PDA

View Full Version : Nezir Uxturushi



Memet Emin
30-10-06, 14:46
Nezir Uxturushi

Merhum Kuresh Kosen ependimning neziri merhumning singlisi Munewer Kosenning oyide 11-ayning 4-kuni yeni aldimizdiki Shenbe kuni saet 12 din 5 kiche otkuzulmekchi.

Adirisi: 506 Oceanview Ave (between Brighton Beach 5th Street and 6th Street)
Brooklyn, NY 11235

Direction: NJ Turnpike (I-95) ilip, Exit 13 chiqip, I-278 East ilip, Verrazona Narrows Bridge digen kowruktin otupla, Shore Pkwy (Belt Pkwy) ning JFK Airport terep qarap azraq mangip, Ocean Pkwy digen chiqish ighizidin chip, ong terepke qarilip azraq mangsingiz, Oceanview Ave korisiz. Solgha qarilip kirip Brighton 5th Street blien kisishidighan yerge barsingiz bolidu.

New York sheheridin ammawi qatnashqa olturup baridighanlar “Q Train” ge olturup, Coney Island yolunishige mingip, Brighton Beach digen bikette chushup, azraq mangsingiz yitip barsiz.

http://www.google.com/maps?ie=UTF-8&oe=UTF-8&hl=en&tab=wl&q=

Eger herqandaq sualingiz bolsa bu tilifun bilen alaqilishing: 917-215-8017

Unregistered
30-10-06, 15:04
http://maps.yahoo.com/maps_result?addr=506+Oceanview+Ave&csz=Brooklyn%2C+NY+11235&country=us&new=1&name=&qty=

Memet Emin
30-10-06, 17:11
Koresh Kosen ependimning ushtumtut olup kitishi munasiwiti bilen

Memet Emin

Kishilerning oturche omuri kunsayin iship biriwatqan we yashanghanlar sanining kunsayin kopiyishige egiship, kishilerning piyinsiyege chiqish yishi kunsayin chongiyiwatqan bugunki kunde, emdila 47 yashqa kirgen bir kishining ushtumtut alemdin otushi, kishilerni chochutmey we chongqur qayghugha salmay qalmaydu. Bolupmu olup ketkuchining uruq tuqqanliri bu riyalliqni herguzmu asan qobul qilalmaydu, we chongqur qayghu hesirette qalidu.

Konilar “Yashqimu bar olum, qirighimu bar olum” digen iken. Elwette hemmimiz bu olumdin qichip qutulalmaymiz, bu Allahning iradisi we tebiyetning qanuni, biraq bezi kishiler 80, 90 yashawatqan, 60 yashmu yasg hisapliniwatqan bugunki dewirde, nime uchun beziler shunche yash olup kitidu. Bu kishilerni chongqur oygha salmay qalmaydu.

Uluq Uyghur alimi Yusup Has Hajip mundaq digen iken, “Insan hayat bolsa, tilikige yitidur, tilekke yitish uchun hayatliq bir sermayidur. Hayatliqni tile, arzuni tilime, arzugha yitish uchun hayatliq yolektur.” Olup ketkenler olup kitidu, olgenning keynidin olup ketkili bolmaydu. Emdi mesile hayatlar qandaq qilip oz hayatini qederlishi we olup ketkenler emelge ashuralmighan ishlarni dawam itishide.

Men gerche Koresh Kosen ependimning alemdin outshining iniq sewibini bilmisemmu, biraq hazir putun dunya miqyasida kishilerning ushtumtut olup kitishini kelturup chiqiriwatqan eng chong qatil Yurek Kisili we uning ushtumtut qozghulushi bolup, meyli Amirka we Yawropa elliridek tereqqi qilghan dowletler bolsun, we yaki Uyghur ilidek tereqqi qilmighan rayunlar bolsun, her yili minglighan on minglighan kishiler yurek kisilining ushtumtut qozghulushi (heart attack) sewibidin olup kitiwatidu. Yurek kisili Amirkida kishilerning ushtumtut olup qitishidiki eng chong qatil bolup, her yili texminen 515 ming adem yurek kisilining ushtumtut qozghulushi sewibidin qaza tapidu.

Towende yurek kisili toghursida bezi uchurlarni wetendashlarning paydilinishigha sundum

Undaqta Yurek kisili we uning ushtumtut qozghulushi (Heart Attack) digen zadi qandaq kisel?

Yurek kisilining ushtumtut qozghulushi yaki ushtumtut qozghalghan yurek kisili (heart attack, 心脏病突发) diginimiz tajisiman yurek qan tomur kisili (coronary artery disease, 冠心病) ning ushtumtut qozghulishi bolup, adette yurekni qan bilen teminleydighan tajisiman qizil qan tomuri (coronary artery, 冠状动脉) ning bezi tarmiqi ushtumtut tosulup qilish netijiside peyde bolghan kiselni kozde tutidu.

