PDA

View Full Version : Qoralliq Qozghulangning Aldidiki Tutqun



A.Haji Kerimi
10-08-07, 16:13
Qara juldiki Jeng Namliq Kitbtin Parchilar


Qozghilang harpisidiki tutqun
shakirjanning ölümi — shakirjan qeshqerde, shundaqla shu zamanda tonulghan yazghuchi, dirammatürg idi, u qeshqer wilayetlik sen'et ümikining ijadiyet yazghuchisi idi. Uni xitay kommunistliri bir kichidila tutup ketti, u sherqiy türkistan xelq inqilabiy partiyisining ezasi idi, u türmige kirgendin kéyin, oxshimighan rezil wastilargha duch kélip, qiyin ـ qistaqqa uchrighan bolsimu, satqinliq qilmidi, héch nersini dégili unimidi, gerche uning yéqin bir "aghinisi" xainliq qiilp uni satqan bolsimu, türmige kirgendin kéyin hemmini inkar qilghan idi, biz uning ishliridin, jem'iyettikiler tamamen xewerdar iduq, eng axiri xitay dairiliri herxil rezil wastilarni ishqa sélip qiynap öltürwetken idi. Uning jesidini öyige bergende, "qeshqer shehiride depne qilmasliq, yurti beshkiremde depne qilish, jinaza namizi üchün adem chaqirmasliq, resimge almasliq, dawrang salmasliq, yigha zare qilmasliq....qatarliq" shertler bilen qoralliq saqchi beshkiremge bille kélip depne qilip bolghandin kéyin, yerlik saqchi dairilirige jiq geplerni tapilap kirip ketken iken. Ayalining déyishiche,shakirjanning pütün bedini qan yiringgha toshup, kökürüp ketken iken, uni körgen uruq tughqanliri özini basalmay buquldap yighlap ketse, sheherdin chiqqan herbiyler, yerlik saqchilar uruq tughqan, ata - anisi we ayalini ayrim bir öyge solap qoyup depne qilghan iken. Biz u waqitta hedep qozghilangning teyyarliq ishi bilen bent iduq. Uning shirikliri qozghilang axrliship bir mezgildin kéyin, yopurgha nahiyiside chong tutqun bolghanda, shakirjanning hayat waqtidiki ishlirini ular pash qilip otturigha chiqardi, uning shirikliri öz aghzi bilen iqrar qilip, balagha qélp, qiltaqqa chüshüp, aldi muddetsiz, axiri 15 yil késilip, men bilen peylo meydanida jinayi jaza mudditini ötidi. Merhum shakirjanning yatqan yiri jennet bolsun! Amin!
Mijit ependining ölümi — mijit ependi qeshqer shehiridin bolup, jamaetke tonulghan, hilim ependi jemetining perzenti idi, u kishimu axunopqa oxshash marshal, elixan töre pirizdintliqidiki sherqiy türkistan islam jumhuryitining milli armiyiside bashtin ـ axir siyasi buda xizmet qilghan, sherqiy türkistan jamaetchilikige tonulghan, siyasiyon, natiq, herbiy emeldar kishi idi, u qeshqer xelq kinoxanisining mudiri idi, xitay kommunistliri sherqiy türkistanni bésiwalghandin kéyin, bu herbiy emeldar, jiqila – jiqila, töwen'ge chüshüp, nechche qazanda qaynap, kiymigen qalpiqi qalmay, eng axirida kinoxanining mudirliqida qalghan idi, u sözmen, addi sadda, ammibap, chongchiliqi yoq, chong ـ kichik ademlerni körse salam qilip mangidighan bir insan idi. Men uning héytkarning aldidiki meydanda, aptap chiqqan künliri, yaki yazning salqin künliri dawamliq chach – saqallirini sehradin kélidighan, qiri, ajiz, satrachlargha alduridighanliqini körettim, men heyran qalattim. Qeshqerde shunche ésil satrachxanilar tursa, kochida, ochoqchiliqta saqal alduridighandu? Dep özidin sorap baqqum keldi.
"bu ademler kembeghel, yoqsul, heptide bir qétim sheherge kirip bir kün satrachliq qiilip, besh – töt tengge pul tépip, qaytishida öyige bir jing gösh bilen töt girde élip ketse, jahanshumul xush bolidighan kishiler, shulargha bolsimu yardimim tégip qalarmikin dep, ulargha chach – saqilimni aldurimen, uning üstige ularning qoli aptap körgen, tawlan'ghan qol. Chach ـ saqilingni élip bolghandin kéyin, séni rasa mujup, qolliringdin qas chiqirip séni yenggillitip qoyidu. Özüngni rahet hés qilisen" dep gep qilip bérip külüp ketken idi, uning üstige u zamanda chach ـ saqal alsa, besh mochen, saqal aldurutsa üch mochen béridighan zamanlar idi, emma mijit ependi bir koy bérip ashqinini yanduruop berse alghili unimaytti.
Mijit ependini tutup, türmige élip ketkenlikini anglighan iduq, hemmimiz teshwishke chüshtuq, kimning xainliq qilghanliqini sürüshte qilduq, emma héch bir shepisini sizelmiduq, biz qoralliq qozghilanggha atlinip, tutulup türmige tashlan'ghandin kéyin, turmidiki bizdin burun kirgen bashqa jinayetchilerdin uqsaq, qiyin ـ qistaq, til ـ haqaret, tayaq – toqmaq azabidin naraziliq bildürüp, achliq élan qilip bir hésapta yette künde, bir hésapta 8 - küni jan üzüp u alemge kétip qalghan iken. Merhumning jesidini ailisidikilerge bergen iken, bir tughqan singlisi ayimnisa hilim (xan) bash bolup, ukiliri we bala chaqiliri bilen ölümini depne qilghan iken, merhumning ölüm jinaza namizi qeshqer shehirining héytkar jemeside oqulghan iken, jinazisi kochigha chiqqandin kéyin, jinaza jamaiti, namayishqa aylinip kétip, nurghun kishilerning biguna qamalghanliqini türmide turup anglighan iduq, merhum türmige kirip héch némini iqrar qilmay alemdin ötti, méning bashliqlirimning éytishiche, axunoptin qalsa, qoralliq qozghilanggha ait köp ishni merhum mijit ependi biletti, bille pilanlighan idi, déyishken idi.
Mijit ependi ailisi, xitay neziride: "pantürkist, pan'islamizm ailisi" dep qarilip kelgen aile idi. Chünki ularning ailisidikilerning köp qismi yaki undaq yaki mundaq qalpaq bilen xitaylarning ziyankeshlikige uchrap kelgen aile idi. Mijit ependining singlisi ayimnisa hilimning éri merhum metrehim godeyzi (sabiq shinjang herbiy rayonning aliy derijilik terjimani, yashliq naxshisi kitabini terjime qilghan terjiman) mu, sherqiy türkistan xelq inqilabiy partiyisining ezasi bolup, 20 yil késilip biz bilen bille türmide yatqan, merhum késellik sewebi bilen alemdin ötti, yatqan yiri jennete bolsun! Amin!