PDA

View Full Version : ئۇيغۇرئىلى - ئۇيغۇرىستان ھەققىدە 101



Unregistered
24-11-18, 22:34
ۇيغۇرئىلى - ئۇيغۇرىستان ھەققىدە 101 ئەگەر (1)
دوكتور نىمەتۇللاھ رەشىدى

ئەزىز ۋەتەنداشلىرىم :

سىياسەت-نەتىجە سەنئىتى، ئۇستات مەسىلىسىدۇر. دەۋلەت-ئەنئەنە مەسىلىسىدۇر. تارىخ- ئىبرەت ئىلىشقا ۋە قۇلاق سىلىشقا تىگىشلىك ئادىل دوست ۋە شاھىتتۇر، دۆلەتلەرنىڭ سىياسى، ئىقتىسادى، ئىجتىمائى ۋە ھەربى جەھەتتىكى پايدا زىياننىڭ ھىساپ دەپتىرىنى توتىدىغان، مەنىۋى جەدىۋىلىنى سىزدىغان ئانا بىلىمدۇر .

دەرۋەقە 20 ئەسىرنىڭ 30 يىللىردىن بىرى تەشەببۇس قىلىنىۋاتقان شەرقى تۈركىستان مىللى مۇستەقىللىقىدىن ئىبارەت بۇ سىياسى پائالىيىتىمىزدە گەرچە ئىككى قىتىم جۇمھۇرىيەت ئىلان قىلىپ تارىخ بىتىدە شانلىق ئىزلار باسقان بولساقمۇ ،ئەمما ئىنقىلاپ مىۋىلىرنى قوغداپ قىلىشقا قادىر بولالمىدوق. كىيىنكى زامانلاردا خەلقئارا سەھنىلەردە يۈرگۈزۈپ كەلگەن شەرقى تۈركىستان داۋاسىدىنمۇ ھىچبىر نەتىجە ئالالمىدۇق .

بۇخۇلاسنى داۋانىڭ ھۆرمەتكە سازاۋەر رەھپىرى مەرھۇم ئەيسا يۈسۈپ ئالىپتىكىن ئەفەندى شۇ شەكىلدە تىلغا ئالىدۇ :

«ئۇزامانلار پۈتۈن دۇنيا بۇ دەھشەتتىن تاماشا كۆرۈپ، شەرقى تۈركىستانلىقلارنىڭ دات پەرياتلىرنى ھىچ كىم ئۇخمىدى. مەن بۇ ئەھۋالنى ئىنسانلىق ئالىمىگە، دىنداشلىرىمىزغا، قېرىنداشلىرىمىزغا بىلدۈرۈش، چۇشەندۈرۈش ۋە ئۇلاردىن ياردەم سوراش ئۈچۈن ئوتتورا شەرىق، ئۇزاق شەرىق دۆلەتلىرىنى ساياھەت قىلدىم. 38 – 40 يىللىرى ئارىسىدىكى بۇ ساياھىتىم جەريانىدا جوڭگو، فىلىپىن، سىنڭگاپور، سەيلون، ھىندىستان، سەۋۇدى ئەرەبىستان، مىسىر، تۈركىيە، لىۋان ،سۈريە، ئىراق، ئىران، ئاۋغانىستان ،بىرما قاتارلىق دۆلەتلەرنى زىيارەت قىلىپ ئۇلارنىڭ دۆلەت ئەرباپلىرى ،سىياسى ،دىننى ۋە مىللى داھىلىرى بىلەن كۆرۈشتۈم . ئىچىنىشلىق يىرى شۇكى : شەرقى تۈركىستاننىڭ دەردى داۋالىرنى چۈشەندۈرۈشكە تىرىشقىنىم ئۇ دۆلەتلەردىن ۋە ئۇلارنىڭ مەشھور ئەرباپلىرىدىن ھىچ قانداق ياردەم كۆرەلمىدىم ۋە ئالالمىدىم. خۇسۇسەن تۈرك دۇنياسىنىڭ مەنىۋى رەھپىرى. يىگانە ئۆمۈت بۇلىغى، باش پاناھى ئەزىز تۈركىيەمىزدە 1954- يىلىدىن ئىتبارەن ھەر ئۆزگۈرۈشتە دىگىدەك دۆلەت ۋە ھۆكۆمەت رەئىسلىرىمىزگە، دۆلەت مۆتىۋەرلىرىمىزگە، دىنى، مىللى ۋە سىياسى رەھپەرلىرىمىزگە شەرقى تۈركىستاننىڭ دەردى-داۋالىرنى چۈشەندۈردىغان مۇختىرالار، مەكتۇپلار تەغدىم قىلدىم. بەزىلىرى بىلەن بىۋاستە كۆرىشىپ چۈشەندۈردۈم . كىتاپلار، مەجمۇئەلەر، مەلۇماتلار، قوللانمىلار نەشىر قىلدۇردۇم. ئەپسۇسكى پۇتۇن بۇ ئەجىرلىرىمگە، زىيارەتلىرىمگە، غەيرەتلىرىمگە تۈشلوق دىنداشلىرىمىزدىن، ئېرىقداشلىرىمىزدىن، ئىنسانلىق ئالىمىدىن ياردەم كۆرەلمىدوق .»(³)

[ ئەيسا يۈسۈپ ئالىپتىكىن « ئەسىر شەرقى تۈركىستان ئۈچۈن» 9. 10. بەتلەر تۈركچە نەشرى ئىستانبول 1985 ]
‘’Esir Doğu Türkistan İçin’’ ( İsa Yusuf Alptekin’in Mücadele Hatıraları) 9., 10s. Doğu Türkistan Neşriyat Merkezi 1985 İstanbul.
ئەجابا نىمە ئۇچۇن؟
بۇيەردىكى تۈپ مەسىلە مىللتىمىز ۋە مىللى مۇستەقىللق ئىنقىلابىمىزنىڭ تەغدىرىنى بەلگىلەيدىغان ئاساسى پىرىنسىپ ۋە غايىسىنىڭ ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مەۋجۈت ئىمكانيەتلىردىن ھالقىغان پانتۈركىزىم (كەڭ تۈركچىلىك)، پانئىسلامىزىم (كەڭ ئىسلامچىلىق) غايىسى بىلەن سۇغۇرۇلغانلىقى، مىللەتنى ئىرقى ئاساسسقا يۆلەپ، پۈتۈن تۈركلەرنى بىر مىللەت، بىر ۋەتەن، بىر دەۋلەت، بىر بايراق ئاستىدا ئۇيۇشتۇرۇشتىن ئىبارەت سىياسى بىرلىكنى مەخسەت قىلغان ئىمكانسىز ئارزۇ ھەۋەسلەرنىڭ پىشىغا چۈشكەنلىگى، بۇ خائىش ۋەجىدىن دۇنيا جامائىتىنى ئۈركۈتكەنلىكىدىن، پۇتۇن تۈركلەرنىڭ بىرلىگىدىن ئەندىشە قىلغان روسلار بىلەن خىتايلارنى ھەمكارلىققا زورلىغانلىقىدىن، مىللى ئىنقىلاپلىرىمىزنى بىللە بىسىقتۇرۇشقا تۈرتكە بولغانلىقىدىن ئىبارەت ...

ھالبۇكى، پانتۈركىست ۋە پانئىسلامىست بولۇشنىڭ شەرەپلىك ئىكەنلىگى مەرھۇم ئەيسا يۈسۈپ ئالىپتىكىن ئەفەندى تەرىپىدىن مۇئەييەنلەشتۇرۇلگەچكە، ئىزباسار سىياسەتچىلەر تەرىپىدىنمۇ ئىختىيارسىز ھالدا ۋازكىچىلمەس ئادەت كۇچىگە ئايلىنىپ، بۇگۇنكى كۇندىمۇ ئۇيغۇر داۋاسىنىڭ ئىدىئولوگىيەسى ھالىغا كەلگەنلىگى مەلۇم.

……..Milliyetçiler ve Çinciler (Hıtayperesler), İli’din gelenlere (vekillere), ‘’Kızıl kuyruklar’’ adını taktılar. ‘’Hurracilar’’ adını taktılar. Ruslarda alkış ve hücum sözü olan ‘’Hurra’’ da. Solcular da bu tarafa ’’Çinci, Panturkist, Panislamist’’ gibi isimler takıyorlardı. Halbuki Pantürkist veya Panislamist olmak bir şereftir. Bütün esir Türkler kurtulsun, bir devlet haline gelsin, Bu kötümü ? Bu Rusya’nın en çok korktuğu fikirdi…
«...مىللەتچىلەر ۋە خىتايچىلار. ئىلىدىن كەلگەن ۋەكىللەرنى ''قىزىل قۇيرۇقلار'' ، ''ھۇرراچىلار'' دەپ ئاتىۋالدى. ''ھۇررا'' دىگەن سوز رۇسلاردا ئالقىش ۋە ھۇجۇم مەنىسىنى بىلدۇرىدۇ. سولچىلارمۇ بۇ تەرەپتىكىلەرنى ''خىتايچى''، ''پانتۇركىست''، ''پانئىسلامىست'' دەۋالدى. ھالبۇكى، پانتۇركىست، پانئىسلامىست بولۇش بىر شەرەپتۇر. پۇتۇن ئەسىر تۇركلەر بىر دەۈلەت ھالىغا كەلسە يامانمۇ ؟ بۇ رۇسىيەنى ئەڭ قورقىتىدىغان فىكىر ئىدى... »
‘’Esir Doğu Türkistan İçin’’ (İsa Yusuf Alptekin’in Mücadele Hatıraları) 461 s. Doğu Türkistan Neşriyat Merkezi 1985 İstanbul.

خەلقىمنىڭ تەغدىرىگە بولغان ئەخلاقى مەسئوليىتىم ۋە ۋىجدانى بۇرچۇم مىنى تىببى داۋادىن ھالقىپ سىياسى داۋاغىمۇ يۈزلۈنۈشكە، جۈملىدىن بۇ خۇسۇستا قەلەم تەۋرىتىشكە مەجبۇر قىلدى. ئون يىللىق تەتقىقات نەتىجىسىدە 1994- يىلى «ئۇيغۇر نەگە بارىدۇ؟» سەرلەۋھەلىك بىر كىتاپ يازغان ئىدىم. بۇ كىتاۋىم ئەينى ۋاقىتتا بىر قىسىم زىيالىلار ئاراسىدا قوليازما شەكلىدە تارقىتىلغان بولسىمۇ، ئومۇمىيۇزلۇك ئىجابى ئىنكاس ئالالماي، ئەكسىچە ھەرخىل چەكلىمىلەرگە، ھەتتا تەھدىتلەرگە ئۇچراپ نەشىر قىلىنىش ئىمكانىيىتىدىن مەھرۇم قالغان ئىدى...ھەتتا مىنى سىياسى داۋادىن ۋاز كىچىپ تەكرار تىببى داۋاغا يۇزلىنىشكە، بۇ ساھادا مۇۋاپىقىيەت قازىنىشقا زورلىغان ئىدى...

. ۋەزىيەتنىڭ تەقەززاسى، خەلقىمنىڭ ئىنتىزارى تۇپەيلىدىن بۇ ئەسىرىمىنى قايتىدىن رەتلەپ، ئاساسلىق مەزمۇنلارنى ‘’ 101 ئەگەر’’ شەكلىدە ئىخچاملاپ، دىققەت - ئىتىبارىڭلارغا ھاۋالە قىلىشنى، ئاندىن تولۇق نۇسخىسىنى سۇنۇشنى مۇناسىپ كوردۇم...

مەخسەت قايمۇققان، گاڭگىرىغان، تەمتىرىگەن ئۇيغۇر خەلقىنى بىر ئان ئاۋۋال مىللى ئاڭ، مىللى غۇرۇر، مىللى ھىسيات، مىللى كىملىك ۋە مىللى ئوزلۇكىگە ئىرىشتۇرۇش، غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئۇيغۇتۇش، ئىچكى-تاشقى ئىمكانىيەتلەرگە كورە توغرا سىياسى غايە تاللاشقا دالالەت قىلىشتۇر.

ئەزىز ۋەتەنداشلىرىم :

ئەجابا، تۇركىيە جۇمھۇرىيىتى 13– جۇمھۇرباشقانى مۇھتەرەم رەجەپ تايىپ ئەردوغاننىڭ جۇمھۇرباشقانلىق سولىتىدىكى 16 يۇلتۇزنىڭ بىر دانىسى تارىختىكى ئۇيغۇر دولىتىنىڭ ئىشارىتى ئىكەنلىگىدىن خەۋىرىڭلار بارمۇ ؟

دەۋلەت – ئەنئەنە مەسىلىسىدۇر. ئەجابا بۇگۇنكى كۇندە تۇركىيەدە بۇ تەرزدە خاتىرلەشكە ئەرزىيدىغان، دۇنيا جامائىتى ھەتتا خىتاي تارىخچىلىرى تەرىپىدىنمۇ ئىتراپ قىلىنغان 1270 يىللىق تارىخى ئۇيغۇر دەۋلىتى (744 – 1335) ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلغىنىمىز تۇزۇكمۇ ياكى تارىختا قۇرۇلۇپ باقمىغان تۇركىستان دەۋلىتىگە ياكى قۇرۇلغان تەقدىردىمۇ دۇنياچە ئىتراپ قىلىنمىغان 85 يىللىق شەرقى تۇركىستان جۇمھۇرىيىتى ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلغىنىمىز تۇزۇكمۇ ؟

كۇنىمىزدە خىتاي زۇلمى ئاستىدا تىخىچە ئىزىلىۋاتقان، شىلىنىۋاتقان، خارلىنىۋاتقان، زارلىنىۋاتقان، خورلىنىۋاتقان، زورلىنىۋاتقان، قىقىلىۋاتقان، سوقۇلۇۋاتقان ئۇيغۇر خەلقى، ئۇيغۇر مىللى كىملىگىنى، ئوزلۇكىنى گەۋدىلەندۇرەلەيدىغان، دۇنيا جامائىتى ھىسداشلىق قىلالايدىغان مەنتىقلىق غايىنى تاللىغىنى تۇزۇكمۇ ياكى يەتكىلى بولمايدىغان بۇيۇك تۇركىستان خام-خىيالى بىلەن دۇنيانى ئۇركۇتۇپ ئوزىنى ئاۋارە قىلغىنى تۇزۇكمۇ؟ بۇ ئۇيغۇر داۋاسىغا كوڭول بولىدىغان سىياسەتچىلەر، تارىخچىلار، مىللەتچىلەر ۋە ئۇممەتچىلەرنىڭ دىققەت ئىتىبارىغا ھاۋالە قىلىدىغان جىددى مەسىلىدۇر .

ھىندىلاردا شۇنداق بىر ماقال بارمىش: ‘’نادان، جاھىل ئىنسانلارنىڭ پىكرىنى ئوزگەرتىش – تىمساقنىڭ ئاغزىدىن مەرۋايىت ئىلىشتىنمۇ ياكى يىلاننىڭ بىشىغا گۇلدەستە قويۇشتىنمۇ تەس ئىش.’’

ئادەتلەنگەن كوزقاراشلارنىڭ بويۇنتۇرۇغىدىن قۇتۇلالمىغان شەرقى تۇركىستان لىق دوستلارغا ئۇيغۇر كىملىگىدىن ئىبارەت بۇ ئورتاق نوختىدىن ھەركەت قىلىشنىڭ، ئۇيغۇر دەۋلىتى ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلىشنىڭ زورۇرىيەتىنى ئۇختۇرالماسلىقنىڭ ئازابىنى چەككەن بولساممۇ، بۇ خۇسۇستىكى ئىلمى تەتقىقات ۋە يەكۇنلىرىمدىن، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ كەلگۇسىگە بولغان ئومىت-ئارزۇلىرىمدىن ھەرگىز ۋاز كەچمىدىم. ئەكسىنچە، بۇ جەرياندا تىخىمۇ كەڭرى، تىخىمۇ چوڭقۇر ۋە تىخىمۇ كۇچلۇك ئىلمى مەلۇماتلارغا ئىگە بولدۇم. شۇنداقتىمۇ سەۋەنلىكلەرنىڭ سادىر بولىشى تەبىئى. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ھالىغا كويۇنگەن، تەقدىرىگە قىزىققان ھەرساھا ئەرباپلىرىنىڭ تارىخى ھادىسەلەرنى ئىلمى يۇسۇندا تەتقىق قىلىش، ھەقىقەتنى ئەمەلىيەتتىن ئىزدەش، مەۋجۇدىيەتلەرگە ھورمەت قىلىش ئاساسىدا ئاقىلانە جەسۇرانە مۇئامىلە قىلىشىنى ئۇمىت قىلىمەن.

دادام رەھمىتىنىڭ ‘’سۇس مۇسۇلماندىن چۇس كاپىر ياخشى ‘’دىگەن نەسىھەتى ھىچ ئەقلىمدىن چىقمايدۇ. مەجبۇرىيەتتىن شەكىللەنگەن بىر مەھەللىك سۇسلۇقنى چورۇپ تاشلاپ چۇسلۇققا يۇزلۇنۇپ، ھەر ئىھتىمالنى نەزەر ئىتىبارغا ئىلىپ خەلقىمنى توغرا سىياسى غايە تاللاشقا دالالەت قىلىشنى ۋىجدانى بۇرچۇم دەپ بىلدىم.

خىتايلاردا ‘’ 不要吃老本要立新功‘’ دەيدىغان بىر گەپ بار. يەنى‘’ دەسمىنى كوشەۋەمەي يېڭىلىق ياراتقان تۇزۇك‘’ دىمەكچى... بىز ئۇيغۇلار تارىختا بۇيۇك ئىمپىرىيە ۋە بۇيۇك دەۋلەتلەر قۇرغان تۇرۇغلۇق، شۇنچە تارىخى مۇجىزەلەر، ئەسەرلەر، يادىكارلىقلار، يالدامىلار ياراتقان تۇرۇغلۇق نىمە ئۇچۇن مۇستەقىل دەۋلەت قۇرالمىدۇق... ؟ بۇنىڭ سەۋەبىنى تپىپ چىقىشىمىز، يېڭىلىق يارىتىشىمىز، مۇۋاپىقىيەتسىزلىكنىڭ سەۋەبىنى خەختىن كورۇپ‘’ ئورۇس ساتتى، خىتاي ئاتتى، ئۇيغۇر ياتتى‘’ دەيدىغان ھىسسى يەكۇنلەر بىلەن ئوز-ئوزىمىزنى ئالدىماسلىغىمىز لازىم.

ئوتكەن-كەچكەن بالايى ئاپەتلەرنىڭ، تارتقۇلۇق-كورگۇلۇكلىرىمىزنىڭ ھەممىسى ئوزىمىزنىڭ ئاڭسىزلىغى، نادانلىغى، بوشاڭلىغى، بوزەكلىگى، ئاخماقلىغى، جاھىللىغى ۋە ئىناقسىزلىغىنىڭ كاساپىتى، ئوزگىدىن كايىشنىڭ ھاجىتى يوق... قىقىسى، تارىختىن بېرى مەدەنىيەت ئۇستۇنلىگى بىلەن كۇچلۇك ئىمپىرىيە ۋە دەۋلەتلەر قۇرۇپ مۇستەقىل ياشاپ كەلگەن ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئانا ۋەتىنىنى يەنى ئۇيغۇر ئىلىنى مەنتىقلىق تەفەككۇر ئىچىدە ئىسپاتلاشقا قادىر بولالمىدۇق. ھەتتا، خىتاي ئاساسىقانۇنىدا بېرىلگەن مىللى ئاپتونومىيە ھوقۇقلىرىمىز بىلەن ئوزىمىزنى قوغداشنىمۇ بىلەلمىدۇق...

ھەممىدىن ئىچىنىىشلىق يېرى شۇكى: بۇگۇنكى كۇندە خىتاي ئاساسىقانۇنىدا بېرىلگەن مىللى ئاپتونومىيە ھوقۇقلىرى بىلەن ئوزىمىزنى قوغداشنى تەرغىپ قىلغانلىغى ئۇچۇنلا تۇرمىگە تاشلانغان جەڭگىۋار ئۇيغۇر پەرزەندىسى ئىلھام توختىغا جازا ئۇستىگە جازا يۇكلەپ خائىنلىككە چىقىرىشقا، ھەتتا ئۇيغۇر تارىخىدا ئوچمەس ئىزلار ياراتقان ھۆرمەتكە سازاۋەر داھىلىرىمىزدىن مەرھۇم ئەخمەتجان قاسىمىنى مۇناپىقلىققا چىقىرىشقا جۇرئەت قىلالايدىغان، شۇمخەۋەردىن شوھرەت تاپىدىغان ئاجايىپ-غارايىپ زىيالىلارنى يىتىشتۇرۇۋالدۇق....

بۇگۇنكى مەنپىئەت دۇنياسىدا، ھىچقانداق دەۋلەت كىچىك مەنپىئەت ئۇچۇن بۇيۇك مەنپىئەتىنى قۇربان قىلمايدىغانلىغىنى، مەنپىئەتتىن ھالقىغان خەيىر-ساخاۋەتنىمۇ مەۋجۇت ئەمەسلىگىنى، مىللى مەنپىئەتنىڭ ھەرقانداق شارايىتتا ھەرقانداق سىياسى خائىشتىن ۋە دىنى ئىتقاتتىن ئۇستۇن ئىكەنلىگىنى بىلەلمىدۇق ...

شەرقى تۇركىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلۇشىنىڭ ئالدى-كەينىدە، خەلقىمىزنىڭ مۇقەددەس مەنپىئەتىگە تاقاشقان ئەڭ مۇھىم مىللى مەسىلە: ئورۇستىن (سوۈىت ئىتتىپاقى) پايدىلىنىپ خىتايدىن قۇتۇلۇشمۇ ياكى ئورۇس بىلەن زىتلىشىپ خىتايغا تۇتۇلۇشمۇ؟ دىگەن جىددى سۇئالدىن ئىبارەت ئىدى. بۇ خۇسۇستا خەلقىمىز ھەر قانداق بەدەل تولەشكە، قۇربان بېرىشكە مەجبۇر ئىدى. بۇندىن باشقا ھىچقانداق چىقىش يولىمۇ يوق ئىدى.

ئەگەر تەقدىرىمىزنى ئويلايدىغان مىللەتچى، ئۇممەتچى رەھپەرلىرىمىز بىر ياقىدىن باش چىقىرىپ مەنپىئەت تارازىسىنىڭ ھىساپ-كىتاۋىدىن مەنتىقلىق يەكۇن چىقىرىشقا قادىر بولالىغان بولسا ئىدى، بىز بۇ كۇنگە قالمىغان بولاتتۇق، تاشقى مونغولىيەچىلىك سىياسى مەۋقىگە ساھىپ بولاتتۇق،،، بۇنى شەرقى تۇركىستانلىق رەھپەرلەردىن ئۇمىدىنى ئۇزگەن سوۋىت ھوكۇمىتىنىڭ ئەڭ ئاخىرىدا خىتاي گېنىرال تاۋسىيوغا قىلغان مۇستەقىللىق تەكلىپىدىن ۋە مەرھۇم ئەخمەتجان قاسىمى بىلەن مەرھۇم ئەيسا يۇسۇپ ئالپتەكىن ئەفەندىنىڭ بىتىمدىن كىيىن جاڭ جىجوڭ نىڭ نەنسەن دە بەرگەن زىياپىتى جەريانىدا قىلىنغان سوھبىتىدىن تەسەۋۋۇر قىلىش مۇمكىن....

‘’Esir Doğu Türkistan İçin’’ (İsa Yusuf Alptekin’in Mücadele Hatıraları) 469, 470, 471, 478 s. Doğu Türkistan Neşriyat Merkezi 1985 İstanbul.
ئەگەر نوقۇل تىل ئوخشاشلىغى بىلەن بىرلىشىپ بىر دەۋلەت بولىۋالىدىغان ئىش ئۇنچە ئوڭاي بولىدىغان بولسا، جانابى ئاللاغا تىلىنى ياقتۇرتۇپ قۇرئانى كەرىمنىڭ نازىل بولىشىغا سەۋەپچى بولغان ھەزرىتى مۇھەممەت سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئۇممىتىدىن بولغان ئەرەپلەر ئاللابۇرۇن بىرلىشىپ بىر دەۋلەت بولىۋالغان بولاتتى... ئىىسرائىلغا قارشى بىر جان-بىر تەن بولۇپ تاقابىل تۇرالىغان بولاتتى... شۇنىڭدەك لاتىن ئامېركسىدىكى ئىسپان تىلىدا سوزلىشىدىغان دولەتلەر، ياۈرۇپادىكى نېمىس تىلىدا سوزلىشىدىغان دولەتلەر، ئافرىقىدىكى ئىنگىلىز ۋە فرانسۇز تىلىدا سوزلىشىدىغان دولەتلەر، بىربىرىگە يان-خوشنا بولغان ئامېرىكا بىلەن كانادا، تۇركىيە بىلەن شىمالى سىپرۇس تۇرك جۇمھۇرىيىتى، ھەتتا بىر- بىرىنى بىر مىللەت ئىككى دولەت دەپ تەرىپلىگەن ئازاربەيجان ۋە تۇركمەنىستان، تۇركىيە بىلەن ئاللابۇرۇن بىرلىشىۋالغان بولاتتى...

