PDA

View Full Version : Panama Höjjetliri (Panama Papers) Digen Nimu?



Mavlan Yasin
30-04-16, 09:46
Panama Höjjetliri (Panama Papers) Digen Nimu?

Mavlan Yasin

Tarixtiki eng chong “bashqa döwlettiki shirket(offshore company)” lerning ashkarlinishi putun axbaret sahasining bash bitini qaplap ketti. Panama Höjjetlirining chang –tozangliri ewjiwatidu, peseymawatidu. Köpligen döwletde hemme der ghezep bolup, norghun siyasetchiler gunahgar dep jazagha uchurash aldida.

2016-04-03 küni, Girmaniyening “Süddeutsche Zeitung” giziti, Panama Qanun Shirkiti Mossack Fonseca 1970-yilidin bashlap saqlap kelgen 11.5 milyon mexpiy höjjetni, chongliqi 2.6 tirabyte kilidighan 214000 post shirkitining(Shell Company) tepsili melumatlirini Washingtondiki ICIJ digen xelq ara muxbirlar tori arqiliq ashkar qildi.

“Süddeutsche Zeitung” giziti bu post shirkitining(Shell Company) axbaratlarini 2015 – yili bir imzasiz mebbedin qolgha chüshergenlikini, endin bu axbaratlarni ICIJgha bergenlikini, ICIJ 80 döwlet we rayondiki 107 axbaret teshkilatliridin 400 muxbirni seperwerlikke silip, bir yilda bu höjjetlerni retlep chiqip, 2016-04-03 küni deslepki qisimini elan qilip, toluq matiryalni 2016-05 -09 küni elan qilidighanlighini bayan qilidi.

Bu dunyani zil zilgha kelturwetken Panama Höjjetliri zadi qandaq möjize?

Buni toluq chüshünish üchün awal töwendiki 4 atalghu bilen tonushayli.

(1) “Offshore Company (bashqa döwlettiki shirket)”.
(2) “Shell Company(post shirkiti yaki shakla shirkiti)”.
(3) Mossack Fonseca
(4) ICIJ

==== (1) Offshore Company (bashqa döwlettiki shirket)====

“Offshore” digen adette maliye, qanun we baj töleshte payda-qolayliq yaritidighan, hem bashqurush, tizimlitish, tereqiy qilish yaki opiratisiyesini chet döwletlerde yürgüzidighan mezmunlar bilen munasiwetlik uqumlarni bildurdu. “Offshore Company” digen esla tizimlatqan döwletning sirtida qurulghan yaki birleshtürgen, eslidiki edilye hoquqining sirtida ish yügüzidighan shirketlerni körsitidu.

Adettiki shirketlerdek, “Offshore Company”larmu toxtam tüzüsh, banka numuri ichish, herxil mehsulat we mulazimetlerni sitiwilish, mal-mülüklerge ige bolush qatarliq ishlarni qilalaydu. “Offshore Company” shexsiy sirni qoghdash, baj töleshte payda-qolayliq yaritish, xelq ara soda-sitiqta qolayliq shara’et-purset yaritish we bashqa döwlette banka numur ichish qatarliq alahidiliklerni elip kilidu.



=== (2) Shell Company(post shirkiti yaki shakla shirkiti)===

Bu “Shell Company” digen uyghurlar üchün bir yingi uqum, chünki uyghurlar bundaq shirketler bilen arlishidighan salahiti yoq, uyghurlarning budaq shirketler bilen arlishidighan mertiwe-oruni xiyal-chüshigimu kirip chiqmaydu.

Ingilizchide Shell adette qurt-qongghuz, tashpaqa we omurtqisiz haywanlardek organizimlarning sirttini qaplap turghan qipi, yangaqning posti we bina-imaretlerning sirtqi qismi…qatarliq ichki qisimini qorshap turghan qattiq tashqi qapni körsitidu. Bashqa manalirimu, likin bu yazmi bilen munasiwiti yoq. Men Shell Company—Post Shirkiti dep terjim qildim.

