PDA

View Full Version : Merhum Qumandan Axuhopni Esleymen



A.Haji Kerimi
22-08-07, 19:39
Merhum qumandan axunopni esleymen
merhum axunop qeshqer shehirining tash baziridin bolup, biz ning yéqin xoshnimiz idi. Men 1950 – yilliri bashlan'ghuch mektepte oquwatqan chaghlirimdin tartip axunop ailisini tonuyttim. Tash baziri dégen mehellide tügmen tishi, yaghunchaq qatarliq bughday, qonaqni un qilip pishshiqlaydighan herxil tashlar sétilidighan bazar bolghachqa qedimdin tartip u yerning ismi tash baziri dep atilip kelgen. Imin tashchining öyidin tartip qadir kashal dégen kishining öyigiche bolghan ariliq tash baziri dep atilidu. Hazirmu qumderwaza kocha bashqarmisi tash baziri aile komitit dep atilip kelmekte. Axunoplar ailisining esli kespi taqichi. Yeni atning putigha tömürdin taqa uridighan birxil kesp. Axunopning esli ismi atixan. Konilar axunopni atixan taqichi depmu ataydu. Axunoplar ailisi bir ömür taqichiliq bilen dunyadin ötken. Axunop aqtuning pilal yizisida 1914 - yili tughulup, kéyin ata ـ anisigha egiship qeshqerge köchüp kelgen iken.
Axunop 1944 - yili 11 - ayning 12 - küni elixan töre dunyagha élan qilghan sherqiy türkistan islam jumhuriyiti milli armiyisining sopaxun polki, bay nahiyisige kelgende, qol astidiki ademliri bilen sopaxun polkigha qoshulup, milli armiyining atliq eskerler qoshunida komandir bolup ishleydu, milli istiqaliyet urushida köp qétim xizmet körsetkenliki üchün bataliyun komandiri kapitanliq herbiy unwan'gha érishidu. Milli armiye künsayin shanliq ghelibilerge ériship, sherqiy türkistanning hawareng ay yulduzluq kök bayriqini ürümchi asminida lepilditip, milli musteqilliqimiz üzül ـ kisil ghelibige érishishke az qalghanda, xelqimizning tarixiy düshmini, satqin sitalinning biwaste qol tiqishi bilen milli armiyimiz manas deryasi boyida buyruq boyiche toxtap qélip algha ilgiriliyelmeydu. Ghezep ـ nepriti chikidin ashqan axunop köp qétim armiyini bashlap algha ilgirilimekchi bolghan bolsimu, sitalinning herbiy jasuslirining iskenjige élishi netijiside qozghilalmaydu. Hemde axunop, muhemmed imin iminop qatarliq générallar nezerbentke élinidu........
Iminop bashchiliqidiki 13 - diwiziye qeshqerge yötkelgende, axunop 3 - atliq polkning polkownik herbiy unwani bilen qedinas sepdishi iminopqa egiship qeshqerge kélidu. Hemde qeshqerning xangdi 3 - atliq polkida xizmet qilidu.
1961 - we 1962 – yilliridiki xitay hindistan soqushida, bu polk urushqa qatniship, xitay eskerliri nechche qétim hujum qilip alalmighan hindistanning "pulat istikam" qum barxnii dep atalghan, poteylirini hesh ـ pesh dégüche élip, xitay armiyisige "shan ـ sherep" keltüridu. Axunop qoshunining bu jenggiwar urushidin xewer tapqan merkizi herbiy komitit kattiwashliri "biz bir top yolwaslarni qoynimizda saqlaptuq. Ular biz üchün eng esheddi tetür kuch" dep qarap, bu milliy armiyini bara –bara herxil bana ـ sewepler bilen tarqitiwitidu, shu qatarda axunopni tibetning ali rayonidiki herbiy rayon'gha siyasi komissar qilip teyinleydu. Aligha barghan axunop insani burchini toluq ada qilip, tibet xelqining heqqani köreshlirini ochuq ـ ashkara qollap pozitsiye bildüridu. Tibet rayonidiki musteqilliq kürishi ulghiyidu, bu ishtin xewer tapqan xitay emeldarliri axunopni qeshqer teptish idarisigha bash teptish qilip yötkiwitidu. Bash teptish axunop, qeshqer xelqige melum bolghinidek, emeli xizmet hoquqidin paydilinip, jinayi ishlar enzisini adil bir terep qilip, xelqning yüksek hörmitige érishidu, bolupmu siyasi tüsni alghan enzilerni xelq ichidiki ziddiyet qatarida bir terep qilip, jazalash az, terbiye qilip qoyup bérish nisbiti köp bolidu. Buningdinmu xatirjem bolalmighan xitay hökümiti axunopni qeshqer yiza igilikini mashinilashturush bashqarmisigha bashliq qilip teyinleydu. Qeshqerdiki qoralliq qozghilangning bashlinish harpisida axunop shu bashqarmining bashliqi idi.
