PDA

View Full Version : Sidiq Hajigha Erkin Alptekindin Ochuq Het



Unregistered
21-07-18, 10:02
Sidiqhaji Rozigha Ochuq Xet

Erkin Aliptekin

Möhtirem Sidiqhaji Rozi,

Yillardin beri meni, Allah'ning rehmetige erishken dadamni we ulugh liderlerimizdin biri bolghan Muhemmet Emin Bughra Hazretimni „Gomindangchi“, „Xain“, „Munapiq“ digenge oxshash sözler bilen tillap, haqaretlep, töhmetler chaplap keldile. <<Poqqa chalma atsang, yüzüngge chachraydu>> digendek, silining derijilirige chüshüp özümni bulghashni rawa körmigenlikim üchün inkas qayturmidim. Herhalda mening jawap bermigenlikimdin jasaret elip, sükütlirimni ajizliq bilip bu sözlerni axirqi leksiyeliride yene bir qetim tekrarlapla. Shuni yaxshi bilip qelishlirini rija qilimen; jawap bermeslikimning köpligen sebepleri bolsimu, asasi sebeplerdin biri, silining Rabiye Qadirning yoldishi bolghanliqleridur.

Silige didimmu-yoq, bilmeymen. Men Amerikan heyeti bilen 1992 - yili Orta Asiya Jumhuriyetlerini aylinip chiqqan. Bilgenleridek men 2 - Dünya Urushidin keyin Amerikan bixeterlik organliri terefidin qurulghan Azat Awrupa /Azatliq Radyosida 30 yilgha yeqin xizmet qildim. Mushu sayahet jeryanida Tashkent'de bir ashxanida Rabiye xanim bilen tesadubi rewishte uchrushup qalduq. Herhalde ikki jil keyin bolsa kerek, Bishkek'de inim Ilghar'ning öyide yorshurun rewishte körüshtuq. Üch - töt saet söhbet elip barduq. Bu söhbettin nahayiti yaxshi tesirat bilen ayrilghan idim. Bunung üchün men Rabiye xanim Xitay zindanidin azat bolup Amerikagha kelip bolghiche „Heqiqi Lider keliwatidu“ dep mesaj neshir qildim. Amerikigha berip özige „xosh kepla“ dedim. Dünya Uyghur Qurultayining (DUQ) reislikige kandidat bolishlirini teklip qildim. Reis bolup saylanghandin keyin, 2016 - yilighiche DUQ'ning hich bir qurultayigha qatnashmidim. Parij'diki qurultaygha yüz berish ihtimali bolghan urush - jidellerning aldini elish üchün bardim. Söz elip, „sezarning heqqini sezargha berish kerek. Rabiye xanim dadamning qilalmighan ishini qildi, Rabiye xanimning chong bedeller tölep Sherqi Türkistan dawasi üchün qilghan xizmetlerini inkar qilghanlar haramzade“ dedim. Mendin xapa bolghan yurttashlarmu boldi. Men bu sözlerni Rabiye xanim manga altun kakilap bergini üchün emes, belkim qilghan xizmetlerini inkar qilmasliq üchün digen. Türkiye Jumhuriyetining qurghuchisi Mustafa Kemal Atatürk mundaq digen idi:

„... Öz waqtida, chong bedeller tölep wetini we milleti üchün xizmet qilghan kishilerni teqdir qilishni bilmigen insanlarning musteqil bir dölet bolup yashashqa heqqi yoqtur...“

Emma Rabiye xanim „hay“ digenge unimay „men qizghanchuq“, „men hesetxor“, „men özemdin bashqa hich kimge ishenmeymen“ dep; yighlitip gep qilghanlarni düshmen, küldürüp gep qilghanlarni dost dep, xatalirini körelmigenliki üchün toghri yolni tapalmay, tatliq sözning hemmesini hesel dep, achchiq sözning hemmesini zeher dep, dost-düshmenini ajritalmay, diktatorluq yollirigha kiriwelip, qurultaylarni peqet özini saylatturuwelish üchün uyushturup; DUQ namidin yighilghan pullarning hisabini bergili unumay, uning doppisini buningha, buning doppisini uningha kiygüzüp, özidin bashqa bütün yurtdashlarni Amerikaliqlargha cheqip, men Bishkek'te körüshken Rabiye xanimliqtin bütünley uzaqliship ketti hemde bügün itibarini, sheripini, hetta aniliq izzitinimu yoqatti.

Shundaq bolghan haldimu, men hazirghiche Rabiye xanimni ayap silige jawap berishtin bash tartip kelgen idim. Emma silening barghanseri heddiliridin eship barghanliqlerini körüp bu ochuq xetni yezish mejburiyetide qaldim.

Sile hazir „Weten üchün wetendin ayrildim“ digen Mehmet Emin Bughra, Eysa Alptekin we bu dawagha bir nebze bolsimu hesse qoshqan kishilerning hemmesini xain, munapiqqa chiqirip boldila. „70 yil chetellerde dawa qildim digenler milletni gollap hich bir ish qilmighan, bütün ishni men we ayalim Rabiye qilghan“ dep Sherqi Türkistan dawasini 'kim uzaqqa siyeleydu' digendek bir musabiqigha aylanduruwapla. Bu dawa „kim uzaqqa siyeleydu“ deydighan musabaqe emes, belkim bütün Sherqiy Türkistan xelqining keyinki 260 yildin beri dawamlashturup keliwatqan milliy mejburiyiti hem wijdani qerzidur.

Bu dawa zaman – zamanlardin buyan Allahning bergen qabiliyitige asaslinip, bilimi bolghan bilimi bilen, Pikri bolghan Pikri bilen, qelemi bolghan qelemi bilen, puli bolghan puli bilen, jeni bolghan jeni bilen chong bedeller tölep dawamlashturup keliwatqan muqeddes dawadur. Muhemmet Emin Bughra, Eysa Alptekinge oxshash liderlerimizmu bu dawani Saudi Arabistandiki Abdulqadir Hajim, Tursun Hajim, Hüseyin Qarajim, Abdulgafur Hajim, Muhammed Shah Habibullahqa oxshash yene yüzlerche yurttashimizning dualiri, maddi we manewi yar - yölekleri bilen Sherqiy Türkistan xelqige bolghan özlirining wijdani qerzlerini ada qilishqa bütün küchi bilen tirishti. Hazir sile Allahning rahmetige erishken bu insanlarni „munapiq“ dep tillap yürüyla. Eslide, gunah we sawapliri bilen Allahning rehmetige erishken insanlarni „munapiq“ dep tillighan ademning özi chong munapiqtur. Silidek toghra bilen xatani, haram bilen halalni perqlendürelmeydighan munapiqlarla özlirining liderlirige ahanet qilidu. Buni esla unutmisila.

