PDA

View Full Version : Kanada Hokumiti Xitayning Kishilik Hoquq Ehvalini Tenqit Qildi



uyghur1.com
07-10-06, 16:43
http://www.uyghur1.com/uyghur/viewforum.php?f=2&sid=a98ef24855054f49116b4646f989b543

http://www.uyghur1.com


Kanada Hokumiti Xitayning Kishilik Hoquq Ehvalini Tenqit Qildi


Kamil Tursun


Kanada Tashqi Ishlar Ministiri Peter Mackay Xitayning demokratiye ve kishilik hoquq ehvalini tenqit qildi. Bu Konservatip partiyesi bu yil 1-ayda hakimiyet beshigha kelgendin keyin, Kanadaning Beijingni eng qattiq tenqit qilishi bolup hesaplinidu. Kanada Xelqara Radio Istansisining xever qilishiche,Tashqi Ishlar Ministiri Peter Mackay Kanada parlamentining Tashqi Munasivetler Komititida qilghan sozide “Biz Xitayning ediliye sestimisidin endishe qilivatimiz, Xitayning demokratik funkisiyesidin endishe qilivatimiz. Eger Xitayning tüzümi demokratiye dep atalsa ,degen.
Kanada metbuatlirigha qarighanda,bu Kanada hokümitidiki eng yoquri derijilik emeldarning Xitayning Kishilik hoquq ve demokratiye ehvalini tunji qetim bivaste tenqit qilishi iken.

http://www.voanews.com/chinese/images/ap_CanadianForeignAffairsMinister_Peter_MacKay_28s ep06_210.jpg


Peter Mackayning bildürishiche, Kanada, Xitayda demokratik tüzülmini berpa qilishqa qarita berivatqan yardemlirini yengivashtin kozdin kechüridiken, amma uning eskertishiche, Kanada Xitayning demokratiyelishish tereqqiyatigha tohpe qoshushni xalaydiken.


Paul Martin Devridiki Xitay bilen Bolghan Yaxshi Munasivetler Axirlashti


Kanada Konservatip Partiyesi hakimiyet beshigha kelip, uzun otmey,Tashqi Ishlar Ministiri Peter Mackay 1000din oshuq Xitay jasusining Kanadada paaliyet élip berivatqanliqini ashkara tenqit qilghanidi.
Bu yil 6-ayda Kanada bash ministiri Stephen Xarper ziyaretke kelgen Yapuniyening sabiq bash veziri bilen elip barghan sohbette Komunist Xitayning tehditige qarita Kanada bilen Yapuniyening ortaq taqabil turush kerekligini tekitligenidi.
Bu yil 6-ayning otturliri Xitayning Kanada puxrasi Hüseyin Jelilni Ozbekistan elip ketishi ve uning Kanada puxrasiliq salahiyitini etirap qilishni ret qilishi ikki dolet munasivitidiki qatmalliqni teximu kücheytti.
Aldinqi ayda Kanada Hokümiti Tibetning rohani dahisi Dalay Lamagha Kanadaning pexri puxraliq salahiyitini berishi bolsa, ikki dolet otturisidiki siyasi sürkilishning yengi pellisi boldi.


Hazir “Stratigiyelik Hemkarliq”tin Soz Echish Mümkin Emes


Kanadada chiqidighan “Yershari Poshtisi”gezitide élan qilinghan “Xitay Kanadaning pozitsiyesidin ganggirimaqta”namliq maqalida Kanadaning Xitay bilen ornatqan Stratigiyelik Hemkarliqqa soghuq muamile qilivatqanliqi,bu siyasi hemkarliqning nami bar emiliyette jismi yoq, nersige aylanghanliqi ilgiri sürülgen.Bu maqalida “Bir yil ilgiri Xitay bilen Kanada daghdughiliq murasim otküzüp,dost doletler otturisidiki eng yoquri siyasi munasivet bolghan “Stratigiyelik Hemkarliq” munasivitini ornatqanidi. Aridin bir qanche ay otüp,Konservatip partiye hakimiyet beshigha kelgendin keyin, ikki dolet munasivitide ozgürüshler boldi. Bash Ministir Stehpen Xarper “Strategiyelik Hemkarliq” tin ibaret bu atalghudin mexsetlik ozini qachurushqa bashlidi. Bu hokümetning Xitay siyasiti asasen eniqsiz nersige aylandi,diyilgen.


