PDA

View Full Version : Sayahet Xatirisi - Wetende korgen, anglighan we his qilghanlirim



Unregistered
15-03-17, 05:22
Sayahet Xatirisi
- Wetende korgen, anglighan we his qilghanlirim

Sayahetchi

Yiqinqi yillardin biri weten'ge birip kiliwatqanlarning sani kopiyiwatidu dep qaraymen. Hetta bezi wetendashlar yiligha digidek weten'ge birip, uruq-tuqqanlirini yoqliship kilishidu. Mushu qirindashlirimning birsi supitide, menmu yiqinda weten'ge dem ilish uchun birip keldim. Mining kuzutushumche, hazirgha qeder birer qirindishimizning, wetendiki serguzeshtilirini bu sehipide kopchilikning ortaq paydilinishigha sun'ghanlirini korup baqmidim. Shu seweptin, chet'elde yashawatqan wetendashlar, bolupmu her xil sewepler tupeylidin ana yurtini yoqlash mumkinchiligi bolmaywatqan qirindashlirimni weten ichidiki 'ozgurush'ler heqqide melumatlandurushni oz mejburiyitim dep qarap, wetende korgen we his qilghanlirimni sayahet xatirisi supitide tordashlirimgha teghdim qilishni toghra taptim. Elwette, bu yazmam meyli yiziqchiliq jehettin bolsun, yaki uchur yetkuzush nuqtisidin bolsun, oqurmenlerning kutkinidek mukemmel bolmisimu, birinchi qol matiriyal supitide paydilinishqa erziydighanlighigha tamamen ishinimen. Shuning bilen birge, bu yazmining qirindashlirimni weten ustide tiximu ishkirilep oylanduridighan, hemde oyghanduridighan nerse bolup qalsa hemmidin ela dep bilimen.

Muqeddime

i. Viza Ilish

Kopchilikke melumki, biz Uyghurlarning weten'ge birishi tuqqan yoqlash sheklide bolup, buning uchun aldi bilen uruq-tuqqanlarning teklip xiti yaki bolmisa teklipname (Xitay konsuli teripidin tuzulgen jedwel bolup, viza iltimas qilghuchi we qarshi terepning tepsilati sorilidu)si bolushi telep qilinatti. Andin kiyin konsul teripidin tuzulgen jedwelni toldurup, teklipname bilen viza ilmimas qilattingiz. Xitay konsulining jedwilini toldurush jeryanida, uning bir katekchisige kozum chushup qaldi. U katakchide 'Xitayche ismingiz' (Name in Chinese) digen so'al soralghan idi. Bu so'al egerde 'eger' digen soz bilen bashlinip, 'eger Xitayche ismingiz bolsa' dep soralghan bolsa, mini hichqandaq heyran qaldurmighan bolatti. Halbuki bu so'al mini, Xitaygha barghuchilarning hemmisining Xitayche ismi bardek tesir berdi. Undaq bolmighanda, Xitaylar oziche yene 50-60 yildin keyin putun dunya xelqighe Xitayche isim qoywitishni xiyal qilip yurmigendu-nime dep his qilip qaldim.
Men turushluq dolettiki Xitay elchixanisining tor bitige asaslan'ghanda, ilgiri Xitay pasportidiki chet'ellikler birinchi qitim Xitay vizisini iltimas qilghanda, xitay pasportini korsitish telep qilin'ghan idi. Hemde, vizining 4 xizmet kunide chiqidighanlighi iniq yizilghanti. Amma, men viza iltimas qilghinimda, xizmetchi xadim mining Xitay pasportumni sorighandin sirt yene, ilgirki wetende turushluq adrisim yaki bolmisa ilgirki 'Xitay Kimlik' imning nomurini telep qildi. Uning ustige, viza iltimas qilish jedwilige alahide qilip, 'Uyghur' dep yizip qoyup, vizining qanchilik waqit ichide chiqishigha birnime diyelmeydighanlighini iytti. Emeliyette bolsa, mining vizam ikki heptige yetmigen waqit ichide chiqti. Vizini qolgha alghandin kiyin, ayrupilan bilitini bikitip, weten'ge uchush kunini teqazzaliq bilen kuttum.