Silining leqemliri „Haji“. Mening bilishimche „Haji“ digen leqem mubarek tupraqlargha berip Kabeni tawap qilip kelgen ademlerge berilidu. Mubarek tupraqlargha berip, Kabeni tawap qilip kelgen bir „Hajimning“ ölgen ademlerning arqisidin gep tepip yürüshi, gheywet-shikayeti qilishi we ularni „munapiq“ dep töhmet chaplashlirining dinimizde gunah bolghanliqini bilishi kerek idi. Sile qandaq „Haji?“ Yaki sile bu „Hajiliqni“ Artushning bazaridin setiwalghanmitile? Yaki harunxan hajining pushtimidile?

Sidiq Hajim, Mehmet Emin Bughraning wapat bolup ketkenlikige 40 yildek boldi. Eysa ependining wapat bolghanliqighimu 30 yil bolghili turdi. Belkim Allahning hozuruda gunah we sawaplirining hisabinimu berip boldi. Gunahliri jiqraq bolghan bolsa belkim texiche dozaqta köyiwatqandu. Sawablari jiqraq bolghan bolsa, belkim jennette hörler bilen oynap yürgendu. Emdi hesab berish nöbeti sili bilen bizge kélip qaldi. Dozaqning hazirliqini qilghandin, jennetning hazirliqini qilghan yaxshiraq. Silini Uyghur millitining pexirlik liderlirige töhmetler artip elning bet dualiri bilen dunyadin xoshlishishqa nime mejburlawatidikin, hich bilmidim. Bu yashta milletke yaxshiliq qilalmisaqmu, yamanliq qilmasliqimiz lazim. Uyghur millitige, bu milletning derdi üchün bedel tölewatqan ezimetlerge haqaret, töhmetler qilish munapiqliqtin halqip, düshmenlik derijisige örlep qalidu. Elni parchilash üchün qilghan herbir sözimiz tarix betlirige jinayet bolup yézilip qalidu. Bunimu unutmisila!

Xudayim buyrusa, bu ikki liderimizning özlerining wijdani qerzlerini ada qilish üchün bolupmu chetelerde elip barghan xizmetleri toghruluq ayrim bir yazma neshir qilimen. Eslide Türkiyede, Arabistanda we bolupmu Gherp döletleride bu ikki liderimizning qilghan xizmetleri togruluq köp materiyallar bar. Emma sile Xitaychidin bashqa til bilmigenlikleri üchün belkim bularni tepip oqushqa müyessir bolalmidila. Yash nesillerning buni bilishide köp payda bar. Sile bu ikki liderning bala - chaqilirini ach, yalanghach we biilaj qaldurup, bir ömür qilghan xizmetlerini inkar qilishqa herqanche tirishsilimu, „heqiqet igilidu, asla sunmaydu“ we shundaqla özlirining adimiylik derijiliri töwenlep kétidu. Hélimu töwenligidek derije qalmighandek.

Emma sile hazirghiche Rabiye xanimning etikining astigha kiriwilishtin bashqa nime ish qildila? „Men asmandin zembil bilen chüshken siyasiyon“ deyla , biraq silining Sherqiy Türkistanning tarixi, medeniyeti, stratejik we geostratejik ehemiyeti, iqtisadi, xelqimizning 90 prosentini teshkil qilghan dexqanlarimizning weziyeti, Sherqiy Türkistanning qoshna döletlerning bay bolishida oynighan roli, Sherqiy Türkistanning kelicheki digenge oxshash mewzularda yazghan birmu eserlerini shexsen men körmüdüm. „Men ziyali“ deyla, lekin hazirghiche milletni tenqidlep, haqaretlep azar qilishtin bashqa ziyali süpet yazghan bir materiyallarini körgen ademnimu uchratmidim.

Yillar burun Münxen shehride bir yurtdashimizning öyide Amerikadiki yurtdashlarning kim bolghanliqlirini manga tonushturup, rishat Abbasni „Rabiyening turmidin chiqishida eng chong rol oynighan adem“ dep köterle. Röshan Abbasni uchurup maxtap berdile. Hazir ularni „jasus“ dep qarilawatila. Tughluq Abdurezakni „uning dadisi bashliq bütün tuqqanlari 'Enchüentingda' ishleydighan Xitay jasusleri, qolimizda pakit bar“ dep töhmet chaplap chiqtila. Emdi hazir uni „qehriman“ dep ilan qipla. Enwer yüsüf bilen Maynur yüsüfni sesitmighan yerliri qalmighan idi. Hazir „Amerikida dawani birge bashlighan sepdishim“ depla. Silining qaysi geplerige ishinish kerek? Sile hazirghiche „jasus“ dep eyiplap kelgen ademlerning jasus bolghanliqini qandaq bileleyla? Chünki bir kishining jasus bolup bolmighanliqini shu döletning jasusluq teshkilatila bileleydu. Yaki sile Xitayning bir „agitatorimu“?

Silige bir sual: „ Eger silining aileleridin birsi Washingtondiki Xitay Elchisige „men siler bilen körüshüshke tayyar“ dep yoshurun xet yazsa, sile u kishini qandaq bahalayla? Eger birsi bu bichare Uyghur millitining milyonlarche pulini dewagha ishlitimen dep elip, uninggha shexsiy öy – jay setiwalsa, sili buni xiyanet dep qaramla yaki bu öyning ghizasini yep qalghan bolsiliri, halal bolsun dep kitiwiremla?

