PDA

View Full Version : Uyghur qizi Nuzugum



uaa_admin
02-11-06, 23:22
Uyghur qizi Nuzugum


Uyghur xelqining söyümlük perzenti Nuzugum 19 - esirning bashlirida yashap ötken ataqliq xelq qehrimani we shairedur. U qeshqerde tughulup, kichik chaghliridin bashlapla eqilliq, zérek, iradilik qiz bolup ösidu. Öz atisining köngül bölüshi netijiside uqumushluq, bilimlik bolup yétishidu. Özining güzelliki, exlaqiy peziliti we etrapliq bilimi arqiliq xelq arisida " Nuzugum " dégen muhebbetlik nam bilen atilidu. Shair molla bilalning Nuzugum heqqide : "....bu Nuzugum kzi molla ayal idi. Özi ilbaghdek önglük, qara köz, qara qash, nuzuk bedenlik bolghan üchün qeshqer xelqi " Nuzugum " dep at qoyghan idi " ( Nuzugum qissisidin ). Dep yézishimu bikar emes idi.

1826 - yili xelqining ching xandanliqi istibdatigha qarshi qozghilingi partlighanda, ejdatlarning qehrimanliq pezilitini özige singdürgen Nuzugum bir tereptin qoligha qoral élip, düshmenler bilen tighmu - tigh jeng qilghan bolsa, yene bir tereptin özining jenggiwar naxsha - qoshaqliri arqiliq qozghilangchilarning küresh iradisige ilham béridu. Nuzugumning bu qétimqi qozghilanggha merdanilik bilen atlinip, erler bilen bir septe turup jeng qilishi hergizmu tasadipiy emes idi, chünki ching sulalisi hökümranlirining mislisiz zulimi, qanliq qirghinchiliqidin jaq toyghan xelq " ya ölüm, ya körüm " dep küreshke atlan'ghanda, xelq bilen bir qatarda azabliq teqdirge yoluqqan bizning shairemizmu, özining erkinlik yolini ene shu xelq sépide körgen idi.

Qoral küchi nisbitide üstün orunda bolghan ching sulalisi bu qétimqi xelq qozghilingini dehshetlik halda bashqurghanda, Nuzugum esir qilinip, on minglighan gunahsiz qérindashliri bilen birlikte iligha sürgün qilinidu. U sürgün jeryanida bashqa tutqunlargha oxshash ching sulalisi chériklirining qan témip turghan qilichi astida, mislisiz jebir - zulumlarni, adem balisi, adem balisi körmigen xorluqlarni bashtin kechüridu. Axir özi bilen birge tutqun qilin'ghan akisi abdulla xoja bilen buljar qilin'ghan yar béshida meslihetliship, yultuzdin ghulja terepke qarap qachidu.

Nuzugum tutqunluqtin qachqandin kéyin, birnechche kün qumushluqlarda, ormanlarda yoshurunup kün ötküzidu. Bu jeryanida, u özining kindik qéni tökülgen söyümlük diyarini, méhriban uruq - tuqqanlirini bekmu séghinidu. Nuzugum qéchip 12 kün bolghanda, yene ching sulalisi chériklirining qoligha chüshüp qalidu. Netijide ching sulalisi emeldarliri teripidin bir solun emeldarigha mejburiy xotunluqqa bérilidu. Özining milliy ghururi, pak wijdani, ippet - nomusini hemmidin ela bilgen Nuzugum shu küni xenjer bilen solun emeldarining béshini ténidin juda qilip, qéchip kétidu. Bu ehwal ching emeldarlirini sarasimige salidu. Nuzugum shu qachqanche alte ayche waqit jangglarda möküp yürüp hayat kechüridu.

Jallatlar kéche - kündüzlep axturup, axiri Nuzugumni tutuwalidu we uni put - qollirini kishenlep türmige tashlaydu. Nuzugum türmidimu qehriman uyghur qizlirining baturluq jasaritini ipadilep, düshmenning türlük qiyin - qistaqliri we ölüm xewpi aldida qilchimu tiz pükmeydu. Yenila kzining yalqunluq qoshaqliri arqiliq zalimlarning wehshilikini ghezeb bilen eyipleydu, ularning yirginishlik epti - beshirisini échip tashlaydu. Jallat qolidin qutulup, erkinlikke telpünidu. Biraq, shairening bu arzusi arzu pétiche qaldi. Uninggha düshmen qolidin qutulup chiqish yene nisib bolmidi. Nuzugum türmige tashlinip birnechche aydin kéyin jallatlar teripidin chépip tashlinidu. Shundaq qilip, bu erksöyer jengchi shaire ejdadlirimizning düshmenning kishen - zenjirliri, türme - zindanliri we qatilliq tighliri aldidimu bash egmeydighan shanliq en'enisige warisliq qilip, baturlarche wapat bolidu. Merdane we jenggiwar hayati arqiliq xelqimiz qelbide menggü orun alghan söyümlük shaire Nuzugumning bizge qaldurup ketken qoshaqliri uning küresh ichide ötken yashliq ömrining güzel nezmi xatirisidur.