Axunopning ayali patigul ghuljiliq ayal idi. Axunop qeshqerge yötkelgende bille kelgen idi. Patiguldin adalet, pezilet,semimiyet, xislet dégen töt qizi we ertoghrul dégen bir oghlimu bar idi. Axunop shu dewrde, qeshqerdiki eng yuqiri tebiqidiki, eng bay, emeli hoquqi bar, déginini qilalaydighan, qoli her terepke yétidighan, toqquzi tel, özige nisbeten bextlik bir ailining xojayini idi. U teshkilat quruwatqanda, qoralliq qozghilangni pilanlawatqanda, qoralliq qozghilanggha méngiwatqanda, mubada ghelibige érishelmisek ya ölimiz ya türmide yatimiz dep biletti. U shularni bilip turup némishke shu ishlarni qilalidi?!!!
Uning qelbide allah bar idi, uning qini uyghur qini idi. U her bir siqim tupraqni méning wetinimning tupriqi, méning kindik qinim yökelgen muqeddes jay, uni qoghdash méning islami burchum deytti. Bu tupraqta bu kelkindilerning yashash hoquqi yoq deytti. U dinim üchün, wetinim üchün, millitim üchün hemmini qurban bérishke her zaman men teyyar deytti! U özining shexsi menpeitini hergizmu oylimaytti. Dinim üchün yashidim, dinim üchün ölimen, millitim üchün yashidim, millitim üchün ölimen, wetinim üchün yashidim, wetinim üchün ölimen, men ulargha bir ömür qerzdar! Deytti.
Biz hayat yashawatqan her bir sherqiy türkistanliq uning iradisige warisliq qilip, u mangghan we bizge qaldurup ketken yolda tewrenmey méngishimiz, sherqiy türkistan istiqlali üchün bir ülüsh hessimizni qoshishimiz lazim.
Her jüme küni jüme namizidin yinip, héytkar mesjidining ong teripidiki supisida, héytkar meydanidiki jamaetke toymay qaraytti, némilernidu xiyal qilip turup kétetti. Yinigha birer kishi kélip salam bérip diqqitini buzmisila, uzun – uzun'ghiche pütün xelqni birdin - birdin közdin kechürüp hemmige teng sepsalatti. Peshtaqtin chüshkendin kéyin xelq kinoxanisining aldidiki meydan'gha bérip, eng qiri, ajiz satrachning yinigha bérip aptapta chach ـ saqallirini alduratti, bezide mijit ependi bilen uchriship qalsa, uzun mungdishatti, bu ikki pishqedem herbiy bashliqlarning saqal élish aditi, néme üchündur jüme namizidn kéyin bashlinatti, andin héytkar etrapidiki yizidin kirgen déhqanlarning yerlik mehsulatliridin uni buni élip kötürginiche yumulaq sheher tereptiki öyige yürüp kétetti.
Men axunopning chong qizi adaletni yaxshi tonoyttim. U toluq ottura mektepni püttürgendin kéyin, medeniyet inqilabining kasapiti bilen aliy mektepke baralmighan idi. U qeshqer sheher gungshisi tewesidiki hiéytkar mesjidining udulidiki saetchilik rimunitxanisida shagirtliqqa kirgen idi. U dukandin qaytip yumulaq sheher kinoxana aldidiki öyige bérip kelgüche qeshqerning öylenmigen yash yigitliridin uninggha ich pesh tartmaydighini yoq idi. U qiz rastinla qeshqerning güzili idi, uning tebiiy güzelliki uning güzel exlaqigha qétilip uni téximu nazaket, xanish körsitetti. Qeshqerning yigitliri uninggha gep achsa ezeldin qattiq gep qilmay, men téxi oqughuchi oqushum kérek, allah nisip qilsa oqushumni püttürgendin kéyin bir néme déyisheyli, bolsa sizmu oqung ene shu waqtida shertingiz toshidu, deytti, bu qizning gipini anglighan her bir yash uninggha hörmet qilmay turalmaytti.