Men kichik waqtimda, tilliship, mushtlushup, yamanliship bir birige düshmen bolup qalghan yurtdashlarni chonglar öyige chaqirip, ularning arisida peyda bolghan kelishimsizliklerni anglap, ulargha chirayliq nesihet qilip, chay ichürüp kelishtürüp qoyatti. Biz 1949 - jyli Hindistanning Keshmir wilayetining payitexti Srinagar shehrige kelip siyasi bashpana izdigendin kiyinmu yurttashlar arisida mushundaq kelishimsizlikler peyda bolghan. U yillarda arimizda Ahmet Qul Hajim digen Artushluq melekdek bir aqsaqalimiz bariti. U kishi, birbiri bilen yamanliship qalghan ademlerni bizning öyge chaqirip, ularning derdini anglap, nesihet qilip, chay ichirüp, quchaqlashturup yolgha salatti. Silimu Artushluq bir boway. Emma sile Amerikada birbiri bilen yamanliship qalghan yashlarni yarashturup qoyush ornigha, ularni teximu küshkütüp bir birige düshmen qiliwatila. Teriklerni jidelge selip harsila, ölüklerge esiliwatila. Ash bergenge musht beriwatila, tuzini yep tuzliqini cheqiwatila. Bu nime digen iplasliq? Aghizleridin „birlik“ sözi hich chüshmeydu. Milletni birbirige düshmen qilip bu „birlikni“ qandaq qolgha keltüreleyla? Silining bu qilmishlerini anglighan Amerikaliqlar „Ali Rehber dep saylanghan bir kishining yoldishi buqeder rezil bir adem bolsa, uning ayali qandaqtu?“ dep sorimamdu?

Bir küni, bezi bir yurtdashlar Muhemmet Emin Bughra Hezretimning öyige berip: „... Hezretim, sile tetqiqat qilimen, yazimen, sizimen dep öydin chiqmay dünyagha tonulmaywatila. Eysa efendim bolsa chepip yürüp, nutuq sözlep dünyagha tonulup ketti“ dep shikayet qilishidu. Hezretim ulargha „... Allah Taala insanlarni yaratqan chaghda türlük qabiliyetler bilen yaratqan. Manga teqqiqat, yezish, sizish qabiliyetini bergen. Eysa efendimge chepip yürüp nutuq sözlesh we terghibat qilish qabiliyetini bergen. Emma ikkimizning qilghan ishi goya bir derya, östeng we eriq bolup ayni bir kölge aqidu. Buningdin keyin manga bundaq ushshaq geplerni kötürüp kelmengla...“ dep öyidin qoghliwetken.

Mana sile hazir „munapiq“ dep tillap yürgen Muhemmet Emin Bughra bilen Eysa efendi mushundaq peziletlik liderlerti, silige oxshash hayasiz, köngliqara, chüpey „lider“ emesti. Bundin keyin u mubarek zatlarning gepini qilmaqchi bolsila keyni peshepni yuyup, aghzilirini chayqiwetip, pakiz taharet elip andin eghizgha alsila. Bolmisa, özlirini reswa qilip qoyila.

Eslide „qan bilen kirgen xuy, jan bilen chiqidu“. Shundaq bolsimu, silidin rija: bunungdin kiyin aghzilerini yighip, kötlerini qisip, ölgen ademler bilen hepileshmey, tiriklerni birbirige düshmen qilmay, Sheqiy Türkistan dawasigha paydiliri bolmisimu zerer bermey, öylerige kelgen mihmanlarning aldida özlerini „hijiqiz“ dep tillatquzmay, hayatlerini bala - chaqalari bilen chirayliq ötküzüshke tirishsila. Eksi teqdirde, buning aqibeti dawa üchün, millet üchün we özimiz üchün yaxshi bolmaydu. Türkiyede bir söz bar: Umulmadik tash bash yarar“. Yeni „Kütülmigen tash bashni yaridu“ . Siliningghu yerishqa erzigüdek bashlirimu qalmidi. Herhalde Uyghurluq süpetlirige dagh tegmisun. Milliyetchilikning eng addi sherti; Millitini yaxshi terepliri hem yaman terepliri bilen birge söyüshtur. Sili – bizning wezipimiz; yamanliqliridin uzaqliship, yaxshiliqlirini mukemmeleshtürüsh üchün nesihet qilish, terbiyileshtin ibaret. Buni bilmigen ademning özini milliyetchi sanashqa salahiyiti toshmaydu.

Men budaqi yazmamda, silige munapiqliqning zadi qandaq bolidighanliqini ispatlap berishke terishimen.
.

سىدىقھاجى روزىغا ئوچۇق خەت

ئەركىن ئالىپتەكىن

مۆھتىرەم سىدىقھاجى روزى،

يىللاردىن بەرى مەنى، ئاللاھنىڭ رەھمەتىگە ئەرىشكەن دادامنى ۋە ئۇلۇغ لىدەرلەرىمىزدىن بىرى بولغان مۇھەممەت ئەمىن بۇغرا ھازرەتىمنى „گومىنداڭچى“، „خائىن“، „مۇناپىق“ دىگەڭە ئوخشاش سۆزلەر بىلەن تىللاپ، ھاقارەتلەپ، تۆھمەتلەر چاپلاپ كەلدىلە. <<پوققا چالما ئاتساڭ، يۈزۈڭگە چاچرايدۇ>> دىگەندەك، سىلىنىڭ دەرىجىلىرىگە چۈشۈپ ئۆزۈمنى بۇلغاشنى راۋا كۆرمىگەنلىكىم ئۈچۈن ئىنكاس قايتۇرمىدىم. ھەرھالدا مەنىڭ جاۋاپ بەرمىگەنلىكىمدىن جاسارەت ئەلىپ، سۈكۈتلىرىمنى ئاجىزلىق بىلىپ بۇ سۆزلەرنى ئاخىرقى لەكسىيەلىرىدە يەنە بىر قەتىم تەكرارلاپلا. شۇنى ياخشى بىلىپ قەلىشلىرىنى رىجا قىلىمەن؛ جاۋاپ بەرمەسلىكىمنىڭ كۆپلىگەن سەبەپلەرى بولسىمۇ، ئاساسى سەبەپلەردىن بىرى، سىلىنىڭ رابىيە قادىرنىڭ يولدىشى بولغانلىقلەرىدۇر.