ii. Xitaygha Uchush Ayrupilanida

Men Urumchigiche bolghan biletni, Yaponiyining Narita Ayrudurumi bilen Xitayning Guangzhou shehri arqiliq Urumchige baridighan qilip alghan idim. Weten'ge uchush kuni yitip keldi. Bu kuni ayrudurumgha kelginimde, yuk otkuzidighan orunda alla burun uzun ret shekillen'gen bolup, tengdin tolisi Xitaylar idi. Uning ustige, bu sayahetchi Xitaylarning yuk-taqiliri nahayiti kop we korunushte nahayiti ighir bolup, qandaq Xitay chigrisidin otishini oylisam bishim qatatti. Undaq bolushi, munasiwetlik Xitay tor betliridiki xewerlerge asaslan'ghanda, Xitay Tamujnisining belgilimisi boyiche, her bir Xitay puxrasi, chigridin kirgende ilip kirishke bolidighan buyumlarning qimmiti Xitay pulida 5000 yuandin iship ketmesliki, chet'el puxralirining bolsa 2000 yuandin towen bolushi belgilen'gen idi. Amma, ayrudurumdiki Xitaylarning yuklirige qaraydighan bolsingiz, putun chet'el mallirini kochurup mingiwatqandek his qilattingiz. Bu xil ehwal, Yaponiyining Narita Xelqara Ayrudurumida tiximu kozingizghe chiliqatti. Chunki bu ayrudumrumdin Xitay sheherlirige uchidighan ayrupilanlar, bolupmu Xitay ayrupilanlirining yoluchilirining hemmisi digidek Xitay sayahetchiliri idi.
Ayrupilanning uchush waqti yiqinlashti. Ayrupilan'gha chiqish ighizigha kelginimde, bu yerdimu uzun qaramtul we kul rengge mayil 'ret' ning ewrushum sozulup ketkenligini kordum. Likin bu 'ret' sizning normal xiyalingizdiki ademlerning bir-birining arqisigha tizilishidin shekillinidighan ret bolmastin, belki bir qanche ademler topining ulinishi arqiliq shekillen'gen kishiler topidin bashqa nerse emes idi. Meyli nimila bolmisun, bu xil Xitayche retke tizilip axiri ayrupilan'gha chiqtim. Ayrupilandiki ehwalmu anche xoshallinarliq emesti. Bu Xitaylar gerche orun talashmighan bolsimu (chunki her birining belgilen'gen bilet nomuri bar idi, undaq bolmighan bolsa tixi ishning yoghinini korgini bolatti), undin bashqa hemme nersini talishishatti. Bolupmu chong-kichik somkilirini qoyudighan orun bular uchun olturudighan ornidin qalsa eng jinini biridighan talishish obikti idi. Bu xil talash-tartish taki ayrupilan uchushqa az qalghan'gha qeder dawam qildi.
Arupilan yerdin koturulup bir mezgildin kiyin, etrapimni kuzutishke bashlidim. Bu ayrupilandiki yoluchilarning 95 % tidin kopregi Xitay puxraliri idi. Ayrupilanning ichidiki mohittin qarighanda, egerde tamaka isila qoshulup ketse, bu jay xuddi kinolarda koridighan Xitaylarning majanhanilirighila oxshaytti. Ayrupilan hawada teqqi-turqini tuzep, muqumraq uchushni bashla-bashlimayla Xitaylar bir-birlep xalege tizilishqa bashlidi. Bular belkim ayrudurumda suni kop ichiwalghan yaki bolmisa jiddiliship hajetxanisi yeqinliship ketken bolsa kerek dep oylidim ichimde. Aridin uzun otmey, yinimda olturghan Xitay zirikip qalghan bolghay, mendin tatlap gep sorashqa bashlidi. U mendin In'gilizchide duduqlap turup, "Nege barisen?" dep soridi. Men "Urumchige." dep jawap berdim ikkilenmeyla. U "Xinjiangghimu?" dep qayta soridi. Bu so'alning jawabi, Xitayning neziride bolsa "He'e." idi. Likin men bundaq jawap birishni xalimayttim. Chunki, 'Xinjiang' digen bu soz man uchun bir haqaret idi. Bu sozni oz ighizimdin chiqirish u yaqta tursun, bashqilardin anglashnimu xalimayttim. U jawapning ornigha, "Yaq. Uyghuristan'gha barimen." digim keldi. Amma, bu sozni diyish men uchun eng xeterlik idi. Kim bilidu, bu Xitayning eskiligi qozghilip qilip, "Ayrupilanda Uyghur teroristi bar iken" dep qoysa, tugumes balagha qilishim turghan gep idi. Shunga, u Xitayning so'aligha mundaqche jawap berdim. "Qizziq so'al soraydikensen. Ayrupilan digen bir nuqtigha, bashqiche qilip iytqanda bir sheherge chusudu, hergizmu keng rayon'gha qonmaydu. Shunglashqa, Urumchige chushusum elwettighu deymen?" Mining bu jawabimni anglighan Xitay, nime dimekchi bolghanlighimni chushendi bolghay, "Toghra deysen. Toghra deysen." didi-de qayta so'al sorashtin waz keshti. Shuning bilen menmu sukutni ghinimet bilip, Guangzhougha barghiche TV we musikilar arqiliq waqitni otkuzushke bashlidim.

