PDA

View Full Version : Elrohlan: Pakistan Parchilinip Kétemdu?



Elrohlan
15-06-17, 23:35
Pakistan Parchilinip Kétemdu?

Elrohlan


Men bu yil Junggo we Uyghur diyari heqqide izdinishni bashlighandin buyan, gherbtiki siyasiy analizchilar we xelq’ara siyaset mutexessisliri Pakistan üstide gep qilghanda dawamliq «Pakistan bir meghlup bolghan dölet» dégen ibarini tilgha alidighanliqini bayqidim. Hemde Pakistanning buningdin kéyinki ehwali Uyghur diyarining ehwaligha biwasite tesir körsitidighan bolghachqa, bolupmu Junggoning yéngi yipek yolining bir muhim tarmiqi Uyghur diyari we Pakistandin ötidighan bolghachqa, mutexessislerning néme üchün «Pakistan bir meghlup bolghan dölet» deydighanliqini biliwalghum keldi. Shuning bilen mushu témida azraq izdinip, mezkur yazmini teyyarlash qararigha keldim.

Méning bu qétim tonushturidighinim Sélig Xerrison (Selig S. Harrison, 1927 - 2016) ependi 2016-yili 4-Martta In’glizche «Carnegie Endowment for International Peace» dep atilidighan dunyagha dangliq oylash ambirida bergen bir meydan ilmiy doklatining özüm tallighan mezmunliri [1]. Xerrison ependi Xarward Uniwérsitétini püttürgen bolup, «Wudrow Wilson Xelq’ara Ziyaliylar Merkizi» (Woodrow Wilson International Center for Scholars) Asiya Programmisining diréktori we shu merkezning Xelq’ara Siyaset orginining aliy derijilik tetqiqatchisi bolushtek bir qatar muhim wezipilerni ötigen. Shimaliy Koréyege 11 qétim bérip baqqan. Asiya ishliri we Amérika-asiya munasiwetliri heqqide 5 parche kitab chiqarghan bolup, Koréye heqqidiki bir kitabi Amérika Neshriyatchilar Birleshmisining bir yuqiri derijilik mukapatigha érishken. Xerrison ependi mezkur doklatni bérip uzun ötmey, yeni ötken yil Dékabir éyida wapat bolghan [2].
Xerrison ependi Pakistan heqqide bir tepsiliy ilmiy doklatmu teyyarlighan bolup [3], qiziqqan oqurmenler ashu doklattin téximu köp melumatqa ige bolalaydu.

Töwende men aldi bilen Pakistanning arqa körünüshi heqqide qisqiche chüshenche bérip, andin Xerrison ependining dégenlirini bayan qilimen.


1-resim: Pakistandiki 4 chong milletning olturaqlishish ehwali.


1. Pakistanning Qisqiche Tarixi

Pakistan eslide Hindistanning bir qismi bolup, u 1947-yili 14-Awghustta Hindistandin ayrilip, bir ayrim dölet boldi. Emma u eng deslipidin bashlapla Amérika bilen dost bolush yolini tallap, Amérikining zor miqdardiki iqtisadiy yardimige érishken bolsimu, dunyadiki ellerning teng yérimi Pakistanni bir ayrim dölet süpitide étirap qilmidi [4]. Uningdin kéyin Pakistanda yene köp qétim özige paydisiz bolghan chong weqeler yüz berdi. Ularning ichidiki asasliqliridin töwendikiler bar:

--Pakistanda 1954-yili 24-Öktebirde bir qétim siyasiy özgirish boldi. Yéngidin hoquqni tartiwalghan bash ministir Muhemmed Eli Bughra Pakistanning gherbiy qismidiki 4 ölkining aptonomiye tüzümini emeldin qaldurup, Pakistanning sherqiy qismidiki Bén’gal xelqini peqet Ordu tilinila qollinishqa mejburlidi. Netijide Baluchistan we Paktunqawan heriketliri partlidi (Pakistanda chong milletlerdin Penjap, Pashtun, Sindi we Baluch qatarliq 4 millet bar, yuqiridiki 1-resimge qarang).

--Pakistandiki Bén’gallar bilen Pakistan armiyisi otturisida chong toqunush yüz bérip, Hindistanning yardimi bilen, 1970-yili Bén’gallar Pakistandin ayrilip chiqip, Bén’gal dölitini qurdi.

--Général Zi’a-ul-Heq (Zia-ul-Haq) bir siyasiy özgirish bilen Zulfiqar Eli Butto (Zulfikar Ali Bhutto) din hoquq tartiwélip, 1977-yili bir yalghan sot échip bolghandin kéyinla uni dargha ésip olturdi. Shuning bilen Pakistanda bir xil sulale siyasiysi yolgha qoyulushqa bashlidi.

--Sowét 1979-yili Afghanistan’gha tajawuz qilghandin kéyin, Sowétni yéngish üchün Amérika Pakistan’gha zor miqdarda iqtisadiy yardem berdi. Emma Pakistan u yardemlerning bir qismini Sowétqa zerbe béridighan térrorist qoshunlirini berpa qilishqa ishletken bolsa, qalghan qismini général Zi’a Pakistanning diniy qizghinliqidin paydilinip, peqet Afghanistandila jihad urushi élip baridighan Islamlashturush ishlirigha ishletti. Netijide Pakistanda Klashkinof medeniyiti, zeherlik chékimlik medeniyiti, zorluq, Islam guruhwazliqi we jihadliq qatarliq nersiler peyda boldi. Bu nersiler tereqqiy qilip, Pakistanning eng chong shehiri Péshawur «Jihad Uniwérsitéti» dep atilidighan derijige bérip yetti. Mushu mezgilde Pakistan Amérikidin kelgen pulning köpinche qismini qoral sétiwélip, özining herbiy küchini ashurushqa ishletti. Pakistanning yadro programmisimu ashu mezgilde tamamlan’ghan bolsimu, Pakistandin paydilinip Afghanistandiki Sowét ittipaqi qoshunlirini yéngish üchün, Amérika uninggha qarshi chiqmidi. Pakistan mushu mezgilde Afghanistan üchün terbiyilen’gen jihad qoshunlirini Keshmirde partizan urushi qilishqa sélishnimu bashlidi.

Ilawe: Kalashnikof medeniyiti dégenning izahati mundaq iken: U Sowét-afghanistan urushidin kélip chiqqan medeniyet bolup, u aptomatik qorallargha érishish nahayiti asanliship ketkenliki, we her xil majiralar miltiq we qan töküsh bilen bésiqturulidighanliqini öz ichige alidu. Amérika Afghanistan’gha bergen qorallarning nurghunliri Pakistanning qarangghu bazirida sétilidighan bolup qalghan bolup, ularni sétiwélish intayin asanliship ketken. Ashu qorallarning ichide «Kalashnikof» yaki «AK-47» dep atilidighan aptomat eng köp qarshi élinishqa érishken qoral bolghachqa, mushundaq ehwalgha «Kalashnikof medeniyiti» dégen isim qoyulup qalghan [5].

--Pakistan-Hindistan munasiwiti yaxshilinishqa bashlighan, hemde Keshmir mesilisimu hel bolushqa yéqinliship qalghan 1999-yili Pakistanning bash herbiy qomandani shu chaghdiki dölet bashliqi Nawaz Sheriftin yoshurun halda Hindistanning Kargil égizlikini bésiwaldi. Shuning bilen Kargil urushi partlidi. Özining yüzini saqlap qélish üchün Amérika bu urushqa arilashti. Urushtin kéyin général Perwez Musherref bir siyasiy özgirish élip bérip, dölet hoquqini qolgha chüshürüp, kéyinki 8 yil Pakistan’gha hökümranliq qildi.

--Hemmeylen bilidighan 11-Séntebir weqesidin kéyin, Pakistan Amérika bilen Afghanistandiki térrorist guruhlarni teng oynitip, otturidin payda aldi. Pakistanning bu qétim qilghini 1979-yilidin kéyinki Sowét-afghanistan urushidiki ehwalgha bir az oxshiship kétidighan bolup, oxshimaydighan yéri, bu qétim Pakistan Amérika we térrorist guruhlar bilen bolghan munasiwette bir xil tengpungluq saqlashqa mejburi boldi. Yeni, Amérika Pakistan armiyisidin paydilinip térroristlar mökünüwalghan jaylargha zerbe bermekchi boldi, emma, emeliyette zerbe bermekchi bolghan térroristlar Pakistan armiyisige tewe kishiler idi. Kéyinche Pakistanning bundaq ishliri pash bolup qélip, u zor ziyanlarni tartti. 2001-yilidiki Afghanistan urushi bashlan’ghandin buyan, Pakistanda 35000 puqra we 4000 eskerler ölüp, u iqtisadiy jehettinmu 65 milyon dollar ziyan tartip, Pakistanning iqtisadi intayin zor derijide chékindi.

--Özini gherbning dosti dep yürgen Pakistanning Osama Bin Ladénni möktürüp yürgenliki 2011-yili pütün dunyagha ashkarilandi. Shuning bilen taki shu waqitqiche Pakistanni qollap kelgen gherb elliri özlirini uningdin yiraqlashturdi. Hazir pütün dunya Pakistanni dunyawi térrorluqning merkizi, dep qaraydighan boldi [4].


