PDA

View Full Version : Siz Uyghurmu



A. haji kerimi
04-07-07, 18:48
Siz uyghurmu?
Abdureshid haji kérimi
Essalamu Eleykum Uyghur Qérindashlar !
Xitay kommunistik partiyisi, "shinjang uyghur aptonom rayonluq partkom" höjjet tarqitip qandaqtur, millitimizni , özmillitidin waz kéchip millitimizni " xitay" milliti déyishge,millitimizni özlirining qedimdin tartip qollinip kelgen uyghur télidin waz kechgüzüp " xitay" téli déyishke, millitimizni kök bayraqtin waz kechtürüp " qizil bayraq" ni millitimizning bayriqi déyishke mejburlashtek rezil -peskeshliklerni mejburi ilip barmaqta.
Tarixtin buyanqi herqandaq bir dewrde xitay sulaliliri oylapmu baqmighan we oylinishqa pétinalmighan bu rezil peskeshlik- bishemlikni bügünke künde xitay kommunistlirining bizge mejburi téngishi, xitay kommunistlirining millitimizni yer sharidin yoqutush jinayi shumluqini ishqa ashurush yolida ilip bériwatqan qedimining tizlishiwatqanliqidin, chong dölet térrorézimini yürgüziwatqanliqining gewdilik ipadisidin ibaret.
Biz xitay kommunist térrorést hakimiyitining millitimizge tangmaqchi bolghan bu zorawanliq siyasitige qarshi turush üchün tizdin tedbir qollinip emeli heriketke ötüshimiz lazim .
Herqandaq bir uyghur özining uyghur milliti ikenlikini saqlap qilish üchün hemme waqit milliy qiyapetni ipadileydighan milliy en'eniwi kiyim bilen kiyinishi ,bolupmu milliy dawaning béshida turup paaliyet ilip bériwatqan uyghur teshkilatliri rehberlirining bashlamchi bolup milliy qiyapet bilen meydan'gha chéqishini, adettiki ezalerningmu hemme waqit özining uyghur millitidin ikenlikini ispatlaydighan uyghur kiyimni kéyishini murajet qilimen.
Millitimizning uyghur til- yéziqining menggü saqlinip qilishigha kapaletlik qilish üchün ,hazir ishlitiwatqan barliq tor betlirini uyghur yéziqigha aylandurup, tor bétini birla waqitta uyghur kona yéziqida, uyghur latin yéziqida, uyghur kéril yéziqida oqughini bolidighan qilip özgertishni tizdin emelge ashurushni tewsiye qilimen.
Uyghurlarning birla yéziqi bar u bolsimu,'uyghur ereb élipbesi asas qilin'ghan uyghur yéziqi , uyghur yéziqi dunya til qamusigha kirip bolghini newaq bolghan bolsimu chet'ellerdki yene bezi tor betliri ta hazirghiche latin yéziqini qolliniwatidu.kompyutérdin we yumshaq détaldin azraq xewiri bar herqandaq birkishi biliduki. Uyghur kona yéziqini herqandaq bir tetür kuch, herqandaq bir hakimiyet , herqandaq bir shexsi ,meyli u kim bolushidin qet'iy nezer ,wang lé chuen guruhidin tartip, xujin taw guruhighiche bolsun menggü özgertelmeydu. Shundaq turughluq bezi tor betliri tixighiche hich kim ihtirap qilmighan "latin uyghuryizighi , kompyutér uyghur yizighi" deydighan, yéziq élipbesi birlikke kelmigen bir yéziqini qollinip bir sözni neche xil herp bilen yazidighan ehwal hélighiche mewjut bolup saqlanmaqta. Wetendiki tor betlerning alla burun kona yéziqini gülliniwatqanliqini bilip turupmu weten sirtidiki bezi muhim tor betliri hazirghiche yene latin yéziqini qolliniwatidu. Shuning üchün tor betliri choqum uyghur kona yéziqigha özgertilishi, uyghur tilida chiqirilishi kérek .
Millitimizni we til -yéziqimizni saqlap qilishqa menggü kapaletlik qilimiz deydikenmiz, ailimizde perzentlirimizge choqum uyghur tilida sözlishishimiz lazim. Özimiz turuwatqan döletdiki dölet tilini balilirimiz muqerrer halda mektepdiki muhit sharaitida , kündilik turmush sharaitida ügünüp kételeydu. Bezi aililer öyliride néme üchünki balilirigha uyghur tilida sözlimey bashqa tilda sözlewatqanliqini kördüm, kashki u kishi özi turuwatqan döletning tilini yaxshi bilse idi, u meyliti, emma u adem özimu yaxshi sözliyelmeydiken, undaq turughluq néme üchün balilirigha uyghur tilida sözlimeydu?
Milliy örp -adetke kélidighan bolsaq buningdin söz échish bek tes. Özimizning shundaq yaxshi milliy örp adetlirimiz, yarishimliq milliy kiyimlirimiz turughluq chet'elge chiqqinigha bir yil bola bolmay qandaqtur "chet'elning kiyimi " dep qamlashmighan kiyimlerni kiyiwatidu, millitimizge yat adetlerni özlirige yuqturiwatidu. Ata anilar ularni milliy örp - adet bilen terbiyileshke köngül bölmeywatidu. Bu bekmu xeterlik we qorqunchluq, derhal eslimizge qaytishimiz kérek !
Bir millet özining milliy mewjuduyitini saqlap qilishni xalaydiken, choqum milliy örp adettin tartip , milliy kimlikkiche diqqet qilishi lazim. Biz chet'elde yashawatqan herbir uyghurlar xitay kommunistlirining millitimizni asmélatsiye qilip yoqutush siyasitige qarshi turush üchün emeli herikitimiz bilen uninggha qarshi ish qilishimiz lazim.