سىلىگە دىدىممۇ-يوق، بىلمەيمەن. مەن ئامەرىكان ھەيەتى بىلەن 1992 - يىلى ئورتا ئاسىيا جۇمھۇرىيەتلەرىنى ئايلىنىپ چىققان. بىلگەنلەرىدەك مەن 2 - دۈنيا ئۇرۇشىدىن كەيىن ئامەرىكان بىخەتەرلىك ئورگانلىرى تەرەفىدىن قۇرۇلغان ئازات ئاۋرۇپا /ئازاتلىق راديوسىدا 30 يىلغا يەقىن خىزمەت قىلدىم. مۇشۇ ساياھەت جەريانىدا تاشكەنتدە بىر ئاشخانىدا رابىيە خانىم بىلەن تەسادۇبى رەۋىشتە ئۇچرۇشۇپ قالدۇق. ھەرھالدە ئىككى جىل كەيىن بولسا كەرەك، بىشكەكدە ئىنىم ئىلغارنىڭ ئۆيىدە يورشۇرۇن رەۋىشتە كۆرۈشتۇق. ئۈچ - تۆت سائەت سۆھبەت ئەلىپ باردۇق. بۇ سۆھبەتتىن ناھايىتى ياخشى تەسىرات بىلەن ئايرىلغان ئىدىم. بۇنۇڭ ئۈچۈن مەن رابىيە خانىم خىتاي زىندانىدىن ئازات بولۇپ ئامەرىكاغا كەلىپ بولغىچە „ھەقىقى لىدەر كەلىۋاتىدۇ“ دەپ مەساج نەشىر قىلدىم. ئامەرىكىغا بەرىپ ئۆزىگە „خوش كەپلا“ دەدىم. دۈنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتايىنىڭ (دۇق) رەئىسلىكىگە كاندىدات بولىشلىرىنى تەكلىپ قىلدىم. رەئىس بولۇپ سايلانغاندىن كەيىن، 2016 - يىلىغىچە دۇقنىڭ ھىچ بىر قۇرۇلتايىغا قاتناشمىدىم. پارىجدىكى قۇرۇلتايغا يۈز بەرىش ئىھتىمالى بولغان ئۇرۇش - جىدەللەرنىڭ ئالدىنى ئەلىش ئۈچۈن باردىم. سۆز ئەلىپ، „سەزارنىڭ ھەققىنى سەزارغا بەرىش كەرەك. رابىيە خانىم دادامنىڭ قىلالمىغان ئىشىنى قىلدى، رابىيە خانىمنىڭ چوڭ بەدەللەر تۆلەپ شەرقى تۈركىستان داۋاسى ئۈچۈن قىلغان خىزمەتلەرىنى ئىنكار قىلغانلار ھارامزادە“ دەدىم. مەندىن خاپا بولغان يۇرتتاشلارمۇ بولدى. مەن بۇ سۆزلەرنى رابىيە خانىم ماڭا ئالتۇن كاكىلاپ بەرگىنى ئۈچۈن ئەمەس، بەلكىم قىلغان خىزمەتلەرىنى ئىنكار قىلماسلىق ئۈچۈن دىگەن. تۈركىيە جۇمھۇرىيەتىنىڭ قۇرغۇچىسى مۇستافا كەمال ئاتاتۈرك مۇنداق دىگەن ئىدى:

„... ئۆز ۋاقتىدا، چوڭ بەدەللەر تۆلەپ ۋەتىنى ۋە مىللەتى ئۈچۈن خىزمەت قىلغان كىشىلەرنى تەقدىر قىلىشنى بىلمىگەن ئىنسانلارنىڭ مۇستەقىل بىر دۆلەت بولۇپ ياشاشقا ھەققى يوقتۇر...“

ئەمما رابىيە خانىم „ھاي“ دىگەڭە ئۇنىماي „مەن قىزغانچۇق“، „مەن ھەسەتخور“، „مەن ئۆزەمدىن باشقا ھىچ كىمگە ئىشەنمەيمەن“ دەپ؛ يىغلىتىپ گەپ قىلغانلارنى دۈشمەن، كۈلدۈرۈپ گەپ قىلغانلارنى دوست دەپ، خاتالىرىنى كۆرەلمىگەنلىكى ئۈچۈن توغرى يولنى تاپالماي، تاتلىق سۆزنىڭ ھەممەسىنى ھەسەل دەپ، ئاچچىق سۆزنىڭ ھەممەسىنى زەھەر دەپ، دوست-دۈشمەنىنى ئاجرىتالماي، دىكتاتورلۇق يوللىرىغا كىرىۋەلىپ، قۇرۇلتايلارنى پەقەت ئۆزىنى سايلاتتۇرۇۋەلىش ئۈچۈن ئۇيۇشتۇرۇپ؛ دۇق نامىدىن يىغىلغان پۇللارنىڭ ھىسابىنى بەرگىلى ئۇنۇماي، ئۇنىڭ دوپپىسىنى بۇنىنغا، بۇنىڭ دوپپىسىنى ئۇنىنغا كىيگۈزۈپ، ئۆزىدىن باشقا بۈتۈن يۇرتداشلارنى ئامەرىكالىقلارغا چەقىپ، مەن بىشكەكتە كۆرۈشكەن رابىيە خانىملىقتىن بۈتۈنلەي ئۇزاقلىشىپ كەتتى ھەمدە بۈگۈن ئىتىبارىنى، شەرىپىنى، ھەتتا ئانىلىق ئىززىتىنىمۇ يوقاتتى.

شۇنداق بولغان ھالدىمۇ، مەن ھازىرغىچە رابىيە خانىمنى ئاياپ سىلىگە جاۋاپ بەرىشتىن باش تارتىپ كەلگەن ئىدىم. ئەمما سىلەنىڭ بارغانسەرى ھەددىلىرىدىن ئەشىپ بارغانلىقلەرىنى كۆرۈپ بۇ ئوچۇق خەتنى يەزىش مەجبۇرىيەتىدە قالدىم.

سىلە ھازىر „ۋەتەن ئۈچۈن ۋەتەندىن ئايرىلدىم“ دىگەن مەھمەت ئەمىن بۇغرا، ئەيسا ئالپتەكىن ۋە بۇ داۋاغا بىر نەبزە بولسىمۇ ھەسسە قوشقان كىشىلەرنىڭ ھەممەسىنى خائىن، مۇناپىققا چىقىرىپ بولدىلا. „70 يىل چەتەللەردە داۋا قىلدىم دىگەنلەر مىللەتنى گوللاپ ھىچ بىر ئىش قىلمىغان، بۈتۈن ئىشنى مەن ۋە ئايالىم رابىيە قىلغان“ دەپ شەرقى تۈركىستان داۋاسىنى 'كىم ئۇزاققا سىيەلەيدۇ' دىگەندەك بىر مۇسابىقىغا ئايلاندۇرۇۋاپلا. بۇ داۋا „كىم ئۇزاققا سىيەلەيدۇ“ دەيدىغان مۇساباقە ئەمەس، بەلكىم بۈتۈن شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ كەيىنكى 260 يىلدىن بەرى داۋاملاشتۇرۇپ كەلىۋاتقان مىللىي مەجبۇرىيىتى ھەم ۋىجدانى قەرزىدۇر.