ئەگەر نوقۇل دۇئا-تەكبىر بىلەن ھەر ئىش ئوڭاي ھەل بولىدىغان بولسا دۇنيانى ئىچىندۇرۇۋاتقان پەلەستىن مەسىلىسى مىليونلىغان دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ بۇنچە دۇئاسى بىلەن ئاللا بۇرۇن ھەل بولغان بولاتتى... ئەرەپ دۇنياسى ھەممىدىن بەك گۇللەپ ياشنىغان بولاتتى. ئىناقسىزلىق پاتقىغىغا بۇنچە پاتمىغان بولاتتى... بىر زامانلار جانابى ئاللاھ تەرىپىدىن جاھان ئەھلىدىن ئۇستۇن ياراتىلغان ئىسرايىل ئەۋلاتلىرى (باقارا سۇرەسى47. ۋە 122. ئايەتلەر) ئاللابۇرۇن جازالىنىپ ۋەيران بولغان بولاتتى ... خىتاي ئىمپىرىئالىزىمى بۇنچە كۇچۇيۇپ دۇنيانى ئۇركۇتكىدەك ھالغا كەلمىگەن بولاتتى...قىسقىسى، كەسپى دۇئا بىلەن شۇغۇللانغان بارلىق ئولىمالار، ئىمام - مەزىنلەر ھەتتا قەلەندەرلەرنىڭ ھەممىسى بېيىپ كىتىپ دۇنيانىڭ خوجىسغا، زەردارلىرىغا ئايلانغان بولاتتى... بىر مىللەت، بىر دولەتنىڭ تەرەققىياتى، پەقەت ئومۇمىيۇزلۇك ئىلم- مۇئارىپ ۋە پەن-تېخنىكىغا دەسمى سىلىشقا، ئەقىل-پاراسەتىنى جارى قىلىدۇرۇشقا باغلىقتۇر. كۇچ-قۇۋەت بىلىمدىندۇر، سائادەت ئىلىمدىندۇر.

بىز ئۇيغۇرلاردا "بۇغداي ئۇنمىگەن يەرگە ئارپا تېرىپ باق" دەيدىغان بىر ماقال بار. بىز بۇ مۇنبەت تۇپرىقىمىزغا سۇپەتلىك ئۇرۇقلىرىمىز تۇرۇغلۇق بىر نەرسە ئۇندىرەلمىدۇق. ھەتتا ئۇنۇپ چىققىنىنىمۇ پەرۈىش قىلالمىدۇق... بۇ تەۋسىيەم ئۇيغۇر داۋاسىغا كوڭۇل بولگەن مىللەتچى، ئۇممەتچى، سىياسەتچى، تارىخچى، ئىنقىلاپچى دوستلارنىڭ ۋە سىتراتىگىيە مۇتەخەسىسلىرىنىڭ تەكرار باشقاتۇرۇپ بىقىشىغا تۇرتكە بولۇپ قالسا ئەجەپ ئەمەس...

ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى:

1. ئەگەر تۇرك ئەينىشتەيىنى پرافىسور دوكتور ئوكتاي سىنان ئوغلۇنىڭ ئۇيغۇر ئۇيغارلىغى ھەققىدىكى باھالىرىدىن ئىلھام ئىلىشنى، شانلىق تارىخىمىزنى ئوگۇنۇشنى، ئۇيغۇر كىملىگىمىزنىڭ قەدىر قىممىتىنى بىلىشنى، چۇشۇنۇشنى خالىساق،

“ Türk Dünyası, hatta bütün insanlık Uygur’lara çok şey borçludur. 2 bin, 3 bin yıl önce Uygur’lar gelmiş geçmiş en büyük medeniyeti kurmuşlar, Dünya’ ya insanın refah ve saadetini önde tutan devlet anlayış ve yönetim düzenini, birçok sanat ve tekniği, en ileri tarım, sulama ve bostancılığı icat etmişlerdir. Sonraki Türk devletlerinin, Osmanlı dâhil büyük başarıları işte Uygur’lardan geliyor. 1950’lerde Doğu Türkistan’da Don Huang mağaralarına gizlenmiş Uygur dilinde binlerce el yazmaları, kitaplar bulundu. Yirmi yıl önce, Japonya’daki yoğun etkinliklerim sırasında Japonların ilgisi uyandı. Şimdi araştırmalar yapıyorlar. Japonlarla ortak bir UYGUR ARAŞTIRMALARI MERKEZİ kurmalıyız. Hızla Osmanlı arşiv belgelerimizi araştıracak bir bilim ordusu yanında, bir de çok sayıda Uygur dili yazısı, tarihi uzmanları yetiştirmeliyiz. ”①
http://www.uygurunsesi.com/Default.asp?mxz=haber&hid=521

«تۇرك دۇنياسى، ھەتتا پۇتۇن ئىنسانلىق ئالىمى كوپ ئىشلاردا ئۇيغۇرلارغا قەرىزداردۇر. بۇندىن 2000 – 3000 يىل ئاۋۋالقى ئوتكەن كەچكەن ئەڭ بۇيۇك مەدەنىيەتنى ئۇيغۇرلار ياراتتى. دۇنيادا ئىنسانلارنىڭ بەختى– سائادىتىگە ئەھمىيەت بەرگەن دەۋلەت چۇشەنچىسى ۋە باشقۇرۇش تۇزۇمىنى، نۇرغۇن سەنئەت ۋە تېخنىكىلارنى، ئەڭ ئىلغارتېرىقچىلىق، سۇغۇرۇش ۋە بوستانچىلىقنى ئۇيغۇرلار ئىجات قىلدى. ئوسمان دەۋلىتى داخىل قىلىنغان، كىيىنكى تۇرك دەۋلەتلىرىنىڭ بۇيۇك مۇۋاپىقىيەتلىرىنىڭ ھەممىسى مانا مۇشۇ ئۇيغۇرلاردىن كەلگەن. 1950. يىللىرى شەرقى تۇركىستاننڭ دۇن خۇاڭ ئوڭكۇرلىرىدىن يۇشۇرۇنۇپ قالغان بىرەر مىڭ ئۇيغۇرچە قوليازما ۋە كىتاپلار تىپىلغان. يىگىرمە يىل ئاۋۋال، ياپونىيەدىكى پائالىيەتلىرىم ياپونلارنىڭمۇ دىققىتىنى چەكتى. ھازىر ئۇلارمۇ تەتقىق قىلىۋاتىدۇ. ياپونلار بىلەن بىرلىكتە ‘’ئۇيغۇر تەتقىقات مەركىزى’’ قۇرۇشىمىز كېرەك. دەرھال ئوسمان ئارخىپلىرىدىكى بەلگەلەرنى تەتقىق قىلىدىغان بىر ئىلمى قوشۇن قۇرۇشىمىز، ئەينى زاماندا ئۇيغۇر تىل–يېزىقى ۋە تارىخ مۇتەخەسىسلىرىنى يېتىشتۇرۇشىمىز كېرەك.» http://www.uygurunsesi.com/Default.asp?mxz=haber&hid=521

2. ئەگەر جانابى ئاللاھ ئۇيغۇر دەپ ياراتقان، ئاتا–ئانىسى ئۇيغۇر دەپ تاپقان، ئۇزىنى ئۇيغۇر مىللىتى دەپ تونۇيدىغان ۋىجدانلىق، غۇرۇرلۇق ئۇيغۇر پەرزەندىسى نىمە ئۇچۇن ئوز ۋەتىنىنى باشقا تۇركى قېرىنداشلىرىدەك ئوز ئىسمى بىلەن ئاتاشقا جۇرئەت قىلالمايدۇ؟ دۇنيادا ئومۇمىيۇزلۇك قىلىپلاشقان بۇ مەنتىقلىق تەفەككۇرنى نىمە ئۇچۇن ئىدراك قىلالمايدۇ؟ بۇمەنتىقسىزلىقنىڭ ۋىجدان ئازابىنى قاچانغىچە چىكىدۇ؟ خەلقىمىز بۇ كىتىشتە نەگە بارىدۇ؟ بۇ خۇسۇستا ھىچ باش قاتۇرۇپ باقتىڭىزمۇ؟ دەيدىغان بىر يۇرۇش جىددى سۇئاللارنى ئويلۇنۇشقا، سىرلىق سەۋەپلىرىنى تىپىشقا دەۋەت قىلىشنى، بۇنىڭ بىر ۋىجدان، غۇرۇر مەسىلىسى ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

3. ئەگەر جانابى ئاللاھ نىڭ ئىنسانلارنى يالغۇر بىرلا ئىسلام ئۇممەتتىدىن ئەمەس، خىلمۇ-خىل دىنلەرگە ئىتقات قىلىدىغان سان-ساناقسىز مىللەتتىن ياراتقانلىغىدىن ئىبارەت بۇ ھەقىقەتنى ئىدرااك قىلىشنى ، بۇگۇنكى مەنپىئەت دۇنياسىدا، ئۇممەت مەنپىئەتىدىن مىللەت مەنپىئەتىنىڭ ئەلا ئىكەنلىگىنى، ئۇممەتچىلىكتىن مىللەتچىلىكنىڭ ئەلا ئىكەنلىگىنى، ئىسلام ئۇممىتىدىن ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئەلا ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

4. ئەگەر ئالەمنىڭ ئىگىسى، پۇتۇن مەۋجۇداتلارنىڭ ياراتقۇچىسى جانابى ئاللاھ نىڭ ئۇيغۇر بەندىسىنى ئۇيغۇر تىلى، ئۇيغۇر ئىڭى، ئۇيغۇر رۇھى، ئۇيغۇر كىملىگى، ئۇيغۇر ئوزلۇكى بىلەن بىللە ياراتقانلىغىدىن ئىبارەت بۇ ئىلتىپاتىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

5. ئەگەر ئۇيغۇر داۋاسىنى تاكتىكا (جەڭۋازلىق) ۋەجىدىن تارىخى ئەرەپ-تۇرك دۇشمەنلىگىىنىڭ سەلبى تەسىرىدىن ساقلىنىشنى بىلىشنى خالىساق،

‘’...بالىلىق دەۋرىمدە، قاچانلا بولمىسۇن ئاسماندا بىر ئۇچاق (ئايرۇپىلان) كورسەم، ئوز-ئوزەمگە غىڭىشىپ شۇ ناخشىنىڭ مەنىسىنى تەنقىت قىلاتتىم ۋە ‘’ئەي تەڭرىم، ئىنگىلىزلەرنى كوزدىن يوقات’’ دەيىتتىم. كىيىنچە بۇ سوزلەرنىڭ بىزگە مەملۇكلار دەۋرىدىن قالغانلىغىنى ئۇختۇم. ئاتا-بوۋىلىرىم بۇ خىل بەددۇئالارنى (قاغىشلارنى) تۇركلەرگە قارشى قوللۇنۇپتىكەن ۋە ‘’ئەي تەڭرىم، سەن تۇركلەرگە بىر بالايى ئاپەت بەرگىن ’’ دەيىدىكەنمىش. .ئەسلىدە، مەن غىڭشىغان ناخشا كونا قىلىپنىڭ يېڭى تۇيغۇغا كەلتۇرۇلگەن شەكلىمىش ...’’
جامال ئابدۇل ناسىر (سابىق مىسىر باشھاكىمى- پرىزدېنتى 1970 - 1918 )
İlhan Arsel, Arap Milliyetçiliği ve Türkler, 1 s. İnkılab Kitabevi 1987 İstanbul

6. ئەگەر ئۇيغۇر داۋاسىنى تاكتىكا (جەڭۋازلىق) ۋەجىدىن دۇنيا سىياسى سەھنىسىدە، خۇسۇسەن ئامېرىكا ۋە ياۋرۇپا مىقياسىدا يۇز بېرىۋاتقان تۇرك-ئىسلام دۇشمەنلىگىىنىڭ سەلبى تەسىرىدىن ساقلىنىشنى بىلىشنى خالىساق،

‘’…Turks: n. …violet unscrupulous person, a rougish creatune. Don’t let this terrible Turk take from your till…’’ Stanfort Dictionary of Anglicised Words and Pharases 1964.

‘’ ...تۇرك– ئىسىم. ئەشەددى ئەدەپسىز ئادەم. قوپال مەخلۇق. بۇ پالاكەت تۇرككە ھەميىنىڭىزدىن پۇل ئالدۇرۇپ قويماڭ...’’
1964 – يىلى ئامېرىكىدا نەشىر قىلىنغان «ستانفورت ئىنگلىزچە سۆزلەر ۋە دىيىملەر لۇغىتى» دا (Stanfort (Dictionary of Anglicised Words and Pharases «تۈرك» سۆزى شۇ شەكىلدە ئىزاھلانغان.

ئامېركىدىكى تۇرك دۇشمەنلىگىنى ‘’ Whashigtone Post ‘’ گېزىتىنىڭ 1990. يىلى 3. سېنتەبىر سانىدا ئېلان قىلىنغان شۇ ئىبارەلەردىنمۇ تەسەۋۋۇر قىلىش مۇمكىن.

NFA’s most personal insult being cut. The process of making a cuts…has given birth to one of pro-football’s mystical and fread figüre: The turk. ‘’The turk’’ … a name drived from the vision of a sword-wielding Arab is the individual chosen to deliver the dreaded words the soon-to-bedeparted players. The Word ’’cut’’ is not ussed. It doesn’t neet to be…When it’s around cut times…I try to keep a sign around me at all times ‘’Turk Not Allowed’’.

«...ئامېرىكا پۇتبول ئىتتىپاقىدا ئەڭ قاتتىق ئىنسانى ھاقارەت – كېسىلىشتۇر (يەنى ئويۇندىن چەكلىنىشتۇر) . بىر ئويۇنچىنىڭ پۇتبولدىن كېسىلىش جەريانى، كەسپى پۇتبولنىڭ ئەڭ داستانلىق، قورقۇنچ فىگورلىرىدىن بىرسىنىڭ يەنى بىر تۈركنىڭ تۇغۇلۇشىغا سەۋەبچى بولىدۇ. ئەرەب قىلىچۋازلىرىنىڭ ئەفسانىلىرىدىن ئېلىنغان بۇ «تۈرك» سۆزى، چەكلەنگەن ئويۇنچىلارغا ۋەھىمە سېلىش ئۈچۈن ئالاھىدە تاللانغاچقا، «كېسىلىش» سۆزىنى ئىشلىتىشنىڭ ھاجىتى يوق. كېسىلىش ۋاقتى كەلگەندە دەرھال ئەتراپقا «تۈرككە رۇخسەت يوق» دېگەن تاختىنى ئېسىپ قويۇش كۇپايە...».

(دېمەك بۇ ئىبارىنىڭ روھىدىن قارىغاندا ئامېرىكا پۇتبول ئىتتىپاقىدا جازالانغان ئويۇنچىلارنى «تۈرك» لەرگە ئوخشۇتۇپ ھاقارەت قىلىدىغانلىقى مەلۇم).

kurdukları hiçbir devlet başka bir devlet altında sömürüye girmemiştir. 660 yıllık osmanlı dünya'ya hükmetmiştir.
1.dünya savaşında gelibolu cephesinde 4 ülkeye karşı savaşıp galip gelselerde savaşı kaybetmişlerdir.

http://www.incisozluk.com.tr/w/d%C3%BCnyan%C4%B1n-en-cesur…/

غەرب دۇنياسى، تارىختا ھېچبىر زامان تۈركلەرنى بويسۇندۇرالىغان ئەمەس. تۇركلەر قۇرغان دولەتلەرنىڭ ھىچبىرى، باشقا دولەتلەر تەرىپىدىن مۇستەملىكە قىلىنغان ئەمەس. 660 يىللىق ئوسمانلى دولىتى دۇنياغا ھوكۇمرانلىق قىلغان. 1- دۇنيا ئۇرىشىدا چاناككالە گەلىبولۇ سىپىدە تورت دولەتكە قارشى ئۇرۇشتا غالىپ كەلگەن. غەرپ دۇنياسىدىكى تۈرك دۈشمەنلىكىنىڭ مانا بۇ ھەسەتتىن مەيدانغا كەلگەنلىكىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈش مۇمكىن. بۇ ئەلۋەتتە پەخىرلەنگىدەك ئەھۋال. ئەمما ئىجابى ئىشتىن چىققان سەلبى نەتىجىلەرنىڭ تۈركچىلىك دەستىدىن ئۇيغۇر خەلقىگە قانچىلىك زىيانلىق ئىكەنلىكىنى مۆلچەرلەش خاتىرلەتكىدەك ئەھۋالدۇر...

7. ئەگەر ئۇيغۇر تارىخىنى بىلەلمىگەن، مىللى كىملىگىگە ساھىپ چىقالمىغان بىر ئۇيغۇرنىڭ ھىچبىر زامان مىللەتچىلىك تۇيغۇسىغا ھاكىم بولالمايىغانلىغىنى، ئۇيغۇر خەلقى پەقەت ئۇيغۇر كىملىگىگە، ئۇيغۇر ئوزلىگىگە ساھىپ چىققاندىلا، ئۇيغۇر دولىتى ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلغاندىلا، ئۇيغۇرىزىم يولىنى تۇتقاندىلا، قۇتۇلۇش يولىنى تاپالايدىغانلىغىنى، توغرى سىياسى غايەگە باغلانمىغان بىر داۋادا تۇشمۇ-تۇشتىن ھەرقانچە چوقان سالسىمۇ ھىچقانداق نەتىجە چىقمايدىغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

8. ئەگەر بىر مىللەتنىڭ ئانا ۋەتىنى پەقەت ئۇ مىللەتنىڭ ئوز ئىسمى بىلەن ئاتالغاندىلا ئۇ مىللەتنىڭ تەبىئى تونۇلۇش پۇرسىتىگە ئىگە بولالايدىغانلىغىدىن ئىبارەت بۇ ئىسپات تەلەپ قىلمايدىغان ئومۇمى ھەقىقەتنى چۇشۇنۇشنى، تەبىئى تەشەببۇسىغا ئىلھام بېرىشنى خالىساق،

9. ئەگەر سىياسەتنىڭ نەتىجە سەنئىتى، دەۋلەتنىڭ ئەنئەنە مەسىلىسى، تارىخنىڭ ئىبرەت ئىلىشقا ۋە قۇلاق سىلىشقا تىگىشلىك ئادىل دوست ۋە شاھىت ئىكەنلىگىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

10. ئەگەرخەلقىمىزنىڭ نوۋەتتىكى سىياسى، ئىقدىسادى، ئىجتىمائى، مەدەنى سەۈىيەسىدىن، جوغرافى شارائىتىدىن ۋە مەۋجۇت ئىمكانلىرىدىن ھەركەت قىلىشنى خالىساق،

Unregistered
24-11-18, 22:36
11. ئەگەر ئۇيغۇر ئىلىنىڭ ئىستىقلالىنىڭ زەرۇرىيىتىنى ۋە ئىمكانىيىتىنى چۇشۇنىدىغان ھەرقانداق سىياسى كۇچ بىلەن بىرلىكسەپ قۇرۇشنى خالىساق،

12. ئەگەر ئىككى قىتىملىق شەرقى تۇركىستان جۇمھۇرىيەتلىرىنىڭ ئاقىبەتلىرىدىن تەجرىبە ساۋاق ئىلىشنى، تۇركىستان داۋاسىنىڭ ئوڭۇشسزلىقلىرىنىڭ سەۋەبىنى تەھلىل قىلىشنى خالىساق،

13. ئەگەر تۇركلىك داۋاسىنى ئۇيغۇر توپراقلىرىدا ئەمىلىلەشتۇرشنىڭ ئۇيغۇن تاكتىكىسىنى تاللاشنى، ھەقىقى ستراتىگىيەنىڭ نىمىلىگىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

14. ئەگەر، ”شەرقى تۇركىستان” داۋاسىنىڭ سىياسى غايېسىنىڭ پانتۇركىزىم ۋە پانئىسلامىزىم ئىكەنلىگىنى ئىتراپ قىلىشنى، ‘’پانتۇركىزىم’’ ۋە ‘’پانئىسلامىزىم’’ غايەلىرىنىڭ نىمىلىگىنى بىلىشنى، پايدا-زىيىنىنى دەڭسەپ بېقىشنى سەلبى تەسىرلىرىدىن ساقلىنىشنى، ئىمكانسىز ئارزۇ-ھەۋەسلەرگە يۇگەن سىلىشنى خالىساق،

ئەجابا، پانتۈركىزىم دىگەن نىمە ؟
تۈركچىلىك پانتۈركىزىم – تۇرانچىلىق – پانتورانىزىم – ئوسمان ئىمپىراتۇرلۇقىنىڭ ئاخىرقى يىللىرىدا، ئوسمانچىلىق ۋە ئىسلامچىلىق ئېقىمىغا قارشى، پۈتۈن تۈرك ئىرقىنى بىر ۋەتەن، بىر بايراق ئاستىدا بىرلەشتۈرۈشنى مەخسەت قىلغان بىر خىل سىياسى ئېقىم .

مەنبە. 114 : ھاسان ئەرەن: تۈركچە سۈرلۈك 1495، 1504، 1157 – بەتلەر، ئاتا تۈرك تىل – تارىخ ئالى ھەيئىتى تۈرك تىل ھەيئىتى 1988 . ئەنقەرە يېڭى باسمىسى.

Türkiye Cumhuriyeti 8. Cummhurbaşkanı Sayın Süleyman Demirel'in bu husustaki bakışlarını hatırlatmakta yarar görüyorum. Kendileri diyorki :

“Bir Türk olarak, bir Türk milliyetçisi olarak 'Pantürkizm'den memnun olmamak mümkün değildir. Keşke olabilse... Ama bunun pratiği yıok. Ben bunu söylerken dahi yarın birtakım kimseler tarafından istismar edileceği korkusuyla söylüyorum. Hiçbir Türk, bütün Türklerin biraraya gelmesini reddetmez. İyi ama, hayal içinde yaşayamazsınız. Fikri reddedemezsiniz. Bir gün olursa olur ama Türkiye bugün bütün Türkleri biraraya getirecek güçe sahip değil ki. Türkiye , Avrupa'dan 10 defa geridir zenginlik bakımdan. Türkiye henüz çağı yakalayamamıştır.

Ben bugünkü Türkiye'nin birliği için sıkıntılar içindeyken, bir 'Panturkizm ' olayı, beni dağıtır. Hatta, elimdeki birtakım kozları da alır. O zaman döner derler ki, senin ülkenin içinde de birtakım başka lisanlar konuşan, başka ırıklara mensubuz, diyen insanlar var.”
'
Panislamizim' olayı da, 'Pantürkizim' olayı gibi, yine hiçbir devirde olmamıştır. Hiç Olmamışsa, olmaz mı? Olabilir ama, olabilirlik şartı yok bugün. Kaldı ki, kimi kiminle biraraya gitireceksiniz? [ Hulüsi Turgut, Demirel'in Dünyası: 341 s. ABC Yayınlar İstanbul, 1992 ]

پان ئىسلامىزىم دىگەن نىمە ؟
پان ئىسلامىزىم – ئوسمانلى دۆلىتىنىڭ سىياسى، ئىجتىمائى پۈتۈنلۈكىنى قوغداش مەقسىتىدە تەشەببۇس قىلىنغان بىر خىل ئېقىم بولۇپ، مەيلى تەنزىمات (1839 – يىلى) دىن ئاۋۋال بولسۇن ياكى تەنزىمات پەرمانلىرىدا بولسۇن «بۇ دەۋىرنىڭ پىكىر – ھەرىكەتلىرىدە ۋە 1 – 2 – مەشروتىيەت (يەنى ئوسمان ھۆكۈمدارلىرىنىڭ 1876 – يىلىدىكى ئاساسى قانۇنى ۋە 1918 – يىلىدىكى موندوروس موتارىقەسى دەۋرىدىكى ھاكىمىيەت شەكلى) دەۋرىنىڭ پىكىرى ۋە ئەمەلىيلىشىش ساھالىرىدا ئورتىغا چىقتى. يۇرتتا، ئىسلامىيەتتە ۋە دۇنيانىڭ ھەر تەرىپىدىكى مۇسۇلمانلارغا ئەھمىيەت بېرىدىغان، پۈتۈن مۇسۇلمانلار ئارىسىدا بىر بىرلىكنى ئەمەلىيلەشتۈرۈشكە تىرىشىدىغان، دۆلەتنىڭ ئىجتىمائى ئالاقىلىرىنى دىنى بىرلىكتىن ئىزدەيدىغان بۇ ئېقىم، خۇسۇسەن 1 مەشروتىيەتنىڭ ئاخىرلىرىدا بۈيۈك ئىلگىرلەش كۆرسەتتى. 1 – مەشروتىيەنىڭ ئاخىرىدىكى ئىستىبدات دەۋرىدە، ئوسمانچىلىق غايىسىنىڭ تەرك ئېتىلىش مەجبۇرىيەت ھالىغا كەلدى. چۈنكى ئوسمانچىلىق پەقەت مەشروتىيەت ئىدارىسى بىلەن داۋاملىشالايتتى. ئوسمانچىلىق غايىسىنىڭ تەرك ئىتىلىشى بىلەن دىنچى بىر غايىگە يەنى ئىسلامچىلىققا يۈرۈش قىلىندى. سۇلتان 2 ئابدۇل خەمىت، ئىسلامچىلىقتىن پايدىلىنىپ ئۇنى ھاكىم مۇتلەق ئىدارىنىڭ ھۇلى قىلدى. ئىچكى ئىدارە ۋە تاشقى سىياسەتتە بىر سىستىم قىلىپ دۆلەت ئىجرا قىلىدىغان ئىجتىمائى سىياسى پرىنسىپ ھالىغا كەلتۈردى. ئىسلامچىلىق ئېقىمى دىنى ئەركلىك دۆلەت چۈشەنچىسىنى قوبۇل قىلىپ دىن ۋە دۆلەت ئارىسىدا غۇلغۇلا چىقاردى. ياش تۈركلەر گۇرۇھى ئىمپىراتۇرلۇقىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، مەشروتىيەتكە تايانغان ئوسمانچىلىق سىستېمىسىنى قوبۇل قىلىشقا قارشى 2. ئابدۇلخەمىت ئىستىپداتىغا تايانغان ئىسلامچىلىق سىستېمىسىنى قوبۇل قىلدى.
Hamza Eroğlu: Türk İnkilap Tarihi 62s. , 63s. , 484 s. . 129


15. ئەگەر مىللەت، ۋەتەن ۋە دەۋلەت ئۇقۇملىرىى ئارىسدىكى نازۇك فەرقلەرنى ئىدراك قىلىشنى، ئۇيغۇرلارنىڭ مىلادى 840. يىللىرىدىلا بەشبالىق ۋە قوچۇ بولگەلىرىگە يەرلەشكەندىن كىيىن بىر مىللەت بولۇپ شەكىللەنگەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

ۋەتەن – مىللەتنىڭ ماكانىدۇر، قەدەم جايىدۇر، يۈرىكى سوققان يەردۇر، مەۋجۇدىيەت بۆشۈكىدۇر.