Men türmige kirip uzun ötkendin kéyin, u qiz toghruluq bashliqlirimdin bezibir hékayilerni anglighan idim. U qizning saetchilikke shagirtliqqa kirishi, peqet sherqiy türkistan musteqilliqi üchün iken. Axunop bilen weten ichi we sirtidiki munasiwetlishidighan kishilerning sani heddidin ashqandin kéyin, ular bilen alaqilishish qiyin bolghachqa, qizini saetchilikke hünerge bergen bolup, pütün alaqichilikni qizi arqiliq élip barghan iken. Axunop qizini bekmu yaxshi chüshinidiken.
Biz türmige tashlinip bir mezgildin kéyin adaletni qeshqerlik bir yash yigit öz nikahigha élip toy qilghan iken. Epsus toy qiliwatqan künide u yigitni xitay dairiliri tutup kétiptu, toy, toy piti qaptu, uzun türmide yatqan u yigit, türmidin chiqqandin kéyin adalet bilen bille yashaptu, uningdin bir nechche perzent körüptu. Men türmidin chiqqandin kéyin 90 – yillarda adaletni kördüm. U heqiqeten ana bolghan iken. Uning qapqara bota közidin hilimu kelgüsige bolghan cheksiz ümidwarliq, xelqighe sadiq milliy roh eks étip turatiti, uningda bir yoshurun jasaret küchning barliqi méni özige jelip qilatti. Men uninggha teselli bérettim. U inqilabni erler bilen emes bu qétim ayallar bilen qilghusi bar iken. Uninggha apirin oqughan idim. Likin u yenila bir nechche balining anisi, uning üstige men uning bilen daim uchriship turushum tolimu bashqilarning gheywitini qozghaytti, men eng axirqi qétim uninggha, siz yenila baliliringizni yaxshi biqing, ularni elge qiting, biz erkeklerni allah jengge yaratqan. Biz choqum bu müshkül seperning höddisidin chiqalaymiz dégen idim. U "bizni unutmang. Bizni xelqimizge tonutung" dégen idi.
Men mushu eslimini yéziwatqan 2005 - yil 9 - ayning 18 - küni bir téléfun kélip qaldi. Derhal tiléfunni élip numurigha qarisam, qeshqerdin kelgen téléfun iken. Kompiyutirning aldida téléfunda sözlishiwitip, adaletning mundin 5 - 6 ay burun alemdin ötkenlikini anglap, közümge qarangghuluq tiqilip, yürügüm qattiq soqup, nepsim siqilip, gipimni déyelmidim. Özümni komputirning üstige étip uzun yighlap kétiptimen, men yéqin, bir qorsaqtin chüshken singlimdin ayrilghandek musibetke chümgen idim. Men hilimu kishining yurtida, bu dölette, bu öyde yalghuz idim. Men turghan sheherde mendin bashqa uyghur yoq idi. Méning ya xotunum, ya balilirim yinimda yoq idi, shu yighlighinimche kompyiutirni teki qilip halsizlinip yitip qaptimen, hushumgha kelsem, nechche kündin biri yazghan eslimilirim ghayip boptu, komputirdin izdimigen yirim qalmidi, hemmisi öchüp kétiptu. Musibet xewirini anglap komputirning nirini xata bésip salghanliqimni bilmidim.
Axunopning bir oghli bar idi. U axunop alemdin ötkende téxi gödek bir bala idi. Uning teqqi turqi del axunopning özigila oxshap qaptu, méning uninggha meslikim keldi, bashqilarning éytishiche, u dadisining jesitini qarajülning "isilghan qol" dégen yiridin yötkep kélip, qeshqerde qaytidin depne qilmaqchi boptu, bu mish - mish xewerni anglighan xitay dairiliri, axunopning oghli ertoghulgha bésim qilip heywe qiptu. U, uningghimu pisent qilmay dadisining jesitini ekilish üchün teyyarliq qiptu. Buni anglighan dini ölimalirimiz, uninggha nesihet qilip "shéhidning öz jayida yatmiqi perzdur. Uni yötkimeng" dégen nesihiti bilen toxtap qalghanliqini anglighan idim, men u bala bilen körüshüsh niyitim bar idi, qeshqerde köp turalmighanliqim üchün bezi muhim ishlar bilen uchrishishqa muyesser bolalmidim.