Unregistered
04-07-07, 19:45
uyghur1.comdin elindi

Uighur bolsang balanggha Uighurqini Ugatkin
(Muhammas)
Ablajan Laylinaman

Uighur bolsang balang’gha Uighurchini ugatkin.
Oz tiling'gha su kilip, baxka tilgha yugartkin.
Millaet digan nima U? Manisini chuxunip,
tili yok bir millatning yoklukigha ixinip,
Uighur bolsang balang’gha Uighurchini ugatkin.

Oz tilingni ugatmay chechan -zerak balang’gha,
pichirlixip sarayda koyma uni dalan’gha.
Baxka tilda sozlixip oz tilida sozlalmay
yighlap millat dardiga, amitiga kulalmay,
balang yalghuz kalmisun Uighurchini ugatkin.


Ata bolsang har-zaman ghemini ya godakning.
Chunki parzant seningla amas balki millatning.
Chujang suda san kirda yigha –yighlap yurmigin,
hata baskan Tohudak tuhumini Odakning.
Uighur bolsang balang’gha Uighurchini ugatkin.


Appak disa Korghoja balisini Kirpimu
yumxak darkan tikini sanchilip ham tursimu.
Ata-Ana soysila amas hargiz kupaya.
Millat soysa baxkicha tami uning ziyada.
Uighur bolsang balang’gha uighurchini ugatkin.


Mehman bolup balangning ozi tutkan oyida,
Uighurlardak uighurcha kopa salghan torida
oz tilingda mungduxup, nahxa eytip kuluxip,
balang atkan tamakni maza kilip yiyixip
otay disang, balng’gha uighurchini ugatkin!