Post Shirkiti digen aktip soda opiratsiyesi(soda herkiti) yoq yaki ehmiyetlik mülüki yaki desmayesi yoq, likin soda-sitiq bijirishte waste rol oynalaydighan shirketni körsitidu. Bezi Post Shirkiti soda-sitiq qilghan bolsumu, bazar yaxshi bolmighanliqtin yaki bashqurush muwapiq bolmighanliqtin tiz quruq jazigha aylinip qalidu, likin shirketning posti saqlinip qalidu we bashqa rol oynaydighan mumkinchiliqi bolidu.

Post Shirkiti qanunsiz shirketke kirmeydu, bu shirketning soda-sitiq meqseti qanunluq dep qarildu.

Post Shirkiti yoshurun iqtisadining(underground economy) asasi terkibiy qisimi bolidu. Dayim “dunyawiy soda shirkiti”, “shexsi meblegh silinghan igilik”, “front shirkiti”, “xet sandoq shirkiti”, “pay chikiyge ige shirkiti”, “ adettiki shiriki”, “cheklik shiriki”.. dep atildu.

Post Shirkiti tikliguchiler töwendiki ishlarni mexset qilidu:

(1) Aldamchiliq: mewjut bolghan shirketlerge oxshap kitidighan isimda quruq post shirkitidin birni qurup, endin bu quruq post shirkitining bahasini östürüp, tuyuqsizla sitiwitish – buni “tartmaq we tashlimaq(pump and dump)” deydu.

(2) Mülükke ige bolush: tereqqiy qilish üchün yer-mülük sitiwilish, yaki neshir biji we neshir hoqoqini sitiwilish arqiliq kirim peyda qilish.

(3) Post Shirkiti kawak bolidu, hich qandaq nerse yasimaydu yaki satmaydu. Adwukat we boghalturlar arqiliq pul bashqurushtin bashqa ish qilmaydu. Bu post shirkitige zörür bolghan höjjet, pochta adris we imzalarni wekili bolghan Msssack Fonseca teminlep biridu. Eger memur idariler bu pullarning zadi kimge tewelikini bilmekchi bolup tekshürüp kelse, adwukat we boghalturlardin bashqa hich kimni tapalmaydu. Bu Post Shirkiti arqiliq hich qandaq iz-direk qaldurmay özige xas mülüklerge irishish yaki banka hisapni ichish qatarliq ishlarni yürgüzgini bolidu.

Pay qoshquchilarni ashkarlash toghra kelsimu, Shirketni bashqa ademning ismi bilen tizimlitip, else igisini qapning ichide mexpiy saqlalaydu. Budaq qilish tamamen qanunluq. Bir yürüsh kesipiy ademler budaq “namzat”larni tayyarlash bilen shuxulinidu..

(4) Ersiyettin özini saqlash yaki bajdin payda tipish: bezi xirajetlerni shexsi arqiliq bajdin kimeytiyelmisimu, shirket arqiliq kimeyteleydu. Post Shirkitini yene bajdin qichish yaki baj töleshtin xaliy bolush qatarliq ishlarghimu ishlitidu. Bu shirket arqiliq mal-mülük we pul-dunyasini asanla yoshuralaydu


=== (3) Mossack Fonseca==--

Mossack Fonseca bolsa chet’elliklerge xelq ara Post Shirkiti qurup birip, ularning maliye kapitalini qoghdash bilen mexsus shughulinidighan Panamadiki qanun shirket. Mossack Fonseca özining xiridarlirining menpeetini közde tutup, dostluq ediye hoquqi bar muhitta xirdalirining shirketlirini birleshtürüsh we bashqurush xizmetlirini qilidu. Xiridarlirigha murekkep qanunluq Post Shirkiti qurulmasini yaritip biridu. Xiridarliri polattek mustehkem we yirilmas tamning keynide mexpiy ishlarni qilalaydu.

Mossack Fonseca bu yiqilish bilen orunidin turammasliqi mumkin. Özige bayliq yaratqan ashu millionlighan höjjet sewebidin weyran bolushi mumkin.

