PDA

View Full Version : Mehemmed Emin Bughraning chet´ellerdiki Uyghurlargha tunji xitabi



Unregistered
10-11-15, 12:51
Mehemmed Emin Bughraning chet´ellerdiki Sherqi Türkistanliq wetendashlargha tunji xitabi

(1937-yili Kabul)

Méhriban ulugh Allahning nami bilen bashlaymen.

Eziz Wetendashlar !
Sherqi Türkistan Perzentliri!

Söyumluk wetinimiz we ulugh millitimizning hazirqi pajie we palaketke duchar bolghanliqining seweplirini éytip buni uninggha-buninggha nisbet bérip epsus we nadametlik qilip yurgenlerning héchbirining paydisi yoq. Belki bu epsus we nadametler kündin –künge otturgha chiqip turghan dehshetlik xewerler bilen qoshulup, netijide umudsizlikni kelturup chiqiridu.

Umudsizlik Insanni, her weten perzentini wemillet perzentining ustige wajip bolghan millet we weten xizmitidin mehrum qalduridu. Bu ulugh xizmetning terk étilishi sewebi bilen dunyada xorluq we miskinlikke mumtila bolup, axirette Xudaning emri bolghan jihadni terk etken sheqiler qatarida bolidu.

Insanlarni her meqsitige yetkuzidighan yalghuz birla wesile bolsa Umiddur. Yeni umidning netijisi bolghan tirishish we gheyrettur. Ochuqraq qilip éytqanda: muwepiqiyet umid bilen , mumkin bolghan wesiller we wastilargha murajet qilish we imkan yetken derijide tiriship küresh qilishtur. Her qétim we yaki bir qanche qétim meqsetning hasill bolmighanliqi bilen tiriship küresh qilishtin waz kechmeslik, meqsetni qolgha kelturush yolidiki tosalghulargha qarap gheyret we himmetni qoldin bermesliktur. Chünki, dunya weziyetliri daim bir galda turmighan we turmaydu. Bir zamanda uninggha héchkim teng kélelmeydighan quwet yene bir zaman kelgende ajislishidu. Bugunki ajiz belki ete küchlinip her qandaq quwetke qarshi kéleleydighan derijige yétip qalidu. Bu heqte shahid istep qedimki tarixlargha murajet qilishning hajiti yoq. Belki shu yigirme yil bu tereptiki tarixi hadislerni közdin kechurgen kishi buning menisini shushinip, sherqi Türkistanning qiyinchiliqining xéle asan hel bolidighan bir mesile ikenligige ishenche qilidu. Bolupmu dunyaning bugunki weziyitini ügense, sherqi Türkistanning saadetke érishidighanliqigha köp umid hasil qilidu..

Yuqurida éytqan saadet künlirigiche sherqi Türkistan perzentlirining özini teyarlap, kelguside xuda béridighann azadliq nemmitini öz jayida serip qilishqa, herqandaq tajawuschi we yaman niyetlerdin bu némmetlerni muhapizet qilishqa we öz éhtiyajlirimizni mumkinqeder temin qilishqa qabiliyet peyda qilishimiz kirek. Chünki qabiliyetsiz we exmeq millet qiligha kelgen azatliq we izzetni tutalmaydu. Öz ichidiki düshmenlerning hile-mikirliri we ichki jehettiki yaman iradiler qatarliq xeterlerge uchrap, Xuda bergen sherep we izzettin mehrum qalidu. Buninggha sherqi Türkistanning bu inqilabidiki weqeler ochuq delil bolidu.

Eziz Millitim!

Istiqilal telep qilghan héchbir millet, bizge nésip bolghandek pursetni uchratqanliqi tarixta körulup baqqan emes. Eger bu pursette sherqi Türkistanning nopuzluq késhiliridin eqelli qiriq-ellik layaqetlik kishi, yeni dunya siyasitige waqip bolghan, tejirbilik, heqiqi weten söyer we her ishning mewqe we derijisini bilidighan, shexsi gherezlik bolmighan we ehli gherezlik hile-mikirlerge bérilip ketmeydighan kishilerdin bolsa idi, hazirghiche sherqi Türkistan dunyadiki musteqqil bir döwlet bolup bolatti. Gerche sherqi Türkistanliqlar omumen weten söyer bolsimu, emma körunushtiki bilimsizlik we tejiribesizlikning yaman tesiri bilen shundaq yaxshi purset qoldin ketti.