Yurekni qan bilen teminleydighan tajisiman qizil qan tomurining melum tarmiqi ushtumtut tosulup qilish bilen melum dahirdiki yurek muskulliri (heart muscle, myocardium, 心肌) qansizlinip, yiterlik oksigingha irishelmeydu, shuning bilen bir qisim yurek muskulliri olushke (myocardial infarction, 心肌梗死) bashlaydu, netijide sol kokrigi yaki kokrek songikining sol teripi aghirish, terlesh, kongli ilishish yaki yandurghusi kilish, put qoli maghdursizlinish, dimi siqilish yaki nepes qiyinlishishtek alametler kilip chiqidu. Bu ushtumtut qozghalghan yurek kisilining tipik alametliri bolup hisaplinidu. Qan tomurning ushtumtut tosulup qilishini kopunchi hallarda uyshiwalghan qan (blood clot, 血凝块) kelturup chiqiridu.

Amirkida her yili 1.5 miliyun kishining yurek kisili ushtumtut qozghulidighan bolup, yurek kisili Amirkida birinji derijilik qatil hisaplinidu. Uyghur rayuni bolsa bu kiselge giriptar bolush nisbiti eng yuquri bolghan rayunlarning biri bolup, her yili kopligen Uyghurlar ushtumtut qozghalghan yurek kisili tupeylidin qaza tapidu. Bu asasen Uyghurlarning yimeklik adiditi bilen munasiwetlik bolup, yuquri kolestirolluq, kop mayliq, kop shikerlik yimekliklerni kop istimal qilishqa adetlengenligidin kilip chiqqan. Bular bu kiselning peyda bolushidiki asaliq sewepler bolup, bu kiselning qozghulushigha rohi jehettiki bisim, kongel biaramliqi we turmush jiddichiligi sewep bolghan.

Ushtumtut qozghalghan yurek kisili yeni tajisiman yurek qan tomur kisilining ushtumtut qozghulushi nahayti tiz bolsimu, biraq bu hil kisel emiliyette bir nechche yilda asta asta peyda bolidu. Qandiki ihtiyajdin artuq kolestirol (cholesterol, 胆固醇) we maylar (fatty substances, 脂肪) asta asta qan tomur timigha olturushup, qan tomur qitishidu, qan tomurning ilastikiliqi towenleydu, shundaqla qan tomur taridu, netijide tajisiman yurek qan tomur kisili kilip chiqidu.

Ushtumtut qozghalghan yurek kisili yurek sanjiqi (angina, 心绞痛) bilen bashlinidighan bolup, yurek sanjiqi adette birnechche saet dawam qilidu. Ushtumtut qozghalghan yurek kisilini bir terep qilishning eng yahshi usuli wahtida dohturgha korunup, wahtida dawalash ilip birish. Eger ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolghuchi deslepki birnechche saette yahshi bir terep qilinsa, aqiwiti (outcomes, prognosis预后) yahshi bolidu. Mesilen yurek sanjiqi (angina, 心绞痛) qozghalghandin kiyin derhal dawalash ilip birip, uyushup qalghan qanni iritidighan dora ishletse, qan tomurning ushtumtut tosulap qilishini kelturup chiqarghan qan uyushmiliri irip, yurekni qan bilen teminleydighan qan tomur qaytidin ichilip, yurekning qan teminati eslige kilishi, yurek muskullirining mengguluk olushining aldini alghili bolushi yaki olush dahirsini kichikletkili bolushi, shuning bilen yaman aqiwetlerdin saqlanghili bolushi mumkin.

Tajisiman yurek qan tomur kisili (coronary artery disease, 冠心病) ni peyda qilidighan yuquri kolestirol (cholesterol, 胆固醇) we yuquri qan bisimi (high blood pressure, 高血压) qatarliq heterlik amillarni towenlitish arqiliq, ushtumtut qozghalghan yurek kisilining qozghulushi yaki qayta qozghulushning aldini alghili bolidu.

Yurek we yurek kisilige munasiwetlik sanliq melumatlar

1. Balaghetke yetken kishining yuriki oz mushte bilen teng chongluqta bolidu.
2. Yurek adette tohtimastin 100 yildin artuq hizmet qilalaydu.
3. Yurek minutigha tehminen 60 qitim, saetige 3600 qitim, kunige 86400 qitim, yiligha 31.5 milyun qitim soqudu.
4. Yurek bir omurde 2.4 miliyart qitim soqup, 1 miliyun chilek qanni yurektin bedenning herqaysi qismigha yetkuzup biridu.
5. Amirkida tehminen 26.3 miliyun er, 22.7 miliyun ayal, tama chikish sewibidin Ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush girdawigha mangidu.
6. Qandiki kolestirolning yuquri towen bolushi, Ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush hetirining yuquri towen bolushigha baha biridighan yahshi olchem.
7. Tehmine 99.5 miliyun balaghetke yetken Amirkiliqning qandiki omumi kolestiroli 200 mg/dl gha yetken yaki uningdin ashqan, tehminen 39.9 million balaghetke yetken Amirkiliqning qandiki omumi kolestiroli 240mg/dl gha yetken yaki uningdin ashqan.
8. 50 miliyun Amirkiliqning qan bisimi yuquri bolup, bu Amirkiliqlarning Ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush hetirini ashuridu.
9. Tehmine her 29 sikunutta bir Amirkiliqning yurek kisili qozghulidu.
10. Tehminen 7.2 miliyun 20 yash we uningdin chong Amirkiliq ushtumtut qozghalghan yurek kisilini bashtin kechurgen. Bularning ichide 4.4 miliyuni er, 2.8 miliyuni ayal.
11. Her yilda tehminen 1.1 miliyun Amirkiliq yingidin ushtumtut qozghalghan yurek kisili giriptar bolidu.

