PDA

View Full Version : Xitay hökümiti: minglighan onminglighan Uyghurlar nege yoqap ketti?



Elbilgin
16-04-18, 00:47
Xitay Hökümiti: Minglighan On-minglighan Uyghurlar Nege Yoqap Ketti?
*
Mesh’el uyghur goruppisi
*

Bu yerni chékip, imza qoyung:
https://www.change.org/p/council-of-the-european-union-china-where-did-the-tens-of-thousands-of-missing-uyghurs-go

"Qedirlik tagha, yéqindin buyan rohiy halitim tolimu nachar, künlirim intayin tes boliwatidu. Ürümchidiki ata* anam bilen alaqe qilmighili ikki ay boptu, burun yerlik hökümetning ulargha méning chet’elde bolghanliqim tüpeyli bésim qiliwatqanliqini bilettim, emma ularning hazirqi ehwali manga qarangghu. Her qétim ulargha téléfun urup alalmaymen, téléfunlar taqaq halettila turidu. Yéqinda bir dostum ichkiridin ürümchige qaytqan bolup, men uningdin ürümchidiki öyimizni yoqlap kélishni ötündüm, uning éytip bérishiche u öyimizge bériptu, emma öyde héchkim yoq bolup, ishik qizil pilastir bilen pichetliniptudek. Bularni anglap üch kün uxliyalmidim. Tamaq yéyishmu uyaqta tursun, gélimdin bir yutum sumu ötmidi. Men peqet toxtimay yighlidim, kéchiliri uxlap qalghinimda bolsa qorqunchluq chüshler bilen oyghinip kettim. Wotseptek torlarda xitay hökümitning türme we yighiwilish lagirlirida uyghurlarni qiynighan xewerlirini körsem wujudum maghdursizlinip, ornumdin turalmayla qalimen. Men atamning ten salametlik ehwalining yaxshi emeslikini bilettim, shunglashqa uningdin tola ensirep kétiwatimen. Men xitaylarning uni türme yaki lagirlarda öltüriwitishidin tolimu ensiridim. Ikki ayning aldida apam bilen uchur yollap körüshkinimde, uning axirqi uchuri 'söyümlük balam, u yerde yaxshi hayat kechürüng, bizni pütünley untup kéting!' dégendin ibaret idi. Men bu uchurning apam manga éytqan axirqi sözler bolup qalidighanliqini xiyalimghimu keltürüp baqmighan ikenmen. Bu dunyagha néme boldi? Méning ata* anam téxi yash we belki hayat turup bizning alaqimiz üzülüp ketti, yüz körüshüsh uyaqta tursun téléfun, torlarda alaqilishishmu mumkin emes. Men néme qilarimni bilelmey qaldim, men hazir shunchilik qorquwatimen, dadamdin shunchilik ensirep turiwatimen, apam we inimlarning xewirini alalmasliqmu méni qattiq endishige salidu. Ularning ölük* tirikliki manga namelum, qeyerde ikenlikinimu bilmeymen".
*
Yuqirida éytilghan sözler goruppimizning bir ezasigha yollan’ghan uchurlar bolup, buni yollighuchi chet’elde yashawatqan 20nechche yashliq bir qiz iken. Bu biz uyghurlar anglap turidighan kündilik xewerlerning peqet bir qismi bolup, bundaq qan* yashliq xewerler chet’elde yashawatqan uyghurlardin bizge herküni yétip kélip turidu.* Her xil menbelerdin égellishimizge qarighanda, minglighan uyghurlar, bolupmu 15 bilen 35 yashning arisidiki uyghur erkekliri sherqiy türkistan kochiliridin yütüp kétiwitiptu. Sherqiy türkistanning yéza bazar, sheher* qishlaqlirida igisiz quruqdilip qalghan öylerni türküm* türkümlep uchratqili bolidiken. Bundaq öylük kishilerning nede ikenlikini héchkim bilmeydighan bolup, ularning qandaq yoqap ketkini, ölük yaki tiriklikini bilidighanlarmu yoq iken. Ularning bezilirini milyon uyghur qamalghan natsissiman emgek lagirida yaki türmilerde dések, qalghanlirining nede ikenliki bizge qarangghu. Minglighan anilar balilirining, ayallar erlirining, erler ayallirining yoqap ketken jaylardin qaytip kélishini saqlap turuptu. Epsuski, héchkim lagirlar yaki türmilerdin qoyup bérilgen uyghurlarning barliqini anglap baqmidi.
*