Bu shirket Zhong Guning大连、杭州、宁波、青岛、上海、深圳、济南 we 香港larda ishxalirini qurghan.



=== (4) International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ)==--

International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) bolsa 1997-yili Washingtonda qurulghan xelq ara tor siman teshkilat. Bu teshkilat 65 döwlettiki 165 tekshürüp tetqiq qilidighan axbaratchilarni öz ichige alidu. Bularning tetqiqati “chigra atlap jinayet ötküzüsh, chiriklik we hoquq jawabkarliq” qartarliq mesililerni ichige alidu. Bu teshkilar qurulghan yaqi köp döwletlik tamaka shirketlirining etkeschilik we baj töleshtin qichish; teshkilik jinayet guruhlar; shexsi herbiy shirketler birleshmisi; tash paxta shirketliri, kilamat özgirish meddalar(lobbyists) qatarliq mesilerni tekshürüp tetqiq qildi we pash qildi. Bolupmu Iraq we Afghanstan urushni höddige elish(war contracts) shirketlirining tepsile uchurlirini bayan qilip yingiliq yaratti.



=== Panama Höjjetning Arqa körnüshi===

Bu mexpiy we sezgür banka höjjetlirini özining kimlikini “John Doe” dep atiwalgan birsi ashkarlaptiken. “John Doe” bu höjjetlerni encrypted (mexpileshturup) qilip “Süddeutsche Zeitung” gizitige ewetip biriptiken. “Süddeutsche Zeitung” gizitining itishiche, “John Doe” bu höjetlerni ashkar qilishining sewebi, uning köz qarishida qanun shirkiti Mossack Fonseca exlaqsiz ish qiliwatqanliqidin biaram bolghan: “dunyagha ziyanliq yetküzüwatidu, men buning aldini elishqa tirishiwatimen”.


ICIJ duyadiki 80 döwlet we rayondiki 107 axbaret teshkilatliridin 400 muxbirni seperwerlikke silip, bir yilda bu qanun shirkitining opiratiyesini we xiridarlirining(Post Shirkitining) tepsile bashqurushlirini ashkarlighan bu höjjetlerni analiz we retlep chiqip, 2016-04-03 küni deslepki qisimini elan qildi, bularning ichide 149 esli höjjet kopiyesimu bar.

Bu Sanliq melumatlar 214000 Post Shirkitining bashqurush usuli we opiratisiye tertipi bilen munasiwetlik. ICIJ bu höjjetlerni sortlap, her bir Post Shirkitige bir qatlighuch yasap(folder), bu qatlighuchlargha elxet(emails), toxtam(contracts), köchüme(transcripts) we skan(scan) qilinghan höjjetler qachilanghan. Bu melumatlar arqiliq 4.8 milyon elxet, 3 milyon sanlliq melumat ambiri shekildiki arxip, 2.2 milyon PDF, 1.2 milyon süret, 320000 tikist arxip we 2242 bashqa shekildiki arxiplar ashkarlanghan.

Bu 2010 yilidiki Amirka diplomatik simliq höjjetlerni ashkar qilghan “Wikileaks Cablegate” we ICIJ ashkarlighan 2013 - yilikidi “Offshore leaks”, 2014-yilidiki “Luxembourg Leaks” we 2015- yilidiki “Swiss Leaks” larni neche 100 hesse qatliwitidu.


Bu höjjette her döwlettiki rehberler, ularning a’ile ezaliri we yiqin xizmetdashlirining Post Shirkiti bilen bolghan munasiwetlirini ashkarlighan, misale: Engilyer bash ministiri David Cameron, Ukraniye prizidint Petro Poroshenko, Seudi Erepsitan padishah Salman bin Abdulaziz Al Saud, Pakistan bash ministiri Nawaz Sharif, Janup Afiqa prizidint Jacob Zuma, Suriye prizidint Bashar al-Assad, Xittay prizidint Xi Jinping, Islandiye bash ministiri Sigmundur David Gunnlaugsson, Rusye prizidint Vladimir Putin…

Panama höjjiti习近平、张高丽、刘云山、毛泽东、胡耀邦、曾庆红、李鹏、贾庆林、薄熙来qatarliq 8 burunqi we hazirqi Zhong Gu siyasiy comitit daimi ishlar ezalirining uruq-tuqqanlirining sirlirinimu ashkarlidi. Xittay dimokratikchilar xittay torberliride bu toghurluq sanaqsiz maqallarni yizip, xudi xittayda bir chong ish bolidighandek intayin hayajilinip kitip baridu.