Normal yurek qurulmisi we hizmet ehwali.
.
Balaghetke yetken kishining yurikining chongliqi adette oz mushti bilen teng bolup, kokrek qismining sol teripige jaylashqan. Yurekning ichide 4 boshluq bolup, ikkisi ong we sol qirincha (left and right ventricle, 左右心室), qalghan ikkisi ong sol dalancha (left and right atrium, 左右心房) dep atilidu. Ular ayrim ayrim halda bedenning herqaysi jayliridin qaytip kelgen oksiginsiz qanni yurekke yighip, andin opkige yollash, we shundaqla opkidin kelgen oksiginliq qanni yurekke toplap andin bedenning herqaysi jaylirighan yetkuzup birish hizmitini oteydu. Bular beden qan aylinish we opke qan aylinish dep atilidu.

Yurek ozidiki qandin biwaste oksigin we ozuqluqqa irishelmeydu. Yurek kireklik bolghan oksigin we ozuqluqqa, yurekni qan bilen teminleydighan tajisiman qan tomur arqiliq ige bolidu. Tajisiman qan tomuri beden qan aylinish sistimisining bir qismi bolup, ong sol ikki tajisiman qizilqan tomuri (coronary artery, 冠状动脉) we ong sol ikki tajisiman kok qan tomuridin (coronary vein, 冠状静脉) ibaret 4 chong qan tomur, nurghun kichik qan tomur we qildam qan tomurlardin terkip tapqan.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisili we uning ushtumtut qozghilishidiki sewebler we heterlik amillar

Qandiki kolestirol we mayning miqdari ihtiyajdin iship ketkende, artuq kolestirol we maylar qan tomur timigha olturshidu, shuning bilen qan tomurni qitishidu we qan tomurning ilastikiliqi towenleydu, bu qan tomurning qitiwilishi (atherosclerosis, 动脉硬化症) dep atilidu. Qan timigha olturushup qalghan kolestirol we maylar teng waqitta qan tomurni taraytiwitidu, qan tomurdiki qan iqimi astiliaydu we azidu, shundaqla qan tomurning asan tosuluq qilishini kelturup chiqiridu, netijide yurekni qan bilen teminleydighan qan tomurdiki qan iqimi putunley tohtap qalidu, shuning bilen yurekke qan we oksigin yitizmeslik kilip chiqidu.

Towendiki amillar kishilerning ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush nisbitini ashurwitidu.

1. Irsiyet. Bezi kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti bashqilardin yuquri bolidu. Yeni ata anisida yurek kisili bar bolsa, ballirining bu hil kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
2. Yash. Bu kiselge giriptar bolghuchilarning kopunchisi 40 yashtin yuqurlar bolup, yashning chongiyishigha egiship, kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuqurlap baridu. 20 yashtin towendiki kishilerde yaki kichik balilar bu kiselge giriptar bolmaydu.
3. Simizlik we beden ighirliqi. Simiz we beden ighirliqi heddidin ziyade yuquri bolghan kishilerning bu hil kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
4. Tamaka chikish. Tamaka chekkuchilerning bu hil kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
5. Yimeklik aditi. Kop miqdarda gosh we may bolupmu haywanlarning toyunghan miyini kop istimal qilghan kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
6. Qan bisimi yuquri bolghan kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
7. Herkiti we beden chiniqturushi kem bolghan kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
8. Rohi jehettiki bisim, kongel aghriqi, turmush we hizmet jiddichiligi, heddidin ziyade charchap kitish we harghinliq, bu kiselning qozghulishigha sewepchi bolidighan asaliq amillar hisaplinidu.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisilide we u ushtumtut qozghalghanda qandaq alametler bolidu?