Xitay hökümiti chet’ellerde oquwatqan nurghun oqughuchilarni mejburiy yosunda sherqiy türkistan’gha qayturup epketken bolup, ular qaytip ketmise ata* aniliri we qérindashlirining jazalinidighanliqi bilen tehdit sélish arqiliq bu rezil pilanni ishqa ashurghan. Bextke qarshi qaytip ketken oqughuchilar aydurumgha yétip kélishi bilenla tutup kétilgen bolup, shundin kiyin ulardin héchqandaq xewer bolmighan. Bu türlük yoqap kétishler töwendiki xewerde élan qilin’ghan :' xitaydiki uyghurlar sifir téxnisikidin ishkellen’gen we minglighan uyghurlar 'terbiylesh merkezliri' ge qamalghan'.
(https://www.independent.co.uk/news/world/asia/thousands-china-xinjiang-uighur-beijing-disappear-fears-authorities-thought-police-personal-safety-a8115421.html ).*
*
*5 iyul ürümchi qirghinchiliqidin kiyin xitaydin qéchip chiqqan uyghurlar 2009yilidiki shu qétimliq qirghinchiliqta kamida 3000 uyghurning wapat bolghanliqi, 5000-7000 ghiche uyghurning iz* déreksiz ghayip bolghanliqigha shahid bolghanliqini éytidu. Uyghur rehber rabiye qadir xelq’araliq médiyalargha u qirghinchiliqta bir kéchidila 10000 uyghurning yoqap ketkenlikini éytidu.*
(https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang/uighur-leader-says-10000-went-missing-in-one-night-idUSTRE56S1O020090729?sp=true ).*
*
Insan heqliri közitish teshkilati 5 iyul tinch namayishidin kiyin yüz bergen ishlarni xewer qilish üchün tetqiqat élip barghan bolup, ular az kamida 43 uyghur er we balighlarning yoqap ketkenlikini xatiriligen.
‏(https://www.hrw.org/report/2009/10/20/we-are-afraid-even-look-them/enforced-disappearances-wake-xinjiangs-protests ).*
U doklatta éytilishiche 'uchur yighish da’irimizning cheklikliki tüpeyli emeliyette yoqap ketkenler biz melum qilghan sandin köp yuqiri ikenlikini mölcherlendi, nurghun a’ililer özining jazagha tartilishidin ensirigenliki üchün ulargha yüz bergen weqelerni éytip bérishke jür’et qilalmidi', dep yazidu.
*
Mölchirimizge asaslan’ghanda, xitay hökümiti mejburi yoqitiwetken uyghurlarning sani heqiqetenmu 10000 din ashidighan bolup, xitay hökümiti 5 iyul ürümchi qirghinchiliqida 197 kishining ölüp ketkinini we bularning köpinchisining xitay millitidin ikenlikidin ibaret yalghan xewer béridu. Bu 1989 yili béyjingda yüz bergen tiyen’enmin weqesige oxshash xaraktirlik weqe bolup, xitay hökümiti shu yili 4* iyunda yüz bergen oqughuchilar tinch namayishida peqet üch ademning ölgenlikini we bularning ikkisining xitay armiyesidiki eskerler ikenlikini xewer qilishqan, biraq xelq’araliq qizil kirst jem’iyiti u weqede 2500 din köprek oqughuchilarning xitay armiyisi teripidin qetli qilin’ghanliqi we nurghunlighan oqughuchilarning ghayip qiliwitilgini heqqide xewer béridu.
*
Bulardin shuni körüwilish qiyin emes: xitay hökümiti op’ochuq we yüzi qilchilik qiziripmu qoymay pütün dunyagha yalghan sözleydu. Ular uyghurlarning mesilisige nisbeten téximu ghaljirliq we nomussizliq bilen yalghan éytiduki, sherqiy türkistanning weziyiti w heqiqiy ehwali xitay hökümiti dunyagha jakarlighan ehwallardin köp perqliq, biz bularning bezilirini dangliq bay gowin’güy élan qilghan qismen doklatlirida uchritalaymiz.
*
Gowin’güy xitaydiki dangliq baylarning biri bolup, kiyinche siyasiy aktipqa aylinip ketken we 2017 yili 23- yanwardin bashlap xitay hökümitining chiriklikini dunyagha pash qilishqa bashlighan. Uning doklatliri dunyadiki nurghunlighan médiyalar teripidin ishlitilidighan bolup, buninggha ming jing, amérika awazi, en’giliye téliwiziyesi, forbis, iqtisad waqti we niyuyork waqti qatarliqlar misal bolalaydu. Töwende uning uyghurlar we sherqiy türkistan heqqide éytqanlirigha nezer salayli:
