PDA

View Full Version : Uyghurlar Qet'ellerde Khanqilik Put Tirep Khalalaydu?



Unregistered
03-10-06, 15:15
Uyghurlar Qet'ellerde Khanqilik Put Tirep Khalalaydu?


Dr. Khahar Barat


50 yil, kopimizning ehvali xundakh. Bizning tilimiz, mediniyetimiz ve Uyghurlighimiz ballirimizge otkende yokhap, aran xu dinimizla sakhlinip khalidu. Koqmenlik ana-yurtin ayrilixla emes tughulup osken yurt, jamaet, urukh-tukh'khan, dus-burader, bir putun hayat ve barlikh ijtima'i munasivetlirimiz bilen hoxluxux, ozimizni hiqkim tonumaydighan yat bir elge apirip taxlax dimektur. Bu hudi hoylimizda bir obdan osivatkhan orukni yulup apirip Moskiva deryasi boyigha sanjip khoyghandek tutkhini tutup khalghini yokhtek bir ix. Hiqkhaysimizda bundakh musapirlikh hayatkha yahxi teyyarlighimiz yokh idi. Yat elde jan bekhix uqun khevetlep eghir okhux, ixlex, horlukh tartix ve paytek boluxkha mejbur boldukh. Aldi bilen hemmimiz birdek tevelik kirizsige uqurmakhtamiz. Bezilirimiz Turklerning arisigha, Uzbeklerning arisigha ve musulmanqilikh'kha urunup bakhsakhmu kirelmey yurimiz. Eng yahxi qikhix yol ozimizning mediniyet jemyetlirini khurup qikhix. William Jamesning kharixiqe bir jemiyet ezalarning tirixqanlighi bilen gullinidu. Xehsi aktiplikh jemiyetning kholluxisiz uzakh'kha barmaydu. Xung'a sohretpereslik ve xehsiyetqilikni khoyup kolliktivizimlikhi kuqluk namsiz khehirmanlardin boluximiz kerek. Bizning baylighimiz tapkhan pulimizgha kharap bolidu, emma menivi jehettin behitlik bolux uqun jezmen melum qong, ehmiyetlik ixlar bilen bent boliximiz kerek. Bizde birmu Uyghurning kholi tegmigen, kholgha elixkha tegixlik yuzligen saheler turuptu. Biz hilihem jikh yerlerde baxkhilar tetkhikh khilidighan obiktit bolup turivatimiz, emilyet xuki, bizing tejirbimiz yokh, vahtimiz khiskha ve kuqimiz qeklik bolghanlighi uqun xundakh nurghun ixlargha qolimiz tegmeyvatidu. Mana muxundakh kunlerde koz aldimizda hemmimizge teng kelivatkhan palaketlerning tunjisi ballirimiz ana tilini yokhatmakhta! Ehval qet'ellerdiki hemme Uyghur ailliride ohxax, ballirimizning tili Amerka, Australiye, Kanada ve Engilyelerde Englizqe, Erebsitanlarda Erebqe, Girmaniyede Girmanqe ve hetta Turkiyedimu Turkqe qikhmakhta. Balidigen xu, sirt, yesli ve mektepte nime til bolsa xuni uginip kiridu. Biz bu yahxi ixmu yaman ixmu, khandakh khilix kirek dep oylap bakhmidukh. Kopqiligimiz balilarni boluxigha khoyup berip, ve hetta khollap, khuvetlevatimiz. Biz bu doletlerge asimlatsiye boluxkha, oy elixkha ve yarimas ballirimizgha miras khalduruxkha kelmigen. Bizning qet'ellerde Uyghur bolup yaxap khiliximiz millitimizning kozini eqixkha, ozimizni dunyagha tonutuxkha paydisi kop. Emma bu 50 yil, 100 yil bilen putidighan ix emes. Kiqik milletlerning, musapirlarning qong milletlerge yem bolup ketixi bir dunya haraktirlik apet. Asimlatsiyege kharxi kurexmu bir qong dunyaviy birliksep bolup BDT nurghun kuq ajritip kop tillikh ma'arip ve ana tilda uginixni terghip khilmakhta.

Qet til bizning qetke qikhiximiz ve qikh'khandin keyin jan bekhip khiliximizdiki bir eng eghir otkel, biz tehi bu kovrugining yerimini besip otmey turup, ballirimiz osup yetilip, quvur-quvur qet tilliri qikhixkha baxlavatidu. Biz buning yirakh akhvitini oylimay, ozimiz ugunup bolalmayvatkhan bu leniti tilini balilirimizning bir qiraylikh sozlevatkhanlighidin memnun bolup, khoxulup birge sozlevatimiz ve ugunivatimiz. Normal veziyette ballilarning tili boxugidin Uyghurqe qikhidu, qet tilini yeslidin ugunup kiridu. Bu qaghda ata-ana aldida tallaydighan 3 yol bar. Biri qet tilige erengsimey khet'i Uyghurqe gep khilix. Ikkinqisi Uyghurqe bilen qet tilini arlaxturup sozlex. Birinqi yolda balilar khox tillikh bolup qikhidu. Bundakh balilar yekke tillikh balilargha kharighanda zirek bolidu. Ular bir mesilini ikki hil terjime khilip kuzitidu. Bir tilni artukh bilix yengi bir bilim dunyasigha yol eqix dimektur. Elvette ikki tilni teng ugunux bir tilgha kharighanda khiyin ve uzun bolidu. Bu jeryanda balilarda khaymukhux bolup, mekhsidini uhturalmay khiynilidu. Yeslidikilerge Uyghurqini, oyde qet tilini arlaxturup sozlexke baxlaydu. Bu bir normal emma aqkhuqlukh mezgil, bundakh qaghda ata-ana oyde izqil Uyghurqe sozlex, balining qet tilini arlaxturup sozlixige purset bermeslik kerek. Melum mezgil otkendin keyin balilar ana til bilen yesli tilining baxkha til ikenligini, sirta qet tilqe, oyde Uyghurqe sozlimey baxkha amal yokhlighigha kozi yetip asta-asta ikki yerde ikki hil sozlexke baxlaydu. Khox tillikh balilar ene axundakh qong bolghan. Gerqe ularning tili yekke tillikhlardin 1-2 yil keyin qikhsimu akhiviti yahxi bolidu. Millitimiz tarihdiki ve hazirkhi ulukh alimlirimizdin qet til bilmeydighanlirini koz aldimgha kelturelmeymen.