iii. Guangzhou Ayrudurimida

Ayrupilan Guangzhou Baiyun Xelqara Ayrudurumugha qon'ghanda, sa'et etigen 5 tin emdila halqighan idi. Mining bilishimche, bu Ayrudurum Xitay boyiche 3- orunda turidighan ayrudurum bolup, dunya miqyasidimu 17-orunda turidiken. Likin bir-nechche sa'et ilgiri chushup otken Yaponiyining Narita Ayrudurumigha silishturghanda hich nerse emestek korunetti. Chigridin kirish rayoni bolsa, yoruqluq yitishmigendek bir xil ghuwaliqqa chomgen bolup, tazilighimu hich bir maxtilighuchilighi yoq idi. Bina ichining hawasi nahayiti dimiq bolup, ichidiki puraq kishini bi'aramlashturatti.
Chigrisidin otush waxtida, teletidin sorun yighip turidighan bir er chigra xadimi manga birla qarap qoyupla, pasportimgha tamghisini basti. "Nege barisen? Nimish qilisen?" digendek so'allarmu bolmidi. Isimde qilishiche ayrudurum ozidila 3 qitimdek beden tekshurush boldi. Bolupmu, Urumchi ayrupilanigha almishish yeni dolet ichidiki ayrupilan'gha almishish aldidiki beden tekshurush bashqiche boldi. Ayrudurum ichide xili uzun waqit mangghandin kiyin, axiri bir bulunggha jaylashqan, tar tekshurush ornigha yitip keldim. Ochurutum kelgende pasportim bilen bilitimni ustel arqisidiki xadimgha sundum. U xizmetchi xadim mining Urumchige qarap uchudighan ayrupilan'gha chiqidighanlighimni bilip, eng mohimi mining Uyghur ikenligimni his qilip, ayrupilan nomurumni arqisidiki beden teshshurguchilerge yuquri awazda iytip qoydi-de, mini yene biraz saqlap turushqa sheret qildi. Netijide ular mini ayighimni salghuzup turup, bashqa yoluchilardin periqlendurgen halda tel-tokus tekshurush ilip bardi.
Urumchige uchudighan ayrupilan, ayrudurumning B rayonida bolup, bu jayning tazilighi we atmospurasimu ademni rahetsizlenduretti. Uning ustige, ayrupilan kutush oyidiki yoluchilarning sani neqeder kop bolup, olturudighan orunduqmu tegmenytti. Yene kilip, warang-churung, yirginidighan chiraylar destidin qachanmu bu zulumdun qutularmen dep tit-tit boldum.