1. Yurek sanjiqi (angina, 心绞痛) ushtumtut qozghalghan yurek kisilining eng deslepki we eng kop uchuraydighan alimiti bolup, kokrek songikining sol teripi aghrish yaki yurek mojulush, aghiriq kokrektin sol ghejgisige we dolisigha kengiyishtek alametlerni korsitidu. Bu alametler asasliqi yurekke waqitliq qan yitishmeslik tupeylidin kilip chiqidu. Bu bimarning ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar boliwatqanlighidin yaki bu kiselning qozghulush aldida turiwatqanlighidin direk biridu.
2. Yurek qattiq aghrish. Bu hil aghriq asasen yurek muskulliri qansizlinip olushke bashlighanliqtin kilip chiqqan.
3. Dimi siqilish we nepisi qisilish yaki qiyinlishish.
4. Bedendin soghaq ter chiqish.
5. Put qoli maghdursizlinip yiqilip chushush we ornidin turalmasliq.
6. Ushtumtut olup qitish.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisili we uning ushtumtut qozghilishigha qandaq diyagunuz qoyulidu?

Towendikilerge asaslinip ushtumtut qozghalghan yurek kisili yaki yurek tajisiman qizil qan tomur kisilige diyagunuz qoyush mumkin.
1. Yuqarda diyilgen yurek sanjiqi, nepisi qisilish, dimi siqilish, terlesh we put qoli maghdursizlinish qatarliq tipik alametler. Biraq bu alametler ashqazan yarisi, yurek tashqi perde yallughi (Pericarditis, 心包炎), yurek muskul yallughi (Myocarditis, 心肌炎) qatarliq kisellerdimu korulidighan bolghachqa, bu kiseller bilen periqlendurushke diqet qilish kirek.
2. Yurek soqush dolqunlirini eliktirliq hatirlesh (electrocardiogram, ECG, 心电图). Yurek sanjiqi qozghalghan haman, derhal yurek dolqunlirini eliktirliq hatirligende, bezi normal bolmighan yurek soqush dolqunlirini hatirliwilish mumkin. Buningha asasen bu aghriqning yurek kisili kelturup chiqarghan yaki chiqarmighanlighigha hokum qilghili bolidu. Biraq tekshurush netijsining normal bolushi, bu kishide u kiselning yoqluqidin direk bermeydu. Bu hil ehwal astida eng yahshisi yurek soqush dolqunlirini 24 saet uzluksiz hatirlesh kirek, yaki kiyin yurek sanjiqi qozghalghanda, eng qisqa waqit ichide dohturgha birip, derhal yurek dolqunlirini eliktirliq hatirlesh kirek.
3. Qan tekshurush. Qan tekshurush arqiliq qandiki kolestirolning miqadirigha, yurekning zehmilinish ehwaligha we munasiwetlik melumatlargha ige bolush mumkin.
4. Kokrekni rintigin resimige ilish (Chest SH-ray). Kokrek rintigin resim arqiliq yurek, opke we qowurghuning ehwalini bilish mumkin.
5. Yuquri chastotiliq awaz dolqunliri arqiliq yurek soqush dolqunlirini hatirlesh (Echocardiography, 超声波心动描记法). Bu hil tekshurush arqiliq yurekning qurulmisi, yurekning hizmet ehwali, yurektin iqip chiqqan qan iqimi qatarliq ehwallargha ige bolush mumkin.
6. Yurekning herketke berdashliq birish ehwalini tekshurush (Eshercise Tolerance Or Stress Test, 运动耐量试验). Bu tekshurush arqiliq yurek soqushidiki ber normalsiz dolqunlarni qozghap, yurek soqush dolqunlirini eliktirliq hatirlesh usuli arqiliq bu normalsiz dolqunlarni hatirligili bolidu, we shu arqiliq yurek kisilige diyagunuz qoyush mumkin.
7. Radiyaktipliq resim (Nuclear Imaging) ilish. Bu tekshurush arqiliq yurek muskullirining qan bilen teminlinish (myocardial perfusion) yaki qansizlinish (myocardial ischemia) ehwaligha ige bolghuli bolidu.
8. Undin bashqa yurek qan tomurigha neyche silish (Cardiac Catheterization, 心导管插入术) we tajisiman qan tomurigha rintigin resimige iniq chiqidighan dora urup tekshurush (Coronary Angiography, 冠状血管造影术) qatarliq tekshurushlerni ilip birish kirek.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisili we uning ushtumtut qozghilishining aldini ilish

Yurek tajisiman qan tomur kisilini we uning ushtumtut qozghilishning aldini ilish uchun towendikilerge diqet qilish kirek.

1. Yimeklik aditini ozgertish, towen mayliq, towen kolestirolluq, towen shikerlik, yuquri aqsilliq yimekliklerni istimal qilish, gosh maylarni az istimal qilish, koktatlarni we osumluk yimekliklirini kop istimal qilish kirek.
2. Ighirliqini konturul qilish, muhapiq beden chinuqturup birish kirek.
3. Tamaka chekmeslik, eger tamaka chikip adetlengen bolsa amal bar tamakini tashlash kirek.
4. Qan bisimini yahshi konturul qilish kirek, eger qan bisimi yuquri bolsa wahtida dora yep, normal dahirde konturul qilish kirek.
5. Rohi jehette bek jiddileshmeslik, alhide charchap ketmeslik, hizmet, beden chiniqturush we aram ilishni muhapiq ilip birish kirek. Birer ishqa bek qayghurup we achchiqlinip ketmeslik, keypiyatini yahshi tutush kirek.
6. Yurek kisilige diyagunuz qoyulghandin kiyin, wahtida dora yep, munasiwetlik alametlerni yahshi konturul qilish, yurek sanjiqining qayta qayta qozghulup, yaman aqiwet ilip kilishning aldini ilish kirek.