Axunop qoralliq qozghilanggha atlinish peytining yéqinlap kelgenlikini bilip, pütün jenupni bir mustehkem baza qilip qurup chiqish pilanini otturigha qoyup, alaqini kucheytip, nahiye yizilarghiche yürüshleshken herbiy baza qurghan idi. Axunop ewetken alaqichilar, nahiyilergiche tekrar bérip, qoralliq qoshun turghuzush ishini jiddi élip barghan idi. Mekit, maralbishi, yopurgha, yeken..... Toqquzaq qatarliq nahiyilerde qoralliq qoshunlar arqa ـ arqidin barliqqa kélip, axunopning buyruqini kütüp turghan idi.
Peylo meydan'gha toplan'ghan axunopchilar bir yerge jem bolsa, bir muntizim armiye yéngidin shekillen'gendek muhit yaritilatti. Nahiyilerdin késilip kelgen jinayetchilerning hemmisi axunopqa biwaste chitiqliq idi. Ularning aldi muddetsiz, eng axiri 15 - 20 yilliq késilip kelgen idi. 1974 - yiligha kelgende, peylo meydandiki axunopchilar yene bir yerge toplinip, qoralliq qozghilang kötürmekchi bolghanda, pash bolup qilip, pütün meydan herbiy haletke ötken idi. Herbiyler ighir qorallirini kötürüshüp, atlirigha miniship, kéche – kéchilep jinayetchilerni türmidin chiqarmay, parakendichilik bilen bir nechche ayni ötküzgen idi. Qolgha chüshkenlerning hemmisi jinayetni yolwas hesenning ölümige dönggep qutulghan bolsimu, yenila köp ademning qaytidin jaza mudditining uzartilishi bilen axirlashqan idi, shundin kéyin axunopchilarni bir yerge qoymay bashqa –bashqa dadüy we etretlerge tarqitiwetken idi.

uyghur yigiti
24-08-07, 06:04
Merhum qumandan axunopni esleymen
merhum axunop qeshqer shehirining tash baziridin bolup, biz ning yéqin xoshnimiz idi. Men 1950 – yilliri bashlan'ghuch mektepte oquwatqan chaghlirimdin tartip axunop ailisini tonuyttim. Tash baziri dégen mehellide tügmen tishi, yaghunchaq qatarliq bughday, qonaqni un qilip pishshiqlaydighan herxil tashlar sétilidighan bazar bolghachqa qedimdin tartip u yerning ismi tash baziri dep atilip kelgen. Imin tashchining öyidin tartip qadir kashal dégen kishining öyigiche bolghan ariliq tash baziri dep atilidu. Hazirmu qumderwaza kocha bashqarmisi tash baziri aile komitit dep atilip kelmekte. Axunoplar ailisining esli kespi taqichi. Yeni atning putigha tömürdin taqa uridighan birxil kesp. Axunopning esli ismi atixan. Konilar axunopni atixan taqichi depmu ataydu. Axunoplar ailisi bir ömür taqichiliq bilen dunyadin ötken. Axunop aqtuning pilal yizisida 1914 - yili tughulup, kéyin ata ـ anisigha egiship qeshqerge köchüp kelgen iken.
Axunop 1944 - yili 11 - ayning 12 - küni elixan töre dunyagha élan qilghan sherqiy türkistan islam jumhuriyiti milli armiyisining sopaxun polki, bay nahiyisige kelgende, qol astidiki ademliri bilen sopaxun polkigha qoshulup, milli armiyining atliq eskerler qoshunida komandir bolup ishleydu, milli istiqaliyet urushida köp qétim xizmet körsetkenliki üchün bataliyun komandiri kapitanliq herbiy unwan'gha érishidu. Milli armiye künsayin shanliq ghelibilerge ériship, sherqiy türkistanning hawareng ay yulduzluq kök bayriqini ürümchi asminida lepilditip, milli musteqilliqimiz üzül ـ kisil ghelibige érishishke az qalghanda, xelqimizning tarixiy düshmini, satqin sitalinning biwaste qol tiqishi bilen milli armiyimiz manas deryasi boyida buyruq boyiche toxtap qélip algha ilgiriliyelmeydu. Ghezep ـ nepriti chikidin ashqan axunop köp qétim armiyini bashlap algha ilgirilimekchi bolghan bolsimu, sitalinning herbiy jasuslirining iskenjige élishi netijiside qozghilalmaydu. Hemde axunop, muhemmed imin iminop qatarliq générallar nezerbentke élinidu........