2-resim: Osama Bin Ladén 2011-yili Pakistanning Heyber Paktunkiwa(Khyber Pakhtunkhwa) ölkisi Abbottabad shehirining «Bilal» kentidin tépilghan we shu yerde öltürülgen.

Men emdi Xerrison ependining doklatining mezmunini bayan qilishni bashlaymen. Töwendiki mezmunlarning hemmisi eslidiki menbege tewe bolup, eger özümning köz-qarashlirini qoshup qoymaqchi bolsam, ularni «Ilawe» sheklide bir ayrim abzas qilip qisturup qoyimen.


3-resim: Sélig Xerrison ependi 2016-yili 4-Martta doklat bériwatqan bir körünüsh.


2. Pakistanning Bir Iqtidarsiz Dölet Bolup Qélishining Tüp Sewebi

1945-yili 3-ayda En’gliye bash ministiri Winston Chérchil we uning généralliri melum istratégiyilik meqsetler üchün Pakistanni Hindistandin bölüp, bir ayrim dölet qilishni qarar qilghan. Ularning asasliq meqsiti Pakistanda En’gliye üchün bir herbiy baza qurushtin ibaret bolghan. Bu néme üchün Pakistanning bügünkidek iqtidarsiz bolup qalghanliqini chüshinish üchün intayin muhim. U bir sün’iy siyasiy qurulmidin bashqa nerse emes. En’gliye Pakistanni wujudqa keltürüsh arqiliq, tarixta zadila bille yashap baqmighan 5 xil millet xelqlirini bir döletke tewe qilip qoydi. Eyni waqitta Bén’gallarning sani eng köp bolup, ularning sani qalghan 4 millet nopusini qoshqan waqittinkindimu éship chüshetti. Qalghan 4 millet Penjap, Pashtun, Baluch we Sindilar idi. Bén’gal ayrim dölet bolup ayrilip chiqip ketkendin kéyin, 5 millet 4 milletke özgerdi.

1971-yili Bén’gal krizisi yüz bergende, men ashu rayonda idim. Shu chaghda men Pakistanning herbiy bash qomandani Butto ependi bilen körüshken bolup, u manga Bén’gal ayrilip chiqip ketse, Pakistanni bashqurush asanraq bolidighanliqini éytqan idi. Uning démekchi bolghini, uning özi Pakistanni yaxshiraq bashquralaydighan bolidighanliqi idi. Kéyin heqiqetenmu shundaq ish yüz berdi. Emma, ariliqtin azraq waqit ötkendin kéyin Butto ependi Pakistan armiyisi teripidin öltürüldi. Pakistan armiyisi we uning herbiy ofitsérlirida Penjaplar mutleq köp sanni igilidi. Bén’gallarning kétishi bilen Pashtun, Baluch we Sindidin ibaret qalghan 3 millet tarixta körülüp baqmighan derijide bozek qilinishqa bashlidi. Tarixtiki nechche esirlik waqit ichide yuqiridiki 3 millet Mongghullarning hujumigha taqabil turup kelgen idi. Emdi ular Penjaplarning hökümranliqi astida qaldi. Hazir héliqi 3 millet Pakistan nopusining aran 33 pirsentini igileydu. Emma ular igiligen zémin Pakistanning 72 pirsentige toghra kélidighan bolup, u Zémin ashu 3 milletning ewladtin ewladqa qaldurulup kelgen tarixiy miraslirigha wekillik qilidu. Bu ehwal ashu rayonlarda toqunush peyda qilidighan tüp amillardin ibarettur.


3. Bolachlar bilen Sindilar

Baluchlar zéminida (yaki Baluchistanda) tebi’iy bayliqlar, bolupmu néfit we tebi’iy gaz zapisi nahayiti köp bolup, hazir u gazdin pütün Pakistan paydilinidu. Baluchlar bu ishta özlirini adaletsizlik bilen mu’amile qilin’ghuchilar hésablap, Pakistan hökümitige bir xil naraziliq pozitsiyisi bilen qaraydu. Topilangchilarning hujumliri tüpeylidin, Pakistan Baluchistandiki néfit bayliqidin téxiche paydilinalmaydu. Chet ellikler Baluchistan’gha meblegh salghan qurulushlarning ichidiki 22 qurulush hazir toxtitip qoyuldi. Siyasiy we herbiy mesililerdin bashqa, bu Pakistan hazir duch kelgen bir chong iqtisadiy mesile bolup turuwatidu.

Pakistan armiyisi Baluchlarni parchilap boysundurush üchün her xil taktikilarni qolliniwatqan bolup, Baluchlarning 2 neper chong qomandanlirining öltürülüshi ene shundaq heriketlerning netijisi. Baluchlarning nopusi 6 milyon bolup, ular hazir siyasiy jehette omumyüzlük qozghilip ketti. Ularning meqsiti musteqil bolush.

Baluchlarning herbiy küchi ajiz bolup, eger ular Sindilar bilen birlishiwalsa, Pakistan’gha xéli küchlük tehdit salalaydu. Hazir bu jehettiki ishlarmu bashlan’ghan bolup, ularning meqsiti bir Baluch-Sindi Fédératsiyesi qurush. Ular öz xeritisige kirgüzüwalghan zémin Hindistandin Iran’ghiche süzülidu. Karachi ashu zéminning eng otturisigha toghra kélidu.

Baluchlar we Sindilarning buningdin kéyinki ehwalining qandaq bolushi Pakistan hökümitining 1973-yilidiki dölet qanunining aptonomiye heqqidiki qisimlirini qandaq ijra qilishigha baghliq. Shundaqla Pakistan-hindistan munasiwitining qandaq tereqqiy qilishighimu baghliq. Yéqinqi yillardin buyan Pakistan élip barghan Hindistan’gha qarshi bir qisim ish-heriketler hazir Hindistanni Baluch-Sindilarni qollap, shu arqiliq Pakistan’gha zerbe bérish istratégiyisi üstide oylinishqa élip bardi. Hindistan üchün Pakistan’gha qarshi bir omumyüzlük urush bashlashqa qarighanda, Baluch-Sindilarni qozghash istratégiyisi bu ikki dölet otturisida bir yadro bombisi urushining yüz bérishining aldini élip, chet ellerning Pakistan’gha meblegh sélishinimu toxtitip qoyalaydu. Hindistanning Baluchlargha yardem qilishi bilen Sindilarning toxtimay qozghilang qilip turushi Pakistan armiyisining xéli köp qismining mushu ikki aldinqi septe nahayiti aldirash ötüshke qistaydu. Pakistan armiyisining qalghan qismi bolsa Keshmir bilen Panjabta Hindistan armiyisige taqabil turmisa bolmaydu.

Hazirqi ehwallardin qarighanda Baluchistanning musteqil bolushi, yaki bir Baluch-Sindi Fédératsiyening wujudqa kélishi éhtimalliqtin bir qeder yiraq. Emma Hindistan bilen Pakistan otturisida urush partlap qalidiken, yuqiridiki éhtimalliq özgiridu. Undaq ehwalda Hindistan hawa armiyisi Baluch qozghilangchilirigha biwasite yardem qilidu. Burunqi urushlarda Pakistan hawa armiyisi Baluch qozghilangchiliri bilen Baluch puqraliri üstidin intayin wehshiy qirghinchiliqlarni élip bardi. Baluchlar Hindistan hawa armiyisining yardimi bilen qoldin ketken zéminni qayturuwélish we uni saqlap qélish imkaniyitige érishti.

Urush qilish funksiyisidin bashqa, hazir Pakistan armiyisi nahayiti chong kölemdiki igilik qurulmilirinimu bashquridu. Ularning maddiy bayliqining miqdari 38 milyard dollar kélidu. Bu ularning hökümranliq ornini iqtisadiy kapalet bilen teminleydu. Hindistan-Pakistan urushi Pakistanning parchilinip kétishini keltürüp chiqirishi-chiqarmasliqidin qet’iynezer, Baluch we Sindi bölgünchiliri buningdin kéyin özlirining herbiy küchini üzlüksiz östürüp méngishi mumkin. Shunglashqa Pakistanning merkiziy hökümiti az sanliq milletler mesilisini bir xil tinch yol bilen hel qilmaydiken, oxshimighan milletler otturisidiki toqunushlar téximu küchiyip, Pakistan duch kelgen hazirqi éghir iqtisadiy qiyinchiliqlar buningdin kéyin téximu nacharliship méngishi mumkin. Bundaq toqunushlar iqtisadiy tereqqiyatqa tosqunluq qilip, Pakistanning chong qisimlirida chet el meblegh kélishimlirining ijra qilinishida yol qoymasliqi mumkin.