مىللەت – ھەممىدىن ئاۋۋال ئورتاق تىل رىشتىلىرىغا ساھىپ بولغان، چىگرالىرى تارىخى كۈرەشلەر ئارقىلىق سىزىلغان بىر ۋەتەنگە باغلانغان ئىنسان توپلىمىدۇر.

ۋەتەن ۋە مىللەت ئۇقۇملىرى بىر – بىرىدىن ھەرگىز ئايرىلالمايدىغان ئوخشاش ھەقىقەتنىڭ ئىككى يۈزى. ئوخشاش پۈتۈنلۈكنىڭ ئىككى پارچىسىدۇر. ۋەتەن بىلەن مىللەت ئارىسىدىكى مۇناسىۋەت، ۋەتەننىڭ مىللى بارلىقىنىڭ ھاياجان بۇلىغى بولۇشىدىن، ئىجتىمائى مەۋجۇدىيىتىمىزنىڭ داۋاسىنى ۋە تەركىبىنى ساقلىشىدىن پەيدا بولىدۇ. مىللەت، بۇ ۋەتەن يۈزىدە ئوخشاش تىل، ئوخشاش ھېسسىيات بىلەن بىر مەدەنىيەت بىرلىكىنى قۇرغان بىر پۈتۈنلۈك ھالغا كەلگەن ئاڭلىق خەلق ئاممىسىدۇر. ئۇ بىر تارىخى بارلىقتۇر.
مەنبە 56 : ھامزا ئەر ئوغلۇ: «تۈرك ئىنقىلاب تارىخى» 385. 389 – بەتلەر

ئرق – ئانتروپولوگىيەلىك ۋە بىئولوگىيەلىك بەزى ۋاستىلارنىڭ ئاساسەن قۇرۇلغان مەۋھۇم گۇرۇھتۇر. بىئولوگىيەلىك جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكلىرى نەسلىدىن نەسلىگە ئۈرگەرمىگەن قانداش بىرلىكلەر توپلىمىدۇر. ئۇ بىر بىئولوگىيەلىك ھادىسەدۇر.
مەنبە 57 : ھامزا ئەر ئوغلۇ: «تۈرك ئىنقىلاب تارىخى» 385. 389 – بەتلەر

«مىللەتنى نوقۇل ئانتىرپولوگىيەلىك مەنادا، ئىرقى ئاساسقا يۆلەش ئىلمى جەھەتتىن توغرا ئەمەس. مىللەتلەرنىڭ مەنبەسى بىر تەرەپتىن ئىتنولوگىيەلىك مەنادا ئىرق خۇرۇچى بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن ئۇنىڭ تارىخى، ئىجتىمائي ئامىل ۋە شەرتلىرىنىڭ تاماملىنىشىدۇر.
مەنبە 58 : سادرى مەخسودى ئارال: «مىللەت تۇيغۇسىنىڭ ئىجتىمائى ئاساسلىرى» ئىستانبۇل 1969

مىللەتچىلىك – مىللەت ھەقىقىتىدىن ھەرىكەت قىلىدىغان بىر خىل پىكىر ئېقىمى بولۇپ، زامانىمىزنىڭ ئەڭ يۈرۈشلۈك ئىجتىمائى سىياسەت پىرىنسىپىدۇر. ئۇ مىللەت ۋە مىللى ئىنقىلابنىڭ تەقدىرىنى بەلگىلەيدىغان ئاساسى پرىنسىپ. بۈيۈك غايىدۇر. مىللەتنى ئازادەلىك ۋە مەمۇرچىلىققا باشلايدىغان قۇۋۋەتلىك تۇتقۇدۇر.

ھەقىقى مىللەتچىلىك – مەدەنىيەتنىڭ جەۋھىرى بولغان ھۆرىيەتتىن تۇغۇلىدۇ. ھۆرلۈكى بولمىغان، ھەرخىل ئەسىرلىككە رازى بولغان بىر جەمئىيەتتە مىللى روھ راۋاج تاپمايدۇ.

مەنبە 59 : . [ھاسان ئەلى يۇجەل: «ھۆرىيەت يەنە ھۆرىيەت» ئىستانبۇل 1962 . 4 – بەت]

زامانىمىزدا، مىللەتچىلىك نۇقۇل مىللى ھېسسىياتنى تۇرغۇزۇش مەسىلىسىلا ئەمەس بەلكى ئەڭ مۇھىمى مىللى مەنپەئەتنى قۇتقۇزۇش مەسىلىسىدۇر. ئۆزىنىڭ كىملىكىنى ئىدراك قىلالمىغان بىر مىللەت، مىللى غۇرۇر، مىللى ھېسسىياتنى تۇرغۇزالىشى، مىللەتچىلىك ئېڭىغا ھاكىم بولالىشى مۇمكىن ئەمەس.

مىللەتچىلىك ھەممىدىن ئاۋۋال شۇ مىللەتكە مەنسۇپ خەلقلەرنىڭ مىللى بىر دۆلەت قۇرۇش ئارزۇسىنى ئىپادىلىشى تەبىئى. زامانىمىزدا، مىللەتچىلىك بىر سىياسى ئېقىم ھالىغا كېلىپ مۇستەقىل ئۆز–ئۆزىگە خوجا دۆلەتلەرنىڭ قۇرۇلۇشىغا ئىمكان ياراتماقتا. ئىنسان توپىنى زامانىۋى دۆلەت قىلىدىغان كۈچلۈك پۈتۈنلۈك ھالىغا كەلتۈرمەكتە. بۇ ئارقىلىق خەلقئارا جامەتنىڭ سىياسى، جۇغراپى ۋە ھوقۇقى جەھەتتىن يېڭىدىن تەشكىللىنىشىگە تەسىر كۆرسەتمەكتە.
مەنبە 60 : ھامزا ئەر ئوغلۇ «ئەينى ئەسەر» 220، 224. بەتلەر (تۈرك ئىنقىلاب تارىخى 395 – بەت 399 – بەتلەر)

ھەر مىللەتنىڭ مىللەتچىلىك چۈشەنچىسى پەرقلىق بولغاچقا، دۇنيادا قانچەلىك مىللەت بولسا، شۇنچىلىك مىللەتچىلىك چۈشەنچىسى بولىدۇ. پۈتۈن مىللەتچىلىك ئېقىملىرىنى بىر تۇتاش بىر مۇئەييەن تەرىپ بىلەن ئىزاھلاش تەس. ھەتتا ئىمكانسىزدۇر. مىللەتچىلىك، دۆلەتكە ۋە ئۇنىڭ شارائىتلىرىغا بېقىپ ئۆزگۈرۈشى، ئۇ دۆلەتنىڭ تارىخى تەرەققىياتى ئىچىدە پەرقلىق چۈشەنچىلەر بېرىشى مۇمكىن.
مەنبە 61 : ھامزا ئەر ئوغلۇ «ئەينى ئەسەر» 220، 224. بەتلەر (تۈرك ئىنقىلاب تارىخى 395 – بەت 399 – بەتلەر)

تارىخى تەرەققىياتنىڭ مەھسۇلى شەكلىدە تەرەققى قىلغان مىللەتچىلىك، غەربىي ياۋرۇپا ۋە ئامېرىكىدا ئەركىن دېموكراتىيەنىڭ قۇرۇلۇشى بىلەن ماس ھالدا تەرەققى قىلغانلىقى مەلۇم. ئىلمى نۇقتىنەزەردىن باھالانغان مىللەتچىلىك، ئەقىلگە قەدىر-قىممەت بېرىدىغان، ئاڭلىق خۇسۇسىيەتكە ئىگە ھادىسىدۇر.

زامانىۋى مەنادىكى مىللەتچىلىك، مەنتىقىلىق چۈشەنچىگە، ساغلام تۇيغۇغا ۋە ئادالەتكە تايىنىدۇ. ئۇ مەدەنىيەتلىك كىشىلەرنىڭ ۋە مىللەتلەرنىڭ مىللەتچىلىكىدۇر. مىللەت ئىچىدە ئىنسانى ھەمكارلىققا قىممەت بەرگىنىدەك، باشقا مىللەتلەرنىڭمۇ ھۆرىيىتىگە ۋە ئىستىقلالىغا ھۆرمەت قىلىدۇ.

زامانىۋى مىللەتچىلىك ياكى باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا ئاڭلىق مىللەتچىلىك ياكى يوللۇق (راتسىونال) مىللەتچىلىك دېمەك مىللەتچىلىكنىڭ ئىلمى ئاچىدىن قىممەتلەندۇرۇلىشىدۇر. ئۇنىڭ ئەڭ مۇھىم ئالاھىدىلىكى بىلىمگە تايىنىش، بىلىملىك بولۇشتۇر. ئۇنىڭ يەنە بىر تەرىپى دېموكراتىيەگە يول قويۇش ۋە دېموكراتىك خۇسۇسىيەتكە ئىگە بولىشىدۇر.
مەنبە 62 : ھامزا ئەر ئوغلۇ «ئەينى ئەسەر» 220، 224. بەتلەر (تۈرك ئىنقىلاب تارىخى 395 – بەت 399 – بەتلەر)

Prof. Dr. Sadi Maksudi Aral شۇنداق دەيدۇ: «ئاڭلىق مىللەتچىلىك ماھىيەت ۋە مايىللىق ئېتىبارى بىلەن دېموكراتىك روھى ھادىسىدۇر. شۇڭلاشقا ئاڭلىق مىللەتچىلىك پەقەت ھۆر ۋە خەلقچىل مىللەتلەردە روناق تاپالايدۇ»
مەنبە 63 : ھامزا ئەر ئوغلۇ «ئەينى ئەسەر» 220، 224. بەتلەر

مىللەتچىلىك – ئرىقچىلىق، ئالەمچىلىك (كوزموپولىتىزىم) ئۇممەتچىلىك، شوۋىنىزىم، دۆلەتچىلىك (توتالىتارىزىم) ۋە كوممۇنىزىم قاتارلىق ئېقىملارغا قارشىدۇر. مىللەتچىلىكنى بۇ ئېقىملار بىلەن چىقىشتۇرۇش مۇمكىن ئەمەس.

«ئىلمى ئاچىدىن بىر پەرەزگە تايانغان ۋە ئىمپېرىئالىست ئەمەللەرگە يارايدىغان ئرىقچىلىق، مىللەت ھەقىقىتىنىڭ مەۋھۇم (سوبىكتىۋ) ئۇنسۇرلىرىنى باھالىيالمىغانلىغىدەك مەدەنىيەت، تىل ۋە مەفكۇرەگە تېگىشلىك ئورنىنى بەرمىگەنلىكى، سىياسى، ئىجتىمائى ۋە ھوقۇقى مەۋجۇدىيەت بولالمايدىغانلىغى ئۈچۈن مىللەتچىلىك ئېقىمى بىلەن چىقىشالمايدۇ. ئېرىقچىلىق، مىلەتنى ئۈستۈن، ئاستىن ئرق دەپ ئايرىغاچقا زامانىۋى مىللەتچىلىك تەرىپىدىن قەدىرلەنگەن باراۋەرلىك پرىنسىپىغا، ئادالەت ۋە ھەققانىيەت چۈشەنچىسىگە زىتتۇر.

ماركىس ئىنگلىس، لېنىن، ستالىنلارنىڭ نەزىرىدە مىللەت پەقەت ئىقتىسادى شارائىتلاردىن پەيدا بولغان. ئىقتىسادى شارائىتلارنىڭ ئۆزگۇرۇشى بىلەن يۇقولىدىغان قالاق ئىجتىمائى تەرتىپ دەپ قارالماقتا. ماركسىزىم، مىللەت ۋە مىللەتچىلىكنى دۇنيا ئىشچىلىرىنىڭ ۋەتەنلىرىنى ئۇنۇتۇپ، مىللەتلىرىنى تەرك ئېتىپ، بىرلىشىشكە توسقۇن بولىدىغانلىقى ئۈچۈن رەت قىلىدۇ.
مەنبە 64 : 65. 66 ھامزا ئەر ئوغلۇ «ئەينى ئەسەر» 395 – بەت.

ماركىسىزىمچىلار پۈتۈن دۇنيا ئىشچىلىرىنىڭ بىرلىشىشى بىلەن مىللى چىگرالارنىڭ ۋە مىللەتچىلىكنىڭ تۈگەيدىغانلىقىدىن ئۈمىد كۈتكەن ئىدى. ئەپسۇسكى يېقىنقى بىرنەچچە يىلدىن بېرى شەرقىي ياۋرۇپا ۋە سابىق سوۋېت ئىتتىپاقىدا باش كۆتەرگەن مىللەتچىلىك ئېقىملىرى خەلقئارا كوممۇنىزىمنىڭ خەلقئارا سىياسەتتىكى قىممىتىنى پۈتۈنلەي يوقاتتى. مىللى مەنپەئەتنىڭ كوممۇنىزىم مەنپەئىتىدىن ئۈستۈن ئىكەنلىكى ئىسپاتلاندى. كوممۇنىزىمنىڭ ھالەك بولۇشىدا مۇھىم رول ئوينىدى.
مەنبە 66 : ھامزا ئەر ئوغلۇ «ئەينى ئەسەر» 395 – بەت.

ئۇيغۇر خەلقى، ئىرقى، تىلى، دىنى، مىللى خۇسۇسىيەتلىرى، ئۆرپ – ئادەتلىرى ۋە تارىخى مەۋجۇدىيەتلىرى جەھەتتە خىتاي مىللىتى بىلەن ھېچبىر ئورتاقلىقى يوقتۇر. ئۇ ئورال-ئالتاي تىل سستىمىسى چاغاتاي تىل گۇرۇپپىسىغا ئائىت بىر مىللەتتۇر. كلاسسىك مەنادا بۈيۈك تۈرك مىللىتىنىڭ بىر پارچىسىدۇر. ئەمما ھاكىم مىللەت (خىتاي مىللىتى) قارشىسىدىكى سىياسى، ئىقتىسادى، ئىجتىمائى، مەدىنى ۋە جۇغراپى ئىمكانىيەتلىرىدىن قارىغاندا ئۇيغۇر مىللىتى بولۇشقا ھەقلىقتۇر. ئۇنىڭ مىللى غايىسى ۋە مىللەتچىلىك چۈشەنچىسى ئەلۋەتتە ئالدى بىلەن ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىللى تارىخى ئېڭىدىن، مىللى مەنپەئىتىدىن، ئۇيغۇر تۇپراقلىرىنىڭ سىياسى، ئىقتىسادى، ئىجتىمائى ۋە مەدەنى سەۋىيەسىدىن جۇغراپى شەرت – شارائىتلىرىدىن چىقىش نۇقتا قىلالايدىغان بولۇشى كېرەك.

بىر مىللەتنىڭ ئازاتلىقىدا مىللى غايىگە يۈزلۈنۈشنىڭ شەرت ئىكەنلىكى مىللى تارىخى ئېڭىنى ئىدراك قىلىشى ئارقىلىق ئىگەللىنىدىغان بىر ھەقىقەتتۇر.

ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىللى ئازاتلىق غايىسى، ئۇنىڭ مىللى تارىخى ئېڭىنى ھەقىقى تۈردە ئىدراك قىلىش ئارقىلىق ئىگەللەنمىگەنلىكى، تارىخى مەۋجۇدىيىتىنى ئۆز– ئۆزىدىن ئىنكار قىلىشقا ھەتتا مۇستەملىكچى كۈچلەرنىڭ بۇنىڭدىن پايدىلىنىشىغا كىزى كەلگەندە ئۇجۇقتۇرىدىغان كوزىر قىلىۋىلىشىغا سەۋەبچى بولغانلىقى مەلۇم.

بۇ نۇقتىنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئىستانبۇل باش كونسولى ۋو كىمىڭ نىڭ «جۇڭگودا شەرقىي تۈركىستان دېگەن بىر بۆلگە يوق، جۇڭگودا ياشايدىغان تۈركلەرمۇ يوق، ئۇلار ئۇيغۇردۇر، شەرقي تۈركىستان دۆلىتى مەسىلىسىگە كەلسەك، بۇنداق بىر دۆلەت بولغان ئەمەس. بولغان تەقدىردىمۇ پەقەت بىر ئىككى كۈن ياشىغان، بەزى كىشىلەرنىڭ شەرقىي تۈركىستان دەپ ئاتىغان بۇ بۆلگە جۇڭگونىڭ شىنجاڭ بۆلگىسىدۇر.» 67 دېگەن باياناتىدىن تەسەۋۋۇر قىلىش مۇمكىن.
مەنبە 67 ؛ «تۈركىيە زامان» گېزىتى 1987 – يىل 23 – ئۆكتەبىر. سۇلايمان ئوپال – شىرىن كاباكچى،

ھالبۇكى، تۈركلىكىمىزنى ئېتىراپ قىلمايدىغان خىتايلار بىلەن تەڭ بولۇپ، زاماننى بىھودە ئۆتكۈزگەندىن كۆرە، ئۇلار ئۆزى تەكىتلىگەن «ئۇيغۇر» نىڭ كىملىكىنى ئۆزىگە ئوبدان تونۇتۇپ، مىللى مۇستەقىللىق داۋامىزنى ئىنكار قىلىشقا زېمىن ھازىرلاتماسلىقىمىز لازىم.

مەسىلىنىڭ يەنە بىر تەرىپى شۇكى: خەلقىمىز تۈرلۈك پۇتلىكاشاڭلار تۈپەيلىدىن، ئۆزىنىڭ تۈرك ئىرقىغا مەنسۇپ ئىكەنلىكىنى تېخى تونۇپ يېتەلىگىنى يوق. بۇ ھەقتە مۆھتەرەم ئەيسا يۈسۈپ ئالىپتىكىن ئۆزىنىڭ كۈرەش خاتىرىلىرىدا شۇنداق دەيدۇ: «خەلقىمىزنىڭ كۆپچۈلۈكى ئۆزىنىڭ تۈركلىكىنى بىلمەيتتى، بىزنىڭ دەۋرىمىزدە خەت ساۋاتىڭ بارمۇ؟ دېسە مەن تۈرك دەيتتى»
مەنبە 68 : ئەينى ئەسىر شەرقىي تۈركىستان ئۈچۈن تۈركچە نەشرى 464 – بەت. ئىستانبۇل 1985

مېنىڭچە ئاساسى قاتلاملاردىكى كەڭ خەلق ئاممىسى ھىلىھەم شۇنداق. تىل– تارىخ ساھالىرىدا مەلۇم سەۋىيەگە ئىگە كىشىلەر ۋە تۈركولوگلار ئۆزىنىڭ تۈرك تىل سىستېمىسىغا ئائىت بىر مىللەت ئىكەنلىكىنىلا بىلىدۇ، خالاس. ئۆزىنىڭ تۈركلىگىنى بىلەلمىگەن خەلق، ئۆزگىنىڭ تۈرك دېمەسلىكىدىن كايىشى مەنتىقىسىزدۇر.

بۇ ھالدا تۈركلىكتە چىڭ تۇرۇۋېلىپ ئۇيغۇرلىقىمىزنى ئىنكار قىلىش قولىمىزدىكى كوزىرنى دۈشمەنگە تۇتقۇزۇش دېمەكتۇر. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىللى مەۋجۇدىيىتىگە كۆز يۇمىدىغان دوستلىرىمىز ئەلۋەتتە ھېچ بولمىسا «مىللەت» سۆزىنىڭ تۈرك تىلىدىكى ئىستىمال شەكلىنى ئوبدان ئىدراك قىلىپ بىھۇدە تەنقىتلەردىن ساقلانغىنى تۈزۈك.

پروفېسسور ھەسەن ئەرەن تەرىپىدىن تۈزۈلگەن، تۈرك تىلى ھەيئىتىنىڭ تۈركچە سۆزلىرىدە: مىللەت – ئەرەبچە سۆزدۇر.
1. كۆپ ھاللاردا، ئەينى تۇپراقلاردا ياشايدىغان، ئارىلىرىدا تىل، تۇيغۇ، غايە، ئەنئەنە ۋە ئۆرپ – ئادەتلەر بىرلىكى بولغان ئىنسان توپلىمىدۇر. تۈركچە - «ئولۇس» دىمەكتۇر. مەسىلەن :
Bu eser Türk milletinin hürriyet ve istiklal fikrinin layemut abidesidir. Atatür.
(بۇ ئەسەر تۈرك مىللىتىنىڭ ھۆرىيەت ۋە ئىستىقلال پىكىرىنىڭ ئۆلمەس ئابىدەسىدۇر. ئاتاتۈرك) .
2 . ئوخشاش ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە جامائەت. مەسىلەن :
Şöför milleti bu, gözü açık olur. ( شوپۇر خەخ دېگەن قۇۋ بولىدۇ.)
Şu kadın milletinin kıskançlığının hiç sonu yok. (خوتۇن خەقنىڭ كۈنچىلىكى تۈگۈمەيدۇ.)
3 . بىر يەردە بولغان كىشىلەرنىڭ ھەممىسى. ھەممەيلەن. مەسەلەن :
Millet Meclisi. Millet meydana toplanmış. (مىللەت مەجلىسى، ھەممەيلەن مەيدانغا توپلىنىپتۇ.)
دەپ ئىزاھلانغان. مەنبە 69 : ھەسەن ئەرەن: تۈركچە سۆزلۈك، 1062 – بەت.
يەنى تۈركچىدىكى «مىللەت» سۆزى ئۇيغۇرچىدە «خەخ» دېمەكتۇر.
دېمەكچى بۇ يەردىكى مىللەت مۇنازىرسى ئۇيغۇرنى تۈركلىكتىن ئايرىش مەسىلىسى ئەمەس، بەلكى سىياسى زۆرۈرىيەت يۈزىسىدىن مەۋجۇدىيەتكە قايرىش مەسىلىسىدۇر. «شوپۇر خەخ - شوپۇر مىللىتى»، «خوتۇن خەخ -خوتۇن مىللىتى» دەپ ئىزاھلانغان . تۈركىيە تۈركچىسىدە ئەجابا «ئۇيغۇر خەخ - ئۇيغۇر مىللىتى» دېيەلمەسمۇ؟

840 yılında Orhun sahasından ayrılıp, Beşbalık ve Koçu mıntıkasna yerleştikten sonra ziraetçi ve tüccar bir millet olarak yaşadılar. [ Zeki Velidi Togan: age. 99 s.]