Panama höjjiti dunyada chong tesir körsetken bilen, miningche Xittayda anche chong tesir körsitelmeydu:

(1) Bu Höjette ashkar qilinghan xittay rexberliri, burun New York giziti, 博讯 we 万维读者, RFA, VOA… qatarliq axbaret sahaside köp qitim yizilghan we xewer birilgen. Xittay emeldarlirining hemmisi xiyanetchi ikenliki putun xittaylargha yingi xewer emes. Panama höjjiti xittay xelqge hichqandaq yingliq körsitip birelmeydu we xittay xelqning qaynap tashqan ghezipini qozghammaydu.

(2) Xittay hökümiti bu xewerning xittayda tarqilishini qattiq cheklewatidi, xittaydiki torlarda bu toghurluq xewerlerni körgini bolmaydu. Körgenlermu bu höjjetke chüshenmeydu we perwa qilmaydu, chüshengenler “alijoqiliq” qilmaydu.

(3) Xittay xelqi özining rexberlirige we chong emeldarlargha bolghan telepliri töwen. Bu emeldarlarning xiyanet qilishini qobol qilidu, kütidu, normal dep chüshünidu we mestiliki kilidu. Xittay hökimiti peqet chirikchilik muhitidila rawajlinidu. Xittay xelq hergiz “emeldarlar xiyanet qildi” dep qozghulang kötermeydu.

(4) Dimokratik döwletlerde bu höjjetning tesiri bolidu, chünki bu döwletlerde qarishi partiye bar we xelqning pikiri rol oynaydu, shuning üchün siyasiyetchiler we emeldarlar özining bundaq ishlargha chitilip qalmasliqigha tirishidu. Likin xittayda emeldarlarning hemmisi xiyanetchi, bular öz ara dushmen bolsimu we bir – birsige qest qilisimu, budaq uchurlarni tosas we yoqutushta tiz birlikke kileleydu. Xiyanet qilidighan alahide hoquqigha qarishi turidighan kuchlarni ikkilenmey yer bilen yeksan qiliwitidu..

(5) Che’eldiki xittay dimokratik paaliyetliri xittay ichidiki xittaylargha anche tesiri yoq. Che’eldiki xittay dimokratik teshkilatlirini chet’el döwletlerning wekili we satqunlar dep qaraydu, hetta chet’el diki xittay dimokratik teshkilatliri bir – birni qest qilip, bir-birsini satqun dep jidel qilidu. Xittaylarning bu yerde uyghurlar bilen perqi bar, uyghurlar Amirka we gherp döwletler yardem qiliwitiptu digen xewerni anglisa ilhamlinidu. Amirka we gherp döwletlerning yardimigha irisheligen shexsi yaki teshkilatlardin ümid kütidu. Xuddi wetendimu putbol musabiqe körgende uyghurlar ezeldin xittay terep bolmaydu, xittaygha qarishi terep bolidu.

(6) Xittaydiki ziyalilar, esker ofitsirliri, saqchilar, gizit we tiliwizor qatarliq teshwiqat sahaside ximet qilidighanlar, barliq emeldarlar we ularning uruq-tughqanlirining turmushi yaxshi we xatirjem. Bularmu herxil yollar bilen xiyanet qilip az-tula bolsumu menpeet qazalaydu. Bular bu hökümetning payda alghuchiliri. Bu hökümetning özgirishini hergiz xalimaydu. Hökümetmu bularning xiyanet qilishigha qolayliq yaritip biridu.