Dost12
30-10-06, 17:34
Memet Emin ependim,

Xelqni waqtida muhim bilim bilen temin etkenliginglerge rexmet, Allah rexmet qilsun, qolinglargha dert bermisun!


Koresh Kosen ependimning ushtumtut olup kitishi munasiwiti bilen

Memet Emin

Kishilerning oturche omuri kunsayin iship biriwatqan we yashanghanlar sanining kunsayin kopiyishige egiship, kishilerning piyinsiyege chiqish yishi kunsayin chongiyiwatqan bugunki kunde, emdila 47 yashqa kirgen bir kishining ushtumtut alemdin otushi, kishilerni chochutmey we chongqur qayghugha salmay qalmaydu. Bolupmu olup ketkuchining uruq tuqqanliri bu riyalliqni herguzmu asan qobul qilalmaydu, we chongqur qayghu hesirette qalidu.

Konilar “Yashqimu bar olum, qirighimu bar olum” digen iken. Elwette hemmimiz bu olumdin qichip qutulalmaymiz, bu Allahning iradisi we tebiyetning qanuni, biraq bezi kishiler 80, 90 yashawatqan, 60 yashmu yasg hisapliniwatqan bugunki dewirde, nime uchun beziler shunche yash olup kitidu. Bu kishilerni chongqur oygha salmay qalmaydu.

Uluq Uyghur alimi Yusup Has Hajip mundaq digen iken, “Insan hayat bolsa, tilikige yitidur, tilekke yitish uchun hayatliq bir sermayidur. Hayatliqni tile, arzuni tilime, arzugha yitish uchun hayatliq yolektur.” Olup ketkenler olup kitidu, olgenning keynidin olup ketkili bolmaydu. Emdi mesile hayatlar qandaq qilip oz hayatini qederlishi we olup ketkenler emelge ashuralmighan ishlarni dawam itishide.

Men gerche Koresh Kosen ependimning alemdin outshining iniq sewibini bilmisemmu, biraq hazir putun dunya miqyasida kishilerning ushtumtut olup kitishini kelturup chiqiriwatqan eng chong qatil Yurek Kisili we uning ushtumtut qozghulushi bolup, meyli Amirka we Yawropa elliridek tereqqi qilghan dowletler bolsun, we yaki Uyghur ilidek tereqqi qilmighan rayunlar bolsun, her yili minglighan on minglighan kishiler yurek kisilining ushtumtut qozghulushi (heart attack) sewibidin olup kitiwatidu. Yurek kisili Amirkida kishilerning ushtumtut olup qitishidiki eng chong qatil bolup, her yili texminen 515 ming adem yurek kisilining ushtumtut qozghulushi sewibidin qaza tapidu.

Towende yurek kisili toghursida bezi uchurlarni wetendashlarning paydilinishigha sundum

Undaqta Yurek kisili we uning ushtumtut qozghulushi (Heart Attack) digen zadi qandaq kisel?

Yurek kisilining ushtumtut qozghulushi yaki ushtumtut qozghalghan yurek kisili (heart attack, 心脏病突发) diginimiz tajisiman yurek qan tomur kisili (coronary artery disease, 冠心病) ning ushtumtut qozghulishi bolup, adette yurekni qan bilen teminleydighan tajisiman qizil qan tomuri (coronary artery, 冠状动脉) ning bezi tarmiqi ushtumtut tosulup qilish netijiside peyde bolghan kiselni kozde tutidu.

Yurekni qan bilen teminleydighan tajisiman qizil qan tomurining melum tarmiqi ushtumtut tosulup qilish bilen melum dahirdiki yurek muskulliri (heart muscle, myocardium, 心肌) qansizlinip, yiterlik oksigingha irishelmeydu, shuning bilen bir qisim yurek muskulliri olushke (myocardial infarction, 心肌梗死) bashlaydu, netijide sol kokrigi yaki kokrek songikining sol teripi aghirish, terlesh, kongli ilishish yaki yandurghusi kilish, put qoli maghdursizlinish, dimi siqilish yaki nepes qiyinlishishtek alametler kilip chiqidu. Bu ushtumtut qozghalghan yurek kisilining tipik alametliri bolup hisaplinidu. Qan tomurning ushtumtut tosulup qilishini kopunchi hallarda uyshiwalghan qan (blood clot, 血凝块) kelturup chiqiridu.