16. ئەگەر. ھەر ئىشتا بىر مەنتىقەنىڭ بارلىغىنى، مىللىتىم ئۇيغۇر ۋەتىنىم شەرقى تۇركىستان دىيىشنىڭ مەنتىققە سىغمايدىغانلىغىنى، ئۇنىڭ ئورنىغا يا مىللىتىم ئۇيغۇر ۋەتىنىم ئۇيغۇرىستان، يا مىللىتىم تۇرك ۋەتىنىم تۇركىستان دىيىشنىڭ تىخىمۇ مەنتىقلىق ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى، بۇ مەنتىقسىزلىقنىڭ ئۇيغۇر كىملىگىنى تونۇتۇشتىكى ئەڭ بۇيۇك توسالغۇ ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

17. ئەگەر ئۇيغۇر خەلقىنى ئىمكانسىز بۇيۇك تۇركىستان خام خىيالىنىڭ سەركەردىسى قىلىۋىلىشتىن، ئۇيغۇر ئىلىنى بۇ خام خىيالىنىڭ تەجرىبە ئىتىزىغا ئايلاندۇرۇۋىلىشتىن ساقلىنىشنى، پۇتۇنى يوق داۋانىڭ پارچىسىدا، غەربى يوق داۋانىڭ شەرقىدە چىڭ تۇرۇۋىلىشنىڭ ھاجەتسىز ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Ziya Gökalp ise, “Türkçülüğün Esasları ” adlı kitabında,“Oğuz, Tatar, Kırgız, Özbek ve Yakutları birleştirecek ülkünün gerçek olması mümkünmü ?” sorusunu sormuş. Sonra da “uzak ülküler için bu soruya cevap aranmaz. Çünkü uzak ülküler, ruhi heyacanı yükseltmek için çok çekici bir hayaldır.” karşılığını vermiş. Hürriyet Gazetesi : 18 s. 20 Ekim 1994

18. ئەگەر تۇرك دۇنياسىنىڭ مەنىۋى رەھپىرى، يەگانە ئۇمىت بۇلىغى، باش پاناھى ئەزىز تۇركىيەنى ئاياشنى، بىھۇدە خىجىل قىلماسلىقنى، كىچىك مەنپىئەتى ئۇچۇن بۇيۇك مەنپىئەتىنى قۇربان قىلمايدىغانلىغىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

19. ئەگەر تۇركىيە جۇمھۇرىيىتى باش ھاكىمى (جۇمھۇرباشقانى) مۇھتەرەم رەجەپ تاييىپ ئەردوغان نىڭ جۇمھۇرباشقانلىق سولىتىدىكى 16 يۇلتۇزنىڭ بىر دانىسى تارىختىكى ئۇيغۇر دولىتىنىڭ بەلگىسى (سولەتتىكى قاراخانىلار دولىتىمۇ ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن قۇرۇلغان ) ئىكەنلىگىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى ھەقىقەتنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

20. ئەگەر، تارىختا ئوز نامىدا ئومۇمىيۇزلۇك ئىتراپ قىلغۇدەك دەۋلەت قۇرۇپ باقمىغان (تۇركىيە جۇمھۇرىيىتى باش ھاكىمى نىڭ سولىتىدىكى 16 يۇلتۇزنىڭ ئىچىدە تىگىشلىك يېرى بولمىغان) قازاق، قىرغىز، ئوزبەك، تۇركمەن، ئازارى قيرىنداشلىرىمىزنىڭ سەۋىت ئىتتىپاقىنىڭ چوكۇشى سايىسىدا مۇستەقىل قازاقىستان، قىرغىزىستان، ئوزبەكىستان، تۇركمەنىستان جۇمھۇرىيەتلىرىنى قۇرۇۋالغاندىن كىيىنمۇ ئۇلاردىن ئىلھام ئالماي، ئۇيغۇر كىملىگىگە ساھىپ چىقماي يەنىلا پانتۇركىزىم ۋى پانئىسلامىزىم غايىسىگە تايانغان شەرقى تۇركىستان داۋاسىدا چىڭ تۇرۇۋىلىشنىڭ بۇيۇك خاتالىق ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Unregistered
24-11-18, 22:37
21. ئەگەر، دەۋلەت قۇرۇشنىڭ ئەنئەنە مەسىلىسى ئىكەنلىگىنى چۇشۇنۇشنى. بۇگۇنكى كۇندە تۇركىيەدە بۇ تەرزدە خاتىرلەشكە ئەرزىيدىغان، دۇنيا جامائىتى ھەتتا خىتاي تارىخچىلىرى تەرىپىدىنمۇ ئىتراپ قىلىنغان 1270 يىللىق تارىخى ئۇيغۇر دەۋلىتى (744 – 1335 ) ئەنەنىسىگە ۋارىسلىق قىلغىنىمىز تۇزۇكمۇ ياكى تارىختا قۇرۇلۇپ باقمىغان تۇركىستان دەۋلىتىگە ياكى دۇنياچە ئىتراپ قىلىنمىغان 85 يىللىق شەرقى تۇركىستان جۇمھۇرىيىتى ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلغىنىمىز تۇزۇكمۇ ؟ دىگەن سۇئالغا باشقاتۇرۇشنى، 85 يىللىق شەرقى تۇركىستان جۇمھۇرىيىتى ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلىشتا چىڭ تۇرۇۋىلىشنىڭ ھىچقانداق مەنتىقى ئاساسىنىڭ يوقلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

22. ئەگەر تۇرك دۇنياسىنىڭ تارىخىدا ‘’تۇركىستان ’’كەلىمەسىنىڭ بىر جوغرافى ئاتالغۇ ئىكەنلىگىنى، ‘’تۇركىستان’’ نامىدا ئومۇمىيۇزلۇك ئىتراپ قىلىنغان بىر دەۋلەتنىڭ تىخى قۇرۇلۇپ باقمىغانلىغىنى، ’تۇركىستان’’ نامىدا دەۋلەت قۇرۇش پەقەت ئۇيغۇرنىڭ ئىشى ئەمەسلىگىنى، پۇتۇن تۇرك نەسلىنىڭ ئورتاق كورىشى بىلەن ئەمىلىلىشەلەيدىغان ئالامشۇمۇل ئىش ئىكەنلىگىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

23. ئەگەر بەزى سىىياسەتچىلەر تەرىپىدىن بۇيۇك تۇركىستان داۋاسىنىڭ سىياسى دەستۇرى قىلىنغان، ماھمۇت قەشقىرىنىڭ ''دىۋانى لۇغەتىت تۇرك’’ ئەسىرىدە ''تۇركىستان’’ ياكى ''تۇرك ئىلى’’ كەلىمەلىرىنىڭ داخىل قىلىنمىغانلىغىنى يەنى، ئۇ دەۋىرلەردە تۇركىستان كەلىمەسىنىڭ تېخى قوللىنىلمىغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

24. ئەگەر تۇركىستان نامىنىڭ تۇركىيەدە تەنزىماتتىن كىيىن ( 1895 -1839 ) زىيا پاشا ۋە نامىق كەمال تەرىپىدىن تۇركىيە ئۇچۇنمۇ قوللىنىلغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Halbuki, “Türkistan” tabiri de Türkiye'de Tenzimattan ) )sonraları, Ziya Paşa ve Namık Kemal tarafından “Türkiye”yerine kullanımıştır. Mesala; Ziya Paşa “Türkistanın esbab-ı tedennisi”diye “Türkiye ”hakkında bir makale yazıyor ve Namık Kemal de Fransızların “Juenes Turcs” tabirini “Türkistan erbab-ı Şebabı”şeklinde Türkçeye tercüme ediyordu. “Türkiye” menasında kullanılan bu “Türkistan” tabirine bazı fermanlarda bile tesadüf ediliyordu. Hatta Sultan Reşad'ın son Avusturya İmparatoru Şarl'a verdiği fahri müşirlik fermanında “Biz kibi lutf-i Mevla Türkistan ve şamil olduğu bilcümle memalik buldanin padişahı ...”şeklinde bir ibare vardır.

[ İsmail Hami Danişmendi : Türklük Meseleleri, 121 s. İstanbul, 1966, Dr. Muhabay Engin'in : Türkistan meselesinde Tek Kavram, Doğu Türkistan'ın Sesi, 15 s. 17 sayı, 1988 ]

25. ئەگەر تۇركىستان نامىدا دەۋلەت قۇرۇش ئۇنچە ئوڭاي بولىدىغان بولسا، تارىختا تۇركىستان نامىنىڭ تۇركىيە ئۇچۇنمۇ قوللىنىلغانلىغىغا ئاساسەن، تۇركىيەنىڭ ئالدى بىلەن ئوزنامىنى تۇركىستان دەپ ئوزگەرتىپ باشلامچىلىق قىلىپ بەرسە تىخىمۇ ئوبدان ئورنەك بولىدىغانلىغىنى تەۋسىيە قىلىشنى خالىساق،

26. ئەگەر خىتايدا دوختۇرلۇق ئوقۇپ تۇركىيەدە ستراتىگىيە مۇتەخەسىسى بولۇپ يىتىشكەن، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى مۇئاۋىن رەئىسى دوكتور ئەركىن ئەكرەم ئەفەندىنىڭ «ئۇيغۇر داۋاسى تۇركىيەنىڭ مەنپەتىگە ماسلاشقۇلۇق» ھەققىدىكى شۇئارىنى چۇشۇنۇپ يىتىشنى خالىساق،

27. ئەگەر شەرقى تۇركىستان داۋاسىنىڭ تەۋرەنمەس جەڭچىلىرىدىن مەمتىمىن ھەزرەت ئەفەندىنىڭ «ئەجدىرھانىڭ قورقۇسى - تۇركىيە» ناملىق ئەسىرىنىڭ «پەقەت كۇرت مەسىلىسىنى ھەل قىلالىغان تۇركىيەلا ئۇيغۇر مەسىلىسىگە پايدىلىق بولالىشى مۇمكىن» دىگەن خۇلاسىسىنى، ئەزىز تۇركىيەنىڭ كۇرت مەسىلىسى ۋە ئۇنى ھەل قىلىش جەھەتتىكى تىرىشچانلىقلىرىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق

28 ئەگەر مەشھۇر تۇرك مەتبۇئاتچىسى ئابدۇراخمان كىلىچ تەك تۇركچى دوستلارنىڭ تۇركىيەدىكى كۇرت مىللەتچىلىك خەۋپىنى توساشنىڭ ئەڭ ئۇنۇملۇك يولى دۇنيا تۇركلىگى دەپ قارايدىغان تەشەببۇسىنى چۇشۇنۇشنى، تەھلىل قىلىپ بېقىشنى خالىساق،

29. ئەگەر 97% لىق ئازىيە زىمىنى، 3% لىق ياۋرۇپا زىمىنى ۋە 90% لىق مۇسۇلمان نوپۇسىغا ساھىپ ئەزىز تۇركىيەنىڭ ياۋرۇپا بىرلىگىدىن ئىبارەت بۇ سىياسى بىرلىككە كىرىشتە چىڭ تۇرۇشتەك قەتئى ئىرادىسىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin ilk Reform Eylem Grubu toplantısından Avrupa Birliği’ne yönelik üyelik olsun ya da olmasın ‘siyasi reform sürecinin hızlandırılması’ kararı çıktı.
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği (AB) Başkanlığında düzenlenen 4. Reform Eylem Grubu Toplantısı’na, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Adalet Bakanı Abdulhamit Gül, Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak ile İçişleri Bakanı Süleyman Soylu katıldı. Çavuşoğlu, 3 yıl aradan sonra dün yeniden toplanan Reform Eylem Grubu toplantısının ardından ortak basın toplantısında, özellikle siyasi reform sürecinin hızlandırılması konusunda mutabık kalındığını açıkladı. http://www.hurriyet.com.tr/…/abye-uyelik-atagi-reformlar-hi…
ئامېرىكىنىڭ ئەنقەرەدە تۇرۇشلۇق سابىق باشئەلچىسى Morton Abramowitz (مورتون ئابراموۋىتز)، تۈركىيەدە ئورتا ئاسىيا جۇمھۇرىيەتلىرى خۇسۇسىدا ئورتىغا چىققان ۋەزىيەت ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇش بېرىپ، «تۈركىيەنىڭ تەقدىرى ئورتا ئاسىيا ئەمەس» دېدى. تۈرك– ئامېرىكا دوستلۇق مەجلىسىنىڭ 1992 – يىلى 15 – فىۋرال كۈنى بەرگەن «ئېسىل خىزمەت» مۇكاپاتىنى ئالغاندىن كېيىن، بىر نۇتۇق سۆزلىگەن مورتون ئابراموۋىتز «پانتورانىزىم» ھەققىدىكى ئەندىشىلىرىنى تىلغا ئالدى. ئۇ تۈركىيەنىڭ ئورتا ئاسىيادىكى پائالىيەتلىرىنى قوللاش بىلەن بىرلىكتە ئۈستىگە ئالغان زامانىۋى رولنىڭ تۈركىيەنىڭ غەرب بىلەن پۈتۈنلىشىشكە يۈزلەنگەن ئاخىرقى مەخسەتلىرىدە خاتا يولغا كىرىپ قالماسلىقى كېرەكلىكىنى ئىپادىلەپ «تۈركىيەنىڭ تەقدىرى غەربتۇر، يەنى يېڭىلىق، زامانىۋىلىق بار يەردۇر» دېدى.
مەنبە. 147 تۈركىيە «ھۆررىيەت» گېزىتى 1992 – يىل 17 – فىۋرال 22 – بەت

مورتون ئابروموۋىزنىڭ بۇندىن 26 يىل ئاۋۋال «تۈركىيەنىڭ تەقدىرى ئورتا ئاسىيا ئەمەس، تۈركىيەنىڭ تەقدىرى غەربتۇر، يەنى يېڭىلىق، زامانىۋىلىق بار يەردۇر» دىگەن نەسىھەتلىرى ھىلىھەم كۇچگە ئىگە بولغاچقا، تۇركىيە ھوكۇمىتى يېقىندا ئاۈرۇپا بىرلىگىگە كىرىشنىىڭ سىياسى جەريانلىرىنى تىزلىتىش خۇسۇسىدا پىكىر بىرلىگىگە كەلگەنلىگى مەلۇم. ھەرھالدا، تۇركىيە تۇرك دۇنياسىنىڭ سىياسى بىرلىگى بىلەن ئاۋرۇپانىڭ سىياسى بىرلىگى ئارىسىدىكى مەنپىئەت ھىسابىنى تارازىغا سىلىپ ئوبدان دەڭسەپ باققان بولسا كىرەك...بۇ ۋەزىيەتتە تۇركىستانچى سىياسەتچىلەرنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ تەقدىرىنى كونا پانتۇركىزىم ياكى يېڭى ئوسمانىزىم خام خىيالىغا باغلىۋىلىشى ئوز-ئوزىمىزنى ئاۋارە قىلماقتىن باشقا نەتىجە بەرمەيدۇ...

30. ئەگەر مەشھۇر تۇرك مۇتەفەككۇرى زىيا گوكئالىپنىڭ تۇركچىلىك پىرىنسىپلىرى ئىچىدە، ھەققانىيەت ساھاسىدا (ئىشقا يارايدىغان ) تۇركچىلىكنىڭ تۇركىيەچىلىك ئىكەنلىگىى ھەققىدىكى تەۋسىيەسىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

Ziya Gökalp’a göre Türkiyeçilik:
Mefküre, geleceğin yaratıcısıdır. Dün Türkler için hayali bir mefküre halinde bulunan milli devlet, bugun Türkiye’de bir gerçek halini almıştır. O halde Türkçülüğü, mefkûresinin büyüklüğü noktasından, üç dereceye ayırabiliriz.
1) Türkiyecilik
2) Oğuzculuk yahut Türkmencilik
3) Turancılık
Bugün, gerçeklik sahasında, yalnız» Türkiyecilik« vardır.
Ziya Gökalp Türkçülüğün Esasları 28s. Milli Eğitim Basımevi 1990 Ankara

Unregistered
24-11-18, 22:38
31. ئەگەر تۇركىيە جۇمھۇرىيىتى جۇمھۇرباشقانى رەجەپ تاييىپ ئەردوغاننىڭ 2018. يىلى 2. سېنتەبىر كۇنى قىرغىزىستان نىڭ چولپاناتا شەھرىدە ئىچىلغان 6. قىتىملىق تۇرك دۇنياسى رەھپەرلىرى كىڭىشىدە ''پەلەستىن تۇرك دۇنياسىنڭ تىشىدا ئەمەس''' دىگەنلىگىنى، شەرقى تۇركىستاننى ھىچ ئاغزىغا ئالمىغانلىغىنى توغرى چۇشىۇنۇشنى، يەنى شەرقى تۇركستان داۋاسىنى يېڭى ئوسمانىزىم غايەسى داخىلىدە ھەل قىلىشتىن بىشارەت بەرگەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق، ( سۇرىيەدە جەڭ قىلۋاتقان شەرقى تۇركىستانلىق مۇجاھىتلەر بۇ خەۋەردىن ئىلھاملىنىپ پەلەستىنگە كىتىپ قالمىسۇن يەنە... ھېزى بولغايسىلەر ...)

ھالەپ، شام ۋە قۇددۇس (پەلەستىن) ياۈۇز سۇلتان سېلىم تەرىپىدىن 1516.يىلى ئىشغال قىلىنغان، 1831. يىلى ئىبرابىم پاشا تەرىپىدىن ئوسمانلىنىڭ بىر پارچىسى ھالىغا كەلتۇرۇلگەن.
Kuruluşinin 704. Yilida Osmanlı 299 s. NESA Basın YayınOrganizasyon Tic. A.Ş. Ekim 2006
İbrahim Paşa, 1831 yılında Kudüs’e girdi. Bu şekilde Şam ve Kudüs yönetiminin bir parçası haline geldi.
kaynak: http://www.on5yirmi5.com/…/222…/osmanli-doneminde-kudus.html

32. ئەگەر ئۇيغۇرخەلقىنىڭ مىللى مۇستەقىللىق داۋاسى ئۇچۇن باش قاتۇرۇۋاتقان، جان كويدۇرۇۋاتقان بارلىق شەرقى تۇركىستان تەشكىلاتلىرىنىڭ ئۇيغۇر مىللىتى، ئۇيغۇر كىملىگى، ئۇيغۇر ئوزلۇكى، ئۇيغۇر ئىلى، ئۇيغۇر دەۋلىتى ۋە ئۇيغۇرىزىم يولىدا بىر ياقىدىن باش چىقىرىپ، بىرجان- بىر تەن بولۇپ بىرلىشىشكە، ئارىلىرىدىكى بىھودە ئىختىلاپ ۋە جىدەل-ماجرالىرىنى ئۇيغۇر مىللى مەنپىئەتىنىڭ ئۇستۇنلىگى ئاساسىدا ھەل قىلىشىغا دالالەت قىلىشنى خالىساق،

33. ئەگەر تۇركىيەدە ئومۇملىىشىپ قالغان "ئاتا ۋەتەن-تۇركىستان"، "ئانا ۋەتەن-تۇركىيە"، "بالا ۋەتەن-سىپرۇس " دىن ئىبارەت بۇ "ئۇچ ۋەتەن"، ئۇقۇمىنى چۇشۇنۇشنى، تۇركىيە ھوكۇمىتى ۈە خەلقىنىڭ شەرقى تۇركىستان داۋاسىغا بولغان ھىسداشلىقىنىڭ تۇپ سەۋەبىمۇ ئوزلىرىنىڭ ئاتا ۋەتەن، ئاتا يۇرت- تۇركىستاندىن كەلگەنلىگىدىن ئىبارەت ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

34. ئەگەر تۇركىيە ھوكۇمىتى ۈە خەلقىنىڭ ئۇيغۇر داۋاسىغا بولغان ھىسداشلىقىنى تۇركچىلىك خىيالى بويىچە ئەمەس، ئۇيغۇرلۇق رىيالى بويىچە، تۇركلەرنىڭ ئەسلى ئۇيغۇرلاردىن تۇرلەنگەنلىگىنى بىلدۇرۇش ئارقىلىق كۇچەيتىشنىڭ تىخىمۇ مەنتىقلىق بولىدىغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

35. ئەگەر خوتەنلىك ئۇيغۇرغا قارىغاندا تاشكەنتلىك ئوزبەكنىڭ تىخىمۇ چۇشۇنۇشلىك ئىكەنلىگىنى، تارىخى ھادىسەلەر ۋەجىدىن ‘’ئوزبەكلىشىپ’’ كەتكەن بىرتۇققان قېرىنداشلىرىمىزنىڭ تارىخى كىملىگىگە ساھىپ چىقىشنى، تەبىئى ھىسداشلىغىنى قازىنىشنى خالىساق،

1992. يىللىق تۇركىيە ئالى مەكتەپ ئىمتىغانلىرىغا تەييارلىق سۇئال-جاۋاپلار كىتابىدا : ئۇيغۇرلارنىڭ تارىختىكى ئەھمىيەتلىرى نىمە؟ دىگەن سۇئالغا شۇنداق جاۋاپ بېرىلگەن.

Uygurlar, XIII. asırda dünyayı istila eden bu Moğol İmparatorluğuna, medeniyet üstünlüğü ile Uygur yazısını imparatorluğun resmi yazısı olarak kabul ettirdiği, damga tüzüğü ve devlet yöneticiliğini öğrettiği için, birçok bilginlere göre, Moğol İmparatorluğu, fiilen Uygur İmparatorluğu olarak da kabul edilmektedir. Dolayısıyla Uygurlar, Moğolların Türkleşmesinde de önemli rol oynayarak, Çağatay ve Özbek Türklerini ortaya çıkarmıştır.
http://www.allaturkaa.de/forum/index.php…

''...تارىخقا نەزەر سالساق، ئوزبەك ۋە ئۇيغۇر خەلىقلىرىنىڭ ئەزەل- ئەزەلدىن قانداش ۋە جانداش ئىكەنلىگىگە گۇۋاھ بولىمىز. بىزنى تىلىمىز ۋە دىلىمىز ئورتاق، ئەدەبىياتىمىز، سەنئىتىمىز، ئورپ-ئادەتلىرىمىز، ئەنئەنەلىرىمىزئوز-ئارا چىتىشىپ كەتكەن. شۇ مەنىدىن ئالغاندا خەلىقلىرىمىزنىڭ شېيخۇل مەشايىقى بولمىش ئەخمەت يەسسەۋى ھەزرەتلىرى ھەققىدىكى بۇ ئەسەرنىڭ ئۇيغۇر تىلىدا جاراڭلىشى تەبىئى ھالدۇر. بۇنداق ئىزگۇ ئىشنى قۇتلۇقلىماق لازىم...''
سائىدۇللا سىيايېف (ئوزبەكىستان) ئەھمەت يەسسەۋى 4. بەت مۇئەللىپتىن شىنجاڭ خەلق نەشىرىياتى ئۇرۇمچى 2008

36. ئەگەر تۇركىيە جۇمھۇرىيىتى 1982 ئاساسى قانۇنى 66. ماددەسىدىكى "تۇرك دەۋلەتىگە ۋەتەنداشلىق رىشتىسى بىلەن باغلانغان ھەر كىشى تۇركتۇر. " دىگەن ئىبارە بويىچە تۇرك كىملىگىنىڭ قانۇنى ئۇقۇمىنى چۇشۇنۇشنى، خىتاي ۋەتەندىشى بولغان ئۇيغۇرلارنى قانۇنى جەھەتتىن تۇركچىلىك ئىڭىغا دالالەت قىلىشنىڭ تۇركىيە قانۇنىغا خىلاپ ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

37. ئەگەر ئۇيغۇر ئىلى ۋە ئۇيغۇر مىللىتىنى تارىخى مۇجىزەلىرى، يادىكارلىقلىرى، يالدامىلىرى بىلەن دۇنياغا تونۇتۇشنى ۋە تونۇلۇشىنى خالىساق،

38. ئەگەر تۇرك تىلىدا’’ مەدەنىيەت’’ مەنىسىدە كەلگەن - Uygarlık’’ ئۇيغارلىق ‘’سوزىنىڭ تارىخى ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنىڭ ئىلھامى بىلەن شەكىللەنگەنلىگىنى يەنى، ئۇيغارلىقنىڭ ئۇيغۇردىن كەلگەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

39. ئەگەر، خىتاي ئۇيغارلىغىنىڭ (مەدەنىيىتىنىڭ) ئەسلىدە ئاتا-بوۋىلىرى تەرىپىدىن ئۇلارغا مىراس قىلىنغان ئۇيغۇر ئۇيغارلىغى ئىكەنلىگىنى، خىتايلارنىڭ ئۇيغۇرلاردىكى ئۇيغارلىق (مەدەنىيەت) ئۇستۇنلىگىنى ھەرگىز ئىچىگە سىڭدۇرەلمەيدىغانلىغىنى، نوۋەتتىكى ئۇيغۇر قىرغىنچىلغىنىڭ تۇپ سەۋەبىمۇ خۇددى گېتلېرنىڭ يەھۇدى قىرغىنچىلغىدەك بىر مەدەنىيەت قىرغىنچىلىق ھادىسەسى ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

The Chinese civilization is referred to and looked upon as one of the very old ones. As a Chinese civilization it dates back only about 5000 years. It is popularly believed that the Chinese themselves developed their civilization. They did not.. The Chinese civilization, therefore, was the Uighur civilization handed to them by their fathers. Chinese legends tell that the Uighur were at the height of their civilization about 17,000 years ago. This date agrees with geological phenomena.
【James Churchward: The Children of Mu 224, 225 p. Brotherhood of Life Albuquerque New Mexico USA 1998】

ئادەتتە، خىتاي ئۇيغارلىغى (مەدەنىيىتى) دۇنيادىكى ئەڭ قەدىمى ئۇيغارلىقلارنىڭ بىرى، بۇ ئۇيغارلىقنى خىتايلار ئوزلىرى ياراتقان دەپ قارىلىدۇ. ھالبۇكى بۇ توغرا ئەمەس. خىتاي ئۇيغارلىغى ئاران 5000 يىللىق تارىخقا ئىگە. بۇ ئۇيغارلىق ئاتا مىراسنىڭ نەسىبىدۇر. خىتاي ئۇيغارلىغىنى ئاتا-بوۋىلىرى تەرىپىدىن ئۇلارغا مىراس قىلىنغان ئۇيغۇر ئۇيغارلىغى دەپ قاراىشقا بولىدۇ. خىتاي رىۋايەتلىرىدە ئۇيغۇر ئۇيغارلىغىنىڭ بۇندىن 17000 يىل ئاۋۋال ئەڭ يۇقۇرى پەللىگە چىققانلىغىدىن قەيت قىلىنغانلىغى مەلۇم. بۇ ھال ئۇ دەۋىردىكى گىولوگىيەلىك ھادىسەلەرگىمۇ ماس كەلمەكتە. ختايلارنىڭ داۋجياۋ بۇتخانىلىرىدا بۇنى ئىسپاتلايدىغان نۇرغۇن يازما يادىگارلىقلارنىڭ ساقلانغانلىغى، ھەرقانداق خىتاي ئالىملىرىنىڭمۇ بۇنى شەك-شوبھەسىز ئىتراپ قىلىدىغانلىغى مەلۇم...
【James Churchward: The Children of Mu, 224p. 225p. Brotherhood of Life Albuquerque New Mexico USA 1998】

Unregistered
24-11-18, 22:39
40. ئەگەر ئىنگىلىز ئالىمى James Churchward تەرىپىدىن 1927-يىلى ئىلان قىلىنغان مۇ قۇرۇقلىغى ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىدىن دۇنيا تارىخىنىڭ تۇنجى ئىمپىرىيەسىنىڭ ئۇيغۇر ئىمپىرىيەسى ئىكەنلىگىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى تەتقىقاتىىنىڭ تەسادىپى ھادىسە ئەمەسلىگىنى، ئۇنىڭدىن ئىلھام ئىلىشنىڭ ۋە ئۇنىڭغا ساھىپ چىقىشنىڭ زەرۇرىيىتىنى، تارىخى كىملىگىمىزنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

41. ئەگەر سوڭ سۇلالىسى(960-1279)نىڭ پادىشاسى سوڭ تەي زوڭ نىڭ ئەلچىسى ۋاڭ يەن دى نىڭ ئىدىقۇت زىيارەت خاتىرىسىدا بەرگەن مەلۇماتىدىن ئىدىقۇت ئۇيغۇر خانلىغىنىڭ يەركولىمى نىڭ James Churchward نىڭ ئۇيغۇر ئىمپىرىيەسى چىگراسى ھەققىدىكى مەلۇماتلىرىدىن تىخىمۇ بۇيۇك ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Wang Yendi'ye göre, Gao chang ( İdikut )'un arazisi güneyde Yu tian ( Hoten Kiriye ), güney batıda Da shı ( Arabistan ) ve Bo sı ( İran ), batıda Xi tian ( Hindistan ), Bu lu sha ( Bu lu Çölü, Uyğurlar'ning Kiskiçe Tarihi 'de 'Pişavur' ), Xue shan ( Karlı dağ ) ve Dong ling ile çevrilmiştir [ Prof. Dr. Özkan İzgi : Çin elçisi Wang Yendi'nin Uygur Seyahatnamesi, 55, 56 s. Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1989 ]