Ezizlirim purset qoldin kettimu?

Bu soalgha pikri qisqa, dunya tarixidin xewersiz we dunya siyasitini uqmighanlar purset qoldin ketti, emdi biz mehrum bolduq deydu. Emma, bu sadda we yuzeki bir jawap.

Eqli bar, dunya siyasitidin we terixtin azghine bolsimu xeweri bar kishilerning jawabi töwendikiche bolidu:

„Shuninggha jezmen ishinimizki, purset qoldin ketmidi, chünki dunya hawadislar we özgurushler alemidur. Bu depterning hemme sehipiliri oxshash bir rengde emes.belki bir sehipisi qara bolsa, yene bir sehipisi tamamen aqtur! Ghem kichisining xoshalliq künduzge aylinishida shek yoqtur. Muqedes Qur´an Kiremning Aliy imra süresining 140-ayet: „ ….biz künlerni insanlar arisida dewri qildurup turimiz“ diyilgen bolsa Beqere süresi 251-ayette:“ …eger Allahning insanlarning bir qismini, bir qismi bilen dep`i qilishi bolmighan bolsa idi, yer yuzi choqum pasatqa uchrayti“
dimek yuqarqi ayatler we buningdin bashqa ilahi bisharetlerning hemmisi berheqtur. Insanliq tarixi bundaq özgurushler bilen tolip tashqandur. Elwette yaxshi we parlaq pursetler bar we bu pursetlerning waxti yéqin dep umid qilimiz“ deydu.

Emma men yene tekrarlaymenki, bu purset kelgiche tériship teyarliq qilish, itipaqlishish, islah yolini tutush lazim. Bu teyarliq her zamanning weziyitige, siyasitige, her memliketning jughrapiyelik ornigha, iqtisadi exwaligha, her milletning medeni ihtiyajigha, dinni usulugha, milli adetlirige uyghun bolushi kirek. Her milletning siyasi, herbi we iqtisadi ishliri shu milletning öz ewladi bolghan, pütün meqset we arzulirini weten we millet üchün pida qilidighan, himmet igilirining mexsus wezipiliri bolushi bek zurur we intayin muhimdur.
Bundaq bolmighanda weten we milletning teqdiri gherezlik kishilerning buzuq gherezlirige üchrap berbat bolushtin bashqa netije chiqmaydu.

Shuning üchün eziz wetendashlirimgha bu teyarliqning yollirini bir az tepsili bayan qilip teqdim qilimen. Chünki, bir milletning iqtiqlalini qolgha kelturush we ini qoghdash üchün, ichki – tashqi siyaset we idare wezipilirini öz jayida, sheriet we meqbul usullirigha uyghun ijra qilish, shu millet kishiliri köpchilikning qatnishishi we itipaqlishishi bilen hasil bolidu. Her bir kishi özi qilghan ishni bilishi lazim. Chünki bilmigen ishni ijra qilish mumkin emes, gerche wetinimizde ölima we fiqhiy alimlirimiz tola, emma ular peqet dinni we ediliye ishlirinila bilidu xalas. Siyasi, herbi, sanaet, milletning we memliketning mudapiyesi we tereqiyatti üchün muhim bolghan zurur ishlar heqqide melumatliri bar peziletlik alimlarning nahayiti az ikenligi hemmizge ayan.

Medeniyet, tereqiyat, siyasi, herbi ilimler omumi maarip, sehiye we bashqa sanaetning islahi we toluqlunishi bolsa qedimdin tartip bashqilardin ügünush we tejirbe qilish bilen hasil bolidu.