Ikkinqi hil yolni tutkhan ata-anilar xu yaxavatkhan hayatning besimigha uqrap, balilirining koz aldidiki menpe'etni oylap, etirapida ozliridin baxkha hiqkim ixletmeydighan yarimas aile tilini taxlap, khiynilip bolsimu ballirigha baxkhilarning "ana tili" ugitivatidu. Mesilingin khorkhunuqlukh akhiviti xuki biz hergiz qala tilimiz bilen bala telep khilidighan khqkhaq til, ekhil ve bilimlerni teminlep berelmeymiz. Balilar bilen bizning arimizdiki ortakh "qet til" sevyimizning yukhuri-tovenligige kharap 5 yil, 10 yil jikh bolsa 15 yil sozuluxi mumkin. Emma berbir bu musabikhida yengilip arkhida khalimiz. Yillarning birsigha otkensiri balilirimz aldida "tigimiz" ajiz, pikirimiz bir yerge kelmeydighan erzimes ademlerdin bolup, munasivitimiz kundin-kunge yirakhlap, ahiri kelgende biologiye jehettinla khandax yat mehlukhlargha aylinip khalimiz. Siz 15 yaxkha kirip khalghan, 20 yaxkha kirip khalghan Uyghurqe bilmeydighan baliliringizni koz aldingizgha kelturup bekhing.

Uqinqi hildiki ata-anilar bir kheder kop bolup, nurghun hallarda ikki til otturisida enikh qigra ajratmay, balilirigha ung'aylikh tughdurux uqun toghra kelgen yerige kharap Uyghurqe bilen qet tilini arilaxturup sozleydu. Emiliyette hiqkhaysi tilgha paydisi yokh. Arilaxma tillikh muhit iqide balilar imkankheder bir ung'ay qikhix yoli izdexke tirixidu. Ular bu jehette nahayti sezgur bolup, Uyghurqining sirtta akhmaydighan bir til ikenligini emma ata-anisining qet tilinimu bilidighanlighini bilip khalsa ularda bir tallx hokhukhi barlighi hekh'khide bir heterlik signal berip khoyghan bolimizde, vakhti kelgende balilar tuyukhsiz Uyghurqe sozlexni ret khilip turivalidu. Arlaxma tillikhtin yekke tillikh'kha yeni Uyghurqigha kharxi kurex jeryanida undakh ata-anilar kopinqe yengilidu. Ular ata-anisini qet tilgha boysundurup bir khanqe yil beht-saadet iqide yaxaydu. Emma baxlanghuq mektepning melum siniplirigha qikh'khanda ata-anisining koqmen ikenligini, qet tilining qeklik ikenligini perkh khilinixkha baxlaydu. Balining eng kop bilim ve ekhil telep khilidighan yillirida ata-aniliri bir qette kharap khalidu. Ata-ana, mektep ve jemiyet balilar terbiyisining 3 qong menbesi. Ata-anilar, til tupeylidin balliri aldida nupuzini yokhatkhandin keyin uning nirisida khandakh adem bolup qikhixi mektep bilen jemiyetke baghlikh bolup khalidu.

Tilini yokhatkhan balilarni asasen Uyghur dimisimu bolidu. Beziliri ata-anisining insaviy tupeyli Uyghurlargha ve Uyghur mediniyitige hisdaxlikh bilen kharaydu. Emma tili bolmighaqkha arilaxmaydu, eyminidu ve ozini tartixkha mejbur bolidu. Khalghanlirida undakh avarqilikhmu bolmaydu. Bu hil balilarning hekhikhi hayat kirizsi balaghetke yetip mustekhil yaxaxkha, dos ve muhebbet tallaxkha otkende baxlinidu. Ular ozlirini milliy teveligini yokhatkhan kiqik bir yengi kheblining ezasi ikenligini baykhap rohi azaplikh ve yalghuzlukh his khilixkha baxlaydu. Biz balilirimizni qet tilini sudek sozleydu, yahxi ixlarni tapalaydu dep pehirlenginimiz bilen balilirimiz undakh addi oylimaydu. Ular ozlirining gunasiz bir yahxi millitidin ayrilip, baxkha toplargha hem kirelmey yitim oghlakhtek yurgen akhivitini ata-anigha hormet bolmaydu. Kelguside bu balilar khandakh insanlar bilen oylunup, biz khandakh nevirlerning arisida khalimiz, huda bilidu. 70-yilning ahirliri idi, Beijingda Burhan Xehidining oyige anqe-munqe berip turattim. Bir yekxembe kuni, bir top nevirliri buvisini korgili kelip, hemmisi Hitayqe "yie yie" dep buvayning qorisige olaxti. Rexide apay heyran khalghanlighimni korup derhal "Bizde millet ayrimqilikh kozkharax yokh, dunyada hemme millet ohxax." degendek sozlerni khilip ozlirini akhlighandek khildi. Yene bir millet dahisiy Abdukerim Abasofning khizi Amerika Bostongha kelip, bir yil turup bir Uyghurgha arlaxmay ketiptu.

