PDA

View Full Version : Bizdiki Ana Obrazi we «Anangni » Ibarisi Heqqide



Unregistered
15-08-07, 12:01
Bizdiki Ana Obrazi we «Anangni » Ibarisi Heqqide


Abdulwahid Mölcheri



Ana hayatliqning quyashi ,méhri muhebbetning buliqi , sirlar kani , alemning gültaji!

Ana menggülük we muqeddes téma .

Ana dégen bu sözning menisi déngiz -okyanlardek chongqur , alem boshluqidek keng , tang quyashidek yarqinki ,buni teripleshke til,yézishqa qelem ajizliq qilidu .Insanlarning tunji ejdati adem eleykisilamning jörisi hewwa anidin tartip barliq insanlarni tughup östürüshtin ibaret bir ulugh wezipini zimmisige alghan.

Alemdiki jimi insanlar anidin tughulghan , anidin aq süt emgen , anining(atining ) perwishide chong bolghan .

Ana insanni perwish qilghuchi ,eqlini takamullashturghuchi tunji insan . Shu wejidin barliq shan -sherep we ulughluq anilargha xas . Ulughluqta anilargha tengdash yene bir insan tépilmas!

Klassik ediblirimizning ana heqqide yazghan nadir eserliri , qaldurghan hikmetlik sözliri , ölmes dastanliri az emes , bu yerde ulugh ikki shairning misralirini neqil keltursek kupaye .

Ulugh shair elishir nawayi mundaq hékmetlik misralarni yazghan :

Bashni pida eyle ata qashida ,

Jismingni qil sediqe ana bashighe .

(Béshingni atanggha pida qil, wujudungni anang üchün sediqe qil).

Biz bilen téxi yéqindila widalashqan merhum shairimiz abduréhim ötkür ependi özining ölmes esiri

"Ulugh ana heqqide chöchek" namliq dastanida ana obrazini , jümlidin uyghur anilirining obrazini shu qeder

Yarqin ,janliq ,güzel , obrazliq ,mukemmel yaritip ,goya misir éhramliridek yiqilmas abide tiklep berdiki,anining ulughluqi heqqide buningdin artuq teswirleshning hajiti qalmidi dések mubalighe bolmaydu .

Bizning tariximizda shu "ulugh ana" dek sansizlighan ulugh anilirimiz ötken ,bügünki kündimu shundaq anilar arimizda yenila köp.

Anini ulughlashning güzel exlaqning jümlisidin ikenligini , anini haqaretleshning , xarlashning nomussizliq , éghir gunah we jinayet ikenligini hemmimiz bilimiz , epsuski bizde bashqilargha til-haqaret yaghdurushta ishlitidighan barche yaman ,qebih sözlerning ichide eng aldida turidighini ,eng köp ishlitilidighini we eng keng omumlashqini " anangni !" dégen ibaridur .

Biz bashqilarni tillighanda , birer ishtin xapa bolghanda , hetta ichimiz pushup jili bolghan chaghlardimu daim " anangni !" dégen ibarini ishlitimiz . Téxi bu haqaret sözi "anangni !" dégen mushu bir jümle söz bilen tugimeydu . Mushu ibarilerge egiship yene bir qatar qebih sözler bille kélidu .

Men sehrada ,sheherde ,bazarda , yolda ,emgek meydanlirida , kocha- koylarda , toy -tökünlerde , türlük ammiwi sorunlarda anglighan "anangni !" dégen ibarining shunche toliliqidin "eshu ulugh anilirimizning qaysi gunahi üchün kishiler shunche köp qarghish -haqaret yaghduridighandu " dep öz- özemge soal qoyimen . Men anglighan ,uchratqan bezi ehwallarni belkim sizmu anglighan ,uchratqansiz .

Qosh heydewatqan bir déhqanning kalisi xata méngiwidi , déhqan relle bolup söget chiwiqi bilen kalini urghach tillidi: " hu anangni ! tap -chu !".....

Bir harwikesh harwigha urulup ötüp ketken bir wélsipitlik kishini tillidi: "hu anangni ! közüngge qarap mangsaq bolmamdu !"......

Qaysibir shopur aldidiki tashyoldin tuyuqsiz toghra késip mangghan kichikkine bir qizgha képinkidin béshini chiqirip birni tükürdi we til saldi : "tüfi ! anangni paskina ! ölgüng keldimu ?"...

Bir qerzdardin pulini alalmighan qerz igisi uning yaqisigha ésilip til saldi : " anangni ! bu pulda anangning heqqi barmu ? Dégine qachan bérisen ?"..

Bir künlük xizmetke kélelmeslik sewebidin ish heqqi tutup qélin'ghanliqigha narazi bolghan bir xizmetchi kasir ayalning közige mixtek qadilip shundaq dédi: "berseng anangning pulini béremting ? Hökümetning puli bu , men bir ayning yaqi anangning ghalchiliqini qilmidim , hökümetning ghalchiliqini qildim bilemsen ?"..