Iminop bashchiliqidiki 13 - diwiziye qeshqerge yötkelgende, axunop 3 - atliq polkning polkownik herbiy unwani bilen qedinas sepdishi iminopqa egiship qeshqerge kélidu. Hemde qeshqerning xangdi 3 - atliq polkida xizmet qilidu.
1961 - we 1962 – yilliridiki xitay hindistan soqushida, bu polk urushqa qatniship, xitay eskerliri nechche qétim hujum qilip alalmighan hindistanning "pulat istikam" qum barxnii dep atalghan, poteylirini hesh ـ pesh dégüche élip, xitay armiyisige "shan ـ sherep" keltüridu. Axunop qoshunining bu jenggiwar urushidin xewer tapqan merkizi herbiy komitit kattiwashliri "biz bir top yolwaslarni qoynimizda saqlaptuq. Ular biz üchün eng esheddi tetür kuch" dep qarap, bu milliy armiyini bara –bara herxil bana ـ sewepler bilen tarqitiwitidu, shu qatarda axunopni tibetning ali rayonidiki herbiy rayon'gha siyasi komissar qilip teyinleydu. Aligha barghan axunop insani burchini toluq ada qilip, tibet xelqining heqqani köreshlirini ochuq ـ ashkara qollap pozitsiye bildüridu. Tibet rayonidiki musteqilliq kürishi ulghiyidu, bu ishtin xewer tapqan xitay emeldarliri axunopni qeshqer teptish idarisigha bash teptish qilip yötkiwitidu. Bash teptish axunop, qeshqer xelqige melum bolghinidek, emeli xizmet hoquqidin paydilinip, jinayi ishlar enzisini adil bir terep qilip, xelqning yüksek hörmitige érishidu, bolupmu siyasi tüsni alghan enzilerni xelq ichidiki ziddiyet qatarida bir terep qilip, jazalash az, terbiye qilip qoyup bérish nisbiti köp bolidu. Buningdinmu xatirjem bolalmighan xitay hökümiti axunopni qeshqer yiza igilikini mashinilashturush bashqarmisigha bashliq qilip teyinleydu. Qeshqerdiki qoralliq qozghilangning bashlinish harpisida axunop shu bashqarmining bashliqi idi.
Axunopning ayali patigul ghuljiliq ayal idi. Axunop qeshqerge yötkelgende bille kelgen idi. Patiguldin adalet, pezilet,semimiyet, xislet dégen töt qizi we ertoghrul dégen bir oghlimu bar idi. Axunop shu dewrde, qeshqerdiki eng yuqiri tebiqidiki, eng bay, emeli hoquqi bar, déginini qilalaydighan, qoli her terepke yétidighan, toqquzi tel, özige nisbeten bextlik bir ailining xojayini idi. U teshkilat quruwatqanda, qoralliq qozghilangni pilanlawatqanda, qoralliq qozghilanggha méngiwatqanda, mubada ghelibige érishelmisek ya ölimiz ya türmide yatimiz dep biletti. U shularni bilip turup némishke shu ishlarni qilalidi?!!!
Uning qelbide allah bar idi, uning qini uyghur qini idi. U her bir siqim tupraqni méning wetinimning tupriqi, méning kindik qinim yökelgen muqeddes jay, uni qoghdash méning islami burchum deytti. Bu tupraqta bu kelkindilerning yashash hoquqi yoq deytti. U dinim üchün, wetinim üchün, millitim üchün hemmini qurban bérishke her zaman men teyyar deytti! U özining shexsi menpeitini hergizmu oylimaytti. Dinim üchün yashidim, dinim üchün ölimen, millitim üchün yashidim, millitim üchün ölimen, wetinim üchün yashidim, wetinim üchün ölimen, men ulargha bir ömür qerzdar! Deytti.
