PDA

View Full Version : Xitayning uyghurche kitaplarni köydürüshini toxtatsun!



Elbilgin
29-04-18, 13:38
Xitay Hökümiti Uyghurche Kitablarni Köydürüshni Toxtatsun!

Mesh'el Uyghur Guruppisi



Imza qoyush usuli:
http://www.freedomsherald.org/ET/cmp/Imza-qoyush.mp4

Imza qoyush tor béti:
https://www.change.org/p/united-nations-stop-china-from-burning-millions-of-uyghur-books

Burunqi murajietnamiler:
https://www.change.org/o/group_of_uyghurs_living_abroad
https://www.change.org/o/torchlight_uyghur_group



Uyghurlar tarixtiki medeniyetlik millet bolush süpiti bilen zor hejimdiki yazma yadikarliqlargha ige. 19- we 20- esirdiki gherb ékspéditsiyichiliri élip ketken nurghun yazma yadikarliqlar, kitaplar yawropa döletlirining kutupxanilirida we muzéylirida saqlanmaqta. Halbuki xitay hökümitining yawayilarche siyasiti astida yashawatqan uyghurlar bügünki medeniyet dewridimu dunyaning bashqa jayliridiki kishiler zadila tessewwur qilalmighudek zulumlargha we medeniyet qirghinchiliqigha uchrimaqta. Uyghurlarni 20- esirde we bügünki künde eng éghir medeniyet weyranchiliqigha uchrighan millet déyishke bolidu. Kommunist xitay 1949-yili sherqi türkistanni bésiwalghandin buyan köp qétim zor kölemlik kitab köydürüsh we medeniyet miraslirini köydürüsh herikiti élip bérilghan bolup, 2017- yilidin bashlan'ghan yene bir zor kölemlik kitab yighiwélish we köydürüsh herikiti insaniyet tarixidiki eng wehshi medeniyet qirghinchiliqi sheklide uyghur wetinide dawam qilmaqta.

Xitaygha yardem torbétining 2018-yili 4-ayning 2-künidiki xewirige asaslan'ghanda xitay dairiliri sherqi türkistanning nurghun yerliride uyghur tilidiki kitaplarni yighish herikitini élip barghan bolup, uyghur oqughuchilargha we ularning ata- anilirigha öyliridiki uyghurche kitaplarni élip kélip tapshurushni, eger tapshurmay öy axturghanda bayqilip qalsa jazalinidighanliqini uqturghan. http://www.chinaaid.net/2018/04/blog-post_2.html?m=1 sherqi türkistanda bu xildiki heriketler izchil dawamlishiwatqan bolup, 2017- yilidin bashlap yuqiri dolqun'gha kötürülgen. Bolupmu xitay sherqi türkistanni ishghal qilishtin burunqi tarixqa ait kitaplarni saqlighanlar éghir jazalan'ghan.

Xitay tarixida kitab köydürüp oxshimighan idiyidiki kishilerni yoqutush chin shixuangdin bashlan'ghan dep qarilidu. Xitay 1949- yili sherqi türkistanni ishghal qilghandin béri üzlüksiz medeniyet qirghinchiliqi élip bérish arqiliq uyghurlarni medeniyet jehette keynide qaldurup, ularning milli kimlikini yoqitishqa tiriship keldi. Atalmish “medeniyet inqilabi (1966-1976)” jeryanida uyghurlarning tarixi yazma yadikarliqliri we kitapliri zor türkümde yoqitildi. Uyghurlarning ereb élipbesi asasidiki ming yilliq yéziqi emeldin qaldurulup ornigha xitay tilining pinyin asasidiki yéziqi omumlashturuldi. Shu bahanida kona uyghur yéziqidiki kitaplar eksiyetchi kitab hésabida köydürüp tashlandi. 1970-yillarning axiri we 80-yillarning béshida bashlan'ghan uyghur medeniyitidiki qisqa mezgillik güllinishtin kéyin 1990-yilidin bashlap uyghurche kitaplar yene tekshürülüshke we yighiwélinishqa bashlidi.