Bu ilimler we penlerni oqup ügünushning bir munche shertliri bar. Mesilen:
Omumi mekteplerdiki sinip we derislerdin toluq ötushi kirek. Chünki bu ilimler we penning hasil qilinishi ali mekteplerde bolidu. 12 yil omumi maarip mektepliride oqughandin kiyin, andin ali mekteplerge kirish mumkin bolidu. Muhajirettiki wetendashlirimning hemmisi bu shertlerni hasil qilghan emes.toluq bolmisimu buningdin bashqa asan yollarmu bar. Shuning üchün her kimning küchi we layaqitige uyghun yolni körsitip, eziz wetendashlarni bu yolda mingishqa undishimiz we teshwiq qilishimiz lazim. Bu muqedes wezipide chet´eldiki wetendashlirimizni yash, bilim we iqtisad jehettin shu töt turge bölushimiz mumkin :

1- Oqush yéshidiki balilar.
2- Ölimalar we taliplar.
3- Baylar.
4- Bulardin bashqilar.

Yashlar:

Oqush yishidiki yashlarni bashlanghuch we ottura mekteplerge kirishke dewet qilishimiz we bu toghrisida teshwiqatni kücheytishimiz alzim.buning üchün yiraqlargha seper qilishning hajiti yoq. Omumi maarip dunyaning hemme yéride oxshahs bolghanliqi üchün qeyerde bolsa shu yerde oqusa bolidu. Ali mektepke kirishke layaqetlik bolghandin kiyin, xalighan yerge birip oqughuli bolidu.

Ölima we taliplar:

Aldi bilen özi turwatqan shu döwletning tilini pishshiq ügensun!
Her küni bir ikk saet ichki we tashqi Gézit xewerlirini oqusun, bolupmu medeni döwletlerning siyasi, sanaet, diplomatiye, herbi küch, iqtisadi we ilim-pen sahasidiki bir-birliri bilrn bolghan musabiqilirigha ait xewerlerni oqusun. Bu sahede keship qilinghan keshpiyatlarni we bu heqtiki paaliyetlerni qiqqet bilen oqup, musteqqilliq telep qilidighan herqandaq bir millet we döwletning nime ishlarni qilishi kirekligini ügensun.

Ölimalirimiz we qabiliyiti bolghan yash taliplirimiz tibbi fakultitigha, Yéza igilik fakultitigha, siyaset fakultitigha we Qanun fakultitigha, Injinirliq , kanchiliq we dorigerlik qatarliq we bashqa ilim-pen muessesilirige qobul qilinishi mumkin. Karxana we bashqa qisqa muddetlik kursilargha kirip birer penni ügünup chiqishi mumkin we yaki xususi muesselerge ishqa kirishi mumkin. Héch bolmighanda metbeege kirip, kitapchiliq we bashqa hönerni ügünishishliride héch bir qiyinchiliq yoq.

Bu qedirli zatlirimiz men yuqurda éytip ötken ilim we penlerni ügünush üchün térishishlirini hemmidin köp terghip qilimen. Ular hasil qilghan yuksek dinni ilimliri, islammi exlaq we edepliri millitimizning dunya we axiretlikining islahi üchün chong xizmet qilidu.
Buninggha qoshulup bu ilim we penge nésip bolup, weten we millitimizning azatliqi we dunya saaditi üchün xizmet qilsa “Nür ustige Nür” bolidu we “ Insanlargha menpeet yetkuzgen kishi, insanlarning yashisidir” digen hediske emel qilghan bolidu.

Baylar:

Yuqirida ölimalr sinipigha terghip qilghan yol, pul we desmayiliri bar wetendashlirimizghimu terghip qilinidu.
Bularning muessese qatarliq jaylargha kirishi mumkin bolsun yaki mumkin bomisun, bashqa asan yollar bar. Sawatliq kishilermun gízit oqup, ölimalar sinipidikilerge éytqinimdek ügünushliri kirek. Ilim we penni xususi mualimlerge maash birip öyliride oqush nayati asan we ghenimet bir ishtur. Chet´el tilini ügünushte héch qiyinchiliq yoq we buning paydiliq ikenligini hemme kishi bilidu. Bashqa qatlamdiki ihtiyajliq kishilerge iqtisadi jehettin yardem qilsa, héch bolmighanda periz bolghan zakatlarni öz ichidin bolghan miskinlerge berse nechche hesse sawap bolghanning ustigeweten we millet xizmitini tarixida muqeddes bir yadigiri bolidu.