Balilarning tili xu ailining milliy ghoruri ve terbiyesini axkailaydighan bir eynek. Ballilarni yat millet khilivetix Guandunglikhlargha yaraxkhini bilen biz uqun yokhulux. Bizni dunya bilmeydu. 80-yillardin burun, Amerika ve Yavrupalarda aran 2-3 oyluk Uyghur bar ikendukh. Biz dunya boyiqe hemmidin yirakh solunup khalghan millet. Aldirap-tinnet milliligimizdin vaz keqip belkim obdanrakh ix tipiviliximizgha ve ya yabanqilarning khoynida biraz rahet yaxaviliximizgha paydisi boghini bilen millet bizge ihtiyaj. Tekqilirimizda Uyghurqe kitap-jornallar bolsun, jemyetlirimiz Uyghurqe siniplarni aqsun, ozimizmu daim Uyghurqe okhup, Uyghurqe yezip turayli. Til-yezikh ixlitip turmisa gallixip ketidighan nerse. Bu jehette Uzbeklerni olge alsakh bolidu. Ular ozlirining kuqluk milli ghorurini tiklep alghan. New Yorkta bezi Uzbek ailliri bilen tonuxtum, ular 19-esirlerde Khokhandin qikhip ketken bolup, u yerdin Avghanstangha berip, Avghandin Turkiyege ve Turkiyedin Amerkigha koqup keptu. Emma oz iqide Uzbek tilini hiq taxlimaptu ve buningdin keyinmu taxlimaydighanlighi inikh. Uning eksiqe Namengen tereplerde muxu 50 yil iqidila 2 milyon yerlik Uyghur “Uzbek” bolivaptu. 2 milyon, bu hazirkhi zaman Uyghur tarihidiki eng qong yokhuluxlarning biri! Bizning ghorurimiz nege ketti? Ras biz xunqivila bir yarimas helkhmu? Dunyadiki 20 doletke tarkhalghan 38 Turki milletlerning iqide Uyghurlar tarihta eng mediniyetlik millet bolghan. Biz ming yil burun ulukh Uyghur impiryesini khurup, seltenetlik Manihey, Budda ve Hiristiyan dini mediniyetlirini yaratkhanda baxkha Turkler yaylakhlarda khoy bekhip yurgen. Dunya muzilirida sakhlinivatkhan minglarqe khedimkhi Uyghur khol yazma fdagiminitliri arisida Uyghurqe terjime khilinghan nurghun Hindistan, Hitay, Yonan ve baxkha milletlerning esil eserliri yatmakhta. Turk-Islam edibiyatida bizning “Divan Loghatin Turk” be “Khutadghu Ghublig” khatarlikh eserlirimiz oqiretning eng aldida turidu. Uyghur oghli Elixir Nevayning sansiz biyixliri tehiqe hiqkhaysi tilda tolukh nexir bolup bolmidi. Epsuski 15-esirdin keyin yipek yoli ixtin khilip bizning yurlargha hiqkim ayakh basmas bolup 500 yillikh uzun jahaletke kirip kettukh. 20-esirning baxlirida millitimizde oyghunux hili tiz boldi. Biz hazir Hitayda 2-qong maarip hesaplinimiz. Buning asasini oz zamanida Taxkent ve u yer bu yerge qikhip okhup kirgen tot tok tok ziyalilirimiz tiklep qikh’khan. Qetke qikh’khan qaghda ular aran savadini biler, okhighini 2-3 yil jikh bolsa 4 yil ikendukh. Eger biz ozimizni bir kheder mediniyetlik dep hesaplisakh bu netijiler axu ziyalilirimizning omur ejirsidin kelgen. Ularning hemmisi digidek 10-20 yildin logeyde yetip, tayakh-tokhmakhning tigide turupmu kholini khelemdin ayrimighan. Bugun her-birimizning khungida birdin Toyota turupmu kholimiz bir khur het yezixkha barmayvatidu. Uyghurqe gezit, jornal ve kitaplar mediniyitimizning olgen yaki tirik ikenligini korsutudighan bir pakit. Qet’ellerde biz uqun bularni qikhirix ung’ngaygha tohtimaydu, tapaviti yokh bir ix metbu’atqilar tirajigha tatinip jan bakhidu. Azlighimizgha bakhmay yene kelip yezilixtinmu bax tartkhili tursakh akhivet nege baridu? Adette bir ziyali bilen jan bakharning perkhini oyidiki kitap tekqisidinmu kharap bilvalghili bolidu. Tilimizni, mediniyitimizni khedirlex eng esil peziletlirimizning biri. Aldi bilen sen ozengni khedirlimiseng baxkha hiq kim khedirlimeydu.