(Dawami bar)


Mezkur Maqale bilen Munasiwetlik Burunqi Yazmilar:

[1] Junggo Asiyadiki Hökümran Küch Bolalmaydu
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47047-Junggo-Asiyadiki-H%F6k%FCmran-K%FCch-Bolalmaydu

[2] Junggo bilen Amérikining Urushush Éhtimalliqi Qanchilik?
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47243-Junggo-bilen-Am%E9rikining-Urushush-%C9htimalliqi-Qanchilik

[3] Trampning Prézidént Bolushi Junggo Üchün Némidin Dérek Béridu?
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47285-Trampning-Pr%E9zid%E9nt-Bolushi-Junggo-%DCch%FCn-N%E9midin-D%E9rek-B%E9ridu

[4] Millet Döliti, Medeniyet Döliti, we Assimilyatsiye
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47355-Millet-D%F6liti-Medeniyet-D%F6liti-we-Assimilyatsiye

[5] Shi Jinping Junggoni Buningdin Kéyin Qaysi Terepke Yétekleydu?
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47402-Shi-Jinping-Junggoni-Buningdin-K%E9yin-Qaysi-Terepke-Y%E9tekleydu

[6] Junggo Dunyadiki 1-Orun’gha Chiqqanda
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47450-Elrohlan-Junggo-Dunyadiki-1-Orun%92gha-Chiqqanda

[7] Tarix Bilen Söhbet: Amérika, Gherb, Asiya, we Junggo
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47530-Tarix-Bilen-S%F6hbet-Am%E9rika-Gherb-Asiya-we-Junggo

[8] Junggo Némishqa Tinch Yol Bilen Tereqqiy Qilalmaydu?
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47665-Elrohlan-Junggo-N%E9mishqa-Tinch-Yol-Bilen-Tereqqiy-Qilalmaydu

[9] Némishqa Lidérlar Yalghanchiliq Qilidu?
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47870-Elrohlan-N%E9mishqa-Lid%E9rlar-Yalghanchiliq-Qilidu

[10] Junggoning Bir Belwagh, Bir Yol Pilani Heqqide Qisqiche Chüshenche
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?48459-Elrohlan-Junggoning-Bir-Belwagh-Bir-Yol-Pilani-Heqqide-Qisqiche-Ch%FCshenche

[11] Junggoning Uyghur Diyari we Pakistandin Ötüdighan Yéngi Yipek Yoli
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?48510-Elrohlan-Junggoning-Uyghur-Diyari-we-Pakistandin-%D6t%FCdighan-Y%E9ngi-Yipek-Yoli

ئەلروھلان
15-06-17, 23:40
پاكىستان پارچىلىنىپ كېتەمدۇ؟

ئەلروھلان


مەن بۇ يىل جۇڭگو ۋە ئۇيغۇر دىيارى ھەققىدە ئىزدىنىشنى باشلىغاندىن بۇيان، غەربتىكى سىياسىي ئانالىزچىلار ۋە خەلقئارا سىياسەت مۇتەخەسسىسلىرى پاكىستان ئۈستىدە گەپ قىلغاندا داۋاملىق «پاكىستان بىر مەغلۇپ بولغان دۆلەت» دېگەن ئىبارىنى تىلغا ئالىدىغانلىقىنى بايقىدىم. ھەمدە پاكىستاننىڭ بۇنىڭدىن كېيىنكى ئەھۋالى ئۇيغۇر دىيارىنىڭ ئەھۋالىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدىغان بولغاچقا، بولۇپمۇ جۇڭگونىڭ يېڭى يىپەك يولىنىڭ بىر مۇھىم تارمىقى ئۇيغۇر دىيارى ۋە پاكىستاندىن ئۆتىدىغان بولغاچقا، مۇتەخەسسىسلەرنىڭ نېمە ئۈچۈن «پاكىستان بىر مەغلۇپ بولغان دۆلەت» دەيدىغانلىقىنى بىلىۋالغۇم كەلدى. شۇنىڭ بىلەن مۇشۇ تېمىدا ئازراق ئىزدىنىپ، مەزكۇر يازمىنى تەييارلاش قارارىغا كەلدىم.

مېنىڭ بۇ قېتىم تونۇشتۇرىدىغىنىم سېلىگ خەررىسون (Selig S. Harrison, 1927 - 2016) ئەپەندى 2016-يىلى 4-مارتتا ئىنگلىزچە «Carnegie Endowment for International Peace» دەپ ئاتىلىدىغان دۇنياغا داڭلىق ئويلاش ئامبىرىدا بەرگەن بىر مەيدان ئىلمىي دوكلاتىنىڭ ئۆزۈم تاللىغان مەزمۇنلىرى [1]. خەررىسون ئەپەندى خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەن بولۇپ، «ۋۇدروۋ ۋىلسون خەلقئارا زىيالىيلار مەركىزى» (Woodrow Wilson International Center for Scholars) ئاسىيا پروگراممىسىنىڭ دىرېكتورى ۋە شۇ مەركەزنىڭ خەلقئارا سىياسەت ئورگىنىنىڭ ئالىي دەرىجىلىك تەتقىقاتچىسى بولۇشتەك بىر قاتار مۇھىم ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن. شىمالىي كورېيەگە 11 قېتىم بېرىپ باققان. ئاسىيا ئىشلىرى ۋە ئامېرىكا-ئاسىيا مۇناسىۋەتلىرى ھەققىدە 5 پارچە كىتاب چىقارغان بولۇپ، كورېيە ھەققىدىكى بىر كىتابى ئامېرىكا نەشرىياتچىلار بىرلەشمىسىنىڭ بىر يۇقىرى دەرىجىلىك مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. خەررىسون ئەپەندى مەزكۇر دوكلاتنى بېرىپ ئۇزۇن ئۆتمەي، يەنى ئۆتكەن يىل دېكابىر ئېيىدا ۋاپات بولغان [2].

خەررىسون ئەپەندى پاكىستان ھەققىدە بىر تەپسىلىي ئىلمىي دوكلاتمۇ تەييارلىغان بولۇپ [3]، قىزىققان ئوقۇرمەنلەر ئاشۇ دوكلاتتىن تېخىمۇ كۆپ مەلۇماتقا ئىگە بولالايدۇ.

تۆۋەندە مەن ئالدى بىلەن پاكىستاننىڭ ئارقا كۆرۈنۈشى ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە بېرىپ، ئاندىن خەررىسون ئەپەندىنىڭ دېگەنلىرىنى بايان قىلىمەن.


1-رەسىم: پاكىستاندىكى 4 چوڭ مىللەتنىڭ ئولتۇراقلىشىش ئەھۋالى.


1. پاكىستاننىڭ قىسقىچە تارىخى

پاكىستان ئەسلىدە ھىندىستاننىڭ بىر قىسمى بولۇپ، ئۇ 1947-يىلى 14-ئاۋغۇستتا ھىندىستاندىن ئايرىلىپ، بىر ئايرىم دۆلەت بولدى. ئەمما ئۇ ئەڭ دەسلىپىدىن باشلاپلا ئامېرىكا بىلەن دوست بولۇش يولىنى تاللاپ، ئامېرىكىنىڭ زور مىقداردىكى ئىقتىسادىي ياردىمىگە ئېرىشكەن بولسىمۇ، دۇنيادىكى ئەللەرنىڭ تەڭ يېرىمى پاكىستاننى بىر ئايرىم دۆلەت سۈپىتىدە ئېتىراپ قىلمىدى [4]. ئۇنىڭدىن كېيىن پاكىستاندا يەنە كۆپ قېتىم ئۆزىگە پايدىسىز بولغان چوڭ ۋەقەلەر يۈز بەردى. ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى ئاساسلىقلىرىدىن تۆۋەندىكىلەر بار:
--پاكىستاندا 1954-يىلى 24-ئۆكتەبىردە بىر قېتىم سىياسىي ئۆزگىرىش بولدى. يېڭىدىن ھوقۇقنى تارتىۋالغان باش مىنىستىر مۇھەممەد ئەلى بۇغرا پاكىستاننىڭ غەربىي قىسمىدىكى 4 ئۆلكىنىڭ ئاپتونومىيە تۈزۈمىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ، پاكىستاننىڭ شەرقىي قىسمىدىكى بېنگال خەلقىنى پەقەت ئوردۇ تىلىنىلا قوللىنىشقا مەجبۇرلىدى. نەتىجىدە بالۇچىستان ۋە پاشتۇنىستان ھەرىكەتلىرى پارتلىدى (پاكىستاندا چوڭ مىللەتلەردىن پەنجاپ، پاشتۇن، سىندى ۋە بالۇچ قاتارلىق 4 مىللەت بار، يۇقىرىدىكى 1-رەسىمگە قاراڭ).

--پاكىستاندىكى بېنگاللار بىلەن پاكىستان ئارمىيىسى ئوتتۇرىسىدا چوڭ توقۇنۇش يۈز بېرىپ، ھىندىستاننىڭ ياردىمى بىلەن، 1970-يىلى بېنگاللار پاكىستاندىن ئايرىلىپ چىقىپ، بېنگال دۆلىتىنى قۇردى.

--گېنېرال زىئا-ئۇل-ھەق (Zia-ul-Haq) بىر سىياسىي ئۆزگىرىش بىلەن زۇلفىقار ئەلى بۇتتو (Zulfikar Ali Bhutto) دىن ھوقۇق تارتىۋېلىپ، 1977-يىلى بىر يالغان سوت ئېچىپ بولغاندىن كېيىنلا ئۇنى دارغا ئېسىپ ئۆلتۈردى. شۇنىڭ بىلەن پاكىستاندا بىر خىل سۇلالە سىياسىيسى يولغا قويۇلۇشقا باشلىدى.