Yuqurqilar biz daim anglap turidighan jidel- majira , qebih sözlerning mingdin birining misali .

Bezibir sözlerni adem anglashtinmu nomus qilidu .

Men uyghur tilimizning mundin ming yil burunqi lughiti"türkiy tillar diwani " ni axturup kördüm , hetta er -ayallarning jinsiy ezasi , jinsiy alaqe sözliri , bir -birini tillashqanda ishlitidighan birmunche qebih sözlergimu alahide izahat bérilgen . Bu diwanda " anangni ! " dégen ibarini tapalmidim . Bashqa alim , ediblirimizning eserliridimu bu ibarini asasen uchritalmidim . Qarighanda " anangni !" digen bu ibare bizde étiqad , ghurur tuyghisi, chüshenchisi barghansiri ajizlap bériwatqan mushu birqanche on yil mabeynide peyda bolghan bolsa kérek .Hala bügünki kün'ge kelgende bu ibare edettiki sözler qataridin orun élip , bu sözning menisining qanchilik yaman ikenligige kishiler anche éren qilmaydighan bolup qaldi .

Shu bir nersige diqqet qilish zörürki , bir ademning ikkinchi bir ademning anisini tillighini tégi-tektidin éytqanda öz anisini tillighini , öz anisini tillighini özini tillighini , özini tillighini öz qedir -qimmitini yerge urghinidur . Eqli-hoshi jayida adem öz qedir- qimmitini özi yerge urmaydu .

Gépimizning xulasisi shüki , ana ulugh , eshu ulugh anilarni hörmetlesh we razi qilish hemmimiz üchün qerz hem perz . Ulugh bowimiz yüsüp xas hajip éytqandek :

Bilimlikke sözlidim men ,sözüm,

Bilimsiz tilini bilmeymen özüm.

Sözligen sözimizning ashkara we yoshurun menisini özimiz chüshenmeydighan , öz qedir-qimmitimizni özimiz yerge urup yoq qilidighan hamaqetlerdin bolup qalmayli .

Unregistered
15-08-07, 12:50
xitaylardin kirgen bolishi mumkinmu?

hu anangni sikey xitay..

Unregistered
15-08-07, 13:04
Ming kirsimu jennetke ishek
ishektur ishektur beribir ishek


xitaylardin kirgen bolishi mumkinmu?

hu anangni sikey xitay..

Unregistered
15-08-07, 15:06
Hel ber sengmu Kisektur kisek,
Halwa ber sengmu Tizekleydu ishek.




Ming kirsimu jennetke ishek
ishektur ishektur beribir ishek

Unregistered
16-08-07, 02:25
ming oralsun zibu zinnetke
eti nime ishek elwette


Hel ber sengmu Kisektur kisek,
Halwa ber sengmu Tizekleydu ishek.

Unregistered
16-08-07, 02:41
Manjularning uyghur chushenchisi


1772-Yili yézlghan "新疆志" da manjularning uyghurlar tughirsidiki chushenchisi mundaq yézilghan

Bu musulmanlarning tebii xaraktiri gumanxor,turaqsiz,hiliger we saxtipez . Ular sharap ichishke we jnsi turmushqa intayin birilgen,qachan qursiqi tuydighanlighni bilmeydu,ular töwbe qilsh we üzini tutuwilishini uqmaydu, hayasiz sözlerni jarstanda sözleydu,ular achköz hem pixsiq, eger iride, xotunida , dadisida yaki oghlida pul barlighini bilip qalsa her biri uni üzining qiliwilip yushurwalidu, hetta bir tengge yünde kölchikige chüshüp ketse taki shu tenggini süzüp alghuche eshu yünde bilen hepilshidu,ular maxtanchaq ,hakawur bulup üzini maxtap uchurushni yaxshi köridu ,ular dem élish ,qan'ghudek uxlash hemde axshamdin bashlap ettgen'ge qeder haraqni chilashqudek ichip mesit bulushqa purset tipishni oylighanlghi üchün ishlepchiqirish shlirning asanlirini tallaydu, ular gheplet ichide qalghan bulup ghayisiz we yiraqni körerligi yoq , ular ashliq danlarni sangda saqlash üchünmu birer téxnika ögünüshning nime ikenligini bilmigenligi üchün yashash üchün bashqilargha biqinishqa mejbur bulghan , her halda ularningmu yaxshi tereplri bar ,ular achliq bilen sughuqqa berdashliq bireleydu , haqaretke chidiyalaydu,intayin qisinchiliq (namiratliq )timu xoshal -xoram yashiyalaydu.



xitaylardin kirgen bolishi mumkinmu?

hu anangni sikey xitay..