Hazir qet’eldiki bir ikkinqi evlat Uyghur balliri asasen Uyghur ana tilidin mehrum qong boldi, nurghunlirining Uyghurqe savadi yokh ikenligini korvatimiz. Usmurlirimizning sani kundin-kunge kopeymekte, bu balilarning til mesilisini derhal hel khilix uqun bir yurux ana tili derisligige muhtajmiz. Bizde Uyghurqe mektepler asasen yokh bolghaqkha ata-anilarning balilirigha mualim boluxigha, kitaplar bilen birge CD ve DVD larni khoxup berixke muhtajmiz. Arimizdin jezmen milletning ghemini yeydighan khabilyetlik ziyalilirimiz meydangha qikhip bu boxlukhni tolduridighanlighigha uzun otmey otmey balilirimizla emes qonglarmu teng behrimen bolidighan eng esil Uyghur elipbe, hikaye-qoqek, xiir, makhale-temsil ve munevver eserlerning meydangha kelidighanlighigha ixinimiz.

Unregistered
03-10-06, 17:30
sizdak yizip turidiganlar bolgandin kiyin qatallardiki uygurlar nimidin gam kilidu?yaxap kiting!!!!!!!!!!!!!!!!!sizning gayingizdini madiyat uyuxmilirining burubrak kurulup,uygurlarni qatallarda put tirap turixiga kapalat birixini umut kiliman. yanila harvadning dokturida bu.........hiyaliga kalganni ayimay yizip kixi kalbini yoritiwitidigan.

Unregistered
03-10-06, 20:01
" DILI BIRNING TILI BIR " dep, bir kan, bir til ,bir wijdan kixiler bolghaqka birimiz amerikada ,birimiz mekkede bolsakmu,bir tilda sozleptuk, eslide DR: KAHHAR BARAT ependining yazghanliri mening her kuni keqeyu-kunduz oylighanlirim we oylaydighanlirimning eynisidur,bu makaleni okughan bir uygurning dr: kahar barat ependidin sorighisi kelidu undakta sening baliliring kandak sozleydu,sen baliliringni kandak terbiyeliding,? qunki menmu mana muxu hildiki makalelerni yazghanda mendinmu eynen muxundak soraydighanlarning barlighini bilip ozum ,ozumge bu soalni koyattim amma men dr: kahhar barat ependining bu soalni sorighanblargha eynen men towende yazidighandek jawap beridighanlighini bilimen,

tehi ikki kun ewel idi on ikki yaxlik oghlum lutfullah mutellip bilen maxinida ketiwatattuk,aldimizda erepqe yoghan kilip [ ENE UEZZIM MEKKE ] dep het yazighlik lewhe korundi, men oghlumdin kandak terjume kilidikin dep bilmes boliwelip ," oghlum bu het nime digenlik bolidu " dep soridim, oghlum uyghurqe kilip " men mekkini ulughlaymen " dep terjume kildi ,iqimde kop hox boldum amma bilindirmidim,. ertesi kuni qong oghlum on bex yaxlik abdulhalik uyghur bilen yene maxinida ketiwetip eyni lewheni korsitip turup soridim we on bex yaxlik oghlum abdulhalik uyghur " men mekkini yoghan bilimen ,yani qong bilimen " didi.kolumni xundak koturup xapilak bilen yuzige birni uray didimyu ,ozumni tutiwelip turup ;oghlum undak kilma uyghurqe hikaye kitaplardin birni baxtin ahir dikket bilen okup tuget,andin sening uyghurqe tiling tuzilidu, hazir sening uyghurqeng ukangningkidinmu jik towen didim, oghlum manggha dada mektepning derislirini aran ep ketiwatsam kandak kitap okuymen, mektepni putturip bolup andin okuymen didi.oylap baksam toghra qunki hazir mektepler bizning wakitlirimizdikidek emes, ettigende onbex kitap onbex depter tehminen on kilodin artuk eghir bir somkini koturupmektepke berip, quxte xu somkini koturup kaytip kelidu,kaytip kelipmu yene her kuni tapxuruk.bizning zamanimizda ikki kitap ikki depter bir dane kerindax ,bardingmu,? bardim.keldingmu,? keldim idi.xundak turup yene bizler qala pula bolsimu uq-tort tillik,belki doktor kahhar barat ependining balilirimu eynen mening balilirimdek bolsa kerek, hekiketende buning qaresi balilirimizgha bir omride eng az digende uyghurqe kitaplkardin on kitapni baxtin-ahir dikket bilen okup qikixini tapilax we mumkin bolsa wetendin kelgen vi deo kasetlerdin daim digidek korsitip berixtur,

Men towende OYLIGHANLIRIMNI YAZGHIM KELDI namlik makalemning 2-halkisini kayta bu yerge qaplap koydum ,qunki dr: kahhar barat ependining makalesi bilen ohxixip ketidighan yerlirimu bar . men makalemde weten iqidiki millitimizni yazdim dr: kahhar barat ependi weten sirtidikini yeziptu,


I.M : MEKKE


IHTIYARI MUHBIR Posts: n/a


Oylighanlirimni Yazghim Keldi [ 2 ]

--------------------------------------------------------------------------------

GONG CHAN DANGNING TOKKUZ OLQIMI

" NTD TV " XIN TANG REN DIAN SHI TAI [yengi tang hitayliri televizyon kanali] namlik kara hitay TV kanalida, kara hitayning DA JI YUAN gezitining ,communist hitay hakimiyetige karatilghan tokkuz hil siyasi tehlili, [ JIU PING GONG CHAN DANG, uyghurqisi belki mundak terjume kilinsa kerek," communist hitay hakimiyetining tokkuz olqimi "], namlik programma berdi.putun dikketim bilen az digende bir saettek anglap,xundak lezzet kildimki hem heyranlighimdin,hem hoxlighimdin kulup ketip ketiptimen,

Bu tokkuz maddelik siyasi tehlilde, bu TV kanali,communist kizil hitay hokumetining kattik epti-bexirisini eqip, communist kizil hitay hakimiyetini xundak rezil-reswa kiliwettiki,communist kizil hitay hakimiyetining we hitayning iqi we taxkirisida bu programmini korgenliki hitay-uyghur barlik kommunistlarning aghzidin bulak-kongidin yumulak qikiriwetti.

