PDA

View Full Version : 12 muqam ansambili türkiyining paytexti enqerede



Professional Uyghur!
23-11-06, 18:36
12 muqam ansambili türkiyining paytexti enqerede
2006.11.23
Ixtiyari muxbirimiz erkin tarimning bu heqtiki melumati


http://www.rfa.org/uyghur/images/2006/11/23/12-muqam-turkiye-250.jpg
Türkiye dölet ministiri memeteli shahin muxbirlarning soallirigha jawab bermekte. RFA


12 Muqam ansambili 20 yil aridin kéyin tunji qétim kelgen türkiyide istanbul, izmir qatarliq sheherlerde oyun qoyghandin kéyin 22 - Chésla türkiyining paytexti enqerege yétip keldi. Ular enqerediki leyle genjer sehniside oyun qoydi. Oyun qoyush merkizide yene uyghur diyaridiki medeniy yadikarliqlar, sheherler, tagh derya menziriliri, uyghurlarning örp adetliri teswirlengen foto resimlermu körgezme qilinghan bolup, türkiyining dölet ministiri memeteli sahin bu resim körgezmisini we oyunni kordi.

Oyun bashlashtin burun resim körgezmisining échilishi üchün lénta késish murasimi ötküzüldi. Körgezmige qoyulghan resimler ministirge uyghur aptonom rayonining muawin reisi küresh mehsudi teripidin tepsili chüshendürüldi. Bu resimlerde uyghurlarning bexit saadet ichide xoshal xoram halda yashawatqanliqi, bolupmu meschitlerde namaz qiliwatqan kishiler, hetta kompyutérning aldida olturup quran öginiwatqan yash - Ösmürlerning resimliri arqiliq dini erkinlikke ige ikenliki alahide gewdilendürülgen idi.

Xitay elchixanisi xadimlirining tehditi
Körgezme axirida dölet ministiri memeteli shahin muxbirlargha bayanat berdi. U bayanatida mundaq dédi:

Gerche arisi uzaq bolsimu, köngülliri bir birige tolimu yéqin ikki döletmiz. Men xitay xelq jumhuriyitige ikki qétim ziyaretke bardim. U yerde shundaq yaxshi kütüwélindimki, özümni xuddi türkiyidikidekla hes qildim. Shunga xitay xelq jumhuriyitidiki dölet rehberlirige we xelqige alahide bir muhebbitim bar. Bügün men bu yerde körgezmini kördum. Bu resimlerdin xitaydiki resim senitining qaysi sewiyelerge kelgenlikini körüwaldim. Men iki dölet otturisidiki munasiwetning küchinishini ümid qilimen. Medeniyet paaliyetlirining iki dölet otturisidiki munasiwetlerni kücheytidighanliqigha ishinimen.

Biz ministirning sozi axirlashqandin kéyin, ministirge soal qoyduq:

- Siz uyghur diyarigha bardingizmu?
- Shinjang uyghur rayonigha texi baralmidim. Aldimizdiki aylarda xitaygha 3-Qetimliq ziyaritimizni élip barimen. U waqitta uyghur diyarighimu bérishni oylawatimen.
- U yerdiki insan heqliri depsendiliri heqqide nime démekchi siz?
- Hazir bu heqte téxi bir nerse oylashmidim.


http://www.rfa.org/uyghur/images/2006/11/23/12-muqam-turkiye1-250.jpg
Uyghur 12 muqam ansambilining türkiyining paytexti enqerediki oyunidin bir körünüsh. RFA


Ministir bu soalimgha jawap bérishke bashla bashlimayla 3 saqchi meni derhal tosup, u yerdin uzaqlashturdi. U yerdiki uyghur diyaridin kelgen we elchiliktin kelgen pütün xitaylar radiomizning muxbirlirining u yerde bolghanliqidin qattiq biaram boliwatqan idi. Ular qanche qétim yézimizgha kélip bu yerde ish chiqarmanglar, ish chiqarghan teqdirde silerni qolgha alduruwétimiz, dégendek gepler bilen bizni tehdit qildi. Biz özimizning erkin pikir qilidighan muxbir ikenlikimizni, bu yerning mustebit xitay döliti emeslikini, bizni qolgha alduridighan hoquqining yoqliqini éytip, ulargha reddiye berduq.

Biz yene u yerde xitay elchilikidiki medeniyetke mesul elchi shi ruylinge soal qoyduq:

- Siler uyghur senetchilerning pasportlirini yighiwélip ularni héchkim bilen körüshtürmeywétipsiler, bu toghrimu?
- Undaq ish yoq. Bu jöyligenlik, pütünley yalghan. Siler yalghan gep qiliwatisiler. Nedimu undaq ish bolsun.

Biz shi ruylin ependining bergen jawabidin xitay elchilikining medeniyetke mesul elchisining özining medeniyitining qanchilik ikenlikini intayin yaxshi körüwalghan bolduq.

Eger xitay bu siyasitini dawam qilduridighan bolsa, bir kun bolmay bir küni yimirilidu
Biz bu ishlardin kéyin, körgezmini ayliniwatqan siyasetchiler we xelqqe mikrofonimizni uzattuq. Kechioren rayonluq hökümetning bashliqi turghut altinokmu resim körgezmisini körgen idi.

- Resimlerni körgendin kéyin nimilerni hes qildingiz?
- U yerler türkiyige nahayiti bek oxshaydiken. Tariximiz, medeniyitimiz, turmush aditimiz, tebiet güzelliklirimiz bir birige oxshaydiken. Uning üstige bu medeniyetni yaratqan ulughluqinimu köriwalalaymiz bu körgezmidin. Men uyghur diyaridin senetchilerning kélishini nahayiti yaxshi bir ish, yaxshi bir bashlanghuch dep qaraymen.
- Körgininghizdek resimlerde uyghurlarning intayin bextlik yashawatqanliqi gewdilendürgen. Emma bu senetchilerning pasportliri yighiwélinghan bolup, ular hetta tughqanliri bilenmu körüshelmeywétiptu. Buninggha nime deysiz?
- Bu toghra emes, bundaq siyasettin xitay waz kéchishi lazim. Uzun yillardin kéyin türkiyige kelgen bu qérindashlirimiz uruq tughqanliri bilen körüshelishi, xalighan yérige baralishi kérek. Eger xitay bu siyasitini dawam qilduridighan bolsa, bir kun bolmay bir küni yimirilidu. Türkiye uyghurlarning ikkinchi wetinidur. Bu yerde ularning erkinlikining cheklimige uchrishi nahayiti xata.

Türkiyige seper qilishtin burunqi siyasiy öginish
Ismini ashkarlashni xalimighan birining déyishiche, senetchiler türkiyige kélishtin burun 3 öginish élip barghan bolup, uyghurlar bilen körüshmeslik, ruxsetsiz heriket qilmasliq heqqide ders bergen iken. Bizning u yerdin körginimiz boyichimu uyghur senetchiler héchkim bilen erkin sözlishelmeywatqan bolup, xitaylarning uyghurlar namayish qilidu, dep telep qilishi boyiche kelgen amanliq saqlighuchilarningmu intayin jiqliqi közlerdin qachmidi.

Resim körgezmisidin kéyin uyghur 12 muqam ansambilining oyunliri bashlidi. Oyun bashlashtin burun riyasetchi uyghur 12 muqamning tarixi, kélip chiqishini tamashibinlargha qisqiche tonushturup ötti. (Erkin tarim)

Uyghurche

--------------------------------------------------------------------------------

© 2006 Radio Free Asia

menbe; http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/2006/11/23/12-muqam-turkiye/?simple=1