--سوۋېت 1979-يىلى ئافغانىستانغا تاجاۋۇز قىلغاندىن كېيىن، سوۋېتنى يېڭىش ئۈچۈن ئامېرىكا پاكىستانغا زور مىقداردا ئىقتىسادىي ياردەم بەردى. ئەمما پاكىستان ئۇ ياردەملەرنىڭ بىر قىسمىنى سوۋېتقا زەربە بېرىدىغان تېررورىست قوشۇنلىرىنى بەرپا قىلىشقا ئىشلەتكەن بولسا، قالغان قىسمىنى گېنېرال زىئا پاكىستاننىڭ دىنىي قىزغىنلىقىدىن پايدىلىنىپ، پەقەت ئافغانىستاندىلا جىھاد ئۇرۇشى ئېلىپ بارىدىغان ئىسلاملاشتۇرۇش ئىشلىرىغا ئىشلەتتى. نەتىجىدە پاكىستاندا كلاشنىكوف مەدەنىيىتى، زەھەرلىك چېكىملىك مەدەنىيىتى، زورلۇق، ئىسلام گۇرۇھۋازلىقى ۋە جىھادلىق قاتارلىق نەرسىلەر پەيدا بولدى. بۇ نەرسىلەر تەرەققىي قىلىپ، پاكىستاننىڭ ئەڭ چوڭ شەھىرى پېشاۋۇر «جىھاد ئۇنىۋېرسىتېتى» دەپ ئاتىلىدىغان دەرىجىگە بېرىپ يەتتى. مۇشۇ مەزگىلدە پاكىستان ئامېرىكىدىن كەلگەن پۇلنىڭ كۆپىنچە قىسمىنى قورال سېتىۋېلىپ، ئۆزىنىڭ ھەربىي كۈچىنى ئاشۇرۇشقا ئىشلەتتى. پاكىستاننىڭ يادرو پروگراممىسىمۇ ئاشۇ مەزگىلدە تاماملانغان بولسىمۇ، پاكىستاندىن پايدىلىنىپ ئافغانىستاندىكى سوۋېت ئىتتىپاقى قوشۇنلىرىنى يېڭىش ئۈچۈن، ئامېرىكا ئۇنىڭغا قارشى چىقمىدى. پاكىستان مۇشۇ مەزگىلدە ئافغانىستان ئۈچۈن تەربىيىلەنگەن جىھاد قوشۇنلىرىنى كەشمىردە پارتىزان ئۇرۇشى قىلىشقا سېلىشنىمۇ باشلىدى.

ئىلاۋە: كالاشنىكوف مەدەنىيىتى دېگەننىڭ ئىزاھاتى مۇنداق ئىكەن: ئۇ سوۋېت-ئافغانىستان ئۇرۇشىدىن كېلىپ چىققان مەدەنىيەت بولۇپ، ئۇ ئاپتوماتىك قوراللارغا ئېرىشىش ناھايىتى ئاسانلىشىپ كەتكەنلىكى، ۋە ھەر خىل ماجىرالار مىلتىق ۋە قان تۆكۈش بىلەن بېسىقتۇرۇلىدىغانلىقىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئامېرىكا ئافغانىستانغا بەرگەن قوراللارنىڭ نۇرغۇنلىرى پاكىستاننىڭ قاراڭغۇ بازىرىدا سېتىلىدىغان بولۇپ قالغان بولۇپ، ئۇلارنى سېتىۋېلىش ئىنتايىن ئاسانلىشىپ كەتكەن. ئاشۇ قوراللارنىڭ ئىچىدە «كالاشنىكوف» ياكى «AK-47» دەپ ئاتىلىدىغان ئاپتومات ئەڭ كۆپ قارشى ئېلىنىشقا ئېرىشكەن قورال بولغاچقا، مۇشۇنداق ئەھۋالغا «كالاشنىكوف مەدەنىيىتى» دېگەن ئىسىم قويۇلۇپ قالغان [5].

--پاكىستان-ھىندىستان مۇناسىۋىتى ياخشىلىنىشقا باشلىغان، ھەمدە كەشمىر مەسىلىسىمۇ ھەل بولۇشقا يېقىنلىشىپ قالغان 1999-يىلى پاكىستاننىڭ باش ھەربىي قوماندانى شۇ چاغدىكى دۆلەت باشلىقى ناۋاز شەرىفتىن يوشۇرۇن ھالدا ھىندىستاننىڭ كارگىل ئېگىزلىكىنى بېسىۋالدى. شۇنىڭ بىلەن كارگىل ئۇرۇشى پارتلىدى. ئۆزىنىڭ يۈزىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ئامېرىكا بۇ ئۇرۇشقا ئارىلاشتى. ئۇرۇشتىن كېيىن گېنېرال پەرۋەز مۇشەررەف بىر سىياسىي ئۆزگىرىش ئېلىپ بېرىپ، دۆلەت ھوقۇقىنى قولغا چۈشۈرۈپ، كېيىنكى 8 يىل پاكىستانغا ھۆكۈمرانلىق قىلدى.

--ھەممەيلەن بىلىدىغان 11-سېنتەبىر ۋەقەسىدىن كېيىن، پاكىستان ئامېرىكا بىلەن ئافغانىستاندىكى تېررورىست گۇرۇھلارنى تەڭ ئوينىتىپ، ئوتتۇرىدىن پايدا ئالدى. پاكىستاننىڭ بۇ قېتىم قىلغىنى 1979-يىلىدىن كېيىنكى سوۋېت-ئافغانىستان ئۇرۇشىدىكى ئەھۋالغا بىر ئاز ئوخشىشىپ كېتىدىغان بولۇپ، ئوخشىمايدىغان يېرى، بۇ قېتىم پاكىستان ئامېرىكا ۋە تېررورىست گۇرۇھلار بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتە بىر خىل تەڭپۇڭلۇق ساقلاشقا مەجبۇرى بولدى. يەنى، ئامېرىكا پاكىستان ئارمىيىسىدىن پايدىلىنىپ تېررورىستلار مۆكۈنۈۋالغان جايلارغا زەربە بەرمەكچى بولدى، ئەمما، ئەمەلىيەتتە زەربە بەرمەكچى بولغان تېررورىستلار پاكىستان ئارمىيىسىگە تەۋە كىشىلەر ئىدى. كېيىنچە پاكىستاننىڭ بۇنداق ئىشلىرى پاش بولۇپ قېلىپ، ئۇ زور زىيانلارنى تارتتى. 2001-يىلىدىكى ئافغانىستان ئۇرۇشى باشلانغاندىن بۇيان، پاكىستاندا 35000 پۇقرا ۋە 4000 ئەسكەرلەر ئۆلۈپ، ئۇ ئىقتىسادىي جەھەتتىنمۇ 65 مىليون دوللار زىيان تارتىپ، پاكىستاننىڭ ئىقتىسادى ئىنتايىن زور دەرىجىدە چېكىندى.

--ئۆزىنى غەربنىڭ دوستى دەپ يۈرگەن پاكىستاننىڭ ئوساما بىن لادېننى مۆكتۈرۈپ يۈرگەنلىكى 2011-يىلى پۈتۈن دۇنياغا ئاشكارىلاندى. شۇنىڭ بىلەن تاكى شۇ ۋاقىتقىچە پاكىستاننى قوللاپ كەلگەن غەرب ئەللىرى ئۆزلىرىنى ئۇنىڭدىن يىراقلاشتۇردى. ھازىر پۈتۈن دۇنيا پاكىستاننى دۇنياۋى تېررورلۇقنىڭ مەركىزى، دەپ قارايدىغان بولدى [4].


2-رەسىم: ئوساما بىن لادېن 2011-يىلى پاكىستاننىڭ ھەيبەر پاكتونكىۋا (Khyber Pakhtunkhwa) ئۆلكىسى ئاببوتئاباد شەھىرىنىڭ «بىلال» كەنتىدىن تېپىلغان ۋە شۇ يەردە ئۆلتۈرۈلگەن.

مەن ئەمدى خەررىسون ئەپەندىنىڭ دوكلاتىنىڭ مەزمۇنىنى بايان قىلىشنى باشلايمەن. تۆۋەندىكى مەزمۇنلارنىڭ ھەممىسى ئەسلىدىكى مەنبەگە تەۋە بولۇپ، ئەگەر ئۆزۈمنىڭ كۆز-قاراشلىرىنى قوشۇپ قويماقچى بولسام، ئۇلارنى «ئىلاۋە» شەكلىدە بىر ئايرىم ئابزاس قىلىپ قىستۇرۇپ قويىمەن.


3-رەسىم: سېلىگ خەررىسون ئەپەندى 2016-يىلى 4-مارتتا دوكلات بېرىۋاتقان بىر كۆرۈنۈش.