بۇ داۋا زامان – زامانلاردىن بۇيان ئاللاھنىڭ بەرگەن قابىلىيىتىگە ئاساسلىنىپ، بىلىمى بولغان بىلىمى بىلەن، پىكرى بولغان پىكرى بىلەن، قەلەمى بولغان قەلەمى بىلەن، پۇلى بولغان پۇلى بىلەن، جەنى بولغان جەنى بىلەن چوڭ بەدەللەر تۆلەپ داۋاملاشتۇرۇپ كەلىۋاتقان مۇقەددەس داۋادۇر. مۇھەممەت ئەمىن بۇغرا، ئەيسا ئالپتەكىڭە ئوخشاش لىدەرلەرىمىزمۇ بۇ داۋانى سائۇدى ئارابىستاندىكى ئابدۇلقادىر ھاجىم، تۇرسۇن ھاجىم، ھۈسەيىن قاراجىم، ئابدۇلگافۇر ھاجىم، مۇھاممەد شاھ ھابىبۇللاھقا ئوخشاش يەنە يۈزلەرچە يۇرتتاشىمىزنىڭ دۇئالىرى، ماددى ۋە مانەۋى يار - يۆلەكلەرى بىلەن شەرقىي تۈركىستان خەلقىگە بولغان ئۆزلىرىنىڭ ۋىجدانى قەرزلەرىنى ئادا قىلىشقا بۈتۈن كۈچى بىلەن تىرىشتى. ھازىر سىلە ئاللاھنىڭ راھمەتىگە ئەرىشكەن بۇ ئىنسانلارنى „مۇناپىق“ دەپ تىللاپ يۈرۈيلا. ئەسلىدە، گۇناھ ۋە ساۋاپلىرى بىلەن ئاللاھنىڭ رەھمەتىگە ئەرىشكەن ئىنسانلارنى „مۇناپىق“ دەپ تىللىغان ئادەمنىڭ ئۆزى چوڭ مۇناپىقتۇر. سىلىدەك توغرا بىلەن خاتانى، ھارام بىلەن ھالالنى پەرقلەندۈرەلمەيدىغان مۇناپىقلارلا ئۆزلىرىنىڭ لىدەرلىرىگە ئاھانەت قىلىدۇ. بۇنى ئەسلا ئۇنۇتمىسىلا.

سىلىنىڭ لەقەملىرى „ھاجى“. مەنىڭ بىلىشىمچە „ھاجى“ دىگەن لەقەم مۇبارەك تۇپراقلارغا بەرىپ كابەنى تاۋاپ قىلىپ كەلگەن ئادەملەرگە بەرىلىدۇ. مۇبارەك تۇپراقلارغا بەرىپ، كابەنى تاۋاپ قىلىپ كەلگەن بىر „ھاجىمنىڭ“ ئۆلگەن ئادەملەرنىڭ ئارقىسىدىن گەپ تەپىپ يۈرۈشى، غەيۋەت-شىكايەتى قىلىشى ۋە ئۇلارنى „مۇناپىق“ دەپ تۆھمەت چاپلاشلىرىنىڭ دىنىمىزدە گۇناھ بولغانلىقىنى بىلىشى كەرەك ئىدى. سىلە قانداق „ھاجى؟“ ياكى سىلە بۇ „ھاجىلىقنى“ ئارتۇشنىڭ بازارىدىن سەتىۋالغانمىتىلە؟ ياكى ھارۇنخان ھاجىنىڭ پۇشتىمىدىلە؟

سىدىق ھاجىم، مەھمەت ئەمىن بۇغرانىڭ ۋاپات بولۇپ كەتكەنلىكىگە 40 يىلدەك بولدى. ئەيسا ئەپەندىنىڭ ۋاپات بولغانلىقىغىمۇ 30 يىل بولغىلى تۇردى. بەلكىم ئاللاھنىڭ ھوزۇرۇدا گۇناھ ۋە ساۋاپلىرىنىڭ ھىسابىنىمۇ بەرىپ بولدى. گۇناھلىرى جىقراق بولغان بولسا بەلكىم تەخىچە دوزاقتا كۆيىۋاتقاندۇ. ساۋابلارى جىقراق بولغان بولسا، بەلكىم جەننەتتە ھۆرلەر بىلەن ئويناپ يۈرگەندۇ. ئەمدى ھەساب بەرىش نۆبەتى سىلى بىلەن بىزگە كېلىپ قالدى. دوزاقنىڭ ھازىرلىقىنى قىلغاندىن، جەننەتنىڭ ھازىرلىقىنى قىلغان ياخشىراق. سىلىنى ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ پەخىرلىك لىدەرلىرىگە تۆھمەتلەر ئارتىپ ئەلنىڭ بەت دۇئالىرى بىلەن دۇنيادىن خوشلىشىشقا نىمە مەجبۇرلاۋاتىدىكىن، ھىچ بىلمىدىم. بۇ ياشتا مىللەتكە ياخشىلىق قىلالمىساقمۇ، يامانلىق قىلماسلىقىمىز لازىم. ئۇيغۇر مىللىتىگە، بۇ مىللەتنىڭ دەردى ئۈچۈن بەدەل تۆلەۋاتقان ئەزىمەتلەرگە ھاقارەت، تۆھمەتلەر قىلىش مۇناپىقلىقتىن ھالقىپ، دۈشمەنلىك دەرىجىسىگە ئۆرلەپ قالىدۇ. ئەلنى پارچىلاش ئۈچۈن قىلغان ھەربىر سۆزىمىز تارىخ بەتلىرىگە جىنايەت بولۇپ يېزىلىپ قالىدۇ. بۇنىمۇ ئۇنۇتمىسىلا!