Bulardin bashqilar:

Yashlari oqush yéshidin ustin bolup, oqushqa kérelmigen, qolida desmayisimu bolmighan wetendashlirimiz Zawut fabrikilarda ish qilsa we usta hunerwenlerge shagirt kirip huner ügense , hazirqi turmushlirini qamdapla qalmastin, kelguside millet we memliketning tereqiyati üchün yaxshi bir kesipke ige bolghan bolidu.

Xatime:

Hazirqi zamanda sherqi Türkistanning chet´ellerdiki ewlatliri üchün mumkin bolghan we ulargha wajip bolghan térishish yoli mana bulardin ibarettur. Bu yol gerche sherqi Türkistanning hazirqi ihtiyajigha qarighanda yéterlik derijide emes. Lékin weten we millitimizning bashlanghuch hajitige yaraydu. Qalghan yétersizliklerni nusret qolgha kelgendin kiyin toluqlash asan. Dunyada herqandaq bir ish addi we sadda teriz bilen bashlinip, zamanning öltushi, millet kishilirining paaliyet we térishishi bilen kamaletke yétidu.

Guman qilimenki, bezi zatlargha bu sih qiyin körunishi mumkin. Emma, wetensizlik we milletin ayrilip kétish, heqsizlik, itibarsizliq, musapirliq, ghiripliq we bulardin bashqa xorluq méhnet we musheqetlik hayat, buning ustige ulugh wetinimizning we jandin eziz tuqqanlirimizning béshigha kilip turghan qanliq-dexshetlik pajieler we dehshetlik zulum xewerlirini anglap hesret chikip, qan yutup dunyadin ötmekning qiyinliqining aldida bu muqeddes wezipilerni ügünish we hazirqi dehshetlik mehkumluqni millitimizning béshidin köturush üchün küresh qilish asan körinidighan bir ish emestur.
Ulargha binaen Umid qilimenki, bu dewitimni pütün wetendashlirim güzel iltipatliri bilen qobul qilip derhal emelge ashurushqa kirishidu.

Shuni alahide tilgha élish lazimki, bu heqte ashkare weyaki resmi jemiyet qurush, neshriyat we metpuat tarqitishning héch hajiti yoq. Bundaq qilishning paydisidin ziyini köprek bolidu. Belki eziz millitimning wetenperwerligi, dinni jasariti we tebiiy qabiliyiti her bir dinni periz wezipilerning ada qilinishigha, wetenperwerlik chqiriqlirigha birinji dewettila awaz qushushigha we pidakarliq bilen xizmet qilishigha yéterliktur dep umid qilimen.

Xudawendikarim, millitimizning wetendiki we chet´ellerdiki wetendashlirimgha ulugh wetenni we eziz qewim-qérindashlirimning saaditi üchün xalisi we muxlisliq bilen küresh qilishigha tewpiq ata qilsun!
Öz pezli-keremi bilen bichare esir millitimizge nijatliq nésip qilsun!
Muqeddes din we sheriitmizning bayriqini ustun qilsun!
Qehriman, pidakar, ghazi we mujahitlirimizgha nusret we Fethi mubiyin ata qilsun! Amin! Amin! Amin!

Eziz we Hékmet igisi bolghan Allahning kemter bendisi Muhemmed Emin.

1937-yili 6-ayning 17-küni. Kabul

(Bu Maqale yéqinda neshirdin chiqqan „Muhemmed Emin Bighra Eserliri“ digen kitaptin ilindi.)

Unregistered
10-11-15, 14:26
Eger bu Maqale Rastinla shu Kitaptin Elinghan bolsa , U kitap yaxshi Bolsimu emma Yaxshi Neshir qilinmaptu. Neqil elinghan bu Maqalide Intayin Kop Grammatikiliq, Edibiy we Mentiqiliq Xatalar bar. bu nSahediki Kesp ehliliri Dunyaning her-yeride Ishsiz. Kesp Ehli bolmighanlar Qazan Beshigha Chiqighliq. bu del M.Bughraning Telep qilghanliri idi. 80 yildin biri "Isabegchiler" uyghurlarni Xitay birlikige zorlap UAA Torbitini Dilshat, Elshat deydighan Xitay Tilliqlargha, "Istiqlal, Maarip"larni Erep Tiligha Ayalanduruwetti. men peqet bir Jumle Misal alayki , bu Jumlide besh yerde Xata bolup, Muhemmed Emin Bughraning Ismimu Xata Yezilghan. Neshirdin chiqqan Kitapning Ismi Xata Bolmighandu-Xudayim Saqla (InshaAlla).