2. پاكىستاننىڭ بىر ئىقتىدارسىز دۆلەت بولۇپ قېلىشىنىڭ تۈپ سەۋەبى

1945-يىلى 3-ئايدا ئەنگلىيە باش مىنىستىرى ۋىنستون چېرچىل ۋە ئۇنىڭ گېنېراللىرى مەلۇم ئىستراتېگىيىلىك مەقسەتلەر ئۈچۈن پاكىستاننى ھىندىستاندىن بۆلۈپ، بىر ئايرىم دۆلەت قىلىشنى قارار قىلغان. ئۇلارنىڭ ئاساسلىق مەقسىتى پاكىستاندا ئەنگلىيە ئۈچۈن بىر ھەربىي بازا قۇرۇشتىن ئىبارەت بولغان. بۇ نېمە ئۈچۈن پاكىستاننىڭ بۈگۈنكىدەك ئىقتىدارسىز بولۇپ قالغانلىقىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. ئۇ بىر سۈنئىي سىياسىي قۇرۇلمىدىن باشقا نەرسە ئەمەس. ئەنگلىيە پاكىستاننى ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈش ئارقىلىق، تارىختا زادىلا بىللە ياشاپ باقمىغان 5 خىل مىللەت خەلقلىرىنى بىر دۆلەتكە تەۋە قىلىپ قويدى. ئەينى ۋاقىتتا بېنگاللارنىڭ سانى ئەڭ كۆپ بولۇپ، ئۇلارنىڭ سانى قالغان 4 مىللەت نوپۇسىنى قوشقان ۋاقىتتىنكىندىمۇ ئېشىپ چۈشەتتى. قالغان 4 مىللەت پەنجاپ، پاشتۇن، بالۇچ ۋە سىندىلار ئىدى. بېنگال ئايرىم دۆلەت بولۇپ ئايرىلىپ چىقىپ كەتكەندىن كېيىن، 5 مىللەت 4 مىللەتكە ئۆزگەردى.

1971-يىلى بېنگال كرىزىسى يۈز بەرگەندە، مەن ئاشۇ رايوندا ئىدىم. شۇ چاغدا مەن پاكىستاننىڭ ھەربىي باش قوماندانى بۇتتو ئەپەندى بىلەن كۆرۈشكەن بولۇپ، ئۇ ماڭا بېنگال ئايرىلىپ چىقىپ كەتسە، پاكىستاننى باشقۇرۇش ئاسانراق بولىدىغانلىقىنى ئېيتقان ئىدى. ئۇنىڭ دېمەكچى بولغىنى، ئۇنىڭ ئۆزى پاكىستاننى ياخشىراق باشقۇرالايدىغان بولىدىغانلىقى ئىدى. كېيىن ھەقىقەتەنمۇ شۇنداق ئىش يۈز بەردى. ئەمما، ئارىلىقتىن ئازراق ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن بۇتتو ئەپەندى پاكىستان ئارمىيىسى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلدى. پاكىستان ئارمىيىسى ۋە ئۇنىڭ ھەربىي ئوفىتسېرلىرىدا پەنجاپلار مۇتلەق كۆپ ساننى ئىگىلىدى. بېنگاللارنىڭ كېتىشى بىلەن پاشتۇن، بالۇچ ۋە سىندىدىن ئىبارەت قالغان 3 مىللەت تارىختا كۆرۈلۈپ باقمىغان دەرىجىدە بوزەك قىلىنىشقا باشلىدى. تارىختىكى نەچچە ئەسىرلىك ۋاقىت ئىچىدە يۇقىرىدىكى 3 مىللەت موڭغۇللارنىڭ ھۇجۇمىغا تاقابىل تۇرۇپ كەلگەن ئىدى. ئەمدى ئۇلار پەنجاپلارنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئاستىدا قالدى. ھازىر ھېلىقى 3 مىللەت پاكىستان نوپۇسىنىڭ ئاران 33 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدۇ. ئەمما ئۇلار ئىگىلىگەن زېمىن پاكىستاننىڭ 72 پىرسەنتىگە توغرا كېلىدىغان بولۇپ، ئۇ زېمىن ئاشۇ 3 مىللەتنىڭ ئەۋلادتىن ئەۋلادقا قالدۇرۇلۇپ كەلگەن تارىخىي مىراسلىرىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ. بۇ ئەھۋال ئاشۇ رايونلاردا توقۇنۇش پەيدا قىلىدىغان تۈپ ئامىللاردىن ئىبارەتتۇر.


3. بالۇچلار بىلەن سىندىلار

بالۇچلار زېمىنىدا (ياكى بالۇچىستاندا) تەبىئىي بايلىقلار، بولۇپمۇ نېفىت ۋە تەبىئىي گاز زاپىسى ناھايىتى كۆپ بولۇپ، ھازىر ئۇ گازدىن پۈتۈن پاكىستان پايدىلىنىدۇ. بالۇچلار بۇ ئىشتا ئۆزلىرىنى ئادالەتسىزلىك بىلەن مۇئامىلە قىلىنغۇچىلار ھېسابلاپ، پاكىستان ھۆكۈمىتىگە بىر خىل نارازىلىق پوزىتسىيىسى بىلەن قارايدۇ. توپىلاڭچىلارنىڭ ھۇجۇملىرى تۈپەيلىدىن، پاكىستان بالۇچىستاندىكى نېفىت بايلىقىدىن تېخىچە پايدىلىنالمايدۇ. چەت ئەللىكلەر بالۇچىستانغا مەبلەغ سالغان قۇرۇلۇشلارنىڭ ئىچىدىكى 22 قۇرۇلۇش ھازىر توختىتىپ قويۇلدى. سىياسىي ۋە ھەربىي مەسىلىلەردىن باشقا، بۇ پاكىستان ھازىر دۇچ كەلگەن بىر چوڭ ئىقتىسادىي مەسىلە بولۇپ تۇرۇۋاتىدۇ.

پاكىستان ئارمىيىسى بالۇچلارنى پارچىلاپ بويسۇندۇرۇش ئۈچۈن ھەر خىل تاكتىكىلارنى قوللىنىۋاتقان بولۇپ، بالۇچلارنىڭ 2 نەپەر چوڭ قوماندانلىرىنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشى ئەنە شۇنداق ھەرىكەتلەرنىڭ نەتىجىسى. بالۇچلارنىڭ نوپۇسى 6 مىليون بولۇپ، ئۇلار ھازىر سىياسىي جەھەتتە ئومۇميۈزلۈك قوزغىلىپ كەتتى. ئۇلارنىڭ مەقسىتى مۇستەقىل بولۇش.

بالۇچلارنىڭ ھەربىي كۈچى ئاجىز بولۇپ، ئەگەر ئۇلار سىندىلار بىلەن بىرلىشىۋالسا، پاكىستانغا خېلى كۈچلۈك تەھدىت سالالايدۇ. ھازىر بۇ جەھەتتىكى ئىشلارمۇ باشلانغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ مەقسىتى بىر بالۇچ-سىندى فېدېراتسىيەسى قۇرۇش. ئۇلار ئۆز خەرىتىسىگە كىرگۈزۈۋالغان زېمىن ھىندىستاندىن ئىرانغىچە سوزۇلىدۇ. كاراچى ئاشۇ زېمىننىڭ ئەڭ ئوتتۇرىسىغا توغرا كېلىدۇ.

بالۇچلار ۋە سىندىلارنىڭ بۇنىڭدىن كېيىنكى ئەھۋالىنىڭ قانداق بولۇشى پاكىستان ھۆكۈمىتىنىڭ 1973-يىلىدىكى دۆلەت قانۇنىنىڭ ئاپتونومىيە ھەققىدىكى قىسىملىرىنى قانداق ئىجرا قىلىشىغا باغلىق. شۇنداقلا پاكىستان-ھىندىستان مۇناسىۋىتىنىڭ قانداق تەرەققىي قىلىشىغىمۇ باغلىق. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان پاكىستان ئېلىپ بارغان ھىندىستانغا قارشى بىر قىسىم ئىش-ھەرىكەتلەر ھازىر ھىندىستاننى بالۇچ-سىندىلارنى قوللاپ، شۇ ئارقىلىق پاكىستانغا زەربە بېرىش ئىستراتېگىيىسى ئۈستىدە ئويلىنىشقا ئېلىپ باردى. ھىندىستان ئۈچۈن پاكىستانغا قارشى بىر ئومۇميۈزلۈك ئۇرۇش باشلاشقا قارىغاندا، بالۇچ-سىندىلارنى قوزغاش ئىستراتېگىيىسى بۇ ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا بىر يادرو بومبىسى ئۇرۇشىنىڭ يۈز بېرىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىپ، چەت ئەللەرنىڭ پاكىستانغا مەبلەغ سېلىشىنىمۇ توختىتىپ قويالايدۇ. ھىندىستاننىڭ بالۇچلارغا ياردەم قىلىشى بىلەن سىندىلارنىڭ توختىماي قوزغىلاڭ قىلىپ تۇرۇشى پاكىستان ئارمىيىسىنىڭ خېلى كۆپ قىسمىنىڭ مۇشۇ ئىككى ئالدىنقى سەپتە ناھايىتى ئالدىراش ئۆتۈشكە قىستايدۇ. پاكىستان ئارمىيىسىنىڭ قالغان قىسمى بولسا كەشمىر بىلەن پەنجاپتا ھىندىستان ئارمىيىسىگە تاقابىل تۇرمىسا بولمايدۇ.

