüzilidighan kulani kiydürgendimu bir némini hés qilmighan idi, peqet aldidiki mashinidiki kishlerning béshigha kiydürülgen ölüm jazasi taxtiyini körgendila, öziningki bilen sélishturup andin öziningmu ölümge höküm qilin'ghanliqini bilgen idi. U gerche naraziliq bildürgebn bolsimu héch kim uning gipini chüshenmeytti. Basmidap élip mangghanlarning hemmisi xitay eskerliri idi. Men ölüm meydanida néme üchün uninggha ölüm jazasi bérilidighanliqigha diqqet qilip anglap turdum.
Sowét shijingjuyi xainlar goruhi biwaste pilanlighan, axunop bashchilqidiki qeshqerdiki eksil'inqilabiy qoralliq topilangning shirik jinayetchisi abdulkérim sawot, terkibi pomishchik, buzuq unsur qalpiqi bilen köp qétim türmige kirip jazalan'ghan, zaman özgertish xiyalida bolghan. Mekittiki muhemmed imin qadirgha meslihet körsitip, mekit nahiyilik soda kopiratipining magizinigha ot qoyup köydürüp, nurghun iqtisadi ziyan salghan. Tiznap deryasining süyini qoyup bérip, mekit nahiyisini sugha basturmaqchi bolghan, köp qétim qoral ـ yaragh bulashqa qatniship, xelq azadliq armiyimizning shan - sheripige dagh chüshürgen. Xelqning ghezipi küchlük öltürmise bolmaydighan jahil jinayetchidur...... Dégendek jinayet bilen ölümge höküm qilghanliqini élan qilghan idi.
Kéyin peylo meydanigha bérip, bashqilardin uqsam, u heqiqeten baturluq bilen xizmet körsetken, köp urushqa qatniship ajayip pidakarliqlarni körsetken iken.
Merhumning yatqan yéri jennette bolsun, amin!