Bu programming Hazir bu makaleni yeziwetip eklimde kalghan bir gepini bu yerge yezip koyay,xundak didi : kizil hitayda helik communist hakimiyetini mundak deydiken,:

GONG CHAN DANG SHUO,XIANG YUE LIANG.

CHU YI SHI WU BU YI YANG.

Bu digenlik,: kommunistlarning digen gepi aygha ohxaydu,baxi bilen onbexi ohximaydu.[ baxi hilal,ayighi tolun,] digenlik bolidu.

Yani bu yerde ay digen sozni birinji misrada qiraylik digen menada ixletken, ikkinji misrada hilal ay bilen tolun aydek bax-ayighi bir hil emes dep meshire kilghan,yani gepi bir yerde turmaydighan,yalghanqi kazzap.digen menide.

Yene xuninggha ohxax hitay helkining oz hakimiyetini peslexturup,meshire kilghan jik makal-temsillerini misal kelturdi elbette bularning hemmisini tutiwalalmidim.

Yene xundak ilmi we mentiki tehlil yurguzdiki,5000 yillik tarihka ige bu medeni milletning [ elbette bu hitayning aghzidiki gep, dunya uqun 5000 yillik tarihka ige ,insaniyet tarihigha hiq bir muspet tohpe koxalmighan,medeniyetsiz we sapasiz pes mehluklar,] milli ehlak ukumlirini, communist hitay hakimiyeti mana muxu 57 yillik kiskighine zaman iqide, yuzdin nolge quxurup bolghan,

Hekiketende bu gep ras idi,yurtta hazir hitaylardila emes,hetta uyghurlardimu milli ehlak ukimi yokaliwatidu,insanlik kelipidin qikip ketken bu zalim hitay hakimiyeti we bu sapasiz hitay millitining aldida hiq kimmeti bolmighan bu janimizni, anqe-munqe toydurup olmey yaxax uqun,bu sapasiz,insani ehlak ukimidin yoksun, [ elbette bu hitaylarning oz aghzidin eytilghan we ispatlanghan sozdur,]. Hitay milletini ustun bilix,bu zalim kommunist hitay hakimiyetini,normal bir hakimiyet dep bilix,ularning til-yezighini,we mediniyetini uginixke kizzikix, bu pes medeniyet bilen bille yaxaxtin seskenmeslik, oz milli orpe-Adetlirimiz we uyghur enenewi medeniyetlirimiz bilen bu sapasiz medeniyetni periklendurmeslik, bularsiz hayatta kalmakning mumkin emesligige bolghan ixenqe,kiskisi hitaylixixtin seskenmeslik yurtta uyghur yaxliri we ziyaliliri arisida normal hadise biliniglik.

Biz qet-ellerdiki uyghur jamaetliri,eger bir kuni yurtimiz azad bolup aileqe yurtlirimizgha kaytip ketmisek bir-neqqe nesildin keyin elbette yok bolup yerliklixip ketimiz, yerliklixip ketiximizning waktini uzak tutimiz deydikenmiz, imkan keder balalirimizning, nebirelirimizning hetta mumkin bolsa qebirelirimizning kanini sap tutiximiz kerek.aile iqide oz tilimizni ixlitiximiz, oz uyghur milli orpe-adetlirimiz bilen yaxiximiz kerek.

Biz qet-ellerdiki uyghur jamaetqiligining yene ellik we yuz yillardin keyin uyghurlighimizni yokutup yerliklixip ketiximiz, muhim mesile emes, bu tarihler boyiqe dunyaning her yerleride,we her millet arisida korulup turidighan ehwallardindur, muhimi yurtimiz xerki turkistandiki biz mensup bolghan bu uzun tarihka ige,parlak medeniyetlik uyghur milletining yok bolup hitaylixip ketmesligidur.

Eger biz qet-ellerdiki uyghur ziyaliliri mana bu meselini muhim mesele dep bilidikenmiz,qet-ellerdiki bizlerning neslimiz yokap,gheyrilixip ketsimu, millitimiz saklinip kalsun ,tarihimiz oqmisun deydikenmiz,bar kuqimiz bilen weten iqidiki millitimizni hitay til-yezikidin,we medeniyetidin uzak jahil yaxaxka undeximiz, bu oy-pikirlirimizni mukeddes oy-pikir bilip imkan bar yurt iqidiki milletimizge yayiximiz kerek,

Wetenimizde bolupmu alte xeher deydighan uyghur millitining we medeniyetining boxigi hesaplinidighan tarim wadisidiki yurtlirimizning iqi-iqiliridiki qaghdax ilim-pen we medeniyettin yoksun,amma milli medeniyetlirimizdin bolghan bu mukeddes dinimizgha qing esilghan [ JAHIL ] uyghur milletini, xu peti yaxax uqun righbetlenduriximiz, hergizmu ularning bizlerge ohximaghanlighidin [medeniyette ] heyran bolmaslighimiz kerek, hetta uyghur ziyaliliridin,dinsiz bolghanlarmu hem, eger uyghur bolidiken,oz milletini soyidiken, oz milli medeniyetini soyidiken,ozining dinsizligining oz xehsiyetide ozi bilip bilmey din duxmenligige sebeb bolixigha yol koymaslighi kerek, millitining kattik dindar bolixining ,ozining nesli bir kuni yat dinsiz milletlerdin bolup ketsimu,u ozi mensup bolghan we hetta ozi soyidighan bu millitining az digende 500 yil yok bolup ketmey mewjut bolup turixining bax xerti ikenligini angkirixi we bilixi kerek.