*
'men xitay hökümitining amanliq saqlash ministirlikining mu’awin ministiri ma jiyen ependi bilen uzun yilliq yaxshi dostlardin idim.* U manga 'shinjang' heqqide nurghunlighan mexpi uchurlarni éytip béretti. Uning déyishiche 'shinjang' da yüz bergen weqeler xitay ahaliliri we xelq’ara bilgen xewerlerdin nechche hesse qorqunchluq idi.
*
Özining yéngi mensepke érishkenlikini tebriklimekchi bolghan emeldar ming jiyenju döletlik amanliq saqlash ministirlikining ministiri bolup saylan’ghandin kiyin mingdin artuq uyghurni öltürüsh buyruqi chiqarghan we buni térorluqqa qarshi turush herikiti dep pedezligen. U sherqiy türkistandiki nechche ming uyghurni tirik kömgen.
*
Sherqiy türkistan xelqi intayin échinishliq turmush kechüridighan bolup, bularni teswirleshke tilim ajizliq qilidu. Nurghunlighan ölümlerning sewebliri héchqachan ashkare qilinmighan bolup, bu uchurlar nahayiti mexpi saqlan’ghan, gerche kishiler top topi bilen tirik kömüwitilgen bolsimu. 'shinjang' be’eyni dozaxning özi, her minut, her sikunt lawuldap köyüp turidighan dozaxning neq özi. Bu kishini qorqunchqa salidighan tiragidiye.
*
Ming jiyenjuning a’ile tawabatliri némishqa shundaq saghlam? Ular almashturushqa ishletken saghlam organlarni nedin tapqan? Ulargha sélinip turiwatqan yéngi qanlarchu? Ular nedin kelgen? Ularning börek, jégerliri zadi qeyerdin kelgen? Ming jiyenju 21 yashliq bir uyghur yigitni béyjingda öltürgen bolup, u béyjinggha bir nechche künlük sayahetke kelginide,ming jiyenju uninggha basqunchiliq bilen shughullandi dep qara chaplighan we buningliq bilen uning ölümini keltürüp chiqarghan. Eger u rastinla basqunchiliq qilghan bolsa undaqta uning jinayet obiktini dunyagha körset ming jiyenju! emeliyette bolsa, ming jiyenju u yashning ichki ezalirigha érishish üchün uni öltürgen. Némishqa béyjingda köplep uyghurlar yoqap kétidu? Bulargha néme sewebchi bolghan? Ularning börek we jégerliri nege kétiwatidu ? Ularni kim öltüriwatidu?
*
Ming jiyenjuning* 'shinjang yerlik hökümet bashliqi' bilen shexsi adawiti bar bolup, u mushu seweblik 5000 kishini öltürmekchi bolghan we ularni tirik kömüwitilsun dep buyruq qilghan. Andin u bu jinayetlirini uyghurlargha dönggep qoyghan.
*
Biz mesh’el uyghur goruppisi birleshken döletler teshkilati, chet’el hökümetliri we barliq xelq’araliq insan heqliri teshkilatliridin xitay hökümitige töwendiki nuqtilarda bésim ishlitishini soraymiz:* xitay hökümiti gunahsiz uyghurlarni ghayip qilishni toxtatsun! pütün dunyani yoqap ketken uyghurlarning heqiqiy ehwalidin xewerdar qilsun!
*
‎biz uyghur milliti nöwette xitay hökümiti teripidin tengsiz zulum we xorluqqa uchrap yardemchisiz we küchsiz qalduq. Biz bu adaletsizliklerge yalghuz taqabil turup bolalmaymiz . Bizge pütün dunyaning yardimi kirek. Eger pütün dunya miqyasida minglighan onminglighan insanlar bu muraji’etnamige imza qoyup uyghurlarning awazini dunyagha anglatsa birleshken döletler teshkilati uyghurlarning weziyitini özgertish üchün xitay hökümitige qarshi heriket qilidu.
*
‎ bir insan bolush süpitingiz bilen bu muraji’etnamige imza qoyishingizni we etrapingizdiki insanlar bilen ortaqliship uyghurlarning aktip awazi bolushingizni chin dilimizdin ümit qilimiz. Rehmet!
*
Mesh’el guruppisining burunqi muraji’etnamiliri:
https://www.change.org/o/group_of_uyghurs_living_abroad

Bu yerni chékip, imza qoyung:
https://www.change.org/p/council-of-the-european-union-china-where-did-the-tens-of-thousands-of-missing-uyghurs-go