07/07/2004
Stetson University College of Law, Florida

Unregistered
05-07-07, 12:12
esselamu eleykum ablajan qerindishim bugun 8-mart ayallar bayrimi kuni iken ishxanamdiki bayram ten-tenisi we bir-birini qutlashlarmu qulllighimgha kirmigen halda kumpyuterimning aldigha kelip uzumge eng kungulluk keypiyat beghishlaydighan uyggurlar yahooguruppisini achtim munderijini teksshuruwetip sizning uch parche emailingizdikki tatlliq hem yurekke tekkidek unchi-durdaniliringizni kurup bugunki bu bayram mendek bir musulman ayalgha teelluq bolmisimu yenila xuddi bayramliq sowgha qubul qilghandek qelbim shadliqqa toldi ....sizdek uz ana tilini uz etiqadini untumighan hem qedirleydighan barliq qerindashlirimgha alla rehmet qilsun !men uz wetinimde uyggurlar arsida yashawatqan bir musulman uygurmen men shu uygurlar arsida turup mundaq dialoglargha uchrap turimen .
_adash waqting yetse diaxua urup ture?
_xiao fenyi gungzo bek mangdixingma?
_balam ayigha salam de!1
_ayi ho...
_balingizning tili xenzuche chiqtimu qandaq?
_ way uni bir demeng ,uzumning xenzuche bilmey tartqan xapiliqlirim uchun , balamnni tili chiqmay turuplaxenzuche tuorsogha bergen idim uygurchigha qarighanda ,xenzuchinni rawan suzliyeleydu . balam bergen sutumnni aqlighudek , kelgusi istiqbali yaxshi bolidu ...
_balilarning istiqbali qaysi tildikimektepte oqushta emes,balilarning uzining tirishchanlighida.
_balingizni qaysi tilda oqutushigiz sizning uzingiznning ixtiyaringizdiki ish , emma uzingizning ana tiligizga mundaq sel qarimang , kemsitidighan suzlerni qilmang uygur tilmz bizdek bir uygur millitining dunyada mewjutliqini,ulugh mediniyetlirini dunya jamaetchilikige tonutiwatqan ulugh til !
_men undaq geplerni chushenmeymen ,emma uygurlarning bu weziyette hem bu yerde xenzu tilining uzumizning uygur tillidinmu muhim ikenlikinila uzumning tartqan xorluqlirimdin hes qildim .meningche balam keyin uz tilini untup qalsimu mushu xeqning aldida put desep yashalisila boldi....
_men qedemde bir uchrawatqan yuqurqidek munazirilerge duch kelginimde ,qelbide millet . ana til tuyghisi {namrat}uygurlirimghimu ichim ichishqan halda sukutke chukimen .emme men oylaymenki ularning u baliliri bashqilarning tillirida bek yaxshi oqup ketken bilenmu emma hemmige qadir talannt igisi bolup ketishi natayin chunki ademning tili qaysi tilda chiqsa tepekkurimu shundaq bolidu .chunki awwal uzini chushunip uzini suyeligen adem , bashqilarni chushunip bashqilarni suyeleydu .uz millitini suygen adem nuwwiti kelgende bashqa bir milletnimu insani peziliti bilen suyeleydu . uzinimu chushenmey hem suymigen ademdin bashqa birini suyush hem ular uchun qaltis tuhpilerni yaritip berelishi meningche muqererlik emes . ana til ikkinchi weten demektur uz wetinini , uz tilini suymigen ademdin bashqilargha neme wapa keler dddegenlerni oylap ketimen .
nechche yilnning aldida men urumchige bir edipler yighilishigha barghinimda bir pishqedem til alimimiz bizge liksiye suzlewetip {[...biz burun balilirimizni uygurche mektep yoq yerlerde amalsiz xenzuche mekteplerge bergeniduq .hazirqi yashlar uygurche mektep busughisida tursimu , balisini nechche biket qatnap xenzuche mektepke beriwatidu ,biz balilirimizgha ige bolalighan bilen newrilirimizge ige bolalmiduq .. dem elish kunliri nemrileri ottek seghinghanda newriler aldimizgha ( yeye , neyney !...)dep kelgendikin seghinnnishlirimiz allaqayaqlargha uchup bassshqa bir bir seghinishqa uzgurup qelbimni bir endishe , ana tilimiz mushu newrilirimizing qolida qansirap tugermu ? degen wehimilik pichirlashlar igiliwalidu .chunki maarip bir milletning til hem yeziqini dawamlashturush we tereqqi qildurushta ilgiri surush rolinni oynaydu . shunga maaripni uzumizning maaripini uzimiz qollap dawamlashturmisaq bashqilar kelip dawamlashturup beremdu ? til ,maarip degen bashqilar kelip selip beridighan qurulush emes ,bashqilar qezip beridighan nefit yaki kummur emes, buni peqet uzumizla qedirlishimiz asrishimiz sap hem beyitip saqlishimiz kerek balilirim siler ziyalilar ham qelem tutidighanlar mushu yolda bashlamchi bolushinnglar kerek } degen idi
_ apa bingshiangni xenzuche neme deydu ?
bingshang deydu .