ھازىرقى ئەھۋاللاردىن قارىغاندا بالۇچىستاننىڭ مۇستەقىل بولۇشى، ياكى بىر بالۇچ-سىندى فېدېراتسىيەنىڭ ۋۇجۇدقا كېلىشى ئېھتىماللىقتىن بىر قەدەر يىراق. ئەمما ھىندىستان بىلەن پاكىستان ئوتتۇرىسىدا ئۇرۇش پارتلاپ قالىدىكەن، يۇقىرىدىكى ئېھتىماللىق ئۆزگىرىدۇ. ئۇنداق ئەھۋالدا ھىندىستان ھاۋا ئارمىيىسى بالۇچ قوزغىلاڭچىلىرىغا بىۋاسىتە ياردەم قىلىدۇ. بۇرۇنقى ئۇرۇشلاردا پاكىستان ھاۋا ئارمىيىسى بالۇچ قوزغىلاڭچىلىرى بىلەن بالۇچ پۇقرالىرى ئۈستىدىن ئىنتايىن ۋەھشىي قىرغىنچىلىقلارنى ئېلىپ باردى. بالۇچلار ھىندىستان ھاۋا ئارمىيىسىنىڭ ياردىمى بىلەن قولدىن كەتكەن زېمىننى قايتۇرۇۋېلىش ۋە ئۇنى ساقلاپ قېلىش ئىمكانىيىتىگە ئېرىشتى.

ئۇرۇش قىلىش فۇنكسىيىسىدىن باشقا، ھازىر پاكىستان ئارمىيىسى ناھايىتى چوڭ كۆلەمدىكى ئىگىلىك قۇرۇلمىلىرىنىمۇ باشقۇرىدۇ. ئۇلارنىڭ ماددىي بايلىقىنىڭ مىقدارى 38 مىليارد دوللار كېلىدۇ. بۇ ئۇلارنىڭ ھۆكۈمرانلىق ئورنىنى ئىقتىسادىي كاپالەت بىلەن تەمىنلەيدۇ. ھىندىستان-پاكىستان ئۇرۇشى پاكىستاننىڭ پارچىلىنىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى-چىقارماسلىقىدىن قەتئىينەزەر، بالۇچ ۋە سىندى بۆلگۈنچىلىرى بۇنىڭدىن كېيىن ئۆزلىرىنىڭ ھەربىي كۈچىنى ئۈزلۈكسىز ئۆستۈرۈپ مېڭىشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا پاكىستاننىڭ مەركىزىي ھۆكۈمىتى ئاز سانلىق مىللەتلەر مەسىلىسىنى بىر خىل تىنچ يول بىلەن ھەل قىلمايدىكەن، ئوخشىمىغان مىللەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى توقۇنۇشلار تېخىمۇ كۈچىيىپ، پاكىستان دۇچ كەلگەن ھازىرقى ئېغىر ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلار بۇنىڭدىن كېيىن تېخىمۇ ناچارلىشىپ مېڭىشى مۇمكىن. بۇنداق توقۇنۇشلار ئىقتىسادىي تەرەققىياتقا توسقۇنلۇق قىلىپ، پاكىستاننىڭ چوڭ قىسىملىرىدا چەت ئەل مەبلەغ كېلىشىملىرىنىڭ ئىجرا قىلىنىشىدا يول قويماسلىقى مۇمكىن.


(داۋامى بار)



مەزكۇر ماقالە بىلەن مۇناسىۋەتلىك بۇرۇنقى يازمىلار:

[1] جۇڭگو ئاسىيادىكى ھۆكۈمران كۈچ بولالمايدۇ
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47047-Junggo-Asiyadiki-H%F6k%FCmran-K%FCch-Bolalmaydu

[2] جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئۇرۇشۇش ئېھتىماللىقى قانچىلىك؟
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47243-Junggo-bilen-Am%E9rikining-Urushush-%C9htimalliqi-Qanchilik

[3] ترامپنىڭ پرېزىدېنت بولۇشى جۇڭگو ئۈچۈن نېمىدىن دېرەك بېرىدۇ؟
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47285-Trampning-Pr%E9zid%E9nt-Bolushi-Junggo-%DCch%FCn-N%E9midin-D%E9rek-B%E9ridu

[4] مىللەت دۆلىتى، مەدەنىيەت دۆلىتى، ۋە ئاسسىمىلياتسىيە
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47355-Millet-D%F6liti-Medeniyet-D%F6liti-we-Assimilyatsiye

[5] شى جىنپىڭ جۇڭگونى بۇنىڭدىن كېيىن قايسى تەرەپكە يېتەكلەيدۇ؟
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47402-Shi-Jinping-Junggoni-Buningdin-K%E9yin-Qaysi-Terepke-Y%E9tekleydu

[6] جۇڭگو دۇنيادىكى 1-ئورۇنغا چىققاندا
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47450-Elrohlan-Junggo-Dunyadiki-1-Orun%92gha-Chiqqanda

[7] تارىخ بىلەن سۆھبەت: ئامېرىكا، غەرب، ئاسىيا، ۋە جۇڭگو
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47530-Tarix-Bilen-S%F6hbet-Am%E9rika-Gherb-Asiya-we-Junggo

[8] جۇڭگو نېمىشقا تىنچ يول بىلەن تەرەققىي قىلالمايدۇ؟
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47665-Elrohlan-Junggo-N%E9mishqa-Tinch-Yol-Bilen-Tereqqiy-Qilalmaydu

[9] نېمىشقا لىدېرلار يالغانچىلىق قىلىدۇ؟
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?47870-Elrohlan-N%E9mishqa-Lid%E9rlar-Yalghanchiliq-Qilidu


[10] جۇڭگونىڭ بىر بەلۋاغ، بىر يول پىلانى ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?48459-Elrohlan-Junggoning-Bir-Belwagh-Bir-Yol-Pilani-Heqqide-Qisqiche-Ch%FCshenche


[11] جۇڭگونىڭ ئۇيغۇر دىيارى ۋە پاكىستاندىن ئۆتۈدىغان يېڭى يىپەك يولى
http://forum.uyghuramerican.org/forum/showthread.php?48510-Elrohlan-Junggoning-Uyghur-Diyari-we-Pakistandin-%D6t%FCdighan-Y%E9ngi-Yipek-Yoli

ئەلروھلان
22-06-17, 21:50
Pakistan Parchilinip Kétemdu? (2)

Elrohlan


4. Pashtunlar

Pashtunlarning nopusi 41 milyon bolup, ular Pakistan bilen Afghanistanning her ikkisige olturaqlashqan. Ularning birlik saqlap yashighan tarixi nahayiti uzun. En’gliye qol tiqishtin burun Pashtunlar siyasiy jehettin birlikke kelgen halette idi. 1940-yilliri En’gliye Afghanistan’gha tajawuzluq qilip, Pashtunlarning nurghun zéminini igiliwaldi. Emma Pashtunlar En’gliyening mustemlikisini asasiy jehettin qobul qilmidi. Uningdin kéyin, yeni 1947-yili En’gliye özi igiliwalghan Pashtunlar zéminini Pakistanning yéngi qurulghan hökümitige ötküzüp berdi. Mana bu Pakistandiki Pashtunlarning kélish menbesidur. Ashu ish yüz bérishtin burun, Pashtunlar bir qétim bir musteqil Pashtunistan qurushqimu urunup baqti. Emma En’gliyening kontrolluqi astida ghelibe qilalmidi. Pashtunistan partiyisining rehberliri türmige tashlinip, ularning géziti toxtitildi. Hazir Amérika hökümiti üchün ishlewatqan Pashtunlar bezide ashu waqitta uchrighan adaletsizlikni kötürüp chiqidu. Shuningdin kéyin hakimiyet üstide turghan Pakistan we Afghanistan hökümetliri Pashtunlar zéminigha hökümranliq qilishta oxshimighan derijidiki qarshiliqlargha uchrap keldi. Afghanistan Pakistan ichide bir aptonomiyilik Pashtunistan döliti qurulghanliqini jakarlighan waqitlar, hemde Pakistandiki Pashtunlar bir musteqil Pashtunistan qurushqa urun’ghan waqitlarmu boldi.

Sowét Ittipaqining Afghanistan’gha qilghan tajawuzi, we Amérikining Taliban’gha qaratqan urushliri Pashtunlar jem’iyitide chong parchilinishlarni keltürüp chiqirip, Pashtunlarning buningdin kéyinki qarshiliq körsitish heriketlirining qandaq bolidighanliqini bilgili bolmaydighan bir haletke ekélip qoydi. Hazir Pakistan hökümitining qarmiqida bir musteqil Pashtunistanning wujudqa kélishining aldini élishqa mes’ul bolup ish élip bériwatqan organlar bar.