42. ئەگەر خىتايلارنىڭ تاڭ سۇلالىسى دەۋرىنىڭ 757- ۋە 762- يىللىرى يۇز بەرگەن ئەنلۇشەن - شىسىمىڭ (ئوڭلۇك- سويگۇن) ئىسيانىنى ئۇيغۇر دەۈلىتىنىڭ ياردىمى بىلەن بىسىقتۇرغانلىغىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى ھادىسەنىڭ سىياسى ئەھمىيىتىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،
مەنبە: ليۇ زىشياۋ ئۇيغۇر تارىخى 1.قىسىم 103. بەت بىجىن مىللەتلەر نەشىرىياتى 1982

43 . ئەگەر ئۇيغۇرلارنىڭ تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە يۇز بەرگەن ئەنلۇشەن - شىسىمىڭ (ئوڭلۇك- سويگۇن) ئىسيانىنى بىسىقتۇرۇپ بەرگەنلىك بەدىلىگە تۇزۇلگەن 100 يىللىق كىلىشمە بويىچە، تاڭ سۇلالىسى ھوكومىتى مۇكاپات تەرىقىسىدە ئۇيغۇرلارغا ھەر يىلى 20 مىڭ توپ تاۋار-دۇردۇن بىلەن تەمىنلەشنى، بۇندىن باشقا ''ئات- ئىپەك سودىسى كىلىشمىسى'' بويىچە ئۇيغۇر خاندانلىغى تاڭ سۇلالىسى ھوكۇمىتىگە ھەر يىلى 100 مىڭ ئات سىتىپ بېرىدىغان، تاڭ سۇلالېسى ھوكومىتى ھەر بىر ئاتنىڭ بەدىلىگە 40 توپ تاۋار- دۇردۇن تولەيدىغان بولغانلىغىدىن ئىبارەت تارىخى ھادىسەنىڭ سىياسى، ئىقدىسادى ۋە ئىجتىمائى ئەھمىيىتىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،
مەنبە. ليۇ زىشياۋ ئۇيغۇر تارىخى 1.قىسىم 75. بەت بىجىن مىللەتلەر نەشىرىياتى 1982

44. ئەگەر خىتاي تارىخچىسى ليۇ زىشياۋ تەرىپىدىن 1982- يىلى ئىلان قىلىنغان ئۇيغۇر تارىخى تەتقىقاتلىرىدىن ئۇيغۇر خاندانلىغىنىڭ (دەۋلىتىنىڭ) چىگراسىى ھەققىدىكى ئىتىرافلىرىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

“Uygur Hanedanlığının dairesi duğuda Xing An Ling (Hingan) dağları, batıda Altay dağı, küzeyde Sibirya'nın Baykal gölüne kadar olan bölgeleri, güneyde ise Tang sülalesinin zimini ile hudutlu idi. Demek eski Doğu Türk Hanedanlığının egemenliğindeki ziminlerin mütlak çoğunluğu Uygur Hanedanlığının egemenliğine geçti. Sibirya'nın Baykal gölünün güneyine yerleşen Tuba kabilesi, Baykal gölünün batısına yerleşen Korıkan Kabilesi, Yinsey nehrinin yukarı kıyılarına yerleşen Kırgız kabilesi, Altay dağı eteğine yerleşen Karluk kabilesi, Tian Shan (Tanrı dağı )'nıon küzeyine yerleşen Sart kabilesi, Yin Shan dağı eteklerine yerleşen Tanğut ve Tuyuhun kabilesi, Xing An Ling dağlarının doğusuna yerleşen Şirvi, Şi ve Kıtan ( Hıtay ) kabileleri Uygur Hanedanlığının tabiyetine geçti.” [ a.g.e. 59 s. ]

45. ئەگەر ئىنگىلىز ئالىمى James Churchward نىڭ مۇ قۇرۇقلىغى ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىدىن ئۇيغۇرلارنىڭ پۇتۇن ئارىئان ئېرقىنىڭ ئاتىسى ئىكەنلىگىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى ھادىسەنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

The History of the Uighurs is the history of the Aryan races, for all of the true Aryan races descended from Uighur forefathers. The Slavs, Teutons, Celts. Irish, Bretons and Basques were all descended from Uighur stock. The Bretons, Basques and genuine Irish are the descendants of those who came to Europe in Tertiary Time. The descendants of those who survived the magnetic cataclysm and mountain rising
【125】 James Churchward: The Children of Mu 215 p. Brotherhood of Life Albuquerque New Mexico Brotherhood of Life Albuquerque New Mexico USA 1998

46. ئەگەر ئۇيغۇر خەلقىنىڭ تارىخى داستانى ئوغۇزنامەدە ئىزھار قىلىنغان تارىخى ھادىسەلەرنىڭ يەنى ئوغۇزخاننىڭ ئوزىنى ئۇيغۇر خاقانى دەپ ئىلان قىلىشى ۋە پۇتۇن دۇنيانى بويسۇندۇرۇش غايىسىنى جاكالىشىنىڭ، James Churchward نىڭ مۇ قۇرۇقلىغى ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىغا يەنى ئۇيغۇرلارنىڭ ياۋرۇپاغا كوچۇشىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى ھادىسەگە ماسلىشىدىغانلىغىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

Photo. 29 The 1 – 4 pages of The Oghuzname which have kept in Paris Bibliotheque Nationale
【From: Geng Shimin, Tursun Ayup, Kedimi Uyghurlarning Tarihi Dastani Oghuzname 24 bet, Milletler Neshiriyati Beijing 1980】

Paris versiyonunun 106 - 115 satırlarına bakılırsa, Oğuz Han 'ın yabancı elçilere gönderdği mektubunda yer verdiği şu ibareler dikkat çekicidir:

Ben Uygur hakanıyım. Tüm cihan'a da hakan olmalıyım. Bana boyun egmenizi dilerim. Kim ki boyun egip, ağzıma baksa, ona hediye göndererek ,dost tutarım. Kim ki boyun egmesse, ona gazaplanırım, asker göndererek, onu düşman yaparım. Derhal bastırıp dar^a asarım, yok ederim. [ Oğuzname 46s. ( Uygurca ) Beijing Milletler Neşiriyati 1984 ]

47. ئەگەر مەشھۇر تۇرك تارىخچىسى Faruk Sümer )فارۇق سۇمەر (نىڭ ئىيتقىنىدەك: تۇرك دۇنياسى ئۇيغۇر خاقانى ئوغۇزخاننىڭ فەتىخلىرىدىن (بويسۇندۇرۇشلىرىدىن) مەيدانغا كەلگەنلىگىنى، بىزنى ئۇيغۇرتۇركلىرى دىگەندىن تۇركىيەدىكى قېرىنداشلارنى تۇرك ئۇيغۇرلىرى دىگەننىڭ تىخىمۇ ھىسداشلىق قازاندۇرىدىغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Prof. Dr. Faruk Sümer'e göre, bu destan İlhanlı hükümdarlarından Gazan Han devrinde (1295 - 1304) veya Gazan'ın halefi Olceytü zamanında (1304 - 1316) ceryan eden kuvvetli Türkçülük şuurunun ürünüdür. Eserin Uygur ülkesinde yazılmış olması imkansızdır. Ona göre bu şuurun esasları şunlardır:
a) Oğuz Han'dan eserin yazıldığı devre kadar Türk alemini, adları zikredilen şu kaimler temsil etmektedir. Oğuz ( Türkmen ), Uygur, Kıpçak, Kanlı, Karluk, Kalaç.
b) Türkler'in en eski zamanlarda yaşamış Moğullar'ın Cengiz Han'ı gibi, cihangir bir hükümdarları vardır. Bu cihangir hükümdar'ın adı Oğuz Han'dır.
c) Türk dünyası, Oğuz Han'ın yaptığı büyük fetihler neticesinde meydana gelmiştir. Yani Türk kavimlerinin Beş-Balık bölgesinden Kara-Deniz'in küzeyine ve Anadolu'da Adalar Denizine kadar yayılmış olmaları Oğuz Han'ın fetihlerinden ileri gelmiştir.
ç) Oğuzlar Oğuz Han'ın 24 torunundan inmişlerdir. Uygurlar Oğuz Han'ın öz kavmi veya ona itaat eden Türk'lerdir. Kıpçak Kanlı, Karluk ve Kalaçlar da Oğuz Han'ın beylerinden türemişlerdir.
d) Türkle'rin tarihi bölümü'nde, Oğuz Han kavmini hak dinine sokmak için Tanrı tarafından gönderilmiş bir hükümdar olarak gösterilir. Böylece, kavmini hem Allah'n dinin getirmiş, hem de büyük fetihler yapmış bir peygamber hükümdara sahip olmakla Türkler'in hem Moğullar, hem de Araplar kadar şerefli veya onlardanda şerefli ve üstün bir kavim oldukları ifade edilmiştir. [ Faruk Sümer, Oğuzlar, 273 s. ]

Uygurların Oğuz Han'ın öz kavmi olduğuna, Oğuzların onun 24 torunundan indiğine göre, Oğuz Han adlı bu cihangir hükümdar, bir Uygur'dur. Bu Uygur ise Oğuzlar'ın ecdadıdır. Türk dünyası işte bu Uygur Hakan'ının büyük fetihlerinden meydana gelmiştir. [ Pror. Dr. Faruk Sümer: Oğuzlar , 170, 171s. Türk Dünyası Araştırma Vakfı, İstanbul, 1992 ]
.
48. ئەگەر بۇيۇك تۇرك تارىخچىسى زەكى ۋەلىدى توگان نىڭ ئىتقىنىدەك ئۇيغۇر، يۇگۇر، ئوگۇر ناملىرىنىڭ تارىخنىڭ بىزگە مەلۇم ۋە نامەلۇم دەۋىرلىرىدە تۇرك نامىنىڭ ئورنىغا قوللىنىلغان ئىسىم ئىكەنلىگىنى يەنى پۇتۇن تۇركلەرنىڭ ئۇيغۇرلاردىن تۇرلىنىپ پەيدا بولغانلىغىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى دەلىللەرنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Ogur, Yugur, Uygur adları aynı kelimenin muhtelif şekillrinden ibarettir. Asya ve Doğuavrupa'nın bu kadar geniş sahalarında bize tarihen malum olan ve olmayan devirlerde yayılmış olan bu Ogur, Yugurların isimleri Miladdan önceki devirlerde Türk isminin yerini tutan bir isim olmuştu. İhtimal Önasya’daki Khuriler de onlardandır…
[ A.Zeki Velidi Togan, Umumi Tutk Tarihine Giriş, 147s. , 149 s.Enderun Kitabevi 1981 İstanbul]

«...ئوگۇر، يۇگۇر، ئۇيغۇر ئىسىملىرى ئوخشاش سوزلەرنىڭ پەرقلىق شەكىللىرىدىن ئىبارەتتۇر. ئازىيە ۋە شەرقى ياۋرۇپانىڭ بۇنچە كەڭرى ساھالىرىدا بىزگە تارىختىن بېرى مەلۇم بولغان ياكى بولمىغان دەۋىرلەردە يىيىلىپ كەتكەن بۇ ئوگۇر يۇگۇر ئىسىملىرى مىلادىن ئاۋۋالقى دەۋىرلەردە تۇرك ئىسمىنىڭ ئورنىدا ئىشلىتىلگەن بىر ئىسىم ئىكەنلىگى مەلۇم. ئىھتىمال كىچىك ئازىيەدىكى خۇرىلارمۇ ئۇلاردىن بولىشى مۇمكىن...»

«...ھەرھالدا ئوگۇر ياكى يۇگۇر ئىسىمى ئاخىرى ئۇيغۇر، ئوغۇز، قىپچاق، قاڭلى قاتارلىق قەۋىملەرنىڭ ھەيئەت توپلىمىنىڭ ئىسمى بولغانلىغى مەلۇم. ئۇيغۇر ۋە قارلۇقلارنىڭ تىل جەھەتتىكى مۇناسىۋەتلىرىىدىن قارىغاندا، ئوگۇرلارنىڭ (ئۇيغۇرلارنىڭ) ئاساسى يىيىلىشلىرىنىڭ تارىختىن ئاۋۋالقى دەۋىرلەردە ۋۇجۇتقا چىققانلىغىنى كورسىتىدۇ...»
[ A.Zeki Velidi Togan, Umumi Tutk Tarihine Giriş, 147s. , 149 s.Enderun Kitabevi 1981 İstanbul]

49. ئەگەر تۇركلەرنىڭ ئەسلى مەنبەسى خۇسۇسىدا ھىچكىمنىڭ ئەقلىگە كىلىپ باقمىغان، ھەتتا مەۋجۇدىيەتىنى قوبۇل قىلىشقىمۇ پىتىنالمىغان ئىھتىماللارغىچە ئويلاشقان غازى مۇستافا كامال پاشا ئاتاتۇركنىڭ تەكلىفى بويىچە 1930. يىللاردا ئىپتىدائى تىللار مۇتەخەسىسى، تارىخچى، دىپلومات تاخسىن ماياتەپەك ئەفەندى تەرىپىدىن ھازىرلانغان "تۇرك تارىخى ئىلمى ماقالىسى" دا شەرھىلەنگەن دەلىللەرنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،
تاخسىن ماياتەپەك ئەفەندى تەرىپىدىن ھازىرلىنىپ، 1936. يىلى 29 فىۋرال تارىخىدا سۇنۇلغان 7. دوكلاتىى خۇسۇسىدا ئەينەن شۇ سوز-ئىبارىلەرگە يەر بېرىلگەن :
«...ئۇيغۇر، ئاكاد ۋە سۇمەرتۇركلىرىنىڭ پاسسىفىك دېڭىزىدىكى (تىنچ ئوكىياندا) تۇنجى ئىنسان پەيدا بولغان مۇ قىتئەسىدىن 70 مىڭ يىل ئاۋۋەل چىقىپ مۇ قىتئەسىىنىڭ بۇيۇك مەدەنىيەت، تىل ۋە دىنلىرىنى جاھانغا يايغىنىغا ئائىت يېپ-يىڭى ۋە مۇھىم مەلۇماتلارنى ئوز ئىچىگە ئالغان دوكلات ئىكەنلىگى تەكىتلەنگەن ...»

بۇ دوكلاتتا James Churchward نىڭ تەتقىقاتلىرىغا ئاساسەن ئۇيغۇر ئىمپىراتورلىغىنىڭ تۇرك ئىمپىراتورلىغىدىن 10 – 11 مىڭ يىل ئاۋۋال مەيدانغا كەلگەنلىگى تەكىتلەنگەن...
Kemal SEZER : Atatür’ün ulaştığı şifrelere göre Türklerin anayurdu Ortf Asya değildi ! Ergenekon mu, Mu mu ? Yeni Aktuel 2005 23 Sayfa.
50. ئەگەر تۇرك ۈە ئۇيغۇر ناملىرىنىڭ پەيدا بولۇش تارىخى، مانىزىمنىڭ تەسىرى ۋە تۇراقلىق ھايات تەرزى جەھەتتىن ئۇيغۇرلارنىڭ باشقا تۇركى خەلقلىرىدىن پەرىقلىق توپلۇم ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى، ئىككى مىللەت بولۇپ شەكىللىنىشىنىڭ سەۋەپ-نەتىجىلىرىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

Unregistered
24-11-18, 22:40
51. ئەگەر بۇيۇك تۇرك تارىخچىسى زەكى ۋەلىدى توگان نىڭ تەتقىقاتلىرىدىن، ئۇيغۇرلارنىڭ مىلادى 840. يىللىرىدىلا بەشبالىق ۋە قوچۇ بولگەلىرىگە يەرلەشكەندىن كىيىن بىر مىللەت بولۇپ شەكىللەنگەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

840 yılında Orhun sahasından ayrılıp, Beşbalık ve Koçu mıntıkasna yerleştikten sonra ziraetçi ve tüccar bir millet olarak yaşadılar. [ Zeki Velidi Togan: age. 99 s.]

52. ئەگەر ئۇيغۇر بەگلىرىدىن سۇلتان ئالائىددىن ئاراتنانىڭ تۇركىيە ئانادولۇ بولگسىنىڭ km² 200000 لىق يەركولىمىدە ئەرەتنا دەۋلىتىنى (1327-1380) قۇرغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

53. ئەگەر ئۇيغۇرلارنىڭ چىڭگىزخان زامانىدا موڭغۇللار بىلەن بىرلىكتە ئاناتولىغا كىلىپ، قەيسەرى، كونيا، قارامان گىبى بولگىلىرىگە يەرلىشىپ، باش ۋالى گىبى نۇھىم ۋەزىپىلەردە بولغانلىغىنى، ئوسمانلى زامانىدا، فاتىخ سۇلتان مەھمەتنىڭ پەرمانلىرىنىڭ ئۇيغۇرچە يېزىلغانلىغىنى، فاتىخ سارايىدا ئۇيغۇرچە ئۇگۇتۇلگەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

OSMANLI VE CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRK-UYGUR İLİŞKİLERİ ÜZERİNE(1861-1934) Alimcan İNAYET Yrd. Doç. Dr.. E. Ü. Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/406169

54. ئەگەر A.N. Kooropatkin' نىڭ تەتقىقاتلىرىدىن ئاۋرۇپانى ئىستىلا قىلغان ھونلارنىڭ ئەسلىدە ئۇيغۇرلار ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

A.N. Kooropatkin' e göre, IV asrın başlangıçı Hunlar batıya doğru yayıldığı zamanlarda, rasgelen ufak göçmen kabilelerinin hepsini önüne katarak, onlardan yararlanarak Roma İmperatorluğunu ele geçirmiş, V asırda Alman topraklarını istila etmiştir. Bu Honlar, "Uygur", "Ugra", "Hungıra" adlarıyla Avrupa'ya kadar ulaşmişlar. Şimdi Macar veya Macaristanlılar diye adlandırılanlar tam şunların evladıdır. Önceki Hunlar, sonradan Uygurlar olarak adlandırılmıştır. [ A.N. Kooropatkin :Keşkeriye. 123 s. ( Uygurca Hekime Erşidin tercümesi ) Xin Jiang Helk Neşiriyati Ürümçi ]

55. ئەگەر فىرانسوز مىسيونېر Huc نىڭ تەتقىقاتلىرىدىن ھونلار بىلەن ئۇيغۇرلار نىڭ ئەينى ئىنسانلار ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Fransız Misyoner Huc 'da Tatarlar ve Tibetlere Seyahat Hatırası' denilen eserinde aynı fikiri destekleyerek Hunlar ile Uygurlar'ın aynı insanlar olduğunu teyit etmiştir.. [ Keşkeriye. 123 s Uygurca Hekime Erşidin tercümesi «Xin Jiang» Helk Neşiriyati Ürümçi 1984 ]

Hunlar, İÖ 3. yüzyılının sonunda, Orta Asya'nın büyük bir bölümüne 500 yıldan uzun bir süre egemen olarak büyük bir kabile birliği oluşturan ve İS yüzyılın 370' te Avrupayı istila ederek büyük bir imparatorluk kuran göçebe halktır. [ AnaBritannica : 11.cilt, 279 s. ]

56. ئەگەر ئۇلۇق ئۇيغۇر ئالىمى مەخمۇت قەشقىرىنىڭ دىۋانى لۇغەتىت تۇرك سەرلەۋھەلىك ئەسىرىنىڭ مۇقاۋىسىغا ئەمەس، ئىچىدىكى مەزمۇنىغا بىقىپ ھەركەت قىلىشنى، دىۋانى لۇغەتىت تۇرك دە ئىزاھلانغان ئۇيغۇر ئىلىنىڭ ئۇيغۇرىيە، ئۇيغۇرىستان ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

57. ئەگەر بۇيۇك ئۇيغۇر ئالىمى مەرھۇم ئابدۇشۇكۇر مۇھەممەت ئىمىن تەرىپىدىن مۇئەييەنلەشتۇرۇلگەن ئوغۇزخان، ماھمۇت قەشقەرى، يۇسۇپ خاس ھاجىپ، ئەبۇ ناسىر فارابى، ئىبنى سىنا، ئەخمەت ياسەۋى، ئەلىشىر نەۋائى گىبى تارىخى سەرخىللىرىمىزغا ھەقىقى تۇردە ساھىپ چىقىشنى خالىساق،

58. ئەگەر بۇيۇك تۇرك تارىخچىسى زەكى ۋەلىدى توگان نىڭ ئىتقىنىدەك ئۇيغۇرىستان نامىنىڭ مىلادى 840-يىلدىن باشلانغانلىغىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى ھادىسەنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

59. ئەگەر ئۇيغۇر ئۇيغارلىغىغا (مەدەنىيىتىگە) ساھىپ چىقىشنى ئوبدان بىلىدىغان ئامما، ئۇيغۇرلىغىغا ساھىپ چىقىشتىن باش تارتىدىغان كويۇمچان قېرىنداشلارىمىزغا تارىخ دەرسى بېرىشنى، تارىخى كىملىگىمىزنى تونۇتۇشنى خالىساق،

ئەسلى ئۇيغۇر ۋەتىنىنىڭ ئۇيغۇرىستان ئىكەنلىكى دۇنياچە مەشھۇر تارىخشۇناس ۋە تۈركولوگى ئا. زەكى ۋەلىدى توگان تەرىپىدىن ئاللابۇرۇن ئورتىغا قويۇلغانلىقى مەلۇم، توگان شۇنداق دەيدۇ:

«توققۇز ئوغۇز-ئۇيغۇرلارغا باشچىلىق قىلغان خاقانلار ئاۋۋال مۇڭغۇلىيەنىڭ ئورخۇن ۋادىىىدىكى قارابالغاسۇن شەھرىنى پايتەخت قىلىپ 840 – 745 يىللىرى ئارىسىدا يۈز يىلچە ھۆكۈم سۈردى. بۇلارنىڭ ھۆكۈمدارلىرىدىن تونۇلغانلىرى مويونچۇر ( 759 – 745 ) ۋە بوگو قاخان ( 780 – 9 75 ) ئىدى. بوگو قاخان 763- يىلى مانى دىنىنى قوبۇل قىلىپ بۇ دىننىڭ ئورتا ئازىيەنىڭ شەرقىدە كەڭ كولەمدە تارقىلىشىغا سەۋەپ بولدى.

« 840 – يىلى بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ بىر قىسمى، يىنسەي (كىم) ۋادىسىدىكى قىرغىزلارنىڭ بىسىمى بىلەن يۇرتنىڭ غەربىگە- قەدىمى خاندانلىق غەربى جامائەتىنىڭ مەركىزى بولغان بەشبالىق ۋە قوچو شەھەرلىرىگە يەنى شەرقى تىيانشانغا يەرلەشتى. باشقا بىر قىسمى خەنزۇلارنىڭ ھاكىمىيىتىنى قوبۇل قىلىپ غەربى شىمالى خىتاينىڭ گەنسۇ ئۆلكىسى چىگراسىدا يەرلەشتى...».

«شەرقىي تىيانشان بۆلگىسى بۇ زاماندىن ئېتىبارەن ئەسلى ئۇيغۇر مەملىكىتى ئۇيغۇرىستان دەپ ئاتالدى. بۇ يەردە ئۇيغۇرلار مانى دىنىدىن بەكرەك بۇددا دىنىنىڭ تەسىرى ئاستىدا قالدى. مۇستەقىل ھاكىمىيەتلىرى 13 – ئەسىردىكى مۇڭغۇللار دەۋرىگىچە داۋام قىلدى...».70

Ord. Prof. Dr. A. Zeki VElidi Togan Umumi Turk Tarihing Giriş 56 s. 57 s. I Cilt 3. Baskı, Enderun Kitapevi İstanbul 1981

“840 senesinde bu Uygurları Yenisey (Kem) havzasındaki Kırgızları tarafından tazyık olunarak bir kısmı memleketin garbi kısmında, eskiden de hanedanın garbi zümresinin merkezi olan Beşbalık ve Koçu şehirlerinde, yani şarki Tiyanşan'da yerleştiler. Diğer bir kısmı da Çin'in hakimiyetini kabul ederek şimaligarbi Çin'de, Kansu vilayeti hududunda yerleştiler. Şarki Tiyanşan mıntakası bu zamandan itibaren asıl Uygur memleketi Uyguristan addedilmiş oldu. Burada Uygurlar manizimden ziyade budizm tesirine düştüler, müstakil hakimiyetleri 13 üncü asırda Moğullar devrine kadar devam etti” [ Omumi Türk Tarih'ine giriş: 56, 57 s. İstanbul, 1981 ]

بۇيۇك تۇرك تارىخچىسى زەكى ۋەلىدى توگان نىڭ بۇ تەتقىقاتلىرىدىن ئەسلى ئۇيغۇر يۇرتىنىڭ (ئانا ۋەتىنىنىڭ) ئۇيغۇرىستان ئىكەنلىگى ئاللابۇرۇن مۇئەييەنلەشتۇرۇلگەنلىگى مەلۇم

دىمەك، ''ئۇيغۇرىستان'' – تارىخى ھەقىقەتلەرگە كورە بېرىلگەن ئىسىمدۇر. 1178 يىلىق ھادىسەدۇر (زەكى ۋەلىدى توگانغا كورە). ''شەرقى تۇركىستان'' – 1933- يىلى قۇرۇلغان « شەرقى تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىتى » دىن باشلانغان 85 يىللىق ھادىسە دۇر. ئو سىياسى غايەلەرگە كورە بېرىلگەن ئىسىمدۇر.

ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئانا ۋەتىنى پەقەت ئۇ مىللەتنىڭ ئوز ئىسمى بىلەن يەنى ئۇيغۇر ئىلى، ئۇيغۇرىيە ياكى ئۇيغۇرىستان بىلەن ئاتالغاندىلا ئۇيغۇر مىللىتى دۇنيادا تەبىئى تونۇلۇش پۇرسىتىگە ئىگە بولالايدۇ. بۇ ئىسپات تەلەپ قىلمايدىغان ئومۇمىيۇزلۇك ھەقىقەتتۇر.