liangteyni xenzuche neme deydu ?
_lliangtey deydu .
_apa siz mening gepimni chushenmidingiz men bu nersilerning uygurchisini emes ,xenzuchisini sorawatimen men qizimning hemmini billlishke qizziqiwatqan qara kuzlirige, xuddi bir putigha xurum utuk ,bir putigha lata xey kiyip mangalmay yiqilip chushup osal bolghan ademdek , teste qarap turup :
_ qizim sizning degenliringizni chushendim .
_ emise nemishqa xata jawap berisiz?-dedi qizim changildap suzlep .
-mening jawabim xata emes emme uygurche atalghularni ng ornigha xenzuche atalghularni ishlitiwalghinimiz xata ...

_ qizziqkensiz , siz uygur turup nemishqa uygurche deyishni bilmeymiz ?
qizimning sadda emme heq suallirigha jawap izdewatqinimda menimu shundaq bir wehime besiwalidu {ana tilimiz helitinla quraq chapandek her xil tillar bilen ebjesh boup ketiwatidu biz kelgusidiki ewlatlirimizgha neme dermiz ?ular bizning ejdatlirimiz qan-teri eqil-parasiti bedilige beyitip hem toluqlap mukemmelleshturup bergen shundaq guzel bir tilimizni asrimay mushundaq meyip haletke kelturup qoyupsiler ghu ??? degen ahanetlik soraqlirigha qalarmizmu ?}degenddek azabliq suallar menimu uz iskenjisige eliwalidu .

heyr hemminglargha alla amanliq bersun

Unregistered
05-07-07, 13:19
uyghur1.comdin elindi

Uighur bolsang balanggha Uighurqini Ugatkin
(Muhammas)
Ablajan Laylinaman

Uighur bolsang balang’gha Uighurchini ugatkin.
Oz tiling'gha su kilip, baxka tilgha yugartkin.
Millaet digan nima U? Manisini chuxunip,
tili yok bir millatning yoklukigha ixinip,
Uighur bolsang balang’gha Uighurchini ugatkin.

Oz tilingni ugatmay chechan -zerak balang’gha,
pichirlixip sarayda koyma uni dalan’gha.
Baxka tilda sozlixip oz tilida sozlalmay
yighlap millat dardiga, amitiga kulalmay,
balang yalghuz kalmisun Uighurchini ugatkin.


Ata bolsang har-zaman ghemini ya godakning.
Chunki parzant seningla amas balki millatning.
Chujang suda san kirda yigha –yighlap yurmigin,
hata baskan Tohudak tuhumini Odakning.
Uighur bolsang balang’gha Uighurchini ugatkin.


Appak disa Korghoja balisini Kirpimu
yumxak darkan tikini sanchilip ham tursimu.
Ata-Ana soysila amas hargiz kupaya.
Millat soysa baxkicha tami uning ziyada.
Uighur bolsang balang’gha uighurchini ugatkin.


Mehman bolup balangning ozi tutkan oyida,
Uighurlardak uighurcha kopa salghan torida
oz tilingda mungduxup, nahxa eytip kuluxip,
balang atkan tamakni maza kilip yiyixip
otay disang, balng’gha uighurchini ugatkin!


07/07/2004
Stetson University College of Law, Florida


Mollining diginini qil, qilghinini qilma