خۇدايىم بۇيرۇسا، بۇ ئىككى لىدەرىمىزنىڭ ئۆزلەرىنىڭ ۋىجدانى قەرزلەرىنى ئادا قىلىش ئۈچۈن بولۇپمۇ چەتەلەردە ئەلىپ بارغان خىزمەتلەرى توغرۇلۇق ئايرىم بىر يازما نەشىر قىلىمەن. ئەسلىدە تۈركىيەدە، ئارابىستاندا ۋە بولۇپمۇ غەرپ دۆلەتلەرىدە بۇ ئىككى لىدەرىمىزنىڭ قىلغان خىزمەتلەرى توگرۇلۇق كۆپ ماتەرىياللار بار. ئەمما سىلە خىتايچىدىن باشقا تىل بىلمىگەنلىكلەرى ئۈچۈن بەلكىم بۇلارنى تەپىپ ئوقۇشقا مۈيەسسىر بولالمىدىلا. ياش نەسىللەرنىڭ بۇنى بىلىشىدە كۆپ پايدا بار. سىلە بۇ ئىككى لىدەرنىڭ بالا - چاقىلىرىنى ئاچ، يالانغاچ ۋە بىئىلاج قالدۇرۇپ، بىر ئۆمۈر قىلغان خىزمەتلەرىنى ئىنكار قىلىشقا ھەرقانچە تىرىشسىلىمۇ، „ھەقىقەت ئىگىلىدۇ، ئاسلا سۇنمايدۇ“ ۋە شۇنداقلا ئۆزلىرىنىڭ ئادىمىيلىك دەرىجىلىرى تۆۋەنلەپ كېتىدۇ. ھېلىمۇ تۆۋەنلىگىدەك دەرىجە قالمىغاندەك.

ئەمما سىلە ھازىرغىچە رابىيە خانىمنىڭ ئەتىكىنىڭ ئاستىغا كىرىۋىلىشتىن باشقا نىمە ئىش قىلدىلا؟ „مەن ئاسماندىن زەمبىل بىلەن چۈشكەن سىياسىيون“ دەيلا ، بىراق سىلىنىڭ شەرقىي تۈركىستاننىڭ تارىخى، مەدەنىيەتى، ستراتەجىك ۋە گەئوستراتەجىك ئەھەمىيەتى، ئىقتىسادى، خەلقىمىزنىڭ 90 پروسەنتىنى تەشكىل قىلغان دەخقانلارىمىزنىڭ ۋەزىيەتى، شەرقىي تۈركىستاننىڭ قوشنا دۆلەتلەرنىڭ باي بولىشىدا ئوينىغان رولى، شەرقىي تۈركىستاننىڭ كەلىچەكى دىگەڭە ئوخشاش مەۋزۇلاردا يازغان بىرمۇ ئەسەرلەرىنى شەخسەن مەن كۆرمۈدۈم. „مەن زىيالى“ دەيلا، لەكىن ھازىرغىچە مىللەتنى تەنقىدلەپ، ھاقارەتلەپ ئازار قىلىشتىن باشقا زىيالى سۈپەت يازغان بىر ماتەرىياللارىنى كۆرگەن ئادەمنىمۇ ئۇچراتمىدىم. يىللار بۇرۇن مۈنخەن شەھرىدە بىر يۇرتداشىمىزنىڭ ئۆيىدە ئامەرىكادىكى يۇرتداشلارنىڭ كىم بولغانلىقلىرىنى ماڭا تونۇشتۇرۇپ، رىشات ئابباسنى „رابىيەنىڭ تۇرمىدىن چىقىشىدا ئەڭ چوڭ رول ئوينىغان ئادەم“ دەپ كۆتەرلە. رۆشان ئابباسنى ئۇچۇرۇپ ماختاپ بەردىلە. ھازىر ئۇلارنى „جاسۇس“ دەپ قارىلاۋاتىلا. تۇغلۇق ئابدۇرەزاكنى „ئۇنىڭ دادىسى باشلىق بۈتۈن تۇققانلارى 'ئەنچۈئەنتىڭدا' ئىشلەيدىغان خىتاي جاسۇسلەرى، قولىمىزدا پاكىت بار“ دەپ تۆھمەت چاپلاپ چىقتىلا. ئەمدى ھازىر ئۇنى „قەھرىمان“ دەپ ئىلان قىپلا. ئەنۋەر يۈسۈف بىلەن ماينۇر يۈسۈفنى سەسىتمىغان يەرلىرى قالمىغان ئىدى. ھازىر „ئامەرىكىدا داۋانى بىرگە باشلىغان سەپدىشىم“ دەپلا. سىلىنىڭ قايسى گەپلەرىگە ئىشىنىش كەرەك؟ سىلە ھازىرغىچە „جاسۇس“ دەپ ئەيىپلاپ كەلگەن ئادەملەرنىڭ جاسۇس بولغانلىقىنى قانداق بىلەلەيلا؟ چۈنكى بىر كىشىنىڭ جاسۇس بولۇپ بولمىغانلىقىنى شۇ دۆلەتنىڭ جاسۇسلۇق تەشكىلاتىلا بىلەلەيدۇ. ياكى سىلە خىتاينىڭ بىر „ئاگىتاتورىمۇ“؟ سىلىگە بىر سۇئال: „ ئەگەر سىلىنىڭ ئائىلەلەرىدىن بىرسى ۋاشىڭتوندىكى خىتاي ئەلچىسىگە „مەن سىلەر بىلەن كۆرۈشۈشكە تاييار“ دەپ يوشۇرۇن خەت يازسا، سىلە ئۇ كىشىنى قانداق باھالايلا؟ ئەگەر بىرسى بۇ بىچارە ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ مىليونلارچە پۇلىنى دەۋاغا ئىشلىتىمەن دەپ ئەلىپ، ئۇنىڭغا شەخسىي ئۆي – جاي سەتىۋالسا، سىلى بۇنى خىيانەت دەپ قاراملا ياكى بۇ ئۆينىڭ غىزاسىنى يەپ قالغان بولسىلىرى، ھالال بولسۇن دەپ كىتىۋىرەملا؟