Amirkida her yili 1.5 miliyun kishining yurek kisili ushtumtut qozghulidighan bolup, yurek kisili Amirkida birinji derijilik qatil hisaplinidu. Uyghur rayuni bolsa bu kiselge giriptar bolush nisbiti eng yuquri bolghan rayunlarning biri bolup, her yili kopligen Uyghurlar ushtumtut qozghalghan yurek kisili tupeylidin qaza tapidu. Bu asasen Uyghurlarning yimeklik adiditi bilen munasiwetlik bolup, yuquri kolestirolluq, kop mayliq, kop shikerlik yimekliklerni kop istimal qilishqa adetlengenligidin kilip chiqqan. Bular bu kiselning peyda bolushidiki asaliq sewepler bolup, bu kiselning qozghulushigha rohi jehettiki bisim, kongel biaramliqi we turmush jiddichiligi sewep bolghan.

Ushtumtut qozghalghan yurek kisili yeni tajisiman yurek qan tomur kisilining ushtumtut qozghulushi nahayti tiz bolsimu, biraq bu hil kisel emiliyette bir nechche yilda asta asta peyda bolidu. Qandiki ihtiyajdin artuq kolestirol (cholesterol, 胆固醇) we maylar (fatty substances, 脂肪) asta asta qan tomur timigha olturushup, qan tomur qitishidu, qan tomurning ilastikiliqi towenleydu, shundaqla qan tomur taridu, netijide tajisiman yurek qan tomur kisili kilip chiqidu.

Ushtumtut qozghalghan yurek kisili yurek sanjiqi (angina, 心绞痛) bilen bashlinidighan bolup, yurek sanjiqi adette birnechche saet dawam qilidu. Ushtumtut qozghalghan yurek kisilini bir terep qilishning eng yahshi usuli wahtida dohturgha korunup, wahtida dawalash ilip birish. Eger ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolghuchi deslepki birnechche saette yahshi bir terep qilinsa, aqiwiti (outcomes, prognosis预后) yahshi bolidu. Mesilen yurek sanjiqi (angina, 心绞痛) qozghalghandin kiyin derhal dawalash ilip birip, uyushup qalghan qanni iritidighan dora ishletse, qan tomurning ushtumtut tosulap qilishini kelturup chiqarghan qan uyushmiliri irip, yurekni qan bilen teminleydighan qan tomur qaytidin ichilip, yurekning qan teminati eslige kilishi, yurek muskullirining mengguluk olushining aldini alghili bolushi yaki olush dahirsini kichikletkili bolushi, shuning bilen yaman aqiwetlerdin saqlanghili bolushi mumkin.

Tajisiman yurek qan tomur kisili (coronary artery disease, 冠心病) ni peyda qilidighan yuquri kolestirol (cholesterol, 胆固醇) we yuquri qan bisimi (high blood pressure, 高血压) qatarliq heterlik amillarni towenlitish arqiliq, ushtumtut qozghalghan yurek kisilining qozghulushi yaki qayta qozghulushning aldini alghili bolidu.

Yurek we yurek kisilige munasiwetlik sanliq melumatlar

1. Balaghetke yetken kishining yuriki oz mushte bilen teng chongluqta bolidu.
2. Yurek adette tohtimastin 100 yildin artuq hizmet qilalaydu.
3. Yurek minutigha tehminen 60 qitim, saetige 3600 qitim, kunige 86400 qitim, yiligha 31.5 milyun qitim soqudu.
4. Yurek bir omurde 2.4 miliyart qitim soqup, 1 miliyun chilek qanni yurektin bedenning herqaysi qismigha yetkuzup biridu.
5. Amirkida tehminen 26.3 miliyun er, 22.7 miliyun ayal, tama chikish sewibidin Ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush girdawigha mangidu.
6. Qandiki kolestirolning yuquri towen bolushi, Ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush hetirining yuquri towen bolushigha baha biridighan yahshi olchem.
7. Tehmine 99.5 miliyun balaghetke yetken Amirkiliqning qandiki omumi kolestiroli 200 mg/dl gha yetken yaki uningdin ashqan, tehminen 39.9 million balaghetke yetken Amirkiliqning qandiki omumi kolestiroli 240mg/dl gha yetken yaki uningdin ashqan.
8. 50 miliyun Amirkiliqning qan bisimi yuquri bolup, bu Amirkiliqlarning Ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush hetirini ashuridu.
9. Tehmine her 29 sikunutta bir Amirkiliqning yurek kisili qozghulidu.
10. Tehminen 7.2 miliyun 20 yash we uningdin chong Amirkiliq ushtumtut qozghalghan yurek kisilini bashtin kechurgen. Bularning ichide 4.4 miliyuni er, 2.8 miliyuni ayal.
11. Her yilda tehminen 1.1 miliyun Amirkiliq yingidin ushtumtut qozghalghan yurek kisili giriptar bolidu.