iiii. Urumchige Uchush Ayrupilanida

Xitaylar bilen surkulushup yurushtin ozemni qachurup, Xitayche retning axirida turup ayrupilan'gha chiqtim. Ayrupilan alliburun liq toshqan bolup, somka qoyush uchun bolidighan talash-tartishlar xili bisiqip qalghan idi. Ornum ayrupilanning axiridiraq bolghashqa, qolumdiki somkamni qoyushqa aran orun chiqti.
Ayrupilan ichini kuzetsem, mini qoshqanda peqet ikkila Uyghur bar idi. Yene bir Uyghur bolsa oqughuchi siyaqidiki yigit idi. Uchquchilar bashlighining ilanidin qarighanda, muawin uchquchi bir Uyghur adem iken. Mulazimetchiler ichidimu bir Uyghur qizning barlighini bayqidim. Undaq bolushi, u qizning isim iznigidiki ismi Xitayche yizilghan Uyghur qizlirining ismiti. Eger ismini dimisem, chirayigha qarap qaysi millet ikenligini periqlendurush qiyinti. Burnining igizligi bilen kulumsireshliri Uyghurlargha xasliq chiqip tursimu, Xitayche teleppuzi we girimlirini oz ichige alghan yasinishidin Uyghurlighigha bir nerse diyish tes idi.
Bu ayrupilan, Guangzhoughiche bolghan ayrupilanlargha silishturghanda bir qeder yingi bolghashqimu, ayrupilan ichining atmospurasi ademni anche rahetsizlik his qildurmaytti. Gerche, yoluchilarning hemmisi digidem Xitaylardin bolsimu, wetinimge kitiwatqan ayrupilan bolghashqimu, ayrupilan ichi bir xil illiqliq his qilduratti.
Ayrupilan ichidiki anglitish Xitayche, In'gilizche we Uyghurchide birildi. Gerche In'glizche anglitish tili chishliwitilgen Xitay shiwiside bolsimu, Hitayche anglitishqa ohshash, bixeterlik we hadisige uchrighan mezgillerdiki diqqet qilishqa tigishlik nersiler ustide boldi. Buning eksiche, Uyghurche anglitish bolsa, ayrupilan uchush aldi, yirim yolda we axirida bolup 3 qitim anglitilghan bolup, asasan tamaka chekmeng, orunduq belwighini tartiwilinggha ohshash bixeterlik nuqtiliri ustidila tohtalghan bolup, tasadipi hadisige uchrighan chaghdiki diqqet qilishqa tigishlik nersiler tilgha ilinmighan idi. Belki Xitaylarning neziride, hadise mezgilide Xitay we chet'ellikler jinining saqlinip qilinishi aldinqi orunda bolup, Uyghurlarning hayati hichnimige erzimeydighan ohshaydu dep his qilip qaldim.

(Dawami bar)

Unregistered
15-03-17, 22:56
Mening che bu bir yah shi hatire boptu. weten'ge barmighan we baralmighanlar buningdin zoq alidu.
mumkin bolsa weten'ge barghan bashqa qerindashlarmu mushundaq eslimilerni yezinglar, hech bolmisa bumu bir sehiyliq bolidu

Oqurmen
16-03-17, 03:48
Salam hormetlik sayahetchi,

Yazmingizgha kop rexmet.Yaponiye girazhdanliri adette xitayni 15 kun ziyaret qilsa wiza elinmaydu digen belgilime barghu!.Siz uningdin koprek turush uchun wiza telep qilghanma?rexmet.

Unregistered
18-03-17, 06:58
Salam hormetlik sayahetchi,

Yazmingizgha kop rexmet.Yaponiye girazhdanliri adette xitayni 15 kun ziyaret qilsa wiza elinmaydu digen belgilime barghu!.Siz uningdin koprek turush uchun wiza telep qilghanma?rexmet.


Jawabim kichikip qaldi, kechurung!

Isimde qilishiche, 'viza' aldim didimghu-deymen?

Uning ustuge, 'Yaponiyedin yolgha chiqtim digen' gep isimde yoq-qu.

Rehmet.

oqurmen
19-03-17, 10:10
Salam,

Jawabingizgha kop rexmet.Men sizning towendiki bayaningizgha qarap yaponiyedin manghan oxshaydu-dep perez qilghan idim.eger undaq bolmisa boptu.men xata chushunip qalghan bolsma kechurung.rexmet.

:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

Xitaygha Uchush Ayrupilanida

Men Urumchigiche bolghan biletni, Yaponiyining Narita Ayrudurumi bilen Xitayning Guangzhou shehri arqiliq Urumchige baridighan qilip alghan idim.

Unregistered
19-03-17, 12:33
Kop yaxshi yezilghan bir yazma.davami ve mushininggha oxshash yazmilarni kutumiz.

Unregistered
19-03-17, 20:01
Kop yaxshi yezilghan bir yazma.davami ve mushininggha oxshash yazmilarni kutumiz.

Moshuningha Oxshimaydighasn yazmilarni kutmemsiz?

Unregistered
20-03-17, 13:46
Moshuningha Oxshimaydighasn yazmilarni kutmemsiz?

Xeli qiziq Soal iken?!

Unregistered
05-04-17, 04:04
Watanga berip kalganlar bolsa, baxkiqa kaqurmixlar yokma?
Ularnimu anglap baksak.