Kanada Xitay Tashqi Ishlar Ministiri Hüseyin Jelil Mesiliside Ikki Qetim Sohbet Otküzdi


Bu maqalida yene aldinqi ayning otturliri Peter Mackayning Niyuyorkta BDT ning yighini mezgilide Xitay Tashqi Ishlar Ministiri Li Zhao Shing bilen Xitay tutup turivatqan Kanada puxrasi Huseyin Jelil mesilisi heqqide sohbetleshkenlikimu bayan qilinghan,lekin sohbetning mezmuni, netijisi tilgha elinmighan. Maqaligha qarighanda,bu Peter Mackayning Xitay Tashqi ishlar ministiri bilen Huseyin Jelil mesiliside ikkinji qetim bivaste sohbetlishishi iken. Mulahizichiler Kanada Tashqi Ishlar Ministiri Peter Mackayning Xitay Tashqi Ishlar Ministiri bilen Hüseyin Jelil mesilisi heqqide sohbet otküzüp, bir qanche kündin keyin, Xitayning Kishilik hoquq xatirisini tenqit qilishigha alahide diqqet qilmaqta.


http://uygur.org/images/siyasi_mehpuzlar/huseyincan_celil.jpg


Huseyin Jelil mesiliside Kanada bilen Xitay Munasivetliri Jiddi Kriziske Duch Kelidu


Hüseyin Jelilning Xitayda davamliq tutup turulishi Kanada Xitay munasivetlirige jümlidin ikki dolet otturisidiki kishilik hoquq sohbitige qandaq tesir qilidu?
Bu heqte Kanadadiki Shair ve siyasi analizchi Exmetjan Osman mundaq deydu:
Kanada Xitay munasivetliride kishlik hoquq diyalogi Kanadaning qolidiki kozur idi. Lekin buninggha qarita Xitay qolida hichqandaq kozuri yok idi. Shunga bu munasivetlerde Kanada ustunluk orunda turatti.Keyin Xitay Hokumiti Hüseyin Jelilni Ozbekistandin Xitaygha qayturup ketkendin keyin, Xitayning qolidimu Kanadaning qolida kozur bolghinigha oxshash,bir kozur peyda boldi,dep qaraymen. Shunga Xitay hokümiti hazir Huseyin Jelil mesilini Kanadagha qarita ve Xitay Kanada otursidiki kishlik hoquq diyalogida bir kozur qilip ishletmekchi. Kanada hokümitining ozining puxrasi bolghan Hüseyin Jelilni Kanadagha qayturup kelishi-- bu Kanadaning dolet abroyigha munasivetlik ish bolghanliqi üchün, Kanada bu mesilige sel qarimaydu.Xitay Hokümiti buni yaxshi bilgenliki üchün bu kozurdin eng ünümluk paydilanmaqchi bolivatidu.Shunga Kanada Xitay munasivetliri keyinche bir mezgil jiddi bir kriziske duch kelishi mümkin.Peqet ixtisadi tereplerla emes,Kanada Xitay otturisidiki diplomatik munasivetlergiche tesir yetishi mumkin. Bu mesilide Xitaymu ching turushi, Kanadamu ching turushi mumkin. Mana mushu sevepler tüpeylidin Hüseyin Jelil mesilisi heli uzungha sozulidighan bir mesilidek qilidu.Qandaqla bolmisun,Kanada Hokümiti Xitayning qolidiki bu kozurni yoq qilish üchün, helila tirishchanliq korsetmise bolmaydu.Chünki Hüseyin Jelil Kanada puxrasi, Kanada Hokümiti Hüseyin Jelilni Kanadagha saq-salamet qayturup kelish kerek.
Kanada Xelqara Radiyosining xevrige qarighanda, Peter Mackay 9 aydin beri Xitayning Kanadada turushluq bash elchisi Liu Shumen bilen korüshüshni ret qilip kelgen. Yeqinda ikki dolet diplomatliri bu ikkisining sohbitige teyyarliq qilmaqta iken. Bu sohbette asasliqi Hüseyin Jelil mesilisining tilgha elinidighanliqi perez qilinmaqta.



Hüseyin Jelil mesilisi Uzungha Sozulidu ve Kanada Bedel Toleydu


Siyasi analizchi Exmetjan Osman Xitay bilen Kanada otturisdiki Hüseyin Jelil mesilisining uzungha sozulidighan ve murekkep mesile ikenlikini eskertip:
Hüseyin Jelil mesilisi choqum hel bolidighan bir mesile,amma bu mesilining hel bolush jeryani birqeder uzun bolishi mümkin.Nurghun diyalog-sohbetler,talash-tartishlar ve qurbanliq berishler bolishi mümkin.Alayluq,Xitay hokümiti Hüseyin Jelil mesilisini Kanadaning Xitaydiki kishilik hoquq mesiliri ve demokratiye ehvalining yaxshilinivatqanliqi degendek mushundaq bir bahasigha erishish arqiliq, Hüseyin Jelilni Kanadagha tapshurup berishi mümkin ve yaki Kanadada yashavatqan, Xitay telep qilivatqan Laychangshinggha oxshash kishilerge tigishishimu mümkin.Mana mushuninggha oxshash bir yurush soda bolishi mumkin. Uzungha sozulghan jeryan bolushtin qet’i nezer Hüseyin Jelil mesilisi eng axirida hel bolidighan mesile.Bu mesilide, Kanada deplomatiye jehette nurghun bedel toleydu,qurbanliq beridu,deydu.

Kanadadiki siyasi analizchilar, Stephen Xarper rehberlikidiki Konservatip Partiyesi Hokümitini Paul Martin rehberlikidiki Leberal Partiye Hokümitidin perqliq halda, Kanada Xitay munasivetliride kishilik hoquq mesilisini asasliq orungha qoyushqa tirishmaqta,dep baha bermekte.