Normal yurek qurulmisi we hizmet ehwali.
.
Balaghetke yetken kishining yurikining chongliqi adette oz mushti bilen teng bolup, kokrek qismining sol teripige jaylashqan. Yurekning ichide 4 boshluq bolup, ikkisi ong we sol qirincha (left and right ventricle, 左右心室), qalghan ikkisi ong sol dalancha (left and right atrium, 左右心房) dep atilidu. Ular ayrim ayrim halda bedenning herqaysi jayliridin qaytip kelgen oksiginsiz qanni yurekke yighip, andin opkige yollash, we shundaqla opkidin kelgen oksiginliq qanni yurekke toplap andin bedenning herqaysi jaylirighan yetkuzup birish hizmitini oteydu. Bular beden qan aylinish we opke qan aylinish dep atilidu.

Yurek ozidiki qandin biwaste oksigin we ozuqluqqa irishelmeydu. Yurek kireklik bolghan oksigin we ozuqluqqa, yurekni qan bilen teminleydighan tajisiman qan tomur arqiliq ige bolidu. Tajisiman qan tomuri beden qan aylinish sistimisining bir qismi bolup, ong sol ikki tajisiman qizilqan tomuri (coronary artery, 冠状动脉) we ong sol ikki tajisiman kok qan tomuridin (coronary vein, 冠状静脉) ibaret 4 chong qan tomur, nurghun kichik qan tomur we qildam qan tomurlardin terkip tapqan.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisili we uning ushtumtut qozghilishidiki sewebler we heterlik amillar

Qandiki kolestirol we mayning miqdari ihtiyajdin iship ketkende, artuq kolestirol we maylar qan tomur timigha olturshidu, shuning bilen qan tomurni qitishidu we qan tomurning ilastikiliqi towenleydu, bu qan tomurning qitiwilishi (atherosclerosis, 动脉硬化症) dep atilidu. Qan timigha olturushup qalghan kolestirol we maylar teng waqitta qan tomurni taraytiwitidu, qan tomurdiki qan iqimi astiliaydu we azidu, shundaqla qan tomurning asan tosuluq qilishini kelturup chiqiridu, netijide yurekni qan bilen teminleydighan qan tomurdiki qan iqimi putunley tohtap qalidu, shuning bilen yurekke qan we oksigin yitizmeslik kilip chiqidu.

Towendiki amillar kishilerning ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar bolush nisbitini ashurwitidu.

1. Irsiyet. Bezi kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti bashqilardin yuquri bolidu. Yeni ata anisida yurek kisili bar bolsa, ballirining bu hil kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
2. Yash. Bu kiselge giriptar bolghuchilarning kopunchisi 40 yashtin yuqurlar bolup, yashning chongiyishigha egiship, kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuqurlap baridu. 20 yashtin towendiki kishilerde yaki kichik balilar bu kiselge giriptar bolmaydu.
3. Simizlik we beden ighirliqi. Simiz we beden ighirliqi heddidin ziyade yuquri bolghan kishilerning bu hil kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
4. Tamaka chikish. Tamaka chekkuchilerning bu hil kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
5. Yimeklik aditi. Kop miqdarda gosh we may bolupmu haywanlarning toyunghan miyini kop istimal qilghan kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
6. Qan bisimi yuquri bolghan kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
7. Herkiti we beden chiniqturushi kem bolghan kishilerning bu kiselge giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu.
8. Rohi jehettiki bisim, kongel aghriqi, turmush we hizmet jiddichiligi, heddidin ziyade charchap kitish we harghinliq, bu kiselning qozghulishigha sewepchi bolidighan asaliq amillar hisaplinidu.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisilide we u ushtumtut qozghalghanda qandaq alametler bolidu?

1. Yurek sanjiqi (angina, 心绞痛) ushtumtut qozghalghan yurek kisilining eng deslepki we eng kop uchuraydighan alimiti bolup, kokrek songikining sol teripi aghrish yaki yurek mojulush, aghiriq kokrektin sol ghejgisige we dolisigha kengiyishtek alametlerni korsitidu. Bu alametler asasliqi yurekke waqitliq qan yitishmeslik tupeylidin kilip chiqidu. Bu bimarning ushtumtut qozghalghan yurek kisilige giriptar boliwatqanlighidin yaki bu kiselning qozghulush aldida turiwatqanlighidin direk biridu.
2. Yurek qattiq aghrish. Bu hil aghriq asasen yurek muskulliri qansizlinip olushke bashlighanliqtin kilip chiqqan.
3. Dimi siqilish we nepisi qisilish yaki qiyinlishish.
4. Bedendin soghaq ter chiqish.
5. Put qoli maghdursizlinip yiqilip chushush we ornidin turalmasliq.
6. Ushtumtut olup qitish.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisili we uning ushtumtut qozghilishigha qandaq diyagunuz qoyulidu?