ئامېركا ياكى ياۈرۇپا كوچىلىرىدا تۈرك نەسلىدىن مۇستەسنا بىر كىشىگە «شەرقى تۈركىستان» دىن گەپ ئېچىلسا، قەلبى جەھەتتىن (پسخولوگىيە نوقتى نەزەردىن) ئالدى بىلەن ئۇنىڭ ئەقلىغە بىر تۈرك دۆلىتى، تۇركىيە ياكى تۇركلەر كېلىشى مۇقەررەر. ئەمما ھىچبىر زامان خىتاي ئىستىلاسى ئاستىدا قېلىۋاتقان ئۇيغۇر تۇپراقلىرى ياكى ئۇيغۇلار كەلمەيدۇ. چۇنكى ئىسپات تەلەپ قىلمايدىغان ئومۇمىيۇزلۇك ھەقىقەتتىن ھالقىغان بۇ ئىسىم ئۇيغۇرغا ھەرگىز تەبىئى تونۇلۇش ئىمكانىيىتى بەرمەيدۇ. دەل ئەكسىچە تونۇلۇشىغا توسقۇنلۇق قىلىدۇ. (نۇ نوختىنى بۇ قىتىم بىلگىيەنىڭ برۇكسىل، شىۋىتسارىيەنىڭ جەنۋە شەھرىدە ياكى ياۋرۇپانىڭ باشقا شەھەرلىرىدە قىلىنغان نامايىشلاردا ھىس قىلغان بولىشىڭلار مۇمكىن.)

ئۇيغۇر تارىخىدىن خەۋەرسىز سىياسەتچىلەر، ''ئۇيغۇرىستان دىمەك تۇغۇلمىغان بالىغا ئات قويۇش'' ھەتتا ''ئۇيغۇر دۆلىتى ئۇيغۇرستان دەپ ئاتالمىغان''، دەپ تارىخى رىئاللىقنى ئىنكار قىلىشقا تىرىشماقتا.

ئۇيغۇرىستان - «ئۇيغۇر ئىلى»، «ئۇيغۇر يۇرتى»، «ئۇيغۇرىيە»، كىزى كەلگەندە «ئۇيغۇر مەملىكىتى»، «ئۇيغۇر دۆلىتى»، «ئۇيغۇر ئىمپىرىيەسى» دېمەكتۇر.

ماھمۇت قەشقىرىنىڭ «تۈركى تىللار دىۋانى» دا ئۇيغۇر – سۇلمى، قوچۇ، جانبالىق، بەشبالىق، يېڭىبالىق قاتارلىق بەش شەھىرى بولغان بىر ئەلنىڭ ئىسمى دەپ مۇئەييەنلەشتۈرۈلگەن. [1 – توم 151 – بەت، خەلق نەشرىياتى ئۈرۈمچى 1981 – يىل
ئەل - «يۇرت»، «دىيار»، «مەملىكەت» دېمەكتۇر. [ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىزاھاتلىق لۇغىتى، 1 – توم، 291 – بەت، مىللەتلەر نەشرىياتى، بىجىن 1990 ]71

ئەگەر پارس تىلىدىكى «ستان» سۆزى ئۇيغۇر دۆلىتى قۇرۇلغان مەزگىللەردە (840 – 745) ياكى ماھمۇت قەشقىرى زامانىدا تىلىمىزغا سىڭىپ كىرگەن بولسا ئىدى. ئۇ ھالدا مۇئەللىپنىڭ ئەسىرىگە «ئۇيغۇر ئىلى - «ئۇيغۇرىستان» دەپ ئىزاھلانغان بولاتتى.

تارىخى ئەسەرلەرگە نەزەر سالغىنىمىزدا، ئۇيغۇرىستان ئاتالغۇسىنىڭ تارىخى مەۋجۇدىيىتى ھەرقايسى تەتقىقاتچىلار تەرىپىدىن شۇ شەكىلدە شەرھىلەنگەنلىكى مەلۇم.

60. ئەگەر بۇيۇك تۇرك تارىخچىسى رىزا نۇرنىڭ ئۇيغۇرىستان ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Dr. Rıza Nur 'a göre: “Orta asya ve Sibirya'nın geniş isteplerinde Türk urukları arasından ayrılarak daimi vatan tesis etmek üzere cenuba yürüyen ilk Türk kabilesinin Uygurlar olduğu muhakkaktır. Uygurlar şarkta Çin'in Kansu eyaleti ve Gobi çolü, Tibet ve Koenlun dağı; garpta Pamir yaylası; şimalde Cungariye kıtası ve Altay dağlarının cenubi ayaklarıdır. Uygurlar bu son istikamette diğer Türklrle irtibat ve münasebette kaldılar. Uygurlar'ın merkezi bugünkü Kumul, Turfan ve Karaşehir civarıdır. Daha sonra bilhassa Kaşgar, Semerkant, « Karşi » de Uygur idi. O halde Uyguristan; bugünkü Şarki Türkistan veya Çin Türkistanıdır. [ age. s. 3,6 ]

Unregistered
24-11-18, 22:41
61. ئەگەر بۇيۇك ياپون تارىخچىسى ئودا جۇتەن نىڭ ئۇيغۇرىستان ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

غەربى ئۇيغۇر پادىشالىغىنىڭ تەۋەسى (تېرىتورىيەسى) شەرقى تىيانشان تاغ تىزمىلىرىنىڭ شىمالى ۋە جەنۇبى ئىتەكلىرىنى ئوز ئىچىگە ئالاتتىى. 840. يىلدىن كىيىن، كوچمەن ئۇيغۇر ئىمپىرىيەسى ۋەيران بولۇپ، كوپ سانلىق ئۇيغۇرلار مونغۇلىيەدىن بۇ يەرگە كىلىپ، تۇراقلىق ھايات شەكلىنى تاللىدى. يەرلىك غەيرى تۇرك خەلقلىرىى بۇ غايىپتىن كەلگەن مىھمانلارنىڭ تۇركچە تىلىنى ئۇگەندى. نەتىجىدە ئۇيغۇرىستان دىگەن بىر دولەت پەيدا بولدى. بۇ دەۋلەت خىتاي بىلەن ئىچكى ئازىيە ئارىسىدا قاتناش ۋە تىجارەتنىڭ مۇھىم ۋاستىلىق بولگىسى، شەرق بىلەن غەرپ ئارىسىدا مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشنىڭ كورىگى بولۇپ قالدى. مانىستلەر، بۇدىستلەر، ناستورىيانلار ۋە باشقاا دىندىكىلەر، ئۇيغۇر يېزىقى دەپ ئاتالغان بۇ تۇرك تىلى بىلەن سوزلىشىدىغان ۋە يېزىشىدىغان بولدى. ئۇلار موڭغۇل ئىمپىرىيەسىنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە بۇيۇك مەدەنى تەسىرلەرنى جارى قىلدۇرۇپ، مونغۇل تىلىنى ئۇيغۇر يېزىقى بىلەن ئىپادىلەيدىغان ھالغا كەلتۇردى. ئامما ئۇيغۇرىستان، مونغۇل ئىستىلاسى ئاستىدا زاۋالىققا يۇز تۇتۇشقا باشلىدى. بولۇپمۇ ئۇيغۇرلار 1260- يىلىدىن كىيىن 40 يىل داۋاملاشقان بۇ كايدۇ ئىسيانىدىن ناھايىتى جاپا تارتتى. ئۇيغۇر پادىشا جەمەتى گەرچە ئىدىقۇت ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن بولسىمۇ، باشقا كۇچلۇك نەسەپلەر خىتاينىڭ غەربى-شىمال بولگىسىدىن پانالىق ئالدى. 1305. يىلدىن كىيىن، ئورتا ئازىيەدە ۋەزىيەت تىنچىدى، ئامما ئۇيغۇرلار بۇرۇنقى ئاۋاتلىغىغا قايتالمىدى. بۇنى ئاز دەپ، ئۇلارنىڭ قاتناش يوللىرى ئىسلامچى ئىران تۇركلىرىنىڭ ترانسوزىيانادىن باشلانغان ئۇزۇن مۇساپىلىك تىجارەت كاشىلىلىرى تۇپەيلىدىىن چىرىپ كەتتى. ئىسلامى كۇچلەر ھەقىقەتەن پۇتۇن تارىم ۋادىسىىغا قەدەر كىڭەيدى. يەنە بىر تەرەپتىن بۇددىست ئۇيغۇرلار ، يۇەن سۇلالىسىنىڭ ھىمايىسى ئاستىدىكى تىبەت لاما مەدەنىيەتىنىڭ تەسىرى ئاستىدا ئازسانلىق بولۇپ قالدى.

Batı Uygur Kırallığı'nın toprağı, doğu Tianşan sıralarının küzey ve güney eteklerine kadar uzanıyordu. 840 'den sonra, göçebe Uygur İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla, Mongolia (Moğulistan) 'dan çok sayıda Uygurlar buraya gelip, yerleşik hayat biçimini seçtiler. Türk olmayan yerli halklar bu ezici acemilerin Türkçe dilini öğrendiler. Neticede, Uyguristan denilen bir devlet meydana geldi. Bu devlet, Çin ile İç Asya arasındaki nakliyat ve ticaretin önemli aracı bölgesi haline geldi. Doğu ile batı arasındaki kültürel alış-verişin köprüsü oldu. Manihistler, budistler, nastorianlar ve başka dindekiler, Uygur Alfebesi denilen bu Türkçe ile konuşmaya ve yazişmaya başladılar. Onlar, Moğul İmparatorluğunun erken dönemlerinde büyük kültürel etkinlikler sarfettiler. Moğul dili, Uygur alfebesi ile yazılmaya başladılar. Ama, Uyguristan, Moğul istilasıyla batmaya yüztuttu. Bilhassa 1260' dan sonra, 40 sene devam eden Kaido İsyanından dolayı çok zararlar çektiler. Uygur Kraliyet ailesi, gerçi, İdikut unvanı taşısa da, başka güçlü saltanatlarda Çin'in küzey - batı bölgesine sığındılar.
[ Uighuristan : Acta Asiatica No: 34 22 p. Tokyo, 1978 ]

62. ئەگەر ئىنگىلىز تەتقىقاتچى Prof. Dr. Andrew D. W. Forbes نىڭ ئۇيغۇرىستان ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Prof. Dr. Andrew D. W. Forbes'e göre, “ Han Çinlilerinin, bugünkü günde esasen Xin Jiang ile sınırlanan bu Orta Asya bölgesine olan müdahilesi, gerçi I. asrın başlarında yani Batı Han sülalesinin 5. padişası Wu Di zamanında başlanmışsa da, bu bölge üzerindeki egemenliği XVIII asrın ortalarına kadar hafif seyrek halinde kalmıştır, yani ancak 'Uyguristan' ını Kumul ve Turfan bölgeleri ile Ming sülalesi arasında gevşek vasallık ilişkileri kurmuştur. Qing Qian Lung hükümranlığının 19. yılı (1755 ) Cungariye ve İli vadesini tümüyle Çinlilerin controlu altına almıştır.. 'Altışehir'in Tarım Ovası da 1758 yılı Kaşgar'ın işgaliyle elden gitmiştir. ” [ Warlods and Muslims in Chinese Sentral Asia : p. 9, Cambridge University Press, 1986 ]
.
63. ئەگەرئىتالىيەلىك بۇيۇك ساياھەتچى ماركو پولو نىڭ ئۇيغۇرىستان ھەققىدىكى تەتقىقاتلىرىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

According to The Travels of Marco Polo
馬可·波羅行記》在第59節Camul條下這樣記述畏兀兒斯坦:[1]
畏兀兒斯坦是一個臣屬於大汗的大區。它包括很多城鎮和村莊,它的最大城市叫“哈剌火州”。它包括許多附屬於 它的其它城鎮、村莊,它的居民崇拜偶像。不過,那裏也有不少信奉聶斯托里派的基督教徒,還有一些薩拉孫人。 http://chuansong.me/n/2442524

64. ئەگەر 1933 يىلدا قۇرۇلغان شەرقى تۇركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيەتىدىن ئاۋۋال ئۇيغۇرىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇش پلانلانغانلىغى، ھەتتا ئۇيغۇرىستان جۇمھۇرىيىتى نامىدا تەڭگە پۇل قۇيۇلغانلىغىنىڭ تارىخى ئارقا كورۇنۇشىنى تەتقىق قىلىشنى خالىساق،

«Uyguristan Cumhuriyeti» deyimi, ilk defa 1933 'de Kaşgarda kurulan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti döneminde bastırılan bakır paranın ön yüzünde görülmüştür, Türkistan adındaki bu cumhuruyet'in neden Uyguristan adına para bastırdığı ayrı tatkikat konusudur. Bu para Amerika müzeleri ve dünya para kataolog'larında saklanmaktadır. [ Gulameddin Pahta : Şerki Türkistan Milli Azatlık Herkitining Yolbaşçiliridin Hoca Niyaz Hacim, Doğu Türkistan Sesi, 22 s. 25 Sayı, 1990 ]

65. ئەگەر 1933.يىلى قەشقەردە قۇرۇلغان شەرقى تۇركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى دەۋرىدە مۇستەبىت شىڭ شىسەي دەك سوۋىت ئىىتىپاقىدىن تەل-توكۇس پايدىلىنىشقا جۇرئەت قىلالايدىغان بىر ئۇيغۇر سىياسەتچىسىنى ئورتىغا چىقىرالىغان، ئۇيغۇرىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇشقا قادىر بولالىغان بولساق،

66. ئەگەر 1944. يىلى غۇلجىدا قۇرۇلغان شەرقى تۇركىستان جۇمىۇرىيىتى دەۋرىدە مەرھۇم ئەخمەتجان قاسىمى دەك سوۋىت تەرەپدارى بىر ئۇيغۇر سىياسەتچىنىڭ، خۇددى مۇستافا كامال پاشا ئاتاتۇرك نىڭ يۇشۇرۇن كومۇنىست پارتىيە قۇرۇپ لېنىننىڭ ياردىمىنى قولغا كەلتۇرۇشكە تىرىشىقىنىدەك، سوۋىت ۈە خىتاي كومۇنىستلىرىنى ئىتىراپ قىلىشقا مەجبۇر قىلىدىغان ئۇيغۇرىستان خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇشقا قادىر بولالىغان بولساق،

1950年2月14日周恩来代表中国在中苏友好同盟互助条约上签字,
背后是斯大林、毛泽东。条约规定苏联向中国贷款3亿美元。
《特别协定》则是早两天已在莫斯科签订。
第十七条:缔约国双方同意,内蒙,新疆,西藏,建立各民族的人民共和国,由双方共同负责扶助其 独立。
http://www.aboluowang.com/2017/0301/889890.html

1950-يىلى 2-ئاينىڭ 12- كۇنى موسكۋادا جۇئىنلەي ۋە ئاندىرى ۋىشىنىسكى تەرىپىدىن ئىمزالانغان جوڭگو – سەۋىت دوستلۇق شەرتنامىسىنىڭ ''ئالاھىدە شەرتنامە'' 17- ماددىسىدا :
''شەرتنامە تۈزۈشكەن دولەتلەردىن ھەر ئىككى تەرەپ ئىچكى موڭغۇل، شىنجاڭ، شىزاڭدا ھەرقايسى مىللەتلەرنىڭ خەلق جۇمھۇرىيەتلىرىنى قۇرۇىشىغا قۇشۇلىدۇ. ئۇلارنىڭ مۇستەقىللىغىنى يولەشكە ئىككى تەرەپ ئورتاق مەسئۇل بولىدۇ .''

مۇستافا كامال پاشا ئاتاتۇرك نىڭ يۇشۇرۇن كومىنىست پارتىيە قۇرۇش پائالىيىتى:

1920. يىلى تۇركىيەدىكى ئىنقىلاپنىڭ جىددى پەيتلىرىدە، مۇستافا كامال پاشا مەملىكەتتە ئۇلغۇيىۋاتقان بولشىۋىك ھەركىتىنىڭ تىزگىنىنى قولىدا تۇتماق، ئەينى زاماندا موسكۋانىڭ ياردىمىنى قولغا كەلتۇرمەك مەقسىتىدە، ھىچكىمنىڭ ئەقلىگە كەلمەيدىغان بىر قىلىپنى (فورمۇلانى ) يەنى بولشىۋىكتىن ئىبارەت بۇ سىرلىق كوزىرنى ئورتىغا چىقاردى. سەپداشلىرىدىن مالىيە باقانى، يېشىل ئوردۇ قۇرغۇچىسى ھاككى باغچە بەيگە كومىنىست پارتىيە قۇرۇش ۋەزىپىسىنى تاپشۇردى. 1920. يىلى 18. ئوكتەبىر كۇنى ئانقارادا، ھاككى باغچە بەينىڭ باش كاتىپلىغىدا تۇركىيە كومىنىست پارتىيەسى قۇرۇلدى. 3 يېرىم ئاي ۋەزىپە ئوتىگەن بۇ پارتىيەنىڭ 30 كىشىلىك مەركىزى كومىتىتىگە رافىك كورالتان، تەۈفىك رۇشتۇ، يۇنۇس نازى، قىلىچ ئالى، ئالى فۇئات، ئىسمەت ۋە فەۈزى پاشالار كىرگۇزۇلدى. ..

بۇ ھادىسە مۇستافا كامال پاشا ئاتاتۇرك نىڭ غەربى سەپ قۇماندانى ئالى فۇئات پاشاغا يازغان مەكتۇبىدە شۇ شەكىلدە تىلغا ئىلىنغان.

سۇيۇملۇك يولداش :
3. ئىنتىرناتسيونالغا بىۋاستە قاراشلىق بىر تۇركىيە كوممىست پارتىيىسى تەشكىل قىلىنىپ ھوكۇمەت تەرىپىدىن تەستىقلاندى. پارتىيەنىڭ ھەربى ئىشلار شوبىسى سىزدەك بىر قۇماندان يولدىشىمىزنى ئارىمىزدا كورۇشتىن پەخىرلىنىدۇ. پارتىيە رەسمى پائالىيىتىنىڭ يولغا قويۇلۇشى ۋە ئىلگىرى قۇرۇلغان مەخپى يېشىل ئوردۇ تەشكىلاتىنىڭمۇ پارتىيەگە ئوزگەرتىلىشى تۇپەيلىدىن بولشىۋىزىم ۋە كوممۇنىزىم فىكىرلىرى ئاساسىدىكى ھىچبىر جەمىيەت، ھەيئەت ۋە شەخسىلەر رەسىملىك رۇخسەتنامىسىز پائالىيەت قىلالمايدۇ. مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارنىڭ دەرھال دىققەت قىلىشىنى ئىلتىماس قىلىمەن.

مۇستافا كامال پاشا

بۇ پارتىيەنىڭ تارىخى ۋەزىپىسى تاماملانغاندىن كىيىن، ئەسلىدە موسكۋا تەرىپىدىن ئىتراپ قىلىنغان ئىلگىركى رەسمى كوممۇنىست پارتىيەسىنىڭ مۇستافا سوفى باشچىلىغىدىكى 14 ئەزاسى دىڭىز قازاسى بىلەن غەرق قىلىنغانلىغى مەلۇم. (بۇ ماتېرىيال 1995. يىلى 15. فىۋرال كۇنى سائەت 23:30 دا كانال D دە سۇنۇلغان ''سايىدىكىلەر' ناملىق ھوججەتلىك فىلىمىدىن ئىلىندى ...)

67. ئەگەر شەرقى تۇركىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلۇشىنىڭ ئالدى-كەينىدە، خەلقىمىزنىڭ مۇقەددەس مەنپىئەتىگە تاقاشقان ئەڭ مۇھىم مىللى مەسىلە: ئورۇس (سوۈىت ئىتتىپاقى) بىلەن دوست بولۇپ خىتايدىن قۇتۇلۇشمۇ ياكى ئورۇس بىلەن دۇشمەنلىشىپ خىتايغا تۇتۇلۇشمۇ؟ دىگەن جىددى سۇئالنىڭ جاۋانىنى تاپالايدىغان بىر سىياسەتچىنى ئورتىغا چىقىرىشقا قادىر بولالىغان بولساق،

68. ئەگەر 1955. يىلى ئۇرۇمچىدە‘’ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئوزئەرك بولگىسى‘’ قۇرۇلغان مەزگىلدە، ئۇ دەۋىردىكى ئۇيغۇر كومۇنىست رەھپەرلىرى، زوزوڭتاڭ تەرىپىدىن 1883 دە رەسمىلەشكەن‘’ شىنجاڭ (يېڭى چىگرا)‘’ ئاتالغۇسىنىڭ ئاتالمىش ‘’ئۇيغۇر ئوزئەرك بولگىسى (ئۇيغۇر ئاۋتونوم رايونى)’’ بىلەن بىرلىكتە قوللۇنۇشنىڭ خىتاي دائىرىلىرىنىڭ مىللى ئاۋتونومىيە سىياسىتىنىڭ ساختا ئىكەنلىگىنى يەنى، ئوز-ئوزىگە ئات قويۇش ھوقوقىدىن مەھرۇم قىلىنغان بىر مىللەتنىڭ ئوز-ئوزىنى ئىدارە قىلىش ھوقوقىدىن بەھرىمەن بولالمايدىغانلىغىنى تەكىتلەپ،‘’ ئىچكى موڭغۇل ئاۋتونوم رايونى’’, ‘’ تىبەت ئاۋتونوم رايونى‘’ دەك ‘’ ئۇيغۇر ئاۋتونوم رايونى’’ بولۇشنى تەكىتلەپ بولسىمۇ‘’ شىنجاڭ (يېڭى چىگرا)‘’ ئاتالغۇسىنى بويقۇت قىلىشقا قادىر بولالىغان بولساق، (بەلكىم ھىچ بولمىغاندا ‘’شىنجاڭلىق’’ بولۇپ قىلىشتىن ساقلىنالغان بولاتتۇق، )

69. ئەگەر ئۇيغۇرىستان نامىنىڭ 1935 دە بەزى ئىلمى ئەسەرلەردە جەنۇبى ۋە شىمالى ئۇيغۇرىستان دەپ ئايرىلغانلىغىنى نەزەر ئىتىبارغا ئىلىشنى خالىساق، ،

70، ئەگەر چاغاتاي خانلىغىنىڭ ئۇيغۇرىستان، ئالتىشەھەر ۋە مۇڭغۇلىستان دەپ ئۇچ قىسىمغا ئايرىلغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،
察合台汗國分为畏兀儿斯坦(Uyghurstan),阿尔蒂沙尔(Alti-Shahr,意思是六城:莎車,喀什,和田,阿克苏,烏什和英吉沙),和西部蒙兀兒斯坦(Moghulis tan)。 Chagatay Khaghanate is divided into Uyghurstan, Alti-Sheher (The six cities of Kuchar, Khashgar, Hoten, Aksu and Yengisar are often referred to as Alti Sheher ) and Moghulistan.
https://zh.wikipedia.org/…/%E8%92%99%E5%85%80%E5%85%92%E6%9…

大致范围是历史上的察合台汗国疆域,常被称为蒙兀儿斯坦,西部(即Western Moghulistan)为叶尔羌、东部(即Eastern Moghulistan)又被称为畏兀儿斯坦(Uyghurstan,吐鲁番汗国)。
https://zh.wikipedia.org/…/%E4%B8%9C%E7%AA%81%E5%8E%A5%E6%9…

Unregistered
24-11-18, 22:43
71. ئەگەر بەزى خىتاي مەنبەلىرىدە ئۇيغۇرىستان نىڭ شەرقى تۇركىستان ئىكەنلىگى، بەزى مەنبەلەردە ئئۇيغۇرىستان نىڭ ئەسلى ئۇيغۇر دولىتى ئىكەنلىگى قەيت قىلىنغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

東突厥斯坦或東土耳其斯坦(維吾爾語:شەرقىي تۈركىستان, Sherqiy Türkistan),或称維吾爾斯坦(Uyghuristan),是历史上对以巴尔喀什湖—帕米尔高原一 线以东的中亚地区的称谓。当代,是支持東突厥斯坦獨立運動人士對今日中華人民共和國的新疆維吾爾自治區西南 部的稱呼,或者指历史上的两次东突厥斯坦共和国。歷史上,這個地區曾长时间存在若干獨立國家,也曾數度在中 國的控制之下。1759年,清朝侵略准噶尔汗国及大小和卓之亂,最終將天山北路的准噶尔汗国和天山南路的回 部納入版圖,稱為“西域新疆”,新疆之名即来源於此,建省出自於左宗棠上奏同治皇帝的「他族逼處,故土新歸 。」。中華民國建立後,中國各地陷入長年戰亂之中,中央政府對新疆的控制能力下降,新疆或東突厥斯坦獨立運 動得以發展。
https://zh.wikipedia.org/…/%E4%B8%9C%E7%AA%81%E5%8E%A5%E6%9…

畏兀儿斯坦,或者称原回鹘国,即库车、喀拉沙尔、吐鲁番(或称哈刺火州)之地。http://www.edubridge.com/erxiantang/…/caoyuandiguo/03-14.htm

72. ئەگەر، ”ئۇيغۇرىستان” نامىنىڭ تارىخى ھەقىقەتكە كورە، ”شەرقى تۇركىستان” نامىنىڭ سىياسى غايەگە كورە بېرىلگەنلىگىدىن ئىبارەت بۇ نازۇك فەرقنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

73. ئەگەر پرافسور دوكتور ئوسمان فىكرى سەرتكايا نىڭ ئۇيغۇرىستان ھەققىدىكى مەلۇماتلىرىدىن خەۋەردار بولۇشنى خالىساق،

Prof. Dr. Osman Fikri Serkaya 'nın araştırmalarına göre Cengiz Han Tarihi Tercümesi olarak adlandırılan bu 156 sayfalı eksik metin, 1. Turfan seferi sırasında A. Grünvedel tarafından Bulayıkta bulunmuş ve Berlin'de Museum Für Indisch Kunst (Dahlem)'de I.B.3116 nomura altında korumaya alınmıştır. Sonra 2. Dünya Savaşı sırasında ortadan kaybolmuştur.