Wakaletsiz milletler teshkilati (UNPO ) ning 2002-yilidiki doklatidin melum bolishiche xitay dairiliri qeshqerde turghun almas yazghan <<hunlarning qisqiche tarixi>>, <<qedimki uyghur edibiyati>> qatarliqlarni öz ichige alghan 730 xildin artuq kitapni köydüriwetken. Köydürülgen nechche yüz minglighan kitablarning ichide <<uyghur qol- hünerwenchiliki>> dégen kitapning özila 32 ming 300 din artuq bolup, uzun tarixqa ige qeghez yasash qatarliq téxnikilarning tarixi höjjetliri bolghanliqi üchün xeterlik kitab dep qara tizimlikke kirgüzülgen. Shu yili yene qeshqer uyghur neshriyati burun neshr qilghan kitaplar tekshürülüp 330 xil kitab mesile bar dep qarilip qayta bésishtin toxtitilghan we yighiwélinip köydürülgen. http://unpo.org/article/101

Turghun almasning uyghur tarixi heqqidiki kitapliri cheklinip köydürülüshke bashlighandin tartip, xitay dairiliri atalmish bölgünchilikke qarshi turush, térorluqqa qarshi turush, muqimliq nami astida uyghurlarning medeniyet bayliqlirigha hujum qilishni dawam qilmaqta. 2000-yilidin bashlan'ghan atalmish qosh tilliq maarip siyasiti arqiliq maaripta uyghur tilining ornigha xitay tili dessitildi, uyghur tilini barliq maarip, hökümet we iqtisad sahesidin siqip chiqardi. Chén chuen'go sékrétarliqqa teyinlen'gendin kéyin 2017-yilidin bashlap uyghur tilini pütün maarip sahaside emeldin qaldurdi. Shuning bilen bir qatarda dini erkinlikke téximu ochuq- ashkara hujum qilip qur'an qatarliq dini kitaplarni yighip köydürüshni kéngeytti. Hazir sherqi türkistanda tarixtiki zor kölemlik bir qétimliq kitab köydürüsh we medeniyet bayliqlirini yoqitish herikiti dawam qilmaqta. Kitaplar köydürülüpla qalmastin zor türkümdiki kishiler melum kitapni oqughanliqi we saqlighanliqi üchün 5 yildin 20 yilghiche késilmekte. Bir milyondin artuq kishi hazir yighiwélish lagérlirigha qamaqliq bolup köpinchisi dini étiqadi bolghanliqi yaki medeniyet sewiyisi yuqiri bolghanliqi üchün qamalghanlar hésaplinidu.

Xitay démokratlirining teswirlishi boyiche xitayning sherqi türkistanda bashlighan kitab köydürüsh herikitini medeniyet inqilabining uyghurlar üstide qayta tekrarlinishi déyishke bolidiken. Xitayda kishilik hoquq (HRIC) torbétide élan qilin'ghan nikolas békolinning doklatigha qarighanda, 2002- yili xitay dairiliri uyghur tilida chiqirilidighan 118 xil jurnaldin 52 xilni sezgür mezmunlar bar dep qarap péchetligen we arqidinla qeshqerde üstidiki UNPO doklatida éytip ötülgen zor kölemdiki kitab köydürüsh herikitini élip barghan. https://www.hrichina.org/sites/default/files/PDFs/CRF.1.2004/b1_Criminalizing1.2004.pdf tengritagh tori ( xitay hökümitining resmi tori)ning 2006- yili 11-ayning - 2-künidiki xewirige qarighanda, atalmish aptonom rayonluq hökümet “qanunsiz neshr boyumlirigha zerbe bérish yüz künlük paaliyiti” namida mexsus yighin chaqirip 215 ming 943 parche kitapni köydüriwetken.

Qara tizimlikke kirgüzülüp yighiwélin'ghan we köydürüp yoqitiliwatqan kitablarning ichide uyghur tarixi, medeniyiti we islam dinigha ait kitaplar eng köp bolup, undin bashqa uyghurlargha munaswetlik resim, ün-sin boyumliri, jaynamaz qatarliq nersilermu yighip köydürülgen. Aldi bilen uyghurlar buyruq boyiche özlirini tapshurghan, arqidin dairiler öy axturup kitab yighqan. 2017-yilining béshida ürümchide hökümetning öymu öy qur'an axturidighanliqi heqqidiki uqturushi chiqqandin kéyin bezi kishiler ürümchi deryasi we qebristanliqlarda tashlinip ketken nechche minglighan qur'anlarni körgen. 1990-yillarning béshida <<uyghurlar >> qatarliq kitaplar cheklen'gendin tartip hazirghiche nurghun kitaplar cheklen'gen bolsimu emma bu cheklime yéqindin buyan yuqiri dolqun'gha chiqip kitab yazghan aptorlar, muherrirler, naxshichilar, sen'etkarlar, dini alimlar bolup nurghun kishi qolgha élin'ghan. Bezi pinsiyege chiqip bolghan muherrirlermu ilgiri qilghan xizmetliri üchün tutup kétilgen. 2017- yili 6- ayda xitay amanliq küchliri qeshqerdiki 80 yashqa kirgen yazghuchi mirzahid kérimining öyige basturup kirip uning yazghan tarixi romanlirini we öyidiki bashqa kitaplarni élip ketken.