Towendikilerge asaslinip ushtumtut qozghalghan yurek kisili yaki yurek tajisiman qizil qan tomur kisilige diyagunuz qoyush mumkin.
1. Yuqarda diyilgen yurek sanjiqi, nepisi qisilish, dimi siqilish, terlesh we put qoli maghdursizlinish qatarliq tipik alametler. Biraq bu alametler ashqazan yarisi, yurek tashqi perde yallughi (Pericarditis, 心包炎), yurek muskul yallughi (Myocarditis, 心肌炎) qatarliq kisellerdimu korulidighan bolghachqa, bu kiseller bilen periqlendurushke diqet qilish kirek.
2. Yurek soqush dolqunlirini eliktirliq hatirlesh (electrocardiogram, ECG, 心电图). Yurek sanjiqi qozghalghan haman, derhal yurek dolqunlirini eliktirliq hatirligende, bezi normal bolmighan yurek soqush dolqunlirini hatirliwilish mumkin. Buningha asasen bu aghriqning yurek kisili kelturup chiqarghan yaki chiqarmighanlighigha hokum qilghili bolidu. Biraq tekshurush netijsining normal bolushi, bu kishide u kiselning yoqluqidin direk bermeydu. Bu hil ehwal astida eng yahshisi yurek soqush dolqunlirini 24 saet uzluksiz hatirlesh kirek, yaki kiyin yurek sanjiqi qozghalghanda, eng qisqa waqit ichide dohturgha birip, derhal yurek dolqunlirini eliktirliq hatirlesh kirek.
3. Qan tekshurush. Qan tekshurush arqiliq qandiki kolestirolning miqadirigha, yurekning zehmilinish ehwaligha we munasiwetlik melumatlargha ige bolush mumkin.
4. Kokrekni rintigin resimige ilish (Chest SH-ray). Kokrek rintigin resim arqiliq yurek, opke we qowurghuning ehwalini bilish mumkin.
5. Yuquri chastotiliq awaz dolqunliri arqiliq yurek soqush dolqunlirini hatirlesh (Echocardiography, 超声波心动描记法). Bu hil tekshurush arqiliq yurekning qurulmisi, yurekning hizmet ehwali, yurektin iqip chiqqan qan iqimi qatarliq ehwallargha ige bolush mumkin.
6. Yurekning herketke berdashliq birish ehwalini tekshurush (Eshercise Tolerance Or Stress Test, 运动耐量试验). Bu tekshurush arqiliq yurek soqushidiki ber normalsiz dolqunlarni qozghap, yurek soqush dolqunlirini eliktirliq hatirlesh usuli arqiliq bu normalsiz dolqunlarni hatirligili bolidu, we shu arqiliq yurek kisilige diyagunuz qoyush mumkin.
7. Radiyaktipliq resim (Nuclear Imaging) ilish. Bu tekshurush arqiliq yurek muskullirining qan bilen teminlinish (myocardial perfusion) yaki qansizlinish (myocardial ischemia) ehwaligha ige bolghuli bolidu.
8. Undin bashqa yurek qan tomurigha neyche silish (Cardiac Catheterization, 心导管插入术) we tajisiman qan tomurigha rintigin resimige iniq chiqidighan dora urup tekshurush (Coronary Angiography, 冠状血管造影术) qatarliq tekshurushlerni ilip birish kirek.

Yurek tajisiman qizil qan tomur kisili we uning ushtumtut qozghilishining aldini ilish

Yurek tajisiman qan tomur kisilini we uning ushtumtut qozghilishning aldini ilish uchun towendikilerge diqet qilish kirek.

1. Yimeklik aditini ozgertish, towen mayliq, towen kolestirolluq, towen shikerlik, yuquri aqsilliq yimekliklerni istimal qilish, gosh maylarni az istimal qilish, koktatlarni we osumluk yimekliklirini kop istimal qilish kirek.
2. Ighirliqini konturul qilish, muhapiq beden chinuqturup birish kirek.
3. Tamaka chekmeslik, eger tamaka chikip adetlengen bolsa amal bar tamakini tashlash kirek.
4. Qan bisimini yahshi konturul qilish kirek, eger qan bisimi yuquri bolsa wahtida dora yep, normal dahirde konturul qilish kirek.
5. Rohi jehette bek jiddileshmeslik, alhide charchap ketmeslik, hizmet, beden chiniqturush we aram ilishni muhapiq ilip birish kirek. Birer ishqa bek qayghurup we achchiqlinip ketmeslik, keypiyatini yahshi tutush kirek.
6. Yurek kisilige diyagunuz qoyulghandin kiyin, wahtida dora yep, munasiwetlik alametlerni yahshi konturul qilish, yurek sanjiqining qayta qayta qozghulup, yaman aqiwet ilip kilishning aldini ilish kirek.

Memet Emin
01-11-06, 18:24
Munewer Kosenning eslidiki pilani ozgurep, bugun saet 5:50 de Shiwitsiyege qarap yolgha chiqip ketkenlik sewibidin aldimizdiki Shenbe kuni yeni 11-ayning 4-kuni New York shehride otkuzulidighan nezir hazirche emeldin qalduruldi. Hemmeylenning xewerdar bolup qilishini, xewer tapqanlar xewer tapmighanlargha uqturush qilip qoyishini soraymiz.