Pashtunlar arisida peyda qilin’ghan bölünüshlerning mewjut bolup turushigha qarimay, Pashtunlar hazirmu bir nahayiti küchlük milliy kimlik éngini saqlap kéliwatqan bolup, bu ularning nahayiti uzun dawamlashqan tarixiy qebile chüshenchisige asaslan’ghan. Gerche hazir oxshimighan Pashtun guruhliri arisida qattiq toqunushlar yüz bériwatqan bolsimu, Pashtunlardiki étnik we medeniyet jehettiki birlik chüshenchisi hazirmu intayin küchlük bolup, ularda siyasiy jehettin birlishish imkaniyiti hazirmu nahayiti küchlük halda mewjut bolup turuwatidu.

Pakistan armiyisi Pashtunlar olturaqlashqan chégra rayonlarda élip barghan her xil urushlar we Amérikining uchquchisiz ayropilan bilen élip barghan hujumliri nahayiti köp sandiki Pashtun puqralirining ölüshini keltürüp chiqardi. Emma, buning siyasiy tesiri muwapiq étiwargha élinmidi. Yéngidin siyasiylashturulghan we radikallashturulghan Pashtunlar hazir özlirini gherbiy-shimaliy Pashtunlar zémini we Baluchistanning shimaliy burjikining siyasiy ish bashqurghuchiliri, dep hésablaydu. Hazir Pashtunlar iqtisadiy tereqqiyat isteydu. Penjablar asasiy orunni igiligen merkiziy hökümetning kontrolluqidiki tereqqiyatni emes, belki Pashtunlarning öz kontrolluqidiki iqtisadiy tereqqiyatni isteydu. Amérika we Pakistan hökümiti Pashtunlar rayonlirida élip barghan El Qa’idege qarshi urushlar Pashtunlardin terkib tapqan jihad küchlirini téximu küchlendürüwetti. Yeni, Amérika jihad küchlirini yoqatmaqchi boluwatqan bolsa, Pashtunlardin terkib tapqan jihad küchliri hazir téximu kéngiyip we küchlinip méngiwatidu. Pashtun tebiqiliri arisida Taliban rehberlik bazilirimu bar. Démek, Amérikining tashqi siyasiti Talibanlarning Islamliqi bilen Pashtunlarning milletchilikining kücheytishige zor derijide yardem qildi. Taki yéqin’gha kelgüche Pashtunlar zéminida yaki Islam küchiyip, yaki Pashtunlarning milletchiliki kücheygen idi. Emma hazir ularning her ikkisi tengla küchiyiwatidu. Bir Islamiy Pashtunistan’gha bolghan istekmu meydan’gha kéliwatidu. 2007-yili Pakistanning Amérikidiki elchixanisining bir Pashtundin bolghan sabiq elchisi mundaq dédi: «Men Taliban bilen Pashtun milletchilikining birliship qalmasliqini arzu qilimen. Eger ashundaq ish yüz béridiken, u bizge nahayiti chong tehdit élip kélidu. Biz hazir ashundaq bir ehwalni keltürüp chiqirishqa nahayiti az qalduq.»


5. Xulase

Yuqiridiki ehwallar bilen Amérika menpe’iti we Amérika siyasitining qandaq munasiwiti bar?

Oxshimighan étnik guruhlar otturisidiki toqunushlarni azaytish bizning Afghanistan we Pakistandiki El Qa’idege qandaq taqabil turushimiz bilen munasiwetlik.

Pakistanning bölünüp kétishi bizning Pakistandiki jihad küchlirige taqabil turushimizgha, hemde Amérikining sherqiy-jenubiy Asiyadiki menpe’itige biwasite tesir körsitidu.

Pakistandiki El Qa’ide üstqurulmisini yoqitish bizning Pashtun qebilisi, we El Qa’ideni makan bilen teminlewatqan we Pashtundin bolghan Taliban lidérliri bilen hemkarliship ish élip bérishimizni telep qilidu. Amérikining hazir qiliwatqini Pashtunlarning El Qa’idege qaratqan yardimini téximu kücheytiwatidu.

Penjab eskerliri we uchquchisiz ayropilanlar bilen Pashtun zéminlirida urush élip bérip, u yerde éghir derijidiki puqralar ölümini keltürüp chiqirish Pashtunlarni El Qa’ide bilen Talibanlargha yéqinlashturuwatidu. Shundaqla bu Pashtunlarni téximu Islamlashturush we téximu radikallashturush rolini oynawatidu. Méningche bu ishning paydisi töleydighan siyasiy bedeldin töwen orunda turidu.

Men Amérikining Pashtunlar zéminida uchquchisiz ayropilan bilen hujum élip bérish ishlirini toxtishini, Pakistan hökümitining Pashtunlar zéminigha Penjab eskerlirini kirgüzüp urush qilishni toxtishini, herbiy ishlarni Talibanlar bilen El Qa’idege perqliq mu’amile qilghan asasta jimjit we mexpiy halda élip bérishni tewsiye qilimen.


(Tügidi)


Paydilinish Menbeliri:

[1] Will Pakistan Break Up?
https://www.youtube.com/watch?v=iqnnikx-NUY

[2] Selig S. Harrison
https://en.wikipedia.org/wiki/Selig_S._Harrison

[3] Center for International Policy
https://www.ciponline.org/images/uploads/publications/pakistan_the_state_of_the_union.pdf

[4] Why Pakistan Is Considered To Be A Failed State?
http://www.indiatimes.com/news/india/why-pakistan-is-considered-to-be-a-failed-state-here-are-9-major-decisions-which-brought-this-reputation-263913.html

[5] Kalashnikov culture
http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Kalashnikov%20culture

ئەلروھلان
22-06-17, 21:52
پاكىستان پارچىلىنىپ كېتەمدۇ؟

ئەلروھلان



4. پاشتۇنلار

پاشتۇنلارنىڭ نوپۇسى 41 مىليون بولۇپ، ئۇلار پاكىستان بىلەن ئافغانىستاننىڭ ھەر ئىككىسىگە ئولتۇراقلاشقان. ئۇلارنىڭ بىرلىك ساقلاپ ياشىغان تارىخى ناھايىتى ئۇزۇن. ئەنگلىيە قول تىقىشتىن بۇرۇن پاشتۇنلار سىياسىي جەھەتتىن بىرلىككە كەلگەن ھالەتتە ئىدى. 1940-يىللىرى ئەنگلىيە ئافغانىستانغا تاجاۋۇزلۇق قىلىپ، پاشتۇنلارنىڭ نۇرغۇن زېمىنىنى ئىگىلىۋالدى. ئەمما پاشتۇنلار ئەنگلىيەنىڭ مۇستەملىكىسىنى ئاساسىي جەھەتتىن قوبۇل قىلمىدى. ئۇنىڭدىن كېيىن، يەنى 1947-يىلى ئەنگلىيە ئۆزى ئىگىلىۋالغان پاشتۇنلار زېمىنىنى پاكىستاننىڭ يېڭى قۇرۇلغان ھۆكۈمىتىگە ئۆتكۈزۈپ بەردى. مانا بۇ پاكىستاندىكى پاشتۇنلارنىڭ كېلىش مەنبەسىدۇر. ئاشۇ ئىش يۈز بېرىشتىن بۇرۇن، پاشتۇنلار بىر قېتىم بىر مۇستەقىل پاشتۇنىستان قۇرۇشقىمۇ ئۇرۇنۇپ باقتى. ئەمما ئەنگلىيەنىڭ كونتروللۇقى ئاستىدا غەلىبە قىلالمىدى. پاشتۇنىستان پارتىيىسىنىڭ رەھبەرلىرى تۈرمىگە تاشلىنىپ، ئۇلارنىڭ گېزىتى توختىتىلدى. ھازىر ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئۈچۈن ئىشلەۋاتقان پاشتۇنلار بەزىدە ئاشۇ ۋاقىتتا ئۇچرىغان ئادالەتسىزلىكنى كۆتۈرۈپ چىقىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن ھاكىمىيەت ئۈستىدە تۇرغان پاكىستان ۋە ئافغانىستان ھۆكۈمەتلىرى پاشتۇنلار زېمىنىغا ھۆكۈمرانلىق قىلىشتا ئوخشىمىغان دەرىجىدىكى قارشىلىقلارغا ئۇچراپ كەلدى. ئافغانىستان پاكىستان ئىچىدە بىر ئاپتونومىيىلىك پاشتۇنىستان دۆلىتى قۇرۇلغانلىقىنى جاكارلىغان ۋاقىتلار، ھەمدە پاكىستاندىكى پاشتۇنلار بىر مۇستەقىل پاشتۇنىستان قۇرۇشقا ئۇرۇنغان ۋاقىتلارمۇ بولدى.

سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئافغانىستانغا قىلغان تاجاۋۇزى، ۋە ئامېرىكىنىڭ تالىبانغا قاراتقان ئۇرۇشلىرى پاشتۇنلار جەمئىيىتىدە چوڭ پارچىلىنىشلارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، پاشتۇنلارنىڭ بۇنىڭدىن كېيىنكى قارشىلىق كۆرسىتىش ھەرىكەتلىرىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى بىلگىلى بولمايدىغان بىر ھالەتكە ئەكېلىپ قويدى. ھازىر پاكىستان ھۆكۈمىتىنىڭ قارمىقىدا بىر مۇستەقىل پاشتۇنىستاننىڭ ۋۇجۇدقا كېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا مەسئۇل بولۇپ ئىش ئېلىپ بېرىۋاتقان ئورگانلار بار.