Biz hayat yashawatqan her bir sherqiy türkistanliq uning iradisige warisliq qilip, u mangghan we bizge qaldurup ketken yolda tewrenmey méngishimiz, sherqiy türkistan istiqlali üchün bir ülüsh hessimizni qoshishimiz lazim.
Her jüme küni jüme namizidin yinip, héytkar mesjidining ong teripidiki supisida, héytkar meydanidiki jamaetke toymay qaraytti, némilernidu xiyal qilip turup kétetti. Yinigha birer kishi kélip salam bérip diqqitini buzmisila, uzun – uzun'ghiche pütün xelqni birdin - birdin közdin kechürüp hemmige teng sepsalatti. Peshtaqtin chüshkendin kéyin xelq kinoxanisining aldidiki meydan'gha bérip, eng qiri, ajiz satrachning yinigha bérip aptapta chach ـ saqallirini alduratti, bezide mijit ependi bilen uchriship qalsa, uzun mungdishatti, bu ikki pishqedem herbiy bashliqlarning saqal élish aditi, néme üchündur jüme namizidn kéyin bashlinatti, andin héytkar etrapidiki yizidin kirgen déhqanlarning yerlik mehsulatliridin uni buni élip kötürginiche yumulaq sheher tereptiki öyige yürüp kétetti.
Men axunopning chong qizi adaletni yaxshi tonoyttim. U toluq ottura mektepni püttürgendin kéyin, medeniyet inqilabining kasapiti bilen aliy mektepke baralmighan idi. U qeshqer sheher gungshisi tewesidiki hiéytkar mesjidining udulidiki saetchilik rimunitxanisida shagirtliqqa kirgen idi. U dukandin qaytip yumulaq sheher kinoxana aldidiki öyige bérip kelgüche qeshqerning öylenmigen yash yigitliridin uninggha ich pesh tartmaydighini yoq idi. U qiz rastinla qeshqerning güzili idi, uning tebiiy güzelliki uning güzel exlaqigha qétilip uni téximu nazaket, xanish körsitetti. Qeshqerning yigitliri uninggha gep achsa ezeldin qattiq gep qilmay, men téxi oqughuchi oqushum kérek, allah nisip qilsa oqushumni püttürgendin kéyin bir néme déyisheyli, bolsa sizmu oqung ene shu waqtida shertingiz toshidu, deytti, bu qizning gipini anglighan her bir yash uninggha hörmet qilmay turalmaytti.
Men türmige kirip uzun ötkendin kéyin, u qiz toghruluq bashliqlirimdin bezibir hékayilerni anglighan idim. U qizning saetchilikke shagirtliqqa kirishi, peqet sherqiy türkistan musteqilliqi üchün iken. Axunop bilen weten ichi we sirtidiki munasiwetlishidighan kishilerning sani heddidin ashqandin kéyin, ular bilen alaqilishish qiyin bolghachqa, qizini saetchilikke hünerge bergen bolup, pütün alaqichilikni qizi arqiliq élip barghan iken. Axunop qizini bekmu yaxshi chüshinidiken.
Biz türmige tashlinip bir mezgildin kéyin adaletni qeshqerlik bir yash yigit öz nikahigha élip toy qilghan iken. Epsus toy qiliwatqan künide u yigitni xitay dairiliri tutup kétiptu, toy, toy piti qaptu, uzun türmide yatqan u yigit, türmidin chiqqandin kéyin adalet bilen bille yashaptu, uningdin bir nechche perzent körüptu. Men türmidin chiqqandin kéyin 90 – yillarda adaletni kördüm. U heqiqeten ana bolghan iken. Uning qapqara bota közidin hilimu kelgüsige bolghan cheksiz ümidwarliq, xelqighe sadiq milliy roh eks étip turatiti, uningda bir yoshurun jasaret küchning barliqi méni özige jelip qilatti. Men uninggha teselli bérettim. U inqilabni erler bilen emes bu qétim ayallar bilen qilghusi bar iken. Uninggha apirin oqughan idim. Likin u yenila bir nechche balining anisi, uning üstige men uning bilen daim uchriship turushum tolimu bashqilarning gheywitini qozghaytti, men eng axirqi qétim uninggha, siz yenila baliliringizni yaxshi biqing, ularni elge qiting, biz erkeklerni allah jengge yaratqan. Biz choqum bu müshkül seperning höddisidin chiqalaymiz dégen idim. U "bizni unutmang. Bizni xelqimizge tonutung" dégen idi.