(7) Xittaylar tarixta acharchiliqta yashap kelgen millet. Bularning hazirqi turmishi tarix buyiche eng yaxshi dewri. Shuning üchün emaldarlirining xiyaniti xelqining lenet uqushigha irishammaydu. Bular emeldarlar xiyanet qilghan bilen turmishimiz yaxshi, “tulke oghurlighan tuxumdin, toxu tuqqan tuxum nechche hesse köp” dep qaraydu.

(8) Zhong Gu communist partiyesi boran-chapqunlarning siniqidin köp ötken. Xittay xelqining qulaq sügüchidin peqet partiyening sözila ötigighan qilip bolghan.


Miningche bu ashkarlinish peqet Amirkigha paydiliq. Bu xittay emeldarlirining melumatlirini we hisap numurliri Amirka we gherp döwletliri sanliq ambarlirigha kigizilip bolghan. Nöwet kelgende, bu Melumatlar bilen xittay hökimitini qorqitip we popoza qilip Amirkigha paydiliq qararlarni chiqirishqa ishlitish mumkin.

Uyghurlar bu xewerge anche diqqet qilmaydu, chünki bu xewerning uyghurlar bilen hich qandaq munasiwiti yaki paydilidighan yeri yoq. Yaki ras yoqma?
--------======================--------------------------
Facebook, Döwlet, Jumhuryet we Uyghurlar
https://www.facebook.com/notes/mavla...39140596133379

007, Qehriman we Uyghurlar
https://www.facebook.com/notes/mavla...22440711136701

Martin Luther King we Uyghurlar.
https://www.facebook.com/notes/mavla...10530152327757

Katyusha we Uyghurlar
https://www.facebook.com/notes/mavla...1781?pnref=lhc

Cyber Urush(CyberWarfare) we Uyghurlar
https://www.facebook.com/notes/765671443480296/

Du Chu weUyghurlar
https://www.facebook.com/notes/mavla...51157328265041
Rabiye Qadirning Türmidin Chiqqanliqining 10 yilliqigha Bir Nezer(1)
https://www.facebook.com/notes/790876797626427/
Rabiye Qadirning Türmidin Chiqqanliqining 10 yilliqigha Bir Nezer(2)
https://www.facebook.com/notes/806443952736378/
Rabiye Qadirning Türmidin Chiqqanliqining 10 yilliqigha Bir Nezer(3)
https://www.facebook.com/notes/828048877242552/?pnref=story
Rabiye Qadirning Türmidin Chiqqanliqining 10 yilliqigha Bir Nezer(4)
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/rabiye-qadirning-t%C3%BCrmidin-chiqqanliqining-10-yilliqigha-bir-nezer4/875708562476583
Duyangha Uyghurlarni Tonush Turghan Uyghur Shexsiler(1)-Rabiye Qadir
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/duyangha-uyghurlarni-tonush-turghan-uyghur-shexsiler/642404799140295
Duyangha Uyghurlarni Tonush Turghan Uyghur Shexsiler (2)-- Shöhret Mutellip
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/duyangha-uyghurlarni-tonush-turghan-uyghur-shexsiler-2/645018818878893
Duyangha Uyghurlarni Tonush Turghan Uyghur Shexsiler (3)-- Ilxam Toxti
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/duyangha-uyghurlarni-tonush-turghan-uyghur-shexsiler-3/648402425207199
Duyangha Uyghurlarni Tonush Turghan Uyghur Shexsiler(4)-- Ilshat Hasan
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/duyangha-uyghurlarni-tonush-turghan-uyghur-shexsiler4/663078333739608
Duyangha Uyghurlarni Tonush Turghan Uyghur Shexsiler(5)—Uyghur Ayallar
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/duyangha-uyghurlarni-tonush-turghan-uyghur-shexsiler5/691878810859560
Duyangha Uyghurlarni Tonush Turghan Uyghur Shexsiler(6)
https://www.facebook.com/notes/mavlan-yasin/duyangha-uyghurlarni-tonush-turghan-uyghur-shexsiler6/730253823688725