پاشتۇنلار ئارىسىدا پەيدا قىلىنغان بۆلۈنۈشلەرنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىغا قارىماي، پاشتۇنلار ھازىرمۇ بىر ناھايىتى كۈچلۈك مىللىي كىملىك ئېڭىنى ساقلاپ كېلىۋاتقان بولۇپ، بۇ ئۇلارنىڭ ناھايىتى ئۇزۇن داۋاملاشقان تارىخىي قەبىلە چۈشەنچىسىگە ئاساسلانغان. گەرچە ھازىر ئوخشىمىغان پاشتۇن گۇرۇھلىرى ئارىسىدا قاتتىق توقۇنۇشلار يۈز بېرىۋاتقان بولسىمۇ، پاشتۇنلاردىكى ئېتنىك ۋە مەدەنىيەت جەھەتتىكى بىرلىك چۈشەنچىسى ھازىرمۇ ئىنتايىن كۈچلۈك بولۇپ، ئۇلاردا سىياسىي جەھەتتىن بىرلىشىش ئىمكانىيىتى ھازىرمۇ ناھايىتى كۈچلۈك ھالدا مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇۋاتىدۇ.

پاكىستان ئارمىيىسى پاشتۇنلار ئولتۇراقلاشقان چېگرا رايونلاردا ئېلىپ بارغان ھەر خىل ئۇرۇشلار ۋە ئامېرىكىنىڭ ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان بىلەن ئېلىپ بارغان ھۇجۇملىرى ناھايىتى كۆپ ساندىكى پاشتۇن پۇقرالىرىنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. ئەمما، بۇنىڭ سىياسىي تەسىرى مۇۋاپىق ئېتىۋارغا ئېلىنمىدى. يېڭىدىن سىياسىيلاشتۇرۇلغان ۋە رادىكاللاشتۇرۇلغان پاشتۇنلار ھازىر ئۆزلىرىنى غەربىي-شىمالىي پاشتۇنلار زېمىنى ۋە بالۇچىستاننىڭ شىمالىي بۇرجىكىنىڭ سىياسىي ئىش باشقۇرغۇچىلىرى، دەپ ھېسابلايدۇ. ھازىر پاشتۇنلار ئىقتىسادىي تەرەققىيات ئىستەيدۇ. پەنجابلار ئاساسىي ئورۇننى ئىگىلىگەن مەركىزىي ھۆكۈمەتنىڭ كونتروللۇقىدىكى تەرەققىياتنى ئەمەس، بەلكى پاشتۇنلارنىڭ ئۆز كونتروللۇقىدىكى ئىقتىسادىي تەرەققىياتنى ئىستەيدۇ. ئامېرىكا ۋە پاكىستان ھۆكۈمىتى پاشتۇنلار رايونلىرىدا ئېلىپ بارغان ئەل قائىدەگە قارشى ئۇرۇشلار پاشتۇنلاردىن تەركىب تاپقان جىھاد كۈچلىرىنى تېخىمۇ كۈچلەندۈرۈۋەتتى. يەنى، ئامېرىكا جىھاد كۈچلىرىنى يوقاتماقچى بولۇۋاتقان بولسا، پاشتۇنلاردىن تەركىب تاپقان جىھاد كۈچلىرى ھازىر تېخىمۇ كېڭىيىپ ۋە كۈچلىنىپ مېڭىۋاتىدۇ. پاشتۇن تەبىقىلىرى ئارىسىدا تالىبان رەھبەرلىك بازىلىرىمۇ بار. دېمەك، ئامېرىكىنىڭ تاشقى سىياسىتى تالىبانلارنىڭ ئىسلاملىقى بىلەن پاشتۇنلارنىڭ مىللەتچىلىكىنىڭ كۈچەيتىشىگە زور دەرىجىدە ياردەم قىلدى. تاكى يېقىنغا كەلگۈچە پاشتۇنلار زېمىنىدا ياكى ئىسلام كۈچىيىپ، ياكى پاشتۇنلارنىڭ مىللەتچىلىكى كۈچەيگەن ئىدى. ئەمما ھازىر ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىسى تەڭلا كۈچىيىۋاتىدۇ. بىر ئىسلامىي پاشتۇنىستانغا بولغان ئىستەكمۇ مەيدانغا كېلىۋاتىدۇ. 2007-يىلى پاكىستاننىڭ ئامېرىكىدىكى ئەلچىخانىسىنىڭ بىر پاشتۇندىن بولغان سابىق ئەلچىسى مۇنداق دېدى: «مەن تالىبان بىلەن پاشتۇن مىللەتچىلىكىنىڭ بىرلىشىپ قالماسلىقىنى ئارزۇ قىلىمەن. ئەگەر ئاشۇنداق ئىش يۈز بېرىدىكەن، ئۇ بىزگە ناھايىتى چوڭ تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ. بىز ھازىر ئاشۇنداق بىر ئەھۋالنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشقا ناھايىتى ئاز قالدۇق.»


5. خۇلاسە

يۇقىرىدىكى ئەھۋاللار بىلەن ئامېرىكا مەنپەئىتى ۋە ئامېرىكا سىياسىتىنىڭ قانداق مۇناسىۋىتى بار؟

ئوخشىمىغان ئېتنىك گۇرۇھلار ئوتتۇرىسىدىكى توقۇنۇشلارنى ئازايتىش بىزنىڭ ئافغانىستان ۋە پاكىستاندىكى ئەل قائىدەگە قانداق تاقابىل تۇرۇشىمىز بىلەن مۇناسىۋەتلىك.

پاكىستاننىڭ بۆلۈنۈپ كېتىشى بىزنىڭ پاكىستاندىكى جىھاد كۈچلىرىگە تاقابىل تۇرۇشىمىزغا، ھەمدە ئامېرىكىنىڭ شەرقىي-جەنۇبىي ئاسىيادىكى مەنپەئىتىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ.

پاكىستاندىكى ئەل قائىدە ئۈستقۇرۇلمىسىنى يوقىتىش بىزنىڭ پاشتۇن قەبىلىسى، ۋە ئەل قائىدەنى ماكان بىلەن تەمىنلەۋاتقان ۋە پاشتۇندىن بولغان تالىبان لىدېرلىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئىش ئېلىپ بېرىشىمىزنى تەلەپ قىلىدۇ. ئامېرىكىنىڭ ھازىر قىلىۋاتقىنى پاشتۇنلارنىڭ ئەل قائىدەگە قاراتقان ياردىمىنى تېخىمۇ كۈچەيتىۋاتىدۇ.

پەنجاب ئەسكەرلىرى ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلانلار بىلەن پاشتۇن زېمىنلىرىدا ئۇرۇش ئېلىپ بېرىپ، ئۇ يەردە ئېغىر دەرىجىدىكى پۇقرالار ئۆلۈمىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش پاشتۇنلارنى ئەل قائىدە بىلەن تالىبانلارغا يېقىنلاشتۇرۇۋاتىدۇ. شۇنداقلا بۇ پاشتۇنلارنى تېخىمۇ ئىسلاملاشتۇرۇش ۋە تېخىمۇ رادىكاللاشتۇرۇش رولىنى ئويناۋاتىدۇ. مېنىڭچە بۇ ئىشنىڭ پايدىسى تۆلەيدىغان سىياسىي بەدەلدىن تۆۋەن ئورۇندا تۇرىدۇ.

مەن ئامېرىكىنىڭ پاشتۇنلار زېمىنىدا ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان بىلەن ھۇجۇم ئېلىپ بېرىش ئىشلىرىنى توختىشىنى، پاكىستان ھۆكۈمىتىنىڭ پاشتۇنلار زېمىنىغا پەنجاب ئەسكەرلىرىنى كىرگۈزۈپ ئۇرۇش قىلىشنى توختىشىنى، ھەربىي ئىشلارنى تالىبانلار بىلەن ئەل قائىدەگە پەرقلىق مۇئامىلە قىلغان ئاساستا جىمجىت ۋە مەخپىي ھالدا ئېلىپ بېرىشنى تەۋسىيە قىلىمەن.


(تۈگىدى)

پايدىلىنىش مەنبەلىرى:


[1] Will Pakistan Break Up?
https://www.youtube.com/watch?v=iqnnikx-NUY

[2] Selig S. Harrison
https://en.wikipedia.org/wiki/Selig_S._Harrison

[3] Center for International Policy
https://www.ciponline.org/images/uploads/publications/pakistan_the_state_of_the_union.pdf

[4] Why Pakistan Is Considered To Be A Failed State?
http://www.indiatimes.com/news/india/why-pakistan-is-considered-to-be-a-failed-state-here-are-9-major-decisions-which-brought-this-reputation-263913.html

[5] Kalashnikov culture
http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Kalashnikov%20culture