500 yildin keyinqu,? Digen soal soralsa jawabi xudur,u ,u qaghdiki ewladlirimizning meselesidur, biz bilen hiq alakesi yoktur.

Amma hazirki wetenimizdeki kox tillik maaripning we erkin siddik ependi ugetkendek uyghur tilini mukemmel bilix xerti astida hitay tilinimu pixxik uginix,we kox tillik alim bolux hewesining, bir kuni kelip TAK TILLIK UYGHUR MILLITI xekillinixke elip baridighanlighini ,buning bir milli zeher ikenligini ,Buni bezilerning bilip turup,bezilerning bilmey turup millitimizge kilghan duxmenligi ikenligini biliximiz kerek.

Hitayning hazir wetenimizde yurgiziwatkan,bu kox tillik maaripining uyghur millitini asta-asta asimilatsiye kilix siyaseti ikenligini biliximiz kerek,

Hulase biz uyghur milletining hazirqe weten iqide dunya milletliri bilen ilim-pen we medeniyet musabekesi elip beriximizgha ihtiyajimiz yoktur, amma qet-ellerdiki uyghur ziyaliliri buninggha tirixiximiz kerek, bu baxka
IHTIYARI MUHBIR : MEKKE

Unregistered
04-10-06, 00:29
Qarang gu kiche ququp oygunop
cheqarman oydin kuzumni achmay
magarman uzaq uzaqlarga
kuzumni achsammu tang nuren chachmay
umut yultuzliremu yuqalgan asmanda
yoldin adashtim aher migip haryanga
tang nurimu chechilde hamma natunush maga
hamma mashgul chaparler oz ishlirega
sual quyiman uzamga watinimdamu tang atqanmidu
manmu chaptim uyaq buyaqqa watinimga izdap yol
jalip qilma mini wapasiz mal dunya
bar ber qaytishim kirak ay natunush shahar sanmu aman bol

Unregistered
04-10-06, 03:05
Hormetlin Dr.Kahar barat,
Del konglimizdiki gepni qildingiz. sizge congur teshekkurler!

Unregistered
04-10-06, 03:10
Hormetlin Dr.Kahar barat,
Del konglimizdiki gepni qildingiz. sizge congur teshekkurler!
mooooooowwwwwwwwwwwwww

Unregistered
05-10-06, 22:23
Amerikada englizcheni asasliq til qilip ixlitiwatqan uyghurlarning oqup chiqixigha erziydiken

Unregistered
08-10-06, 01:18
Dr. Qahar Barat,

Yazghanliringiz intayin orunluh chet ellerdiki uyghurlar, jumlidin Amerikidiki ler, bolupmu bala terbilewatqanlar jiddi oylinip korushke tigishlik intayin muhim nuhtilarni otturigha qoyupsiz. Maqalingizni korup sizde millet suyer yurektin bashqa heqiqi sewiyening barlighinini kordum. Biz hazir tebii pen alimlirigha emes beliki ijtima'i pen alimlirigha tehimu muhtaj.

Sizning oz kespingizge a'it tehimu keng dairide maqalilarni yezip, Amerikida ruhi jehettin soliship ozini yoqutup qoyiwatqan kishilirimizni oyghutung.

hormet bilen,
Oylinish

Unregistered
08-10-06, 01:37
Dr. Qahar Barat,

Bir ishni deshni untup qaptimen. Mening Amerikidiki nechche yillih korginimge asaslanghanda, biz Amerikigha keliwelip Hanzu millitini undah mundah dep kozge ilmighinimiz bilen, emilyette bizning kopinchimiz ballirimizni we millitimizni Hanzularchilikmu soymeymiz. Kopinchi hanzularning Amerikida tughulup chong bolghan balliri Engilischi din bashqa Hanzuchinimu yahshi sozliyeleydighan bolup chiqidu.

rehmet
oylinish

Unregistered
08-10-06, 18:01
Dr. Qahar Barat,

Bir ishni deshni untup qaptimen. Mening Amerikidiki nechche yillih korginimge asaslanghanda, biz Amerikigha keliwelip Hanzu millitini undah mundah dep kozge ilmighinimiz bilen, emilyette bizning kopinchimiz ballirimizni we millitimizni Hanzularchilikmu soymeymiz. Kopinchi hanzularning Amerikida tughulup chong bolghan balliri Engilischi din bashqa Hanzuchinimu yahshi sozliyeleydighan bolup chiqidu.

rehmet
oylinish


ependim amerikada turupmu hitayni hensu digenning hokmi nime ,oylap baktilimu,? buning hukmining eng addisi biz uyghur milleqilirining konglini renjide etmektur,