Metnin 1 (1a) 1 - 11 satırlarındaki “ Türk ve Moğul beylerinin gönlüne hoş gelsin diye Cengiz Han Tarihini Cihan - Güşay tarihlerinden tercüme edip, sözün aslı elde edildi. Bilmen gerekirki, Moğul ili ile Türk ulusunun aslı bünyesi birdir. Başta gelen yerleri kadimdan beri belli olan ovalar, dağlardır. Rus'a, Kıpçak'a, Çerkes'e, Kaşgar'a, Bulgar'a, Talas'a, Sayram'a, İbir - Sibir'e, (An) kara müren'e, Türkistan, Uyguristan ve Nayman'dan ibaret bu üç vilayetin ovaları ve çölleri ile Kök irtiş'e, Kara -kurum'a, Altay'a, Orhun müren'e kadar ulaşır.
[ Osman Fikri Sertkaya: Oğuz Kağan Destanı Üzerine bazı Mülahazalar, 16 s. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1995 ]

Metnin 12 (6b) 9 -15 satırlarında Uygur İli husunda şu ibarelre yer vermektedir. “Uygur İli bir kaç bölgeden oluşur, her bir bölge bir aymak olarak adladırılır. Bir kaç aymaklılar kendi beylerin izniyle üçlük araba yaptılar. Türkler arabanı Kanglıy dediler, Kanglıy bölge lakabı oldular.” .

74. ئەگەر رۇس ئالىمى Самойлович تەرىپىدىن 1912- يىلى ئېلان قىلىنغان «ئۇيغۇرىزىم» ھادىسىسىنى تەكرار تەتقىق قىلىشنى ۋە جانلاندۇرۇشنى خالىساق،

XIII. Yüzyıl ortalarından XVI. Yüzyıla kadar Doğu Avrupa ile Volga boylarında egemenliğini sürdüren Altınordu Devleti devrinde, Orta Asya ve Volga boylarındaki halkların kültürlü tabakalarında, Uygur edebi dilini örnek alan veya ona göre eser yazmaktan ibaret bir medeniyet hadisesi yani bir "Uygurizm" hadisesi şekillenmiştir.
http://www.allaturkaa.de/forum/index.php…
75. ئەگەر خىتاي دائىرلىرىنى ئەڭ ئاجىز نوختىسىدىن قىستاشنى يەنى، مەشھور خىتاي شائىرى ۋە يازغۇچىسى لۇشۇن نىڭ ئىتقىنىدەك سەددىچىن سىپىلىنىڭ 胡人- غۇزلاردىن يەنى ئۇيغۇرلاردىن قوغدۇنۇش ئۇچۇن سوقۇلغان لەنەتلىك سىپىل ئىكەنلىگىنى چۇشۇنۇشنى خالىساق،

76(鲁迅:1881年9月25日-1936年10月19日)
伟大的长城!
  这工程,虽在地图上也还有它的小像,凡是世界上稍有知识的人们,大概都知道的罢。
  其实,从来不过徒然役死许多工人而已,胡人何尝挡得住。现在不过一种古迹了,但一时也不会灭尽,或者还 要保存它。
  我总觉得周围有长城围绕。这长城的构成材料,是旧有的古砖和补添的新砖。两种东西联为一气造成了城壁, 将人们包围。
  何时才不给长城添新砖呢?
  这伟大而可诅咒的长城!
  五月十一日。
《长城》是鲁迅的一篇文章,出自《华盖集》,本篇最初发表于一九二五年五月十五日《莽原》周刊 第四期。
http://baike.baidu.com/item/%E9%95%BF%E5%9F%8E/15685779

77. ئەگەر خىتاي تارىخى مەنبەلىرىدە ئىزھار قىلىنغان胡人 يەنى غۇزلارنىڭ ئۇيغۇرلار ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Who is the Huren (胡人) that Luxun just sayid. The ‘’Huren’’ is translated as ‘’Barbarian’’ in the all English resource. İt is not right… According to the Chinese resources:
唐代的胡专指深目高鼻或高加索人种的西域人.
According to the books of Tang Dynasty, the Hu nation with deep eay and high nose or western region people with Caucasian rice. https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%83%A1%E4%BA%BA
南宋的《翻译名义集》曰:“自汉至隋皆指西域以为胡国
The Translation Nomenclatur 《翻译名义集》of South Song 南宋Dynasty of China sayid : Xi Yu 西域 - the Western Region (now Xinjiang-Uighuria) was named Hu guo 胡国 (Ghuz State) since Han Dynasty汉朝 (B.C.206 - 220 A.D) until to Sui Dynasty 隋朝 (581 -618 ) . https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%83%A1%E4%BA%BA

According to the Chinese – Uighur Nomeclature of History which publishid by Xinjiang Sience Technic Healty Press, Xinjiang Univercity Press 2003,

‘’The Hu ren 胡人is the Ghuz (Uighurs), Hu bali胡八里is the Ghuz (Uighur’s city ), 胡本草Hu bencao is the Ghuz (Uighur’s drugs),胡兵Hu bing is the Ghuz (Uighur’s military),胡服Hu fu is the Ghuz (Uighur’s dress),胡马Hu ma is the Ghuz (Uighur’s horse),胡商Hu shang is the Ghuz (Uighur merchents),胡腾舞Hu tengwu is the Ghuz (Uighur’s jumping dance),胡旋舞Hu xuanwu is the Ghuz (Uighur’s circle dance),胡语Hu yu is the local language ….’’
ئابلەت نۇردۇن ۋەلى ئەلى داۋۇت سايىم، خەنزۇچە- ئۇيغۇرچە تارىخ ئاتالغۇلىرى سېلىشتۇرمىسى 283، 284، 285 بەتلەر شىنجاڭ پەن – تېخنىكا سەھىيە نەشىرىياتى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتىتى نەشىرىياتى 2003 ئۇرۇمچى
Ablet Nurdun, Weli Eli, Dawut Sayim 汉维历史名词对照 新疆科技卫生出版社 (W) 新疆大学出版社2003年 乌鲁木齐

78. ئەگەر پۇتۇن دۇنياغا سەددىچىن سىپىلىنىڭ جوڭگونىڭ كونا چىگراسى، شىنجاڭ بولگىسىنىڭ جوڭگونىڭ يېڭى چىگراسى ئىكەنلىگىىدىن ئىبارەت بۇ تەييار دەلىلنى نامەيەن قىلىىشنى، دۇنيا جامائەتىنىڭ ھەققانى داۋامىزغا بولغان تەبىى ھىسداشلىغىنى قولغا كەلتۇرۇشنى، شىنجاڭ دىگەن بۇ يېڭى چىگرادىن تىخىمۇ ئوڭاي قۇتۇلۇشنى خالىساق،

79. ئەگەر كانادالىق ئالىم Ethel G. Stewart نىڭ 40 يىللىق تەتقىقاتىدىن ئۇيغۇرلارنىڭ ئامېرىكانى Cristopher Columbus تىن 248 يىل ئاۋۋال يەنى 1244- يىلى بايقىغانلىغىدىن ئىبارەت بۇ تارىخى ھادىسەنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

80. ئەگەر سەددىچىن سىپىلىنى زىيارەت قىلغان ھەرقايسى دەۋلەت رەھپەرلىرىنى بۇ ھەشەمەتلىك قۇرۇلۇشنى كىمدىن قوغدۇنۇش ئۇچۇن سىلىنغانلىغىنى بىلىپ قويۇشقا دالالەت قىلىشنى خالىساق،

15 Aralık 1982’de, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Kenan Evren Çin seddi’ni ziyaret ettiğinde, Çinli görevlilere ‘’Çin Seddi neden yapıldı’’ diye sordu. Çinli Görevliler: Düşmanlara karşı gelmek için yapıldı, ancak Türklere karşı da kullandık diye cevapladı. Evren de bunun üzerine’’, ‘’Artık Türkler yok. Herhalde rahatlamışsınızdır’’ dedi .

AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, 16 Ocak 2003 ‘de Çin Seddi’ne çıktı. Çinliler’in "Çin Seddi’ne bir kere çıkmayan yiğit sayılmaz" atasözünün anımsatılması üzerine de "Bunu bir Türke söylemek ayıp oluyor. Biz Türkler hariç" dedi.

28 Temmuz 2015,. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Çinliler’in Çin Seddi’ne çıktı.

Unregistered
24-11-18, 22:44
81. ئەگەر‘’دۇنيادا يەر ئاستى سەددىچىن ‘’ دەپ تونۇلغان تۇرپان كارىزلىرىدىن ئۇيغۇر خەلقىنىڭ 2000 يىل بۇرۇنقى سۇ-ئىنشائات جەھەتتىكى ئەقىل پاراسەتىنى يەنى تاغنىڭ سۇيىنى قۇياشنىڭ تەسىرىدىن قاچۇرۇپ، يەرئاستىدىن تۇزلەڭگە ئۇزۇتۇش لايھەسىنى مولچەرلەشنى خالىساق،

82. ئەگەر خىتاي تىبابىتىدە پارلاق مەرۋايىت دەپ قارالغان يىڭنە داۋالاشنىڭ ئەسلىدە تارىختا دەسلەپ ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن ئىجات قىلىنغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

بۇ خۇسۇستىكى تەتقىقاتلىرىم ئاۋۇسترالىيەدە ئۇيۇشتۇرلغان WFAS-2004 Gold-Coast, ICMART-2004 Sedney خەلىقارا مەجلىسلىرىدە Acupuncture Originated in Uighur سەرلەۈھە بىلەن ئىلان قىلىنغان ۋە ئاۋۇسترالىيە دە چىقىدىغان تۇركچە گېزىتلەردە، ئامېرىكا ئەركىن ئازىيە رادىيوسىدا تونۇشتۇرلغان.

يېقىندا نەشىر دىن چىقىدىغان توۋەندىكى ئەسەرلىرىمدە بۇ تەتقىقاتلرىمنىڭ ئۇيغۇرچە ۋە تۇركچە نۇسخىلىرى ئىلان قىلىنغۇسى...

83. ئەگەر ئەمگەكچان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزۇن تارىخى دەۋىرلەردىن بېرى تەبىئى ئاپەت ۋە كىسەللكلەر بىلەن قىلغان ئامانسىز كورەشلىرى نەتىجىسدە مەيدانغا كەلگەن ئۇيغۇر تىبابىتىگە ھەقىقى تۇردە ۋارىسلىق قىلىشنى خالىساق،

. ئەگەر تۇرك ئىرفانىنى، ئىلمىنى، تىبابىتىنى ئازىيەدە ئۇيغۇرلار ياراتقانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Uygur Tababeti, emektar Uygur halkının uzun tarihi devirlerden beri doğal afet ve hastalıklarla yaptığı amansız mücadelelerin gelişme sürecinde oluşmuş ve çağımızda düzenli bir tedavi yötemi haline gelmiş bir bilim dalıdır. (1)

Uygurlar, birçok alanda olduğu gibi tıp alanında da büyük etkiler yaratmış bir topluluktur. Uygur medeniyetinin çağdaş medeniyetler arasında her yönüyle bir benzeri bulunmamaktadır. Türk irfanını, ilmini, tıbbını Asya 'da Uygurlar korumuştur.

Prof. Dr. Abduşükür Muhammet İmin 'in, Ğarbi Yurt Taşkemir Seneti adlı eserinde verdiği bilgilere göre, tarihi İpek Yolunun Karaşehir Hoten istikametindeki Kroran harabelerinden, Nevada koleksiyonunda da yeralan, eski Mu uygarlığına göre insanın ve tüm evrenin fiziksel dengesini temsil eden dört ilkel gücün bir nevi sembolü bulunmuştur. (7)

85. ئەگەر ئۇيغۇرمىللى داۋاسىنىڭ ئەرزان لوبىچىلىقىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

لوبىچىلىق – كىشىلەرنىڭ ياكى مەخسۇس مەنپەئەت گۇرۇھلىرىنىڭ سىياسى قارار چىقىرىش جەريانىغا تەسىر كۆرسۈتۈش مەقسىتىدە مۇراجىئەت قىلىنغان تەشەببۇسلەردۇر. بۇ ئۇقۇم – قانۇن چىقارغۇچىلارنىڭ مەلۇم بىر يۆنۈلۈشكە ئاۋاز بېرىشىگە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن ئادەتتە «مەجلىس كورىدورلىرى» دا (ئىنگلىزچە Lobby ) يۈرگۈزۈلگەن پەردە ئارقىسى (ئارقا ئىشىك ) سودىلىقلىرىغا قارىتىلغان. چاغىمىزدا لوبىچىلىق بولمىغان سىياسى تۈزۈم يوق.

ئامېرىكىدا ئالاھىدە ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان لوبىچىلىقنىڭ بىرقانچە خىل شەكلى بار. تۈرلۈك گۇرۇپپىلارنىڭ مەجلىس ھەيئەتلىرى ئالدىغا چىقىپ كۆزقاراشلىرىنى چۈشەندۈرۈش، جامائەت ھوقۇقدارلىرىنى مەجلىس ئىشخانىلىرىدا، مېھمانخانىلاردا ياكى ئۆزلىرىدە «قىستاش»، جامائەت ھوقۇقدارلىرىغا مەكتۈب يېزىشى، تېلېفون قىلىش ياكى بۇ خۇسۇستا دولقۇن قوزغاش مۇمكىن. تەشكىلاتلار خالىغان نامزاتلارغا پۇل بېرىش ياكى خىزمىتىنى قوللىشى مۇمكىن. جامائەت پىكىرىگە تەسىر كۆرسۈتۈش مەقسىتىدە زامانىۋى يەتكۈزۈش ۋاستىلىرىنىڭ بارلىق تېخنىكىلىرى قوللۇنۇلغان، كەڭ كۆلەملىك ئاممىۋى ئالاقە باغلاش دولقۇنلىرى قوزغۇتۇلۇشى مۇمكىن. مەجلىس ھەيئەتلىرىگە مۇرەككەپ قانۇن تەكلىپلىرىنى ئايدىڭلاشتۇرىدىغان قاپساملىق تەتقىقاتلار سۇنۇلۇشى مۇمكىن. قانۇن چىقىرىش ئورگانلىرىدىكى مەلۇم شەكىللەر بىلەن ياكى ئىجرا قىلغۇچىلارغا قارىتا تەسىرلىك سايلام قاتقىلىرى ياكى باشقا ياردەملەرنى بېرىشى مۇمكىن.

لوبىچىلىق بىلەن شۇغۇللانغان كىشىلەر كۈچلۈك تىجارەت ياكى يېزا ئىگىلىك قۇرۇلۇشنىڭ ياكى ئىشچىلار سىىندىكاسىنىڭ (ئۇيۇشمىسىنىڭ) بۇ ئىشقا مەسئۇل كادىرلىرى، پۇل بەدىلىگە ئىشلىگەن كەسپى لوبىچىلەر، ئىستەك ياكى شىكايەتلەرنى يەتكۈزۈشى ئۈچۈن ھەپىلەشكەن ئادەتتىكى يۇرتداشلاردىن بولۇشى مۇمكىن. ئامېرىكىدا، شەھەرلەر، ۋىلايەتلەر (شتاتلار)، سەرپىيات بىرلىكلىرى، مۇھىت ئاسرىغۇچىلار «جامائەت پايدىسى» نى نازارەت قىلىدىغان باشقا گۇرۇپپىلار ۋە ئىتتىپاق ھۆكۈمىتىنىڭ ھەرقايسى بۆلۈملىرىمۇ لوبىچى خادىم ئىشلىتەلەيدۇ.

ئامېرىكا ئاساسى قانۇنىنىڭ قوشۇمچە 1 – ماددىسىغا ئاساسەن، پۇقرالار «ئۇچرىغان ھەقسىزلىك ياكى زىيانلارنىڭ تولىنىشى ئۈچۈن دۆلەتكە مۇراجىئەت قىلىشى» ھەقىقى كىپىلىككە ئىگە. ئىتتىپاق ھۆكۈمەت ۋە ۋىلايەتلەرنىڭ كۆپچۈلۈكىدە لوبىچىلىق مەلۇم قانۇنى تۈزۈمگە باغلانغان. ئالاقىدار قانۇنلار لوبىچىلارنىڭ قاتقۇ ۋە چىقىملىرىنى تىزىملاپ مەلۇم قىلىشنى، ۋەكىللىك قىلغان گۇرۇپپىلارنىڭمۇ ئەينى مەلۇمات بېرىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەمما بۇ قانۇنلارنىڭ تەسىرلىك بولۇشى گۇمانلىنارلىق. خۇسۇسەن جامائەت پىكىرى توپلاپ، ھۆكۈمەتكە تەسىر كۆرسۈتۈشكە قارىتىلغان ۋاستىلىق لوبىچىلىق پائالىيەتلىرىنى تىزگىنلەش تەستۇر».
[ ئاننابرىتانىكا 14 – توم 543 – بەت]

شۇنى ئېتىراپ قىلىش كېرەككى: دۇنيا موۋازىتىنىڭ بۇرۇلۇشى ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرىنى يەككە زىيادە كۈچ ھالىغا كەلتۈردى. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىمۇ ئامېرىكىنىڭ ئىپادىسى بويىچە يۈرۈشىدىغان بولدى. نەتىجىدە خەلقئارا داۋالاردىمۇ لوبىچىلىق زۆرۈرىيەتكە ئايلاندى. ھەرقايسى ئەللەر، خەلقئارا سەھنىلەردە مىللى مەنپەئەتكە تاقىلىدىغان ھەرخىل مەسىلىلىرىنى ئامېرىكادىكى لوبى شىركەتلىرىگە پۇل خەجلەپ ھەل قىلىدىغان بولدى.

تىبەت داۋاسى بىلەن ئەينى مەدەتكە ئېرىشەلمەسلىكىمىزدىكى تۈپ سەۇەپ مانا بۇ تۈرك دۈشمەنلىكىدىن ئىبارەت. بۇ ھالدا تۈركچىلىكتە چىڭ تۇرۇۋېلىش تۈرك دۈشمەنلىكىنى تېخىمۇ ئەۋج ئالدۇرۇشى تەبئى. مىليونلارچە دوللار خەجلەپ لوبى تېپىشقا ماغدۇرى يەتمەيدىغان ئۇيغۇر خەلقى ئەلۋەتتە بۇ دۈشمەنلىكنىڭ كاساپىتىدىن مەدەتتىن قۇرۇق قالىدىغان يولنى ئەمەس، ئارتۇقچە چىقىمدار بولماي دوست تاپالايدىغان مۆتىدىل يولنى تاللىغىنى تۈزۈك. بۇ تەشەببۇس ھەرگىز ۋاپاغا جاپا قىلغانلىقتىن دېرەك بەرمەيدۇ. سەلبى تەسىردىن ساقلىنىشنى بىلىشنىڭ ئۆزىمۇ ئىجابى تەسىر كۆرسۈتۈش دېمەكتۇر.

دەرۋەقە، خەلقىمىزنىڭ مىللى ئازادلىق داۋاسىنى نوقۇل سىياسى چۇقانغا باغلىۋالماي مەۋجۇت ئاۋارىچىلىقلارنى ئوبدان تەھلىل قىلىشىمىز. ئىقتىسادى يوللىردىن يەنى «ئارقا ئىشىك»لىرىنى تېپىشقا تىرىشىشىمىز لازىم. چۈنكى نۆۋەتتە جاھاننىڭ رەپتارى بۇدۇر.

86. ئەگەر، ئامېرىكانىڭ، رۇسىيەنىڭ، ياۈرۇپانىڭ ۋە باشقا دىمۇكراتىك دولەتلەرنىڭ ئىنسان ھەقلىرى جەھەتتىكى تىگىشلىك مەدەتلىرىنى قولغا كەلتۇرۇشنى،

87. ئەگەر، ئوتمۇشتىكى جوڭگو-سەۋىت ھەمكارلىغىنىڭ شەرقى تۇركىستان داۋاسىغا كەلتۇرگەن زىيان-زەخمەتلىرىدىن ساۋاق ئىلىشنى، كەلگۇسى خىتاي-رۇس ھەمكارلىغىدىن ھەزەر ئەيلەشنى خالىساق،

88.. ئەگەر فرانسۇۋا مىتراڭ (سابىق فىرانسىيە باشھاكىمى مىتراڭ نىڭ خانىمى) گىبى ھاياتىنى كۇرت ۋە تىبەت داۋاسىغا بېغىشلىغان غەرپ سىياسەتچىلىرىنىڭ ئۇيغۇرداۋاسىنى نىمە ئۇچۇن قوللىمايدىغانلىغىنىڭ سەۋەبىنى چۇشۇنۇشنى، دۇنيا سەھنىسىدە تىبەت داۋاسى بىلەن ئەينى مۇئامىلە كورۇشنى خالىساق،

89. ئەگەر، خىتاي زۇلمى ئاستىدا ئەينى ئازاپ- ئوقۇبەت ۋە دات –پەرياتلارنى چىكىۋاتقان تىبەت، موڭغۇل قاتارلىق دەرت ئورتاقلىرىمىز بىلەن ھەمكارلىشىشنى خالىساق،

90. ئەگەر، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى مىللى مۇستەقىلىق ھەركەتلىرىنىڭ تەجرىبە ساۋاقلىرىدىن پايدىلىنىشنى خالىساق،

91. ئەگەر، خىتايدىكى دىمۇكراتىيەلىشىش ھەركىتىدىن پايدىلىنىپ، بىرقىسىم خىتاي رىئالىستلىرىنىڭ ھىسداشلىغىنى قولغا كەلتۇرۇشنى خالىساق،

92. ئەگەر ۋەتەن ئىچىدىكى زىيالىلىرىمىز ئاراسىدىن ئىلھام توختىدەك جوڭگونىڭ قانۇنلىرىنى ئوبدان ئىدراك قىلىپ قانۇنى ھەقلىرىمىز بىلەن ئوزىنى قوغداشنى بىلىدىغان ئەقىللىق سىياسەتچىلەرنىڭ كوپلەپ چىقىشىنى، بىربىرنى قوللاپ قۇۋەتلەيدىغان بىلىملىك زىيالىلار قوشۇنىنىڭ يىتىشىشىنى، بىربىرىمىزنى يىتىم قالدۇرماسلىقنى خالىساق،

93. ئەگەر مىللى مۇستەقىللىق داۋامىزنىڭ كەلگۇسىنى پەقەت چەت ئەللەردىكى ئازسانلىق پانتۇركىست ۋە پانئىسلامىست ئىقىلاپچىلارنىڭ ئارزۇ - ھەۋىسى بويىچە ئەمەس، ئۇيغۇر ئىلىدىكى كوپ سانلىق خەلىقنىڭ شەرت- شارايىتلىرى، مەۋجۇت ئىمكانلىرى بويىچە باھالاشنى خالىساق،

94. ئەگەر ۋەزىيەتنىڭ تەقەززاسى ۈە سىياسەتنىڭ ئىنتىزارىنى چۇشۇنۇشنى، ئاي يۇلتۇلۇق كوك بايراقنى ئۇپۇقتا مەڭگۇ لەپىلدىتەلەيدىغان سىياسى غايەنى تاللاشنى خالىساق،

95. ئەگەر، دۇنيا سەھنىسىدە قازاق، قىرغىز، ئوزبەك، تاتار، تۇركمەن، ئازارى ۋە تۇرك قېرىنداشلىرىمىزدىن ئىلھام ئىلىشنى، ئەينى سالاھىيەتكە مۇيەسسەر بولۇشنى، ئىمكانسىز ھەۋەسلەرگە يۇگەن سىلىشنى خالىساق،

96. ئەگەر، خىتاي زۇلمىدا ئېزىلىۋاتقان، شىلىنىۋاتقان، قىقىلىۋاتقان، سوقۇلۇۋاتقان، خارلىنىۋاتقان، زارلىنىۋاتقان، خورلۇنۇۋاتقان، زورلۇنۇۋاتقان ئۇيغۇر خەلقىنى بىر ئان ئاۋۋال مىللى كىملىك، مىللى ئاڭ، مىللى ھىسيات، مىللى غۇرۇر ۋە مىلى ئىپتىخارىغا ئېرىشتۇرۇش، غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئۇيغۇتۇش، ئىچكى-تاشقى ئىمكانىيەتلەرگە كورە توغرا سىياسى غايە تاللاشقا دالالەت قىلىشنى خالىساق،

97. ئەگەر مۇنچىلىك تارىخى ئاساس، ئەنئەنە، مۇجىزەلىرىمىز تۇرۇغلۇق تىخىچە كىملىگىمىزگە ساھىپ چىقالماي، خوشامەت پەرۋانىسى، ئامانەت مەستانەسى بولوپ ئوزىمىزنى ئاۋارە قىلىشنىڭ ۋىجدان ئازابىدىن قۇتۇلۇشنى، ۋازكىچىلمەس ئادەت مەسىلىسىدىن چىقىرىپ نەتىجە سەنئىتىگە يۇزلەندۇرۇشنى خالىساق،

98. ئەگەر، ئۇيغۇر داۋاسى ئۇچۇن باش قاتۇرۇۋاتقان، جان كويدۇرۇۋاتقان پۇتۇن ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنى ئۇيغۇر كىملىگى، ئۇيغۇر مىللىتى، ئۇيغۇر ئىلى، ئۇيغۇر دەۋلىتى ۋە ئۇيغۇرىزىم يولىدا بىر ياقىدىن باش چىقىرىپ، بىرجان- بىر تەن بولۇپ بىرلىشىشىنى خالىساق،

99. ئەگەر مەلۇم ۋاز كىچىلمەس مەنپىئەتلەر ۋەجىدىن مەۋجۇت ھادىسەلەرنى بىلىپ تۇرۇپ بىلمەسكە، كورۇپ تۇرۇپ كورمەسكە سىلىپ، خۇپسەنلىك قىلىپ، يالغانچىلىقلارغا ئىشىنىش ۋە باشقىلارنى ئىشەندۇرۇشنىڭ بىر ھاماقەتلىك ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

100. ئەگەر، بۇگۇنكى مەۋجۇت ئىمكان ۋە جىددى ۋەزىيەت ئاستىدا، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ چاغداش (زامانىۋى) پەن-تېخنىكا بىلەن قۇراللانغان، بىر مىليارد ئۇچ يۇز مىليونلۇق نۇپۇسقا ساھىپ، بىرلەشكەن دولەتلەر تەشكىلاتىنىڭ بەش دائىمى ھەيئەت ئەزاسى بولغان كۇچلۇك بىر خىتاي دولەتنىڭ مۇستەملىكىسىدىن قۇتۇلۇشى، ئۇيغۇر كىملىگىنى ساقلاپ قىلىشى، خىتاي ئىمپىرىئالىزىمىنىڭ چوكىشىگە، دۇنيا مىقياسىدا دوست تاپالايدىغان ماخاتما گەندى يولىنى تۇتۇپ پۇرسەت كۇتىشىمىزگە باغلىق ئالەمشۇمۇل مەسىلە ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

101. ئەگەر يۇقۇرىدا بايان قىلىنغان دەلىل ئىسپاتلارغا قايىل بولماي يەنىلا پانتۇركىزىم غايىسىگە باغلانغان بۇ شەرقى تۇركىستان ئاتالغۇسىدا چىڭ تۇرۋالغان ئۇيغىۇر سىياسەتچىلىرىنىڭ قىلمىشىنىڭ قىپ–قىزىل مەنتىقسىزلىك، قىپ-قىزىل ۋىجدانسىزلىق ياكى قىپ-قىزىل بەغەرەزلىك ئىكەنلىگىنى، بۇ قىزىلنىڭ قايسىسىنى تاللىۋىلىش ئۇلارنىڭ ئىختىيارىدا ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

دىمەككى: ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىللى مۇستەقىللىق داۋاسى شەرقى تۇركىستان دىن كورە ئۇيغۇرئىلى، ئۇيغۇرىيە ياكى ئۇيغۇرىستان شۇئارى ئاستىدادا يۇرگۇزۇلگىنى، يول خەرىتىسىمۇ ئۇنىڭغا بىقىپ ئۇيغۇرىزىم غايىسىگە كورە سىزىلغىنى تۇزۇك. چۇنكى بۇ ئۇيغۇرخەلقىنىڭ ھىچكىم ئىنكارقىلالمايدىغان، ھىچقانداق ئىسپات تەلەپ قىلمايدىغان تەبىئى ھەققىدۇر.