Xatasi: " Bu Maqale yéqinda neshirdin chiqqan „Muhemmed Emin Bighra Eserliri“ digen kitaptin ilindi. "
Toghrisi: " Bu Maqale yéqinda Neshirdin chiqqan „Muhemmed Emin Bughra Eserliri“ Namliq Kitaptin Elindi."

DUD Teshkilati
Uyghur Tili Tetqiqat Komuteti


ئەگەر بۇ ماقالە راستىنلا شۇ كىتاپتىن ئىلىنغان بولسا ، ئۇ كىتاپ ياخشى يىزىلغان بولسىمۇ, ياخشى نەشىر قىلىنماپتۇ. نەقىل ئەلىنغان بۇ ماقالىدە ئىنتايىن كوپ گىرامماتىكىلىق، ئەدىبىي ۋە مەنتىقىلىق خاتالار بار. بۇ ساھەدىكى كەسپ ئەھلىلىرى دۇنيانىڭ ھەر-يەرىدە ئىشسىز، ئۇلار پەرىشان. كەسپ ئەھلى بولمىغانلار قازان بەشىدا ئىشان!. بۇ دەل م.بۇغرانى كىتاپ يىزىشقا مەجبۇرلىغان سەۋەپلەر ئىدى.. 80 يىلدىن بىرى "ئىسابەگچىلەر" ئۇيغۇرلارنى خىتاي بىرلىكىگە زورلاپ ئۇئائا توربىتىنى دىلشات، ئىلشات دەيدىغان خىتاي تىللىقلارغا، "ئىستىقلال، مائارىپ"لارنى ئۇيغۇر ئانا تىلىنى بىلمەيدىغان گاچا ياپچان، كىكەش مەخسۇم، "ئابدۇللاھ" دوقىلارنىڭ ئەرەپ تىلىغا ئايلاندۇرۇۋەتتى.
مەن پەقەت ماقالىدىن بىر جۇملە مىسال ئالاي ، بۇ جۇملىدە بەش يەردە خاتا بولۇپ، مۇھەممەد ئەمىن بۇغرانىڭ ئىسمىمۇ خاتا يەزىلغان. نەشىردىن چىققان كىتاپنىڭ ئىسمى خاتا بولمىغاندۇ?-خۇدايىم ساقلا، ئامىن!

خاتاسى: بۇ ماقالە يېقىندا نەشىردىن چىققان „مۇھەممەد ئەمىن بىغرا ئەسەرلىرى“ دىگەن كىتاپتىن ئىلىندى.
توغرىسى: بۇ ماقالە يېقىندا نەشىردىن چىققان „مۇھەممەد ئەمىن بۇغرا ئەسەرلىرى“ ناملىق كىتاپتىن ئەلىندى.

D U D Teshkilati
ئۇيغۇر تىلى تەتقىقات مىنىستىرلىكى

Unregistered
13-11-15, 02:56
Eger bu Maqale Rastinla shu Kitaptin Elinghan bolsa , U kitap yaxshi Bolsimu emma Yaxshi Neshir qilinmaptu. Neqil elinghan bu Maqalide Intayin Kop Grammatikiliq, Edibiy we Mentiqiliq Xatalar bar. bu nSahediki Kesp ehliliri Dunyaning her-yeride Ishsiz. Kesp Ehli bolmighanlar Qazan Beshigha Chiqighliq. bu del M.Bughraning Telep qilghanliri idi. 80 yildin biri "Isabegchiler" uyghurlarni Xitay birlikige zorlap UAA Torbitini Dilshat, Elshat deydighan Xitay Tilliqlargha, "Istiqlal, Maarip"larni Erep Tiligha Ayalanduruwetti. men peqet bir Jumle Misal alayki , bu Jumlide besh yerde Xata bolup, Muhemmed Emin Bughraning Ismimu Xata Yezilghan. Neshirdin chiqqan Kitapning Ismi Xata Bolmighandu-Xudayim Saqla (InshaAlla).