Men mushu eslimini yéziwatqan 2005 - yil 9 - ayning 18 - küni bir téléfun kélip qaldi. Derhal tiléfunni élip numurigha qarisam, qeshqerdin kelgen téléfun iken. Kompiyutirning aldida téléfunda sözlishiwitip, adaletning mundin 5 - 6 ay burun alemdin ötkenlikini anglap, közümge qarangghuluq tiqilip, yürügüm qattiq soqup, nepsim siqilip, gipimni déyelmidim. Özümni komputirning üstige étip uzun yighlap kétiptimen, men yéqin, bir qorsaqtin chüshken singlimdin ayrilghandek musibetke chümgen idim. Men hilimu kishining yurtida, bu dölette, bu öyde yalghuz idim. Men turghan sheherde mendin bashqa uyghur yoq idi. Méning ya xotunum, ya balilirim yinimda yoq idi, shu yighlighinimche kompyiutirni teki qilip halsizlinip yitip qaptimen, hushumgha kelsem, nechche kündin biri yazghan eslimilirim ghayip boptu, komputirdin izdimigen yirim qalmidi, hemmisi öchüp kétiptu. Musibet xewirini anglap komputirning nirini xata bésip salghanliqimni bilmidim.
Axunopning bir oghli bar idi. U axunop alemdin ötkende téxi gödek bir bala idi. Uning teqqi turqi del axunopning özigila oxshap qaptu, méning uninggha meslikim keldi, bashqilarning éytishiche, u dadisining jesitini qarajülning "isilghan qol" dégen yiridin yötkep kélip, qeshqerde qaytidin depne qilmaqchi boptu, bu mish - mish xewerni anglighan xitay dairiliri, axunopning oghli ertoghulgha bésim qilip heywe qiptu. U, uningghimu pisent qilmay dadisining jesitini ekilish üchün teyyarliq qiptu. Buni anglighan dini ölimalirimiz, uninggha nesihet qilip "shéhidning öz jayida yatmiqi perzdur. Uni yötkimeng" dégen nesihiti bilen toxtap qalghanliqini anglighan idim, men u bala bilen körüshüsh niyitim bar idi, qeshqerde köp turalmighanliqim üchün bezi muhim ishlar bilen uchrishishqa muyesser bolalmidim.
Axunop qoralliq qozghilanggha atlinish peytining yéqinlap kelgenlikini bilip, pütün jenupni bir mustehkem baza qilip qurup chiqish pilanini otturigha qoyup, alaqini kucheytip, nahiye yizilarghiche yürüshleshken herbiy baza qurghan idi. Axunop ewetken alaqichilar, nahiyilergiche tekrar bérip, qoralliq qoshun turghuzush ishini jiddi élip barghan idi. Mekit, maralbishi, yopurgha, yeken..... Toqquzaq qatarliq nahiyilerde qoralliq qoshunlar arqa ـ arqidin barliqqa kélip, axunopning buyruqini kütüp turghan idi.
Peylo meydan'gha toplan'ghan axunopchilar bir yerge jem bolsa, bir muntizim armiye yéngidin shekillen'gendek muhit yaritilatti. Nahiyilerdin késilip kelgen jinayetchilerning hemmisi axunopqa biwaste chitiqliq idi. Ularning aldi muddetsiz, eng axiri 15 - 20 yilliq késilip kelgen idi. 1974 - yiligha kelgende, peylo meydandiki axunopchilar yene bir yerge toplinip, qoralliq qozghilang kötürmekchi bolghanda, pash bolup qilip, pütün meydan herbiy haletke ötken idi. Herbiyler ighir qorallirini kötürüshüp, atlirigha miniship, kéche – kéchilep jinayetchilerni türmidin chiqarmay, parakendichilik bilen bir nechche ayni ötküzgen idi. Qolgha chüshkenlerning hemmisi jinayetni yolwas hesenning ölümige dönggep qutulghan bolsimu, yenila köp ademning qaytidin jaza mudditining uzartilishi bilen axirlashqan idi, shundin kéyin axunopchilarni bir yerge qoymay bashqa –bashqa dadüy we etretlerge tarqitiwetken idi.



merhungha alla jennet ata qisun. amin!

axunoptek bir qehrimanning yene chiqishini alladin teleymen!