بۇ تەۋسىيەم ئۇيغۇر داۋاسىغا كوڭۇل بولگەن مىللەتچى، ئۇممەتچى، سىياسەتچى، تارىخچى، تۇركىستانچى دوستلارنىڭ ۋە سىتراتىگىيە مۇتەخەسىسلىرىنىڭ تەكرار باشقاتۇرۇپ بىقىشىغا تۇرتكە بولۇپ قالسا، كوڭلىگە ئىنساپ بېرىپ ئەۋاشقا كىلىپ قالسا ئەجەپ ئەمەس ...

Unregistered
26-11-18, 09:31
81. ئەگەر‘’دۇنيادا يەر ئاستى سەددىچىن ‘’ دەپ تونۇلغان تۇرپان كارىزلىرىدىن ئۇيغۇر خەلقىنىڭ 2000 يىل بۇرۇنقى سۇ-ئىنشائات جەھەتتىكى ئەقىل پاراسەتىنى يەنى تاغنىڭ سۇيىنى قۇياشنىڭ تەسىرىدىن قاچۇرۇپ، يەرئاستىدىن تۇزلەڭگە ئۇزۇتۇش لايھەسىنى مولچەرلەشنى خالىساق،

82. ئەگەر خىتاي تىبابىتىدە پارلاق مەرۋايىت دەپ قارالغان يىڭنە داۋالاشنىڭ ئەسلىدە تارىختا دەسلەپ ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن ئىجات قىلىنغانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

بۇ خۇسۇستىكى تەتقىقاتلىرىم ئاۋۇسترالىيەدە ئۇيۇشتۇرلغان WFAS-2004 Gold-Coast, ICMART-2004 Sedney خەلىقارا مەجلىسلىرىدە Acupuncture Originated in Uighur سەرلەۈھە بىلەن ئىلان قىلىنغان ۋە ئاۋۇسترالىيە دە چىقىدىغان تۇركچە گېزىتلەردە، ئامېرىكا ئەركىن ئازىيە رادىيوسىدا تونۇشتۇرلغان.

يېقىندا نەشىر دىن چىقىدىغان توۋەندىكى ئەسەرلىرىمدە بۇ تەتقىقاتلرىمنىڭ ئۇيغۇرچە ۋە تۇركچە نۇسخىلىرى ئىلان قىلىنغۇسى...

83. ئەگەر ئەمگەكچان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزۇن تارىخى دەۋىرلەردىن بېرى تەبىئى ئاپەت ۋە كىسەللكلەر بىلەن قىلغان ئامانسىز كورەشلىرى نەتىجىسدە مەيدانغا كەلگەن ئۇيغۇر تىبابىتىگە ھەقىقى تۇردە ۋارىسلىق قىلىشنى خالىساق،

. ئەگەر تۇرك ئىرفانىنى، ئىلمىنى، تىبابىتىنى ئازىيەدە ئۇيغۇرلار ياراتقانلىغىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

Uygur Tababeti, emektar Uygur halkının uzun tarihi devirlerden beri doğal afet ve hastalıklarla yaptığı amansız mücadelelerin gelişme sürecinde oluşmuş ve çağımızda düzenli bir tedavi yötemi haline gelmiş bir bilim dalıdır. (1)

Uygurlar, birçok alanda olduğu gibi tıp alanında da büyük etkiler yaratmış bir topluluktur. Uygur medeniyetinin çağdaş medeniyetler arasında her yönüyle bir benzeri bulunmamaktadır. Türk irfanını, ilmini, tıbbını Asya 'da Uygurlar korumuştur.

Prof. Dr. Abduşükür Muhammet İmin 'in, Ğarbi Yurt Taşkemir Seneti adlı eserinde verdiği bilgilere göre, tarihi İpek Yolunun Karaşehir Hoten istikametindeki Kroran harabelerinden, Nevada koleksiyonunda da yeralan, eski Mu uygarlığına göre insanın ve tüm evrenin fiziksel dengesini temsil eden dört ilkel gücün bir nevi sembolü bulunmuştur. (7)

85. ئەگەر ئۇيغۇرمىللى داۋاسىنىڭ ئەرزان لوبىچىلىقىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

لوبىچىلىق – كىشىلەرنىڭ ياكى مەخسۇس مەنپەئەت گۇرۇھلىرىنىڭ سىياسى قارار چىقىرىش جەريانىغا تەسىر كۆرسۈتۈش مەقسىتىدە مۇراجىئەت قىلىنغان تەشەببۇسلەردۇر. بۇ ئۇقۇم – قانۇن چىقارغۇچىلارنىڭ مەلۇم بىر يۆنۈلۈشكە ئاۋاز بېرىشىگە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن ئادەتتە «مەجلىس كورىدورلىرى» دا (ئىنگلىزچە Lobby ) يۈرگۈزۈلگەن پەردە ئارقىسى (ئارقا ئىشىك ) سودىلىقلىرىغا قارىتىلغان. چاغىمىزدا لوبىچىلىق بولمىغان سىياسى تۈزۈم يوق.

ئامېرىكىدا ئالاھىدە ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان لوبىچىلىقنىڭ بىرقانچە خىل شەكلى بار. تۈرلۈك گۇرۇپپىلارنىڭ مەجلىس ھەيئەتلىرى ئالدىغا چىقىپ كۆزقاراشلىرىنى چۈشەندۈرۈش، جامائەت ھوقۇقدارلىرىنى مەجلىس ئىشخانىلىرىدا، مېھمانخانىلاردا ياكى ئۆزلىرىدە «قىستاش»، جامائەت ھوقۇقدارلىرىغا مەكتۈب يېزىشى، تېلېفون قىلىش ياكى بۇ خۇسۇستا دولقۇن قوزغاش مۇمكىن. تەشكىلاتلار خالىغان نامزاتلارغا پۇل بېرىش ياكى خىزمىتىنى قوللىشى مۇمكىن. جامائەت پىكىرىگە تەسىر كۆرسۈتۈش مەقسىتىدە زامانىۋى يەتكۈزۈش ۋاستىلىرىنىڭ بارلىق تېخنىكىلىرى قوللۇنۇلغان، كەڭ كۆلەملىك ئاممىۋى ئالاقە باغلاش دولقۇنلىرى قوزغۇتۇلۇشى مۇمكىن. مەجلىس ھەيئەتلىرىگە مۇرەككەپ قانۇن تەكلىپلىرىنى ئايدىڭلاشتۇرىدىغان قاپساملىق تەتقىقاتلار سۇنۇلۇشى مۇمكىن. قانۇن چىقىرىش ئورگانلىرىدىكى مەلۇم شەكىللەر بىلەن ياكى ئىجرا قىلغۇچىلارغا قارىتا تەسىرلىك سايلام قاتقىلىرى ياكى باشقا ياردەملەرنى بېرىشى مۇمكىن.

لوبىچىلىق بىلەن شۇغۇللانغان كىشىلەر كۈچلۈك تىجارەت ياكى يېزا ئىگىلىك قۇرۇلۇشنىڭ ياكى ئىشچىلار سىىندىكاسىنىڭ (ئۇيۇشمىسىنىڭ) بۇ ئىشقا مەسئۇل كادىرلىرى، پۇل بەدىلىگە ئىشلىگەن كەسپى لوبىچىلەر، ئىستەك ياكى شىكايەتلەرنى يەتكۈزۈشى ئۈچۈن ھەپىلەشكەن ئادەتتىكى يۇرتداشلاردىن بولۇشى مۇمكىن. ئامېرىكىدا، شەھەرلەر، ۋىلايەتلەر (شتاتلار)، سەرپىيات بىرلىكلىرى، مۇھىت ئاسرىغۇچىلار «جامائەت پايدىسى» نى نازارەت قىلىدىغان باشقا گۇرۇپپىلار ۋە ئىتتىپاق ھۆكۈمىتىنىڭ ھەرقايسى بۆلۈملىرىمۇ لوبىچى خادىم ئىشلىتەلەيدۇ.

ئامېرىكا ئاساسى قانۇنىنىڭ قوشۇمچە 1 – ماددىسىغا ئاساسەن، پۇقرالار «ئۇچرىغان ھەقسىزلىك ياكى زىيانلارنىڭ تولىنىشى ئۈچۈن دۆلەتكە مۇراجىئەت قىلىشى» ھەقىقى كىپىلىككە ئىگە. ئىتتىپاق ھۆكۈمەت ۋە ۋىلايەتلەرنىڭ كۆپچۈلۈكىدە لوبىچىلىق مەلۇم قانۇنى تۈزۈمگە باغلانغان. ئالاقىدار قانۇنلار لوبىچىلارنىڭ قاتقۇ ۋە چىقىملىرىنى تىزىملاپ مەلۇم قىلىشنى، ۋەكىللىك قىلغان گۇرۇپپىلارنىڭمۇ ئەينى مەلۇمات بېرىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەمما بۇ قانۇنلارنىڭ تەسىرلىك بولۇشى گۇمانلىنارلىق. خۇسۇسەن جامائەت پىكىرى توپلاپ، ھۆكۈمەتكە تەسىر كۆرسۈتۈشكە قارىتىلغان ۋاستىلىق لوبىچىلىق پائالىيەتلىرىنى تىزگىنلەش تەستۇر».
[ ئاننابرىتانىكا 14 – توم 543 – بەت]

شۇنى ئېتىراپ قىلىش كېرەككى: دۇنيا موۋازىتىنىڭ بۇرۇلۇشى ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرىنى يەككە زىيادە كۈچ ھالىغا كەلتۈردى. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىمۇ ئامېرىكىنىڭ ئىپادىسى بويىچە يۈرۈشىدىغان بولدى. نەتىجىدە خەلقئارا داۋالاردىمۇ لوبىچىلىق زۆرۈرىيەتكە ئايلاندى. ھەرقايسى ئەللەر، خەلقئارا سەھنىلەردە مىللى مەنپەئەتكە تاقىلىدىغان ھەرخىل مەسىلىلىرىنى ئامېرىكادىكى لوبى شىركەتلىرىگە پۇل خەجلەپ ھەل قىلىدىغان بولدى.

تىبەت داۋاسى بىلەن ئەينى مەدەتكە ئېرىشەلمەسلىكىمىزدىكى تۈپ سەۇەپ مانا بۇ تۈرك دۈشمەنلىكىدىن ئىبارەت. بۇ ھالدا تۈركچىلىكتە چىڭ تۇرۇۋېلىش تۈرك دۈشمەنلىكىنى تېخىمۇ ئەۋج ئالدۇرۇشى تەبئى. مىليونلارچە دوللار خەجلەپ لوبى تېپىشقا ماغدۇرى يەتمەيدىغان ئۇيغۇر خەلقى ئەلۋەتتە بۇ دۈشمەنلىكنىڭ كاساپىتىدىن مەدەتتىن قۇرۇق قالىدىغان يولنى ئەمەس، ئارتۇقچە چىقىمدار بولماي دوست تاپالايدىغان مۆتىدىل يولنى تاللىغىنى تۈزۈك. بۇ تەشەببۇس ھەرگىز ۋاپاغا جاپا قىلغانلىقتىن دېرەك بەرمەيدۇ. سەلبى تەسىردىن ساقلىنىشنى بىلىشنىڭ ئۆزىمۇ ئىجابى تەسىر كۆرسۈتۈش دېمەكتۇر.

دەرۋەقە، خەلقىمىزنىڭ مىللى ئازادلىق داۋاسىنى نوقۇل سىياسى چۇقانغا باغلىۋالماي مەۋجۇت ئاۋارىچىلىقلارنى ئوبدان تەھلىل قىلىشىمىز. ئىقتىسادى يوللىردىن يەنى «ئارقا ئىشىك»لىرىنى تېپىشقا تىرىشىشىمىز لازىم. چۈنكى نۆۋەتتە جاھاننىڭ رەپتارى بۇدۇر.

86. ئەگەر، ئامېرىكانىڭ، رۇسىيەنىڭ، ياۈرۇپانىڭ ۋە باشقا دىمۇكراتىك دولەتلەرنىڭ ئىنسان ھەقلىرى جەھەتتىكى تىگىشلىك مەدەتلىرىنى قولغا كەلتۇرۇشنى،

87. ئەگەر، ئوتمۇشتىكى جوڭگو-سەۋىت ھەمكارلىغىنىڭ شەرقى تۇركىستان داۋاسىغا كەلتۇرگەن زىيان-زەخمەتلىرىدىن ساۋاق ئىلىشنى، كەلگۇسى خىتاي-رۇس ھەمكارلىغىدىن ھەزەر ئەيلەشنى خالىساق،

88.. ئەگەر فرانسۇۋا مىتراڭ (سابىق فىرانسىيە باشھاكىمى مىتراڭ نىڭ خانىمى) گىبى ھاياتىنى كۇرت ۋە تىبەت داۋاسىغا بېغىشلىغان غەرپ سىياسەتچىلىرىنىڭ ئۇيغۇرداۋاسىنى نىمە ئۇچۇن قوللىمايدىغانلىغىنىڭ سەۋەبىنى چۇشۇنۇشنى، دۇنيا سەھنىسىدە تىبەت داۋاسى بىلەن ئەينى مۇئامىلە كورۇشنى خالىساق،

89. ئەگەر، خىتاي زۇلمى ئاستىدا ئەينى ئازاپ- ئوقۇبەت ۋە دات –پەرياتلارنى چىكىۋاتقان تىبەت، موڭغۇل قاتارلىق دەرت ئورتاقلىرىمىز بىلەن ھەمكارلىشىشنى خالىساق،

90. ئەگەر، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى مىللى مۇستەقىلىق ھەركەتلىرىنىڭ تەجرىبە ساۋاقلىرىدىن پايدىلىنىشنى خالىساق،

91. ئەگەر، خىتايدىكى دىمۇكراتىيەلىشىش ھەركىتىدىن پايدىلىنىپ، بىرقىسىم خىتاي رىئالىستلىرىنىڭ ھىسداشلىغىنى قولغا كەلتۇرۇشنى خالىساق،

92. ئەگەر ۋەتەن ئىچىدىكى زىيالىلىرىمىز ئاراسىدىن ئىلھام توختىدەك جوڭگونىڭ قانۇنلىرىنى ئوبدان ئىدراك قىلىپ قانۇنى ھەقلىرىمىز بىلەن ئوزىنى قوغداشنى بىلىدىغان ئەقىللىق سىياسەتچىلەرنىڭ كوپلەپ چىقىشىنى، بىربىرنى قوللاپ قۇۋەتلەيدىغان بىلىملىك زىيالىلار قوشۇنىنىڭ يىتىشىشىنى، بىربىرىمىزنى يىتىم قالدۇرماسلىقنى خالىساق،

93. ئەگەر مىللى مۇستەقىللىق داۋامىزنىڭ كەلگۇسىنى پەقەت چەت ئەللەردىكى ئازسانلىق پانتۇركىست ۋە پانئىسلامىست ئىقىلاپچىلارنىڭ ئارزۇ - ھەۋىسى بويىچە ئەمەس، ئۇيغۇر ئىلىدىكى كوپ سانلىق خەلىقنىڭ شەرت- شارايىتلىرى، مەۋجۇت ئىمكانلىرى بويىچە باھالاشنى خالىساق،

94. ئەگەر ۋەزىيەتنىڭ تەقەززاسى ۈە سىياسەتنىڭ ئىنتىزارىنى چۇشۇنۇشنى، ئاي يۇلتۇلۇق كوك بايراقنى ئۇپۇقتا مەڭگۇ لەپىلدىتەلەيدىغان سىياسى غايەنى تاللاشنى خالىساق،

95. ئەگەر، دۇنيا سەھنىسىدە قازاق، قىرغىز، ئوزبەك، تاتار، تۇركمەن، ئازارى ۋە تۇرك قېرىنداشلىرىمىزدىن ئىلھام ئىلىشنى، ئەينى سالاھىيەتكە مۇيەسسەر بولۇشنى، ئىمكانسىز ھەۋەسلەرگە يۇگەن سىلىشنى خالىساق،

96. ئەگەر، خىتاي زۇلمىدا ئېزىلىۋاتقان، شىلىنىۋاتقان، قىقىلىۋاتقان، سوقۇلۇۋاتقان، خارلىنىۋاتقان، زارلىنىۋاتقان، خورلۇنۇۋاتقان، زورلۇنۇۋاتقان ئۇيغۇر خەلقىنى بىر ئان ئاۋۋال مىللى كىملىك، مىللى ئاڭ، مىللى ھىسيات، مىللى غۇرۇر ۋە مىلى ئىپتىخارىغا ئېرىشتۇرۇش، غەپلەت ئۇيقۇسىدىن ئۇيغۇتۇش، ئىچكى-تاشقى ئىمكانىيەتلەرگە كورە توغرا سىياسى غايە تاللاشقا دالالەت قىلىشنى خالىساق،

97. ئەگەر مۇنچىلىك تارىخى ئاساس، ئەنئەنە، مۇجىزەلىرىمىز تۇرۇغلۇق تىخىچە كىملىگىمىزگە ساھىپ چىقالماي، خوشامەت پەرۋانىسى، ئامانەت مەستانەسى بولوپ ئوزىمىزنى ئاۋارە قىلىشنىڭ ۋىجدان ئازابىدىن قۇتۇلۇشنى، ۋازكىچىلمەس ئادەت مەسىلىسىدىن چىقىرىپ نەتىجە سەنئىتىگە يۇزلەندۇرۇشنى خالىساق،

98. ئەگەر، ئۇيغۇر داۋاسى ئۇچۇن باش قاتۇرۇۋاتقان، جان كويدۇرۇۋاتقان پۇتۇن ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنى ئۇيغۇر كىملىگى، ئۇيغۇر مىللىتى، ئۇيغۇر ئىلى، ئۇيغۇر دەۋلىتى ۋە ئۇيغۇرىزىم يولىدا بىر ياقىدىن باش چىقىرىپ، بىرجان- بىر تەن بولۇپ بىرلىشىشىنى خالىساق،

99. ئەگەر مەلۇم ۋاز كىچىلمەس مەنپىئەتلەر ۋەجىدىن مەۋجۇت ھادىسەلەرنى بىلىپ تۇرۇپ بىلمەسكە، كورۇپ تۇرۇپ كورمەسكە سىلىپ، خۇپسەنلىك قىلىپ، يالغانچىلىقلارغا ئىشىنىش ۋە باشقىلارنى ئىشەندۇرۇشنىڭ بىر ھاماقەتلىك ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

100. ئەگەر، بۇگۇنكى مەۋجۇت ئىمكان ۋە جىددى ۋەزىيەت ئاستىدا، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ چاغداش (زامانىۋى) پەن-تېخنىكا بىلەن قۇراللانغان، بىر مىليارد ئۇچ يۇز مىليونلۇق نۇپۇسقا ساھىپ، بىرلەشكەن دولەتلەر تەشكىلاتىنىڭ بەش دائىمى ھەيئەت ئەزاسى بولغان كۇچلۇك بىر خىتاي دولەتنىڭ مۇستەملىكىسىدىن قۇتۇلۇشى، ئۇيغۇر كىملىگىنى ساقلاپ قىلىشى، خىتاي ئىمپىرىئالىزىمىنىڭ چوكىشىگە، دۇنيا مىقياسىدا دوست تاپالايدىغان ماخاتما گەندى يولىنى تۇتۇپ پۇرسەت كۇتىشىمىزگە باغلىق ئالەمشۇمۇل مەسىلە ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

101. ئەگەر يۇقۇرىدا بايان قىلىنغان دەلىل ئىسپاتلارغا قايىل بولماي يەنىلا پانتۇركىزىم غايىسىگە باغلانغان بۇ شەرقى تۇركىستان ئاتالغۇسىدا چىڭ تۇرۋالغان ئۇيغىۇر سىياسەتچىلىرىنىڭ قىلمىشىنىڭ قىپ–قىزىل مەنتىقسىزلىك، قىپ-قىزىل ۋىجدانسىزلىق ياكى قىپ-قىزىل بەغەرەزلىك ئىكەنلىگىنى، بۇ قىزىلنىڭ قايسىسىنى تاللىۋىلىش ئۇلارنىڭ ئىختىيارىدا ئىكەنلىگىنى ئىدراك قىلىشنى خالىساق،

دىمەككى: ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىللى مۇستەقىللىق داۋاسى شەرقى تۇركىستان دىن كورە ئۇيغۇرئىلى، ئۇيغۇرىيە ياكى ئۇيغۇرىستان شۇئارى ئاستىدادا يۇرگۇزۇلگىنى، يول خەرىتىسىمۇ ئۇنىڭغا بىقىپ ئۇيغۇرىزىم غايىسىگە كورە سىزىلغىنى تۇزۇك. چۇنكى بۇ ئۇيغۇرخەلقىنىڭ ھىچكىم ئىنكارقىلالمايدىغان، ھىچقانداق ئىسپات تەلەپ قىلمايدىغان تەبىئى ھەققىدۇر.

بۇ تەۋسىيەم ئۇيغۇر داۋاسىغا كوڭۇل بولگەن مىللەتچى، ئۇممەتچى، سىياسەتچى، تارىخچى، تۇركىستانچى دوستلارنىڭ ۋە سىتراتىگىيە مۇتەخەسىسلىرىنىڭ تەكرار باشقاتۇرۇپ بىقىشىغا تۇرتكە بولۇپ قالسا، كوڭلىگە ئىنساپ بېرىپ ئەۋاشقا كىلىپ قالسا ئەجەپ ئەمەس ...

sen saxtekar awtor qeyerdin peyda boldung. 30 yildin biri kormige kunlerni korgen , olgen uyghurlardin biri seni neme uchun bilmeydu?

!isa yusup(isa beg ikmdur", "Rabiye qadir uyghurlargh wekillik qilalamdu", "Jung go we zorawanliq" namliq maqalelerni oqumighanmu Senß". " Arimizdiki xitaydinmu better satqun isa yusup, mesut sabirilar...." we ularning zamanimizdiki warisliri erkin isa, qurban weli, perhat yorungqash,m dolqun isa, dolqun qember, Memet toxti, Shoret osman, exmetjan osman, Qahar barat, Nebi tusun..qatarliq satqunlarning oghurluq, xiyanet, qatilliq, satqunqunluqliridin senmu hisap beremsen?

bulardin hisap almay turup qandaqmu uyghur kelgusidin soz achqili bolidu? hey melun senmu xitaydin pul almisang bularni yazalamsen?

Unregistered
26-11-18, 15:19
Uyghuristan Uyghuristan Uyghuristan Uyghuristan
Uyghuristan UyghuristanUyghuristan Uyghuristan
Yasha Uyghuristan !

Unregistered
12-12-18, 11:57
Uyghuristan Uyghuristan Uyghuristan Uyghuristan
Uyghuristan UyghuristanUyghuristan Uyghuristan
Yasha Uyghuristan !

Hey Qapaq Bash Dokturning Kallisi ishlimeydighan quruq shuarchi Ghalchisi ! Yoq Uyghuristan Qandaq yashaydu?
aldi bilen Xiyanetchi, qoymuchi DUQ diki satqunlarni yoqutup, musteqil Uyghuristan Dolitini Qurup bolup andin towlaydighan shuarni Towlimamsen?

Unregistered
17-12-18, 17:01
Bu Alem gheyri Alemken, Alim,"Doktor"mu satqunken...