مەن كىچىك ۋاقتىمدا، تىللىشىپ، مۇشتلۇشۇپ، يامانلىشىپ بىر بىرىگە دۈشمەن بولۇپ قالغان يۇرتداشلارنى چوڭلار ئۆيىگە چاقىرىپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا پەيدا بولغان كەلىشىمسىزلىكلەرنى ئاڭلاپ، ئۇلارغا چىرايلىق نەسىھەت قىلىپ، چاي ئىچۈرۈپ كەلىشتۈرۈپ قوياتتى. بىز 1949 - جيلى ھىندىستاننىڭ كەشمىر ۋىلايەتىنىڭ پايىتەختى سرىناگار شەھرىگە كەلىپ سىياسى باشپانا ئىزدىگەندىن كىيىنمۇ يۇرتتاشلار ئارىسىدا مۇشۇنداق كەلىشىمسىزلىكلەر پەيدا بولغان. ئۇ يىللاردا ئارىمىزدا ئاھمەت قۇل ھاجىم دىگەن ئارتۇشلۇق مەلەكدەك بىر ئاقساقالىمىز بارىتى. ئۇ كىشى، بىربىرى بىلەن يامانلىشىپ قالغان ئادەملەرنى بىزنىڭ ئۆيگە چاقىرىپ، ئۇلارنىڭ دەردىنى ئاڭلاپ، نەسىھەت قىلىپ، چاي ئىچىرۈپ، قۇچاقلاشتۇرۇپ يولغا سالاتتى. سىلىمۇ ئارتۇشلۇق بىر بوۋاي. ئەمما سىلە ئامەرىكادا بىربىرى بىلەن يامانلىشىپ قالغان ياشلارنى ياراشتۇرۇپ قويۇش ئورنىغا، ئۇلارنى تەخىمۇ كۈشكۈتۈپ بىر بىرىگە دۈشمەن قىلىۋاتىلا. تەرىكلەرنى جىدەلگە سەلىپ ھارسىلا، ئۆلۈكلەرگە ئەسىلىۋاتىلا. ئاش بەرگەڭە مۇشت بەرىۋاتىلا، تۇزىنى يەپ تۇزلىقىنى چەقىۋاتىلا. بۇ نىمە دىگەن ئىپلاسلىق؟ ئاغىزلەرىدىن „بىرلىك“ سۆزى ھىچ چۈشمەيدۇ. مىللەتنى بىربىرىگە دۈشمەن قىلىپ بۇ „بىرلىكنى“ قانداق قولغا كەلتۈرەلەيلا؟ سىلىنىڭ بۇ قىلمىشلەرىنى ئاڭلىغان ئامەرىكالىقلار „ئالى رەھبەر دەپ سايلانغان بىر كىشىنىڭ يولدىشى بۇقەدەر رەزىل بىر ئادەم بولسا، ئۇنىڭ ئايالى قانداقتۇ؟“ دەپ سورىمامدۇ؟

بىر كۈنى، بەزى بىر يۇرتداشلار مۇھەممەت ئەمىن بۇغرا ھەزرەتىمنىڭ ئۆيىگە بەرىپ: „... ھەزرەتىم، سىلە تەتقىقات قىلىمەن، يازىمەن، سىزىمەن دەپ ئۆيدىن چىقماي دۈنياغا تونۇلمايۋاتىلا. ئەيسا ئەفەندىم بولسا چەپىپ يۈرۈپ، نۇتۇق سۆزلەپ دۈنياغا تونۇلۇپ كەتتى“ دەپ شىكايەت قىلىشىدۇ. ھەزرەتىم ئۇلارغا „... ئاللاھ تائالا ئىنسانلارنى ياراتقان چاغدا تۈرلۈك قابىلىيەتلەر بىلەن ياراتقان. ماڭا تەققىقات، يەزىش، سىزىش قابىلىيەتىنى بەرگەن. ئەيسا ئەفەندىمگە چەپىپ يۈرۈپ نۇتۇق سۆزلەش ۋە تەرغىبات قىلىش قابىلىيەتىنى بەرگەن. ئەمما ئىككىمىزنىڭ قىلغان ئىشى گويا بىر دەريا، ئۆستەڭ ۋە ئەرىق بولۇپ ئاينى بىر كۆلگە ئاقىدۇ. بۇنىڭدىن كەيىن ماڭا بۇنداق ئۇششاق گەپلەرنى كۆتۈرۈپ كەلمەڭلا...“ دەپ ئۆيىدىن قوغلىۋەتكەن.

مانا سىلە ھازىر „مۇناپىق“ دەپ تىللاپ يۈرگەن مۇھەممەت ئەمىن بۇغرا بىلەن ئەيسا ئەفەندى مۇشۇنداق پەزىلەتلىك لىدەرلەرتى، سىلىگە ئوخشاش ھاياسىز، كۆڭلىقارا، چۈپەي „لىدەر“ ئەمەستى. بۇندىن كەيىن ئۇ مۇبارەك زاتلارنىڭ گەپىنى قىلماقچى بولسىلا كەينى پەشەپنى يۇيۇپ، ئاغزىلىرىنى چايقىۋەتىپ، پاكىز تاھارەت ئەلىپ ئاندىن ئەغىزغا ئالسىلا. بولمىسا، ئۆزلىرىنى رەسۋا قىلىپ قويىلا.

ئەسلىدە „قان بىلەن كىرگەن خۇي، جان بىلەن چىقىدۇ“. شۇنداق بولسىمۇ، سىلىدىن رىجا: بۇنۇڭدىن كىيىن ئاغزىلەرىنى يىغىپ، كۆتلەرىنى قىسىپ، ئۆلگەن ئادەملەر بىلەن ھەپىلەشمەي، تىرىكلەرنى بىربىرىگە دۈشمەن قىلماي، شەقىي تۈركىستان داۋاسىغا پايدىلىرى بولمىسىمۇ زەرەر بەرمەي، ئۆيلەرىگە كەلگەن مىھمانلارنىڭ ئالدىدا ئۆزلەرىنى „ھىجىقىز“ دەپ تىللاتقۇزماي، ھاياتلەرىنى بالا - چاقالارى بىلەن چىرايلىق ئۆتكۈزۈشكە تىرىشسىلا. ئەكسى تەقدىردە، بۇنىڭ ئاقىبەتى داۋا ئۈچۈن، مىللەت ئۈچۈن ۋە ئۆزىمىز ئۈچۈن ياخشى بولمايدۇ. تۈركىيەدە بىر سۆز بار: ئۇمۇلمادىك تاش باش يارار“. يەنى „كۈتۈلمىگەن تاش باشنى يارىدۇ“ . سىلىنىڭغۇ يەرىشقا ئەرزىگۈدەك باشلىرىمۇ قالمىدى. ھەرھالدە ئۇيغۇرلۇق سۈپەتلىرىگە داغ تەگمىسۇن. مىللىيەتچىلىكنىڭ ئەڭ ئاددى شەرتى؛ مىللىتىنى ياخشى تەرەپلىرى ھەم يامان تەرەپلىرى بىلەن بىرگە سۆيۈشتۇر. سىلى – بىزنىڭ ۋەزىپىمىز؛ يامانلىقلىرىدىن ئۇزاقلىشىپ، ياخشىلىقلىرىنى مۇكەممەلەشتۈرۈش ئۈچۈن نەسىھەت قىلىش، تەربىيىلەشتىن ئىبارەت. بۇنى بىلمىگەن ئادەمنىڭ ئۆزىنى مىللىيەتچى ساناشقا سالاھىيىتى توشمايدۇ.