Xitay dairiliri uyghurlargha qarita kitaplarni we medeniyet miraslirini yoqitish bilenla qalmay belki hazir << reqemlik kitab köydürüsh (Digital Book Burning)>> dep atiliwatqan medeniyet qirghinchiliqinimu élip bériwatidu. 2009-yilidiki ürümchi qirghichiliqidin kéyin 100din artuq uyghurche torbéket taqiwétildi we bashqurghuchiliri tutup kétildi. 2017- yili yene 2011-yilidin bashlap qayta qurulghan asasliq uyghurche torbéketler pütünley taqaldi. Musadire qilin'ghan torbéket melumatliri arqiliq tekshürülgen we tutup kétilgen uyghurlarning sani intayin köp. Undin bashqa dairiler xalighan uyghurning téléfon we qol kompyutérlirini tekshürüp tépilghan uchur tüpeylidin tutulup ketkenlerning heddi hésabi yoq déyishke bolidu. Hazir uyghurlar téléfonliri we bashqa üskünilirige hökümet telep qilghan nazaret qilish yumshaq détalini qachilishi shert bolup, qachilimighanlarning jazalinidighanliqi éniq belgilen'gen.

https://www.rfa.org/english/news/uyghur/report-uyghurs-in-china-forced-to-install-surveillance-app-that-leaves-their-data-unsecured-04102018164341.html

Hazirqi dunyada, wetinimiz sherqi türkistandin bashqa melum kitapni oqughanliqi yaki saqlighanliqi üchün jazalinidighan we wehshilerche qiyin qistaqqa élinidighan yerler köp bolmisa kérek. Sherqi türkistandiki uyghurlar del xitay hakimiyitining fashistik irqi siyasiti astida bir nerse oqughanliqi we hetta bir nerse oylighanliqi üchünmu rehimsiz jazalargha duchar bolmaqta. Xitayning uyghurche kitaplarni köydürüshi, medeniyet miraslirini yoqitishi we uyghurlardin kitab yazghan kishilerni jazalishi yalghuz uyghurlarghila emes, erkinlikni we meripetni söyidighan herqandaq bir insan üchün haqarettur. Xitay hökümitining uyghurlargha élip bériwatqan jinayi qilmishliri insaniyetke qarshi bir medeniyet qirghinchiliqidur.

Biz uyghur milliti nöwette heddidin éshiwatqan zorawan xitay hökümitining shepqetsiz zulumlirigha uchrap yardemsiz qalduq. Bizge pütün dunyadiki adaletsöyer insanlarning yardimi kérek.eger bu murajetnamige imza qoyup bizning awazimizni dunyagha anglatsingiz uyghurlargha zor yardimi bolidu.

Bizge qoshulung, bizning awazimiz bolung. Pütün dunya xitayning uyghur xelqige néme qiliwatqanliqini bilsun. Erkinliki boghulghanlarning awazi bolush erkinlikni söyüshtur. Sizge rehmet!

Imza qoyush usuli:
http://www.freedomsherald.org/ET/cmp/Imza-qoyush.mp4

Imza qoyush tor béti:
https://www.change.org/p/united-nations-stop-china-from-burning-millions-of-uyghur-books

Burunqi murajietnamiler:
https://www.change.org/o/group_of_uyghurs_living_abroad
https://www.change.org/o/torchlight_uyghur_group

Unregistered
04-05-18, 15:53
UNPO heqqide yene melumat uchun bu menbege Baq:

http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?50036-%26%231583%3B%26%231609%3B%26%231711%3B%26%231749% 3B%26%231606%3B-%26%231606%3B%26%231609%3B%26%231605%3B%26%231749% 3B%26%231567%3B-quot-unpo-quot-%26%231583%3B%26%231609%3B%26%231711%3B%26%231749% 3B%26%231606%3B-%26%231606%3B%26%231609%3B%26%231605%3B%26%231749% 3B%26%231567%3B