Unregistered
08-10-06, 19:46
Urumqide bir dastighanda bir aghinimiz ballrining uyghurqini sozliyelmeydighanlikini, hetta dadisining hittayqisini yaratmaydighanlikini dep balisidin pehirlinip mahtinip ketti. Mana bu ozini hiqkimge teng kilmaydighan bir uyghurning birsi.
Hitayge barsak tutuwalamdikin dep ensirep, amerkida hitayni: qin , zhonguo, henzu dep sozlep yuruydighan silik sipaye katta ziyalimu, oziqe bir medinyetlik uyghur.
Uzini katta milletqi uyghur kilip teswirlep, purset tapsa hedep hitay bilen barbique marilap yurudighan axu ziyalilarmu, neh yene bir uyghur.
Bir amerkilk: siler hekiketen mustekil boluxni halamsiler, yaki silerni hitay kogdaxni arzulamsiler deydu. elwette mustekkillik halaydu disem. undak bolsa nimixka bolalmaysiler deydu. bu gepke bana kursutup ozimizni aklaxning hiqkandak orni yok iiken.

Unregistered
08-10-06, 21:50
Urumqide bir dastighanda bir aghinimiz ballrining uyghurqini sozliyelmeydighanlikini, hetta dadisining hittayqisini yaratmaydighanlikini dep balisidin pehirlinip mahtinip ketti. Mana bu ozini hiqkimge teng kilmaydighan bir uyghurning birsi.
Hitayge barsak tutuwalamdikin dep ensirep, amerkida hitayni: qin , zhonguo, henzu dep sozlep yuruydighan silik sipaye katta ziyalimu, oziqe bir medinyetlik uyghur.
Uzini katta milletqi uyghur kilip teswirlep, purset tapsa hedep hitay bilen barbique marilap yurudighan axu ziyalilarmu, neh yene bir uyghur.
Bir amerkilk: siler hekiketen mustekil boluxni halamsiler, yaki silerni hitay kogdaxni arzulamsiler deydu. elwette mustekkillik halaydu disem. undak bolsa nimixka bolalmaysiler deydu. bu gepke bana kursutup ozimizni aklaxning hiqkandak orni yok iiken.
purset tapsa hedep hitay bilen barbique marilap yurudighan

BARBIQUE nime dimek izahlap koysingiz rehmet

Unregistered
08-10-06, 22:37
Siz ozingiz qizih ikensiz. Biz ularni Hanzu dep chaqiramduh yaki Hitay dep chaqiramdu beribir ohshash. Bu yerde undah chaqirsah bizni aldigha barsah tutup salamdikin digen gep yoh. Anglisah Sherqi Turkistanning Amerikidiki Surgindiki Hokumitini qurup, Hitayning kominis hokumitini asmanning u pellisigiche sesitiwetkennimu Hitaygha barsa yeni hich nerse qimmaptu. Ashundah yolda bolsan siz bilen bizdekler ularni Hitay dep chaqirip qoyghangha barsah jazalaydighangha cholisi tegmise kerek. Ularmu bilse kerek "Hitay" digen ularni tillighan gepmu emes, belki Rusche chaqirlishi halas. Eliwette Ruschigha salsa u atalghu Hitayda yashaydighan bashqa milletlernimu oz ichige elip qilishi mumkin. Meningche siz buning uchun beshshingizni qizitmang. Bolsa bu temining merkizi idiyisige wahtingizni serip qiling.

Emdi ashu "Urumqide bir dastighanda bir aghinimiz ballrining uyghurqini sozliyelmeydighanlikini, hetta dadisining hittayqisini yaratmaydighanlikini dep balisidin pehirlinip mahtinip ketti" desh arqilih siz wetendiki hemme uyghurni tenqit qilghiningizmu? wetendiki mutleh kop qisim uyghurlar hergiz sidigendek emes. Undahta birqisim uyghurlarni uyerde hitay bashlihlirigha hoshamet qilish arqilih shundah geplerni didimu deyli. Belkim ular melum besim ichide ozi yurigidin halimaydighan sozlerni digendu. Undahta, Amerikidiki kopsandiki Uyghur ata anilarni qandah chushinimiz. Ular del oz ballirining Englische sozliginidin pehirlinip, bir jumle Uyghurche sozliyelmiginidin meyus qilmay hetta, "ballirimgha uyghurche sozlimeng ular chushenmeydu" dep alahide pehirlengen teleppuzde diyishidu tehi. Men bularnin oz kozum bilen korgen hem koriwatimen, bundah uyghur ailiri intayin tula. Ularn mana mushu erkin dowlette hichbir besimsiz oz ballirini Uyghur tilidin mehrum qiliwatidu, hem ularning heqiqi millitini ozgertip, ballirigha jinayet qiliwatidu. Biz shuni bilishimiz kereki bala sizning qorsighingizdin chushken bilen u sizdin bashqa Uyghur millitigemu tewe.

Oqughuningizge rehmet,
Oylinish



Urumqide bir dastighanda bir aghinimiz ballrining uyghurqini sozliyelmeydighanlikini, hetta dadisining hittayqisini yaratmaydighanlikini dep balisidin pehirlinip mahtinip ketti. Mana bu ozini hiqkimge teng kilmaydighan bir uyghurning birsi.
Hitayge barsak tutuwalamdikin dep ensirep, amerkida hitayni: qin , zhonguo, henzu dep sozlep yuruydighan silik sipaye katta ziyalimu, oziqe bir medinyetlik uyghur.
Uzini katta milletqi uyghur kilip teswirlep, purset tapsa hedep hitay bilen barbique marilap yurudighan axu ziyalilarmu, neh yene bir uyghur.
Bir amerkilk: siler hekiketen mustekil boluxni halamsiler, yaki silerni hitay kogdaxni arzulamsiler deydu. elwette mustekkillik halaydu disem. undak bolsa nimixka bolalmaysiler deydu. bu gepke bana kursutup ozimizni aklaxning hiqkandak orni yok iiken.