Xatasi: " Bu Maqale yéqinda neshirdin chiqqan „Muhemmed Emin Bighra Eserliri“ digen kitaptin ilindi. "
Toghrisi: " Bu Maqale yéqinda Neshirdin chiqqan „Muhemmed Emin Bughra Eserliri“ Namliq Kitaptin Elindi."

DUD Teshkilati
Uyghur Tili Tetqiqat Komuteti


ئەگەر بۇ ماقالە راستىنلا شۇ كىتاپتىن ئىلىنغان بولسا ، ئۇ كىتاپ ياخشى يىزىلغان بولسىمۇ, ياخشى نەشىر قىلىنماپتۇ. نەقىل ئەلىنغان بۇ ماقالىدە ئىنتايىن كوپ گىرامماتىكىلىق، ئەدىبىي ۋە مەنتىقىلىق خاتالار بار. بۇ ساھەدىكى كەسپ ئەھلىلىرى دۇنيانىڭ ھەر-يەرىدە ئىشسىز، ئۇلار پەرىشان. كەسپ ئەھلى بولمىغانلار قازان بەشىدا ئىشان!. بۇ دەل م.بۇغرانى كىتاپ يىزىشقا مەجبۇرلىغان سەۋەپلەر ئىدى.. 80 يىلدىن بىرى "ئىسابەگچىلەر" ئۇيغۇرلارنى خىتاي بىرلىكىگە زورلاپ ئۇئائا توربىتىنى دىلشات، ئىلشات دەيدىغان خىتاي تىللىقلارغا، "ئىستىقلال، مائارىپ"لارنى ئۇيغۇر ئانا تىلىنى بىلمەيدىغان گاچا ياپچان، كىكەش مەخسۇم، "ئابدۇللاھ" دوقىلارنىڭ ئەرەپ تىلىغا ئايلاندۇرۇۋەتتى.
مەن پەقەت ماقالىدىن بىر جۇملە مىسال ئالاي ، بۇ جۇملىدە بەش يەردە خاتا بولۇپ، مۇھەممەد ئەمىن بۇغرانىڭ ئىسمىمۇ خاتا يەزىلغان. نەشىردىن چىققان كىتاپنىڭ ئىسمى خاتا بولمىغاندۇ?-خۇدايىم ساقلا، ئامىن!

خاتاسى: بۇ ماقالە يېقىندا نەشىردىن چىققان „مۇھەممەد ئەمىن بىغرا ئەسەرلىرى“ دىگەن كىتاپتىن ئىلىندى.
توغرىسى: بۇ ماقالە يېقىندا نەشىردىن چىققان „مۇھەممەد ئەمىن بۇغرا ئەسەرلىرى“ ناملىق كىتاپتىن ئەلىندى.

D U D Teshkilati
ئۇيغۇر تىلى تەتقىقات مىنىستىرلىكى

Biraz Qopal Til bilen Eytqanda: "Pakit Aldida Pil Osuruptu ". Ana Tilimizni Depsende qiliwatqanlar, Silerde Numus Bolsa
yuqurqi Maqaligha Bash Egip qobul qilghan we Tuzetken bolattinglar! Saxtekarliq, Pursetpereslik, yalghanchiliqliqinglar Ispatlandi emesmu?


بىراز قوپال تىل بىلەن ئەيتقاندا: "پاكىت ئالدىدا پىل ئوسۇرۇپتۇ ". ئانا تىلىمىزنى دەپسەندە قىلىۋاتقانلار، سىلەردە نۇمۇس بولسا يۇقۇرقى ماقالىغا باش ئەگىپ قوبۇل قىلغان ۋە تۇزەتكەن بولاتتىڭلار! ساختەكارلىق، پۇرسەتپەرەسلىك، يالغانچىلىقلىقىڭلار ئىسپاتلاندى ئەمەسمۇ؟