مەن بۇداقى يازمامدا، سىلىگە مۇناپىقلىقنىڭ زادى قانداق بولىدىغانلىقىنى ئىسپاتلاپ بەرىشكە تەرىشىمەن.

Unregistered
24-07-18, 14:14
Hormetlik Arkin aka! Silining digenliri jayida waxtida boldi.Silining "Uyghurlarning lidiri hazir türmide,alla xalisa az qaldi u kishi yeqinda türmidin chiqidu we hör dunyagha chiqidu ,ene shu kishi uyghurlarning lediri"digen sozni "Sili Uyghurlarning liridi" dep sizni kokke kotemekchi bolghan hemsherimizge bergen jawablirini men oz aghziliridin anglighan idim.Ene shu chaghda silining Rabiye xanimni kozde tutqanliqlirini bilmigen iduq.Keyin silining "Uyghurlar lidirgha ige boldi" digen sozliridin silining eyni waqitta Rabiye xanimni kozde tutqanliqlirini angqirghan idim.Emma Xanim xorlukke eriship dewa beshigha kelgendin tartip menmenlik qilip pishqedemlerning mujadililirini bir tiyinge chiqarghanliqiningmu shahidi bolduq uni azdep Sidiq haji sizge qarghularche haqeret qilishqa bashlidi.Silini xitaylar bilen kelishim hasil qilghan dep ,ozi biwaste shahit bolmighan Istoniye yighini toghrisida sizge kop haqaret qildi.Sili bularning hemmisige kop texir qildila,diplomatlargha xas eqlaq bilen ulge yarattila.Bu aile milli dawani shexsi tijaretke aylanduriwalghan idi.Xelqning közi otkur sili okunmisile biz kimning qandaqliqini yaxshi bilimiz.Sizdin Uyghur xelqi pexirlinidu,salamet bolsila!

Unregistered
14-09-18, 04:36
Hormetlik Arkin aka! Silining digenliri jayida waxtida boldi.Silining "Uyghurlarning lidiri hazir türmide,alla xalisa az qaldi u kishi yeqinda türmidin chiqidu we hör dunyagha chiqidu ,ene shu kishi uyghurlarning lediri"digen sozni "Sili Uyghurlarning liridi" dep sizni kokke kotemekchi bolghan hemsherimizge bergen jawablirini men oz aghziliridin anglighan idim.Ene shu chaghda silining Rabiye xanimni kozde tutqanliqlirini bilmigen iduq.Keyin silining "Uyghurlar lidirgha ige boldi" digen sozliridin silining eyni waqitta Rabiye xanimni kozde tutqanliqlirini angqirghan idim.Emma Xanim xorlukke eriship dewa beshigha kelgendin tartip menmenlik qilip pishqedemlerning mujadililirini bir tiyinge chiqarghanliqiningmu shahidi bolduq uni azdep Sidiq haji sizge qarghularche haqeret qilishqa bashlidi.Silini xitaylar bilen kelishim hasil qilghan dep ,ozi biwaste shahit bolmighan Istoniye yighini toghrisida sizge kop haqaret qildi.Sili bularning hemmisige kop texir qildila,diplomatlargha xas eqlaq bilen ulge yarattila.Bu aile milli dawani shexsi tijaretke aylanduriwalghan idi.Xelqning közi otkur sili okunmisile biz kimning qandaqliqini yaxshi bilimiz.Sizdin Uyghur xelqi pexirlinidu,salamet bolsila!

neme degen titiqsiz yalaqchi sen. Erkin isa Insaniyetningla emes, haywanatlarningmu dushmini"degen Erkin tarnchining gepini anglimighanmu sen?

"bergen jawablirini men oz aghziliridin anglighan idim"-bu soz sen tudh ghopjigha ait.
insan moshu derijide kotermichi , yalaqchi, peskesh bolamdu?


نەمە دەگەن تىتىقسىز يالاقچى سەن. ئەركىن ئىسا ئىنسانىيەتنىڭلا ئەمەس، ھايۋاناتلارنىڭمۇ دۇشمىنى"دەگەن ئەركىن تارانچىنىڭ گەپىنى ئاڭلىمىغانمۇ سەن؟
"بەرگەن جاۋابلىرىنى مەن ئوز ئاغزىلىرىدىن ئاڭلىغان ئىدىم"-بۇ سوز سەن تۇدى غوجىغا ئائىت. ئىنسان موشۇ دەرىجىدە كوتەرمىچى ، يالاقچى، پەسكەش، "سىلى-ئوزلىرى"چى بولامدۇ؟

Unregistered
16-09-18, 01:19
neme degen titiqsiz yalaqchi sen. Erkin isa Insaniyetningla emes, haywanatlarningmu dushmini"degen Erkin tarnchining gepini anglimighanmu sen?

"bergen jawablirini men oz aghziliridin anglighan idim"-bu soz sen tudh ghopjigha ait.
insan moshu derijide kotermichi , yalaqchi, peskesh bolamdu?


نەمە دەگەن تىتىقسىز يالاقچى سەن. ئەركىن ئىسا ئىنسانىيەتنىڭلا ئەمەس، ھايۋاناتلارنىڭمۇ دۇشمىنى"دەگەن ئەركىن تارانچىنىڭ گەپىنى ئاڭلىمىغانمۇ سەن؟
"بەرگەن جاۋابلىرىنى مەن ئوز ئاغزىلىرىدىن ئاڭلىغان ئىدىم"-بۇ سوز سەن تۇدى غوجىغا ئائىت. ئىنسان موشۇ دەرىجىدە كوتەرمىچى ، يالاقچى، پەسكەش، "سىلى-ئوزلىرى"چى بولامدۇ؟

Tudi ghojani سىلى-ئوزلىرىچى diyish toghra emes. u qeshqerliq emes Ghuljuluq tursa "sile ozlirichi"bolamdu?