Unregistered
08-10-06, 23:42
purset tapsa hedep hitay bilen barbique marilap yurudighan

BARBIQUE nime dimek izahlap koysingiz rehmet
kawapdan digen isimning Englishhe atilishi barbique

Unregistered
08-10-06, 23:56
korsaktin qushkan uyghur balisining uyghur millitiga tawa ikanligini bildurup koyganliginizga rahmat!kuruk igizda millatparwarlik kilmay amily harkat bilan millatka kongul bolung hamda baxkilarning pikrini baxkilarning maydanida turup oylap pikir kilixni uguniwiling.Hamixa hamma ixlar pakat siz oyligandak wa korgandak bolixi natayin.Qunki siz turgan muhit bilan baxkilar turgan muhit ohxa bolmasligi mumkin.yaxax muhiti kixining bir narsa ustidin pikir kilixning tupki asasi.hissiyat bilan baxkilarning pikriga raddiya barmang.amiliyat aldida ahiri ozingiz lat bolup kalisiz halas!

Unregistered
09-10-06, 08:39
purset tapsa hedep hitay bilen barbique marilap yurudighan

BARBIQUE nime dimek izahlap koysingiz rehmet
Barbecue (english) = Barbique(ughurqilax) = dalada kawap korup yiyix yighilixi.

Unregistered
09-10-06, 08:46
Siz ozingiz qizih ikensiz. Biz ularni Hanzu dep chaqiramduh yaki Hitay dep chaqiramdu beribir ohshash. Bu yerde undah chaqirsah bizni aldigha barsah tutup salamdikin digen gep yoh. Anglisah Sherqi Turkistanning Amerikidiki Surgindiki Hokumitini qurup, Hitayning kominis hokumitini asmanning u pellisigiche sesitiwetkennimu Hitaygha barsa yeni hich nerse qimmaptu. Ashundah yolda bolsan siz bilen bizdekler ularni Hitay dep chaqirip qoyghangha barsah jazalaydighangha cholisi tegmise kerek. Ularmu bilse kerek "Hitay" digen ularni tillighan gepmu emes, belki Rusche chaqirlishi halas. Eliwette Ruschigha salsa u atalghu Hitayda yashaydighan bashqa milletlernimu oz ichige elip qilishi mumkin. Meningche siz buning uchun beshshingizni qizitmang. Bolsa bu temining merkizi idiyisige wahtingizni serip qiling.

Emdi ashu "Urumqide bir dastighanda bir aghinimiz ballrining uyghurqini sozliyelmeydighanlikini, hetta dadisining hittayqisini yaratmaydighanlikini dep balisidin pehirlinip mahtinip ketti" desh arqilih siz wetendiki hemme uyghurni tenqit qilghiningizmu? wetendiki mutleh kop qisim uyghurlar hergiz sidigendek emes. Undahta birqisim uyghurlarni uyerde hitay bashlihlirigha hoshamet qilish arqilih shundah geplerni didimu deyli. Belkim ular melum besim ichide ozi yurigidin halimaydighan sozlerni digendu. Undahta, Amerikidiki kopsandiki Uyghur ata anilarni qandah chushinimiz. Ular del oz ballirining Englische sozliginidin pehirlinip, bir jumle Uyghurche sozliyelmiginidin meyus qilmay hetta, "ballirimgha uyghurche sozlimeng ular chushenmeydu" dep alahide pehirlengen teleppuzde diyishidu tehi. Men bularnin oz kozum bilen korgen hem koriwatimen, bundah uyghur ailiri intayin tula. Ularn mana mushu erkin dowlette hichbir besimsiz oz ballirini Uyghur tilidin mehrum qiliwatidu, hem ularning heqiqi millitini ozgertip, ballirigha jinayet qiliwatidu. Biz shuni bilishimiz kereki bala sizning qorsighingizdin chushken bilen u sizdin bashqa Uyghur millitigemu tewe.

Oqughuningizge rehmet,
Oylinish
Ziyali digen sizdek katta togra quxunux kabilyitige ige bolidu. Likin hazir kexkerde "hitay" digenlerdin awazining kattik yaki silikrak diginige karap, 200 koydin 500 koygiqe jirimani alidiken. Undakte siz axu kexkerge barsam yighilip kalghan jirimanini tolimey dep hensu dewatamsiz. Siz amerkidiki uyghurni tenkit kilsingiz bolidu, urumqidiki uyghurdin birni tilgha bu timining sirtigha qikip kitemda. urumqidikilerge uyghurge tewe emesma?

Unregistered
09-10-06, 09:08
hazir kexkerde "hitay" digenlerdin awazining kattik yaki silikrak diginige karap, 200 koydin 500 koygiqe jirimani alidiken.

Buni qeyerdin taptingiz?

Unregistered
09-10-06, 09:37
Buni qeyerdin taptingiz?
kexkerdin urumqige mangidighan aptubusta yoliqilar xupurlar bilen xundak paranglaxip manganda anglidim.