PDA

View Full Version : Türklerning böshük makani qeyerde ?



uaa_admin
05-09-06, 12:22
Türklerning böshük makani qeyerde ?

Türklerning böshük makani qeyerde ? Tarixiy xatirilerge qarighanda, u tengritagh choqqisi da bolup, tarixnamilerde : " türk qaghani ötüken téghida turidu... Her yili ésilzadilerni bashlap ejdadi yashighan öngkürge atap nezir - chiraq qilidu. Yene 5 - ayning otturlirida derya boyigha yighilip, kök tengrige atap nezir - chiraq ötküzidu. Ötüken téghining gherbidin 500 chaqirim nérida bir égiz choqqa bolup, üstide ot - chöp, del - derexler yoq. Ular uni tengritagh dep ataydu. Shya iqlimidikiler bolsa yer ilahi dep ataydu " dep xatirlen'gen.(< juname. Türkler tezkirisi > ) tengritagh kökke taqashqan égiz choqqa bolup, u ötüken téghi jaylashqan ötüken téghi yene tengritagh depmu atalghan. Alimlarning delillishiche, ötüken téghi hazirqi qangghay téghi iken. Tarixnamilerde tilgha élin'ghan shö rén'guy üch oq bilenla tinchitqan tengritagh del hazirqi qangghay téghi bolup, hergizmu shinjangdiki tengritagh emes. Hazir beziler yene ötüken tengri yaki ötüghün tengri dep, tagh bilen choqqining namini qoshup ataydu.

Türklerning qaysi waqitta " ejdadi yashighan öngkür " ni tawap qilidighanliqi, yuqurdiki tarixiy matériyalda konkért körsitilmigen. Peqetla " her yili ademlirini bashlap ejdadi yashighan öngkürni tawap qilidu, yene 5 - ayning otturlirida yighilip kök tengrige atap nezir - chiraq ötküzidu " déyilgen bolup, " kök tengri " ge atap nezir - chiraq qilidighan waqit hergizmu " ejdadi yashighan öngkürni tawap qilidighan " waqit emes.

" kök tengri " ge nezir - chiraq qilish " 5 - ayning otturlirida " bolghaniken, undaqta " ejdadi yashighan öngkür " ni tawap qilish buningdin burun bolghanmu yaki kéyin bolghanmu ? Gherbiy türklerge ait tarixiy matériyallar bu mesilige jawap béridu : " gherbiy türkler muqan qaghanning oghli tasparning ewladliridur, ishbara bilen azarliship qélip ikkige bölünüp ketken. Kéyin bara - bara küchiyip, sherqte ötüken téghi, gherpte altuntaghni igiligen....... Her yili 5 - ayning 8 - küni yighilip ilahqa atap nezir - chiraq qilidu, qaghan etiwarliq wezirlirini ewetip, ejdadi yashighan öngkürni tawap qilidu. " ( <süyname. Türkler tezkirisi > din élindi ) . Buningdin körüwélishqa boliduki, " ejdadi yashighan öngkür " ni tawap qilish " kök tengri " ge nezir - chiraq qilishtin burun, yeni 5 - ayning 8 - küni bolghan. Ejdadi yashighan öngkürni tawap qilghandin kéyin, yene kök tengrige nezir - chiraq qilish bir muqim qaide bolghachqa, gherbiy türklermu wezirlirini ewetken.

Her yili 5 - ayning 8 - küni ejdadi yashighan öngkürni tawap qilish türk qaghanliqi parchilanmastin ilgirila adetke aylan'ghan bolup, qaghanliq parchilan'ghandin kéyinmu yenila özgermigen. Gherbiy türkler peqet siyasiy jehettiki munasiwétini közde tutupla wezirlirini ewetken. Emma, qaghan yenila öz ordisida qalghan. Tarixiy matiriyallardiki xatirlerge qarighanda, ular wezirlirini ötüken téghigha ewetish bilen bir waqitta, yene " yighilip ilahqa atap nezir - chiraq qilghan ", bumu ejdadi yashighan öngkürni tawap qilish menisige ige bolup, peqetla ejdadini tawap qilish bilen kök tengrige nezir - chiraq qilish öz'ara birikip ketken.

Gherbiy türkler " yighilip ilahqa nezir - chiraq qilghan " orun qeyerde ? Tarixnamilerde bu heqte xatiriler yoq. Emma, türklerge ait riwayetlerdiki " iddiqutning shimalidiki tagh " din tesewwur qilishqa boliduki, u del iddiqutning shimalidiki tengritagh bolishi kérek. Chünki, bu taghdimu bughda choqqisi deydighan bir égiz choqqa bar, bu jay qedimde bir sirliq jay idi, éytilishiche, umu türklerning qelbide oxshashla muhim orun tutidiken.

Ejdadini tawap qilish bilen kök tengrige nezir - chiraq qilish türklerning muhim adetlirining biri bolup, ilim - pen tereqqi qilmighan qedimki dewrde, ejdadini bundaq tawap qilidighan we kök tengrige nezir - chiraq qilidighan adet herqandaq millette oxshashla mewjut bolghan, xenzularning padishahlirimu teyshen téghigha chiqip nezir - chiraq qilghan, emma, mene jehette melum perqi bar. Türklerning ejdadini tawap qilishi we kök tengrige nezir - chiraq qilishi uyushchanliqni kücheytishni meqset qilghan bolsa, xenzu padishahliri öz ornini namayen qilishni meqset qilghan.

Türklerning ejdadini tawap qilish we kök tengrige nezir - chiraq qilishta oxshashla 5 - ayni tallishidiki seweb shuki, 5 - ayda del shimalda ot - chöp, del - derexler kökiridighan chagh, bu chagh mal - charwilar yéngi ot - chöpke érishidighan, jümlidin köpiyip awuydighan pesildur. Shunga, bundaq nezir - chiraq qilish yene bayashadliqni tilesh menbesigimu ige.

Insanlarning tötémgha étiqad qilish ( tebietke choqunush, rohlargha téwinish ) tin ejdadlirigha étiqad qilish tarixning ilgirlishi, jümlidin jemiyet tereqqiyatining muqerrerlikidur. Milletshunasliq nuqtineziridin qarighanda, aniliq uruqdashliq jameside tötémgha étiqad qilish ewj alghachqa, atiliq uruqdashliq jamesige kéyin, ejdadigha étiqad qilish barliqqa kelgen. Bu insanlarning tepekkür iqtidarining ashqanliqini, méngisining peydinpey takammolliship barghanliqini chüshendürüp béridu. Türklerning ejdadigha étiqad qilishi ularning uzaq iptidaiy jemiyet dewrini bashtin kechürgenlikini namayen qilip béridu.

Menbe : paydilan'ghan matiriyallar " süyname. Türkler tezkirisi " bilen lyu shigen tüzgen " türk qaghanliqi tarixi " namliq kitablar.

Unregistered
17-10-06, 11:45
Törüklerin anavatanının(büyük yurt) Mu adlı bir ada olduğuna dair deliller var.Mu'